Binûn

Tâhâ Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير رَضِي الله

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan bildirdiğine

عَنهُ فِي قَوْله: {واحلل عقدَة من لساني} قَالَ: عجمة بجمرة نَار أدخلها فِي فِيهِ عَن أَمر امْرَأَة فِرْعَوْن تدرأ بِهِ عَنهُ عُقُوبَة فِرْعَوْن حِين أَخذ مُوسَى بلحيته وَهُوَ لَا يعقل

göre o, {واحلl عقدَة من لساني} “Dilimden bağı çöz” [ayeti hakkında] şöyle demiştir: «Mûsâ henüz aklı ermezken Firavun'un sakalını tuttuğunda, Firavun'un cezasını ondan savuşturmak için Firavun'un karısının emriyle ağzına soktuğu bir ateş korundan dolayı [dilinde meydana gelen] pelteklikti.»

قَالَ: هَذَا عدوّ لي فَقَالَت امْرَأَته: إِنَّه لَا يعقل

[Firavun]: «Bu bana bir düşmandır» dedi. Bunun üzerine karısı: «O henüz akıl erdiremiyor» dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَاجعَل لي وزيراً من أَهلِي هَارُون أخي} قَالَ: كَانَ أكبر من مُوسَى

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَاجعَل لي وزيراً من أَهلِي هَارُون أخي} “Bana ailemden bir yardımcı ver; kardeşim Hârûn'u” ayeti hakkında: «Mûsâ'dan daha büyüktü» demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة فِي قَوْله: {اشْدُد بِهِ أزري} قَالَ ظَهْري

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Atiyye'den bildirdiğine göre: {اشْدُد بِهِ أزري} “Onunla arkamı güçlendir” ayeti hakkında: «Sırtımı [güçlendir]» demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله: {اشْدُد بِهِ أزري} يَقُول: اشْدُد بِهِ أَمْرِي وقوّني بِهِ فَإِن لي بِهِ قوّة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre: {اشْدُد بِهِ أزري} “Onunla arkamı güçlendir” ayeti hakkında: «Onunla işimi pekiştir ve onunla bana güç ver; zira onunla benim için bir güç vardır» demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وأشركه فِي أَمْرِي} قَالَ: نُبِئَ هرون ساعتئذ حِين نبئ مُوسَى ﵉

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وأشركه فِي أَمْرِي} “Ve onu işime ortak kıl” ayeti hakkında: «Mûsâ aleyhisselâm'a peygamberlik verildiği anda Hârûn'a da peygamberlik verildi» demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة أَن عَائِشَة سَمِعت رجلا يَقُول: إِنِّي لأدري أَي أَخ فِي الدُّنْيَا كَانَ أَنْفَع لِأَخِيهِ: مُوسَى حِين سَأَلَ لِأَخِيهِ النبوّة

İbn Ebî Hâtim'in Urve'den bildirdiğine göre Âişe, bir adamın şöyle dediğini işitti: «Dünyada kardeşine en çok faydası dokunan kardeşin kim olduğunu çok iyi biliyorum; o, kardeşi için peygamberlik isteyen Mûsâ'dır.»

فَقَالَت: صدق وَالله

Bunun üzerine [Âişe]: «Vallahi doğru söyledi» dedi.

وَأخرج الْحَاكِم عَن وهب قَالَ: كَانَ هرون فصيحاً بَين النُّطْق يتَكَلَّم فِي تؤدة وَيَقُول بِعلم وحلم وَكَانَ أطول من مُوسَى طولا وأكبرهما فِي السن وأكثرهما لَحْمًا وأبيضهما جسماً وأعظمهما ألواحاً وَكَانَ مُوسَى جَعدًا آدم طوَالًا كَأَنَّهُ من رجال شنؤاة وَلم يبْعَث الله نَبيا إِلَّا وَقد كَانَت عَلَيْهِ شامة النبوّة فِي يَده الْيُمْنَى إِلَّا أَن يكون نَبينَا ﷺ فَإِن شامة النبوّة كَانَت بَين كَتفيهِ

el-Hâkim'in Vehb'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: «Hârûn fasih, konuşması açık, vakarla konuşan, ilim ve hilim ile söyleyen bir kimseydi. Boyca Mûsâ'dan daha uzun, ikisi arasında yaşça daha büyük, daha etli, teni daha beyaz ve kemik yapısı daha iriydi. Mûsâ ise kıvırcık saçlı, esmer tenli, uzun boylu olup sanki Şenûe kabilesi adamlarından biri gibiydi. Allah, peygamber olarak gönderdiği her peygamberin mutlaka sağ elinde peygamberlik beni bulunmasını takdir etmiştir; Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem müstesna, çünkü onun peygamberlik beni iki küreği arasındaydı.»

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم بن أبي النجُود أَنه قَرَأَ {كي نسبحك كثيرا ونذكرك كثيرا إِنَّك كنت بِنَا بَصيرًا} بِنصب الْكَاف الأولى فِي كُلهنَّ

Abd b. Humeyd'in bildirdiğine göre Âsım b. Ebi'n-Necûd, {كي نسبحك كثيرا ونذكرك كثيرا إِنَّك كنت بِنَا بَصيرًا} “Tâ ki Seni çokça tesbih edelim ve Seni çokça analım. Şüphesiz Sen bizi hakkıyla görendin” ayetindeki bütün kelimelerde ilk kâf harfini mansub (fethalı) olarak okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش: أَنه كَانَ يجْزم هَذِه الكافات كلهَا

Abd b. Humeyd'in bildirdiğine göre el-A'meş, bu kâf harflerinin hepsini mezmûm (ötreli) olarak okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله: {فاقذفيه فِي اليم} قَالَ هُوَ النّيل

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {فاقذفيه فِي اليم} “Onu nehre (denize) bırak” ayeti hakkında: «O, Nil'dir» demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} قَالَ: كَانَ كل من رَآهُ ألقيت عَلَيْهِ مِنْهُ محبَّة

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım” ayeti hakkında: «Onu her görenin üzerine ondan dolayı bir sevgi bırakılırdı» demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سَلمَة بن كهيل ﵁ فِي قَوْله: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} قَالَ: حببتك إِلَى عبَادي

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Seleme b. Küheyl radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım” ayeti hakkında: «Seni kullarıma sevdirdim» demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} قَالَ: حَيْثُ نظرت آسِيَة وَجه مُوسَى فرأت حسنا وملاحة فَعندهَا قَالَت لفرعون: (قُرَّة عين لي وَلَك لَا تقتلوه) (الْقَصَص آيَة ٩)

Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım” ayeti hakkında şöyle demiştir: «Âsiye, Mûsâ'nın yüzüne bakıp onda bir güzellik ve sevimlilik gördüğü vakittir; işte o anda Firavun'a: {قُرَّة عين لي وَلَك لَا تقتلوه} “Benim için de senin için de bir göz aydınlığıdır, onu öldürmeyin” demiştir.»

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي رَجَاء فِي قَوْله: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} قَالَ: الملاحة والحلاوة

el-Hakîm et-Tirmizî'nin Ebû Recâ'dan bildirdiğine göre: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım” ayeti hakkında: «Sevimlilik ve tatlılık» demiştir.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} قَالَ: حلاوة فِي عَيْني مُوسَى لم ينظر إِلَيْهِ خلق إِلَّا أحبه

İbn Asâkir'in Katâde'den bildirdiğine göre: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım” ayeti hakkında şöyle demiştir: «Mûsâ'nın iki gözünde bir tatlılık vardı ki, hiçbir mahluk ona bakıp da onu sevmemezlik etmezdi.»

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كنت مَعَ عبد الله بن عمر ﵁ فَتَلقاهُ النَّاس يسلمُونَ عَلَيْهِ ويحيونه ويثنون عَلَيْهِ وَيدعونَ لَهُ - فيضحك ابْن عمر - فَإِذا انصرفوا عَنهُ أقبل عَليّ فَقَالَ: إِن النَّاس ليجيئون حَتَّى لَو كنت أعطيهم الذَّهَب وَالْفِضَّة مَا زادوا عَلَيْهِ ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني}

İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: «Abdullah b. Ömer radıyallâhu anh ile beraberdim. İnsanlar onu karşılıyor, ona selâm veriyor, hürmet gösteriyor, onu övüyor ve ona dua ediyorlardı; İbn Ömer de gülümsüyordu. Yanından ayrıldıklarında bana dönüp şöyle dedi: “İnsanlar öyle geliyorlar ki, kendilerine altın ve gümüş dağıtıyor olsaydım bundan fazlasını yapmazlardı.” Sonra şu ayeti okudu: {وألقيت عَلَيْك محبَّة مني} “Ve sana kendimden bir sevgi bıraktım.”»

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي نهيك ﵁ فِي قَوْله: {ولتصنع على عَيْني} قَالَ: ولتعمل على عَيْني

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Nüheyk radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {ولتصنع على عَيْني} “Ve gözetimim altında yetiştirilmen için” ayeti hakkında: «Ve gözetimim altında amel etmen için» demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي عمرَان الْجونِي ﵁ فِي قَوْله: {ولتصنع على عَيْني} قَالَ: تربى بِعَين الله

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû İmrân el-Cevnî radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {ولتصنع على عَيْني} “Ve gözetimim altında yetiştirilmen için” ayeti hakkında: «Allah'ın gözetimiyle terbiye edilesin [diye]» demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {ولتصنع على عَيْني} قَالَ: ولتغذى على عَيْني

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre: {ولتصنع على عَيْني} “Ve gözetimim altında yetiştirilmen için” ayeti hakkında: «Ve gözetimim altında beslenip büyütülesin [diye]» demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي الْآيَة يَقُول: أَنْت بعيني إِذْ جعلتك أمك فِي التابوت ثمَّ فِي الْبَحْر {إِذْ تمشي أختك}

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre [Yüce Allah] bu ayette şöyle buyurmaktadır: «Annen seni sandığa koyduğu, sonra da nehre bıraktığı vakit sen Benim gözetimim altındaydın. {إِذْ تمشي أختك} “Hani kız kardeşin gidiyordu...”»

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب عَن ابْن عمر: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِنَّمَا قتل مُوسَى الَّذِي قتل من آل فِرْعَوْن خطأ

İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Hatîb'in İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: «Mûsâ, Firavun ailesinden öldürdüğü kimseyi ancak yanlışlıkla öldürmüştü.»

يَقُول الله: {وَقتلت نفسا فنجيناك من الْغم}

Allah şöyle buyurmaktadır: {وَقتلت نفسا فنجيناك من الْغم} “Sen bir cana kıymıştın da seni o kederden kurtarmıştık.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {فنجيناك من الْغم} قَالَ: من قتل النَّفس {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} قَالَ: أخلصناك إخلاصاً

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre: {فنجيناك من الْغم} “Seni o kederden kurtarmıştık” ayeti hakkında: «Bir canı öldürmekten [doğan kederden]», {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında da: «Seni tam bir ihlasla arındırdık» demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} قَالَ: ابتليناك إبتلاء

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “Ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında: «Seni tam bir imtihanla sınadık» demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} قَالَ: ابتليناك ببلاء نعْمَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “Ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında: «Seni nimet imtihanıyla sınadık» demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} قَالَ: اختبرناك اختباراً

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “Ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında: «Seni tam bir sınamayla tecrübe ettik» demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} قَالَ: بلَاء إلقاؤه فِي التابوت ثمَّ فِي اليم ثمَّ الْتِقَاط آل فِرْعَوْن إِيَّاه ثمَّ خُرُوجه خَائفًا يترقب

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den bildirdiğine göre: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “Ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında şöyle demiştir: «[Bu] imtihan; onun sandığa, sonra nehre atılması, ardından Firavun ailesinin onu sudan çıkarması ve sonra da korku içinde etrafı gözetleyerek çıkıp gitmesidir.»

وَأخرج ابْن أبي عمر الْعَدنِي فِي مُسْنده وَعبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن قَول الله تَعَالَى لمُوسَى ﵇: {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} فَسَأَلت عَن الْفُتُون مَا هُوَ فَقَالَ: اسْتَأْنف النَّهَار يَا ابْن جُبَير فَإِن لَهَا حَدِيثا طَويلا فَلَمَّا أَصبَحت غَدَوْت على ابْن عَبَّاس لأتنجز مَا وَعَدَني من حَدِيث الْفُتُون فَقَالَ: تَذَاكر فِرْعَوْن وجلساؤه مَا كَانَ الله ﷿ وعد إِبْرَاهِيم ﵇ من أَن يَجْعَل فِي ذُريَّته أَنْبيَاء وملوكاً

İbn Ebî Ömer el-Adenî Müsned'inde, Abd b. Humeyd, en-Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mûsâ aleyhisselâm'a Yüce Allah'ın buyurduğu {وَفَتَنَّاك فُتُونًا} “Ve seni türlü türlü sınavlardan geçirmiştik” ayeti hakkında İbn Abbâs'a sordum; 'fütûn'un ne olduğunu sordum. Bunun üzerine: «Ey İbn Cübeyr, günün başına ertele (sabahı bekle); çünkü bunun uzun bir haberi (kıssası) vardır» dedi. Sabah olunca 'fütûn' hadisesi hakkında bana vaat ettiği şeyi almak için İbn Abbâs'ın yanına erkenden gittim. Dedi ki: Firavun ve meclis arkadaşları, Yüce Allah'ın İbrâhîm aleyhisselâm'a onun soyundan peygamberler ve hükümdarlar kılacağına dair vaat ettiği şeyi aralarında konuştular.

فَقَالَ بَعضهم: إِن بني إِسْرَائِيل ينتظرون ذَلِك مَا يَشكونَ فِيهِ وَلَقَد كَانُوا يظنون أَنه يُوسُف بن يَعْقُوب فَلَمَّا هلك قَالُوا: لَيْسَ هَذَا كَانَ وعد الله إِبْرَاهِيم

Onlardan bazısı: «İsrailoğulları bunu bekliyorlar, bunda hiç şüphe etmiyorlar. Onlar bunun Yûsuf b. Ya'kûb olduğunu sanıyorlardı. O vefat edince: 'Allah'ın İbrâhîm'e vaadi bu değildi' dediler» dedi.

قَالَ فِرْعَوْن: فَكيف ترَوْنَ فائتمروا وَأَجْمعُوا أَمرهم على أَن يبْعَث رجَالًا - مَعَه الشفار - يطوفون فِي بني إِسْرَائِيل: فَلَا يَجدونَ مولوداً إِلَّا ذبحوه فَفَعَلُوا فَلَمَّا رَأَوْا أَن الْكِبَار يموتون بآجالهم وَإِن الصغار يذبحون قَالُوا: يُوشك أَن يفني بَنو إِسْرَائِيل فتصيروا تباشروا الْأَعْمَال والخدمة الَّتِي كَانُوا يكفونكم فَاقْتُلُوا عَاما كل مَوْلُود ذكر فتقل أبناؤهم

Firavun: «O halde ne düşünüyorsunuz?» dedi. Danıştılar ve yanlarında bıçaklar bulunan adamlar gönderip İsrailoğulları arasında dolaşmalarına ve buldukları her erkek çocuğu boğazlamalarına karar verdiler. Böyle yaptılar. Yaşlıların ecelleriyle öldüğünü, küçüklerin ise boğazlandığını görünce şöyle dediler: «Neredeyse İsrailoğulları tükenecek ve onların size yetip gördüğü işleri ve hizmeti bizzat kendiniz yapmak zorunda kalacaksınız. Bir yıl doğan her erkek çocuğu öldürün, böylece oğulları azalır;

ودعوا عَاما لَا تقتلُوا مِنْهُم أحدا فيشب الصغار مَكَان من يَمُوت من الْكِبَار فَإِنَّهُم لن يكثروا فتخافون مكاثرتهم إيَّاكُمْ وَلنْ يفنوا بِمن تقتلون فتحتاجون إِلَيْهِم فاجمعوا أَمرهم على ذَلِك فَحملت أم مُوسَى بهرون فِي الْعَام الَّذِي لَا يذبح فِيهِ الغلمان فَولدت عَلَانيَة آمِنَة حَتَّى إِذا كَانَ فِي قَابل حملت بمُوسَى فَوَقع فِي قَلبهَا الْهم والحزن فَذَلِك من الْفُتُون يَا ابْن جُبَير لما دخل عَلَيْهِ فِي بطن أمه مَا يُرَاد بِهِ فَأوحى الله إِلَيْهَا أَن: (لَا تخافي وَلَا تحزني إِنَّا

bir yıl da bırakın, onlardan hiçbirini öldürmeyin; böylece ölen yaşlıların yerine küçükler büyür. Zira onlar çoğalıp da çokluklarından korkacağınız bir sayıya ulaşamazlar ve öldürdükleriniz yüzünden de tükenip onlara muhtaç kalmazsınız.» Bunun üzerine bu kararda birleştiler. Mûsâ'nın annesi, erkek çocukların boğazlanmadığı yılda Hârûn'a hamile kaldı ve onu açıkça, korkusuzca doğurdu. Ertesi yıl olunca Mûsâ'ya hamile kaldı ve kalbine bir kaygı ve hüzün düştü. İşte ey İbn Cübeyr, anasının karnındayken onun hakkında istenen şey yüzünden ona gelen bu durum 'fütûn'dandır. Bunun üzerine Allah ona: {لَا تخافي وَلَا تحزني إِنَّا رادوه إِلَيْك وجاعلوه من الْمُرْسلين} “Korkma, üzülme! Şüphesiz Biz onu sana geri döndüreceğiz ve onu peygamberlerden kılacağız” diye vahyetti

رادوه إِلَيْك وجاعلوه من الْمُرْسلين) (الْقَصَص آيَة ٧) وأمرها إِذا وَلدته أَن تَجْعَلهُ فِي تَابُوت ثمَّ تلقيه فِي اليم فَلَمَّا ولدت فعلت مَا أمرت بِهِ حَتَّى إِذا توارى عَنْهَا ابْنهَا - أَتَاهَا الشَّيْطَان - وَقَالَت فِي نَفسهَا: مَا فعلت بِابْني لَو ذبح عِنْدِي فواريته وكفنته كَانَ أحب إليّ من أَن ألقيه إِلَى دَوَاب الْبَحْر وحيتانه

ve onu doğurduğunda bir sandığa koymasını, sonra da onu nehre bırakmasını emretti. Doğurunca emrolunduğu şeyi yaptı. Nihayet oğlu gözünden kaybolunca şeytan ona geldi ve içinden şöyle dedi: «Oğluma ne yaptım! Yanımda boğazlansaydı da onu kefenleyip gömseydim, deniz hayvanlarına ve balıklarına atıp bırakmamdan bana daha sevimli gelirdi!»

فَانْطَلق بِهِ المَاء حَتَّى أوفى بِهِ عِنْد مستقى جواري امْرَأَة فِرْعَوْن فرأينه فأخذنه فهممن أَن يفتحن الْبَاب فَقَالَ بَعضهنَّ لبَعض: إِن فِي هَذَا لمالاً وَإِنَّا إِن فتحناه لم تصدقنا امْرَأَة الْملك بِمَا وجدنَا فِيهِ فحملنه بهيئته لم يحركن مِنْهُ شَيْئا حَتَّى دفعنه إِلَيْهَا فَلَمَّا فَتحته رَأَتْ فِيهِ الْغُلَام فألقي عَلَيْهَا محبَّة لم تلق مِنْهَا على أحد من الْبشر قطّ (وَأصْبح فؤاد أم مُوسَى فَارغًا) (الْقَصَص آيَة ١٠) من ذكر كل شَيْء إِلَّا من ذكر مُوسَى

Su onu alıp götürdü, nihayet Firavun'un karısının cariyelerinin su aldığı yere ulaştırdı. Onu görünce aldılar ve kapağını açmaya yeltendiler. Birbirlerine: «Şüphesiz bunun içinde mal vardır; eğer açarsak hükümdarın karısı içinde bulduğumuz şeye inanmaz» dediler. Böylece onu olduğu gibi, hiçbir şeyini oynatmadan taşıyıp Firavun'un karısına verdiler. Firavun'un karısı kapağı açtığında içinde oğlan çocuğunu gördü ve üzerine insanlardan hiç kimseye duymadığı bir sevgi bırakıldı. {وَأصْبح فؤاد أم مُوسَى فَارغًا} “Mûsâ'nın annesinin kalbi ise bomboş sabahladı”; Mûsâ'nın anılmasından başka her şeyin anılmasından bomboş kaldı.

فَلَمَّا سمع الذَّبَّاحُونَ بأَمْره أَقبلُوا إِلَى امْرَأَة فِرْعَوْن بشفَارهمْ يُرِيدُونَ أَن يذبحوه وَذَلِكَ من الْفُتُون يَا ابْن جُبَير فَقَالَت للذباحين: إِن هَذَا الْوَاحِد لَا يزِيد فِي بني إِسْرَائِيل وَإِنِّي آتِي فِرْعَوْن فَأَسْتَوْهبهُ مِنْهُ فَإِن وهبه لي فقد أَحْسَنْتُم وَأَجْمَلْتُمْ وَإِن أَمر بذَبْحه لم أَلمكُم فَلَمَّا أَتَت بِهِ فِرْعَوْن قَالَت: (قُرَّة عين لي وَلَك لَا تقتلوه) (الْقَصَص آيَة ٩) قَالَ فِرْعَوْن: يكون لَك وأمَّا لي فَلَا حَاجَة لي فِيهِ

Cellatlar onun durumunu işitince bıçaklarıyla Firavun'un karısına gelip çocuğu boğazlamak istediler; işte ey İbn Cübeyr, bu da 'fütûn'dandır. Bunun üzerine [kadın] cellatlara dedi ki: «Bu tek çocuk İsrailoğulları'nı çoğaltmaz; ben Firavun'a gidip onu bana bağışlamasını isteyeceğim. Eğer onu bana bağışlarsa iyi ve güzel yapmış olursunuz; şayet boğazlanmasını emrederse sizi kınamam.» Onu Firavun'a getirdiğinde şöyle dedi: {قُرَّة عين لي وَلَك لَا تقتلوه} “Benim için de senin için de bir göz aydınlığıdır, onu öldürmeyin.” Firavun: «Senin için olsun, bana gelince ona ihtiyacım yoktur» dedi.

قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالَّذِي يحلف بِهِ لَو أقرّ فِرْعَوْن بِأَن يكون قُرَّة عين لَهُ كَمَا قَالَت امْرَأَته لهداه الله بِهِ كَمَا هدى بِهِ امْرَأَته وَلَكِن الله ﷿ حرمه ذَلِك فَأرْسلت إِلَى من حولهَا من كل امْرَأَة لَهَا لبن لتختار لَهُ ظِئْرًا فَكلما أَخَذته امْرَأَة مِنْهُنَّ لترضعه لم يقبل ثديها حَتَّى أشفقت امْرَأَة فِرْعَوْن أَن يمنتع من اللَّبن فَيَمُوت فأحزنها ذَلِك فَأمرت بِهِ فَأخْرج إِلَى السُّوق وَمجمع النَّاس ترجو أَن تَجِد لَهُ ظِئْرًا يَأْخُذ مِنْهَا فَلم يفعل وأصبحت أم مُوسَى والهاً فَقَالَت لأخته: قصي أَثَره واطلبيه هَل تسمعين لَهُ ذكرا أَحَي أم قد أَكلته الدَّوَابّ ونسيت الَّذِي كَانَ وعد الله

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Adına yemin edilene andolsun ki, Firavun karısının dediği gibi onun kendisi için bir göz aydınlığı olmasını kabul etseydi, Allah karısını onunla hidayete erdirdiği gibi onu da onunla hidayete erdirirdi. Fakat Yüce Allah onu bundan mahrum bıraktı.» Kadın, ona bir sütanne seçmek için çevresindeki sütü olan her kadına haber gönderdi. Onlardan hangi kadın onu emzirmek için aldıysa hiçbirinin memesini kabul etmedi; nihayet Firavun'un karısı sütsüz kalıp ölmesinden endişe etti ve bu onu üzdü. Çocuğun çarşıya ve insanların toplandığı yere çıkarılmasını emretti; umulur ki memesini kabul edeceği bir sütanne bulunur diye düşündü, fakat o yine [kimseden] emmedi. Mûsâ'nın annesi ise aklı başından gitmiş bir halde sabahladı ve kız kardeşine: «Onun izini sür, onu ara; onun hakkında bir haber işitebilecek misin, yaşıyor mu yoksa onu hayvanlar yedi mi bak!» dedi ve Allah'ın vaat ettiği şeyi unuttu.

(فبصرت بِهِ أُخْته عَن جنب وهم لَا يَشْعُرُونَ) وَالْجنب أَن يسمو بصر الْإِنْسَان إِلَى شَيْء بعيد وَهُوَ إِلَى جنبه وَهُوَ لَا يشْعر بِهِ (فَقَالَت) - من الْفَرح حِين أعياهم الظوائر - (هَل أدلكم على أهل بَيت يكفلونه لكم وهم لَهُ ناصحون) فَأَخَذُوهَا فَقَالُوا: وَمَا يدْريك مَا نصحهمْ لَهُ هَل يعرفونه

{فبصرت بِهِ أُخْته عَن جنب وهم لَا يَشْعُرُونَ} “Böylece kız kardeşi onu uzaktan gözetledi, onlar ise farkında değillerdi.” Cünub (uzaktan), insanın bir şeye uzaktan bakması ve o şeyin onun yanında olup da kimsenin bunu fark etmemesidir. Sütanneler onu emzirmekten aciz kalınca sevinçten {فَقَالَت} “Dedi ki:” {هَل أدلكم على أهل بَيت يكفلونه لكم وهم لَهُ ناصحون} “Sizin için onun bakımını üstlenecek ve ona içtenlikle davranacak bir aileyi size göstereyim mi?” Onu yakalayıp: «Onların buna içtenlikle bakacaklarını nereden biliyorsun, onu tanıyorlar mı?» dediler

حَتَّى شكوا فِي ذَلِك وَذَلِكَ من الْفُتُون يَا ابْن جُبَير

ve bundan şüphelendiler. İşte ey İbn Cübeyr, bu da 'fütûn'dandır.

فَقَالَت: نصحهمْ لَهُ وشفقتهم عَلَيْهِ رغبتهم فِي جَانب الْملك رَجَاء شفقته

Bunun üzerine [kız kardeşi]: «Onların ona içtenlikle bakmaları ve şefkat göstermeleri, kralın lütfuna nail olma ve şefkatini umma arzularındandır» dedi.

فتركوها فَانْطَلَقت إِلَى أمه فَأَخْبَرتهَا الْخَبَر فَجَاءَت فَلَمَّا وَضعته فِي حجرها نزا إِلَى ثديها فمصه حَتَّى امْتَلَأَ جنباه ريا وَانْطَلق الْبُشْرَى إِلَى امْرَأَة فِرْعَوْن يبشرونها: إِنَّا قد وجدنَا لابنك ظِئْرًا

Onu bıraktılar; o da hemen annesine gidip haberi verdi. Annesi geldi; çocuğu kucağına koyunca hemen memesine atıldı ve iki yanı süte doyana kadar emdi. Müjdeci koşarak Firavun'un karısına gitti ve: «Oğlun için bir sütanne bulduk!» diye müjde verdi.

فَأرْسلت إِلَيْهَا فَأتيت بهَا وَبِه فَلَمَّا رَأَتْ مَا يصنع قَالَت لَهَا: امكثي عِنْدِي أرضعني [أرضعي] ابْني هَذَا - فَإِنِّي لم أحب حب شَيْئا قطّ - قَالَت: لَا أَسْتَطِيع أَن أدع بَيْتِي وَوَلَدي فيضيع فَإِن طابت نَفسك أَن تعطينيه فَأذْهب بِهِ إِلَى بَيْتِي فَيكون معي لَا آلوه خيرا فعلت وَإِلَّا فَإِنِّي غير تاركة بَيْتِي وَوَلَدي

[Kadın] ona haber gönderdi; böylece o ve çocuk getirildi. Firavun'un karısı çocuğun yaptığını görünce ona: «Yanımda kal da bu oğlumu emzir; zira ben hiçbir şeyi böylesine sevmedim» dedi. [Annesi] şöyle dedi: «Evimi ve çocuklarımı bırakıp zayi edemem. Eğer onu bana verip evime götürmeme ve yanımda kalmasına razı olursan, ona hiçbir iyiliği esirgemeden bakarım, bunu yaparım; aksi takdirde evimi ve çocuklarımı bırakacak değilim.»

فَذكرت أم مُوسَى مَا كَانَ الله ﷿ وعدها فتعاسرت على امْرَأَة فِرْعَوْن لذَلِك وأيقنت أَن الله ﷿ منجز وعده

Mûsâ'nın annesi, Yüce Allah'ın kendisine vaat ettiği şeyi hatırladı ve bu sebeple Firavun'un karısına nazlandı ve Yüce Allah'ın vaadini yerine getireceğine kesin olarak inandı.

فَرَجَعت بابنها من يَوْمهَا فأنبته الله نباتاً حسنا وَحفظه لما قد قضى فِيهِ فَلم يزل بَنو إِسْرَائِيل - وهم يَجْتَمعُونَ فِي نَاحيَة الْقرْيَة - يمتنعون بِهِ من الظُّلم والسخرة مُنْذُ كَانَ فيهم فَلَمَّا ترعرع قَالَت امْرَأَة فِرْعَوْن لأم مُوسَى: أُرِيد أَن تريني ابْني فوعدتها يَوْمًا تزورها فِيهِ بِهِ

O gün oğlunu alıp döndü; Allah onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi ve hakkında takdir ettiği şey için onu korudu. İsrailoğulları da -şehrin bir köşesinde toplanıyorlardı- aralarında bulunduğu günden beri onun sayesinde zulümden ve angaryadan korunuyorlardı. Mûsâ serpilip büyüyünce Firavun'un karısı Mûsâ'nın annesine: «Oğlumu bana göstermeni istiyorum» dedi ve onu çocukla birlikte ziyaret edeceği bir gün belirledi.

فَقَالَت لخزانها وجواريها وقهارمتها: لَا يبْقى مِنْكُم الْيَوْم وَاحِد إِلَّا اسْتقْبل ابْني بهدية وكرامة أرى ذَلِك فِيهِ وَأَنا باعثة أَمينا يحضر مَا صنع كل إِنْسَان مِنْكُم فَلم تزل الْهَدَايَا والنحل والكرامة تستقبله من حِين خرج من بَيت أمه إِلَى أَن دخل عَلَيْهَا فَلَمَّا دخل عَلَيْهَا أكرمته ونحلته وفرحت بِهِ وأعجبها ونحلت أمه لحسن أَثَرهَا عَلَيْهِ ثمَّ قَالَت لأنطلقن بِهِ إِلَى فِرْعَوْن فلينحله وليكرمنه

Hazinecilerine, cariyelerine ve kâhyalarına şöyle dedi: «Bugün sizden hiçbir kimse kalmasın ki oğlumu bir hediye ve ikramla karşılamasın, bunu onda göreyim; sizden her bir kişinin ne yaptığını takip edecek güvenilir birini göndereceğim.» Annesinin evinden çıktığı andan Firavun'un karısının yanına girene kadar hediyeler, bağışlar ve ikramlar onu karşılamaya devam etti. Yanına girdiğinde ona ikramda bulundu, bağışlar verdi, onunla sevindi ve ona hayran kaldı; çocuğa yaptığı güzel bakımdan dolayı annesine de bağışta bulundu. Sonra: «Onu mutlaka Firavun'a götüreceğim, o da ona bağışta bulunsun ve ona ikram etsin» dedi.

فَلَمَّا دخلت بِهِ عَلَيْهِ وَجَعَلته فِي حجره فَتَنَاول مُوسَى لحية فِرْعَوْن فَمدَّهَا إِلَى الأَرْض فَقَالَت لَهُ الغواة - من أَعدَاء الله -: أَلا ترى إِلَى مَا وعد الله إِبْرَاهِيم إِنَّه يرثك ويصرعك ويعلوك

Onu yanına sokup kucağına koyduğunda, Mûsâ Firavun'un sakalını tutup yere doğru çekti. Bunun üzerine Allah'ın düşmanlarından olan azgınlar ona şöyle dediler: «Allah'ın İbrâhîm'e vaat ettiği şeye bakmaz mısın? Şüphesiz o sana varis olacak, seni yere serecek ve sana üstün gelecektir!»

فَأرْسل إِلَى الذباحين ليَذْبَحُوهُ

Bunun üzerine [Firavun], onu boğazlasınlar diye cellatlara haber gönderdi.

وَذَلِكَ من الْفُتُون يَا ابْن جُبَير بعد كل بلَاء ابْتُلِيَ بِهِ وَأُرِيد بِهِ فُتُونًا

İşte ey İbn Cübeyr, sınandığı ve hakkında 'fütûn' murad edilen her bir imtihandan sonra gelen bu durum da 'fütûn'dandır.

فَجَاءَت امْرَأَة فِرْعَوْن تسْعَى إِلَى فِرْعَوْن فَقَالَت: مَا بدا لَك فِي هَذَا الصَّبِي الَّذِي وهبته لي قَالَ: أَلا ترينه يزْعم أَنه سيصرعني ويعلوني قَالَت لَهُ: اجْعَل بيني وَبَيْنك أمرا تعرف فِيهِ الْحق ائْتِ بجَمْرَتَيْن وَلُؤْلُؤَتَيْن فَقَربهُنَّ إِلَيْهِ فَإِن بَطش بالؤلؤتين واجتنب الْجَمْرَتَيْن علمت أَن يعقل وَإِن هُوَ تنَاول الْجَمْرَتَيْن وَلم يرد اللُّؤْلُؤَتَيْن فَاعْلَم أَن أحد لَا يُؤثر الْجَمْرَتَيْن على اللُّؤْلُؤَتَيْن وَهُوَ يعقل

Firavun'un karısı koşarak Firavun'a geldi ve şöyle dedi: «Bana bağışladığın bu çocuk hakkında sana ne oldu?» [Firavun]: «Onu görmüyor musun, beni yere sereceğini ve bana üstün geleceğini iddia ediyor» dedi. Kadın ona: «Seninle benim aramda hakkı anlayabileceğin bir ölçü koy: İki ateş koru ile iki inci getir ve bunları ona yaklaştır; eğer iki inciyi kapar ve iki kordan sakınırsa anlarsın ki aklı eriyordur. Şayet iki kora yönelir ve iki inciyi istemezse bil ki aklı eren hiç kimse iki koru iki inciye tercih etmez» dedi.

فَلَمَّا قرب إِلَيْهِ الْجَمْرَتَيْن واللؤلؤتين أَخذ الْجَمْرَتَيْن فانتزعهما مِنْهُ مَخَافَة أَن يحرقا بدنه

İki kor ile iki inciyi ona yaklaştırınca, iki koru aldı; [Firavun] bedenini yakmasından korkarak onları elinden çekip aldı.

فَقَالَ للْمَرْأَة: لَا يذبح

Bunun üzerine kadına: «Boğazlanmayacak» dedi.

وَصَرفه الله عَنهُ بعد أَن كَانَ هم بِهِ وَكَانَ الله بَالغ أمره

Ona niyetlenmişken Allah onu bundan vazgeçirdi. Allah, emrini yerine getirendir.

فِيهِ فَلَمَّا بلغ أشده - وَكَانَ من الرِّجَال - لم يكن أحد من آل فِرْعَوْن يخلص إِلَى أحد من بني إِسْرَائِيل مَعَه بظُلْم وَلَا بسخرة حَتَّى امْتَنعُوا كل الإمتناع

Mûsâ ergenlik çağına ulaşıp yiğit bir adam olunca, Mûsâ yanlarındayken Firavun hanedanından hiç kimse İsrailoğullarından birine zulüm veya angarya ile ilişemez oldu; nihayet [baskılardan] tamamen korundular.

فَبَيْنَمَا هُوَ يمشي فِي نَاحيَة الْمَدِينَة إِذا هُوَ برجلَيْن يقتتلان - أَحدهمَا من بني إِسْرَائِيل وَالْآخر من آل فِرْعَوْن - فاستغاثة الإسرائيلي على الفرعوني فَغَضب مُوسَى وَاشْتَدَّ غَضَبه لِأَنَّهُ تنَاوله وَهُوَ يعلم منزلَة مُوسَى من بني إِسْرَائِيل وَحفظه لَهُم: لَا يعلم إِلَّا أَن ذَلِك من الرَّضَاع من أم مُوسَى إِلَّا أَن يكون الله تَعَالَى أطلع مُوسَى من ذَلِك على مَا لم يطلع غَيره عَلَيْهِ فَوَكَزَ مُوسَى الفرعوني فَقتله وَلَيْسَ يراهما أحد إِلَّا الله ومُوسَى والإسرائيلي

O, şehrin bir tarafında yürürken biri İsrailoğullarından, diğeri Firavun hanedanından iki adamın dövüştüğünü gördü. İsrailli olan, Firavunluya karşı yardım istedi. Firavunlu, Mûsâ'nın İsrailoğulları yanındaki konumunu ve onları koruduğunu bildiği halde adama saldırdığı için Mûsâ çok öfkelendi ve öfkesi şiddetlendi. [Firavunlu] bunun ancak Mûsâ'nın annesinin emzirmesinden kaynaklandığını biliyordu; meğerki Allah Teâlâ, başkasına bildirmediği bir şeyi bu konuda Mûsâ'ya bildirmiş olsun. Mûsâ Firavunluya bir yumruk vurup onu öldürdü. Onları Allah, Mûsâ ve o İsrailliden başka gören de yoktu.

(فَقَالَ) مُوسَى: حِين قتل الرجل (هَذَا من عمل الشَّيْطَان إِنَّه عَدو مضل مُبين) (الْقَصَص آيَة ١٥) ثمَّ (قَالَ رَبِّي إِنِّي ظلمت نَفسِي فَاغْفِر لي فغفر لَهُ وَأصْبح فِي الْمَدِينَة خَائفًا يترقب) (الْقَصَص آيَة ١٧) الْأَخْبَار فَأتى فِرْعَوْن فَقيل لَهُ: إِن بني إسرئيل قتلوا رجلا من آل فِرْعَوْن فَخذ لنا بحقنا وَلَا ترخص لَهُم

Mûsâ adamı öldürdüğü vakit: (Bu, şeytanın işidir. Şüphesiz o, apaçık saptırıcı bir düşmandır) (Kasas Suresi, 15. ayet) dedi. Sonra: (Rabbim! Şüphesiz ben nefsime zulmettim, beni bağışla, dedi; [Allah da] onu bağışladı. Şehirde korku içinde, [etrafı] gözetleyerek sabahladı) (Kasas Suresi, 17. ayet) haberleri bekliyordu. Firavun'a gidilip şöyle denildi: «İsrailoğulları Firavun hanedanından bir adam öldürdüler, hakkımızı onlardan al ve onlara müsamaha gösterme!»

فَقَالَ ائْتُونِي بِهِ وَمن شهد عَلَيْهِ فَإِن الْملك - وَإِن كَانَ صَفوه مَعَ قومه لَا يَسْتَقِيم لَهُ أَن يُقيد بِغَيْر بَيِّنَة وَلَا ثَبت فَاطْلُبُوا علم ذَلِك آخذ لكم بحقكمز فَبَيْنَمَا هم يطوفون فَلَا يَجدونَ بَيِّنَة وَلَا ثبتاً إِذا مُوسَى من الْغَد قد رأى ذَلِك الإسرائيلي يُقَاتل فرعونياً آخر فاستغاثه الإسرائيلي على الفرعوني فصادف مُوسَى قد نَدم على مَا كَانَ من وكزه الَّذِي رأى فَغَضب من الإسرائيلي لما فعل بالْأَمْس وَالْيَوْم وَقَالَ: (إِنَّك لغَوِيّ مُبين) (الْقَصَص آيَة ١٨) فَنظر الإسرائيلي إِلَى مُوسَى حِين قَالَ لَهُ مَا قَالَ - فَإِذا هُوَ غَضْبَان كغضبه بالْأَمْس - فخاف بَعْدَمَا قَالَ لَهُ: (إِنَّك لغَوِيّ مُبين) أَن يكون إِيَّاه أَرَادَ وَإِنَّمَا أَرَادَ الفرعوني (فَقَالَ: يَا مُوسَى أَتُرِيدُ أَن تقتلني كَمَا قتلت نفسا بالْأَمْس) (الْقَصَص آيَة ١٩) وَإِنَّمَا قَالَ ذَلِك مَخَافَة أَن يكون إِيَّاه أَرَادَ مُوسَى ليَقْتُلهُ فيتداركا فَانْطَلق الفرعوني إِلَى قومه فَأخْبرهُم بِمَا سمع من الإسرائيلي حِين يَقُول: (أَتُرِيدُ أَن تقتلني كَمَا قتلت نفسا بالْأَمْس) (الْقَصَص آيَة ١٩) فَأرْسل فِرْعَوْن الذباحين ليقتلوا مُوسَى فَأخذ رسل فِرْعَوْن فِي الطَّرِيق الْأَعْظَم يَمْشُونَ على هينتهم يطْلبُونَ مُوسَى وهم لَا يخَافُونَ أَن يفوتهُمْ (وَجَاء رجل) من شيعَة مُوسَى (من أقْصَى الْمَدِينَة) (الْقَصَص آيَة ٢٠) فاختصر طَرِيقا قَرِيبا حَتَّى سبقهمْ إِلَى مُوسَى فَأخْبرهُ الْخَبَر

[Firavun]: «Onu ve aleyhine şahitlik edeni bana getirin. Hükümdarın gönlü kendi kavminden yana olsa bile, delilsiz ve kesin kanıtsız kısas uygulaması doğru olmaz. Bunun bilgisini araştırın ki hakkınızı alayım» dedi. Onlar delil ve kesin kanıt bulamadan dolaşırlarken, ertesi gün Mûsâ o İsraillinin başka bir Firavunlu ile dövüştüğünü gördü. İsrailli, Firavunluya karşı yine Mûsâ'dan yardım istedi. Mûsâ ise dünkü yumruk atma olayından dolayı pişmanlık duymuştu. Dün ve bugün yaptıklarından ötürü İsrailliye öfkelenip: (Şüphesiz sen besbelli bir azgınsın) (Kasas Suresi, 18. ayet) dedi. İsrailli, Mûsâ'nın kendisine söylediklerini işitince ve onun tıpkı dünkü gibi öfkeli olduğunu görünce, (Şüphesiz sen besbelli bir azgınsın) sözünden sonra Mûsâ'nın [Firavunluyu değil de] kendisini kastettiğinden korktu ve: (Ey Mûsâ! Dün bir cana kıydığın gibi beni de öldürmek mi istiyorsun?) (Kasas Suresi, 19. ayet) dedi. Bunu sadece Mûsâ'nın kendisini öldürmek istediği korkusuyla, durumu engellemek için söylemişti. Firavunlu ise hemen kavmine gidip İsraillinin: (Dün bir cana kıydığın gibi beni de öldürmek mi istiyorsun?) (Kasas Suresi, 19. ayet) dediğini duyduğunu haber verdi. Bunun üzerine Firavun, Mûsâ'yı öldürsünler diye cellatları gönderdi. Firavun'un elçileri ana yola koyulup Mûsâ'yı ellerinden kaçırmaktan korkmaksızın ağır ağır yürüyerek onu arıyorlardı. Mûsâ'nın taraftarlarından bir adam ise (şehrin öte başından koşarak geldi) (Kasas Suresi, 20. ayet); kestirme ve yakın bir yoldan giderek onlardan önce Mûsâ'ya ulaştı ve haberi ona bildirdi.

وَذَلِكَ من الْفُتُون يَا ابْن جُبَير

İşte ey İbn Cübeyr, bu da 'fütûn'dandır.

فَخرج مُوسَى مُتَوَجها نَحْو مَدين لم يلق بلَاء مثل ذَلِك وَلَيْسَ لَهُ بِالطَّرِيقِ علم الْأَحْسَن ظَنّه بربه فَإِنَّهُ (قَالَ عَسى رَبِّي أَن يهديني سَوَاء السَّبِيل) (الْقَصَص آيَة ٢٢) (وَلما ورد مَاء مَدين وجد عَلَيْهِ أمة من النَّاس يسقون وَوجد من دونهم امْرَأتَيْنِ تذودان) (الْقَصَص آيَة ٢٣) يَعْنِي فَلم تسقيا غنمهما قَالَ: (مَا خطبكما) (الْقَصَص آيَة ٢٣) معتزلتين لَا تسقيان مَعَ النَّاس قَالَتَا: لَيست لنا قُوَّة نزاحم الْقَوْم وَإِنَّمَا نَنْتَظِر فضول حياضهم (فسقى لَهما) (الْقَصَص آيَة ٢٤) فَجعل يغْرف فِي الدَّلْو مَاء كثيرا حَتَّى كَانَتَا أول الرُّعَاة فراغاً - فانصرفتا إِلَى أَبِيهِمَا بغنمهما وَانْصَرف مُوسَى إِلَى شَجَرَة فاستظل بهَا (فَقَالَ رب إِنِّي لما أنزلت إِلَيّ من خير فَقير) ز فاستنكر أَبُو الجاريتين سرعَة صدورهما بغنمهما حفلاً بطاناً وَقَالَ: إِن لَكمَا الْيَوْم لشأناً: فحدثتاه بِمَا صنع مُوسَى

Mûsâ böyle bir belayla daha önce hiç karşılaşmamış olarak Medyen'e doğru yönelip yola çıktı. Rabbine olan hüsnüzannı dışında yola dair hiçbir bilgisi yoktu. Nitekim o: (Umulur ki Rabbim beni doğru yola iletir) (Kasas Suresi, 22. ayet) dedi. (Medyen suyuna vardığında, orada hayvanlarını sulayan bir insan topluluğu buldu. Onların gerisinde de [hayvanlarını sudan] meneden iki kadın gördü) (Kasas Suresi, 23. ayet); yani koyunlarını sulayamıyorlardı. Mûsâ: (Durumunuz nedir?) (Kasas Suresi, 23. ayet), niçin bir kenara çekilmiş insanlarla birlikte sulamıyorsunuz? dedi. Onlar: «İnsanlarla itişip kakışacak gücümüz yok, ancak onların havuzlarından arta kalanları bekliyoruz» dediler. (Bunun üzerine [Mûsâ] onlar için sulayıverdi) (Kasas Suresi, 24. ayet); kovaya bol su doldurmaya başladı, öyle ki çobanlar içinde işini ilk bitiren o iki kadın oldu. Koyunlarıyla birlikte babalarına döndüler. Mûsâ da bir ağacın altına çekilip gölgelendi ve: (Rabbim! Doğrusu bana indireceğin her hayra muhtacım) dedi. İki kızın babası, koyunların karınları doymuş ve memeleri süt dolu halde erkenden geri dönmelerini yadırgayarak: «Bugün sizin için olağanüstü bir durum var» dedi. Onlar da Mûsâ'nın yaptıklarını anlattılar.

فَأمر إِحْدَاهمَا أَن تَدعُوهُ لَهُ فَأَتَتْهُ فدعته

Bunun üzerine [babaları] ikisinden birine onu çağırmasını emretti; o da gelip Mûsâ'yı çağırdı.

فَلَمَّا كَلمه (قَالَ لَا تخف نجوت من الْقَوْم الظَّالِمين) (الْقَصَص آيَة ٢٥) لَيْسَ لفرعون وَلَا لِقَوْمِهِ علينا سُلْطَانا ولسنا فِي مَمْلَكَته

Onunla konuşunca: (Korkma, o zalim kavimden kurtuldun) (Kasas Suresi, 25. ayet); Firavun'un da kavminin de bizim üzerimizde bir hakimiyeti yoktur, biz onun hükümranlığı altında değiliz, dedi.

قَالَت ابْنَته: (يَا أَبَت اسْتَأْجرهُ إِن خير من اسْتَأْجَرت الْقوي الْأمين) (الْقَصَص آيَة ٢٦) فَحَملته الْغيرَة أَن قَالَ: وَمَا يدْريك مَا قوته وَمَا أَمَانَته قَالَت: أما قوته: فَمَا رَأَيْت مِنْهُ حِين سقى لنا لم أر رجلا قطّ أقوى فِي ذَلِك السَّقْي مِنْهُ حِين سقى لنا: وأمانته: فَإِنَّهُ نظر حِين أَقبلت إِلَيْهِ وشخصت لَهُ فَلَمَّا علم أَنِّي امْرَأَة صوب رَأسه وَلم يرفعهُ وَلم ينظر إليّ حِين أَقبلت إِلَيْهِ حَتَّى بلغته رِسَالَتك

Kızı: (Babacığım! Onu ücretle tut. Zira ücretle tuttuklarının en hayırlısı güçlü ve güvenilir olandır) (Kasas Suresi, 26. ayet) dedi. [Babasını] bir kıskançlık tuttu ve: «Onun gücünü ve güvenilirliğini nereden biliyorsun?» dedi. Kız: «Gücüne gelince; bizim için su çekerken gördüm, o su çekme işinde onun kadar güçlü bir adam hiç görmedim. Güvenilirliğine gelince; ben ona doğru yönelip karşısına çıktığımda bana baktı, kadın olduğumu anlayınca başını eğdi, yukarı kaldırmadı ve ben ona yaklaşıp senin mesajını iletene kadar bana bakmadı» dedi.

فَقَالَ لي: امشي خَلْفي وانعتي لي الطَّرِيق فَلم يقل هَذَا إِلَّا وَهُوَ أَمِين

[Kız devamla]: «Bana: 'Ardımdan yürü ve bana yolu tarif et' dedi. Bunu ancak güvenilir bir kimse söyler» dedi.

فَسرِّي عَن أَبِيهَا وصدقها وَظن بِهِ الَّذِي قَالَت

Bunun üzerine babasının içi rahatladı, kızını tasdik etti ve onun dediği gibi olduğunu anladı.

فَقَالَ: هَل لَك (أَن أنكحك إِحْدَى ابْنَتي هَاتين على أَن تَأْجُرنِي ثَمَانِي حجج فَإِن أتممت عشرا فَمن عنْدك وَمَا أُرِيد أَن أشق عَلَيْك) (الْقَصَص آيَة ٢٧) فَفعل وَكَانَت على مُوسَى ثَمَانِي حجج وَاجِبَة وَكَانَت سنتَانِ عدَّة مِنْهُ فَقضى الله عدته فأتمها عشرا

Dedi ki: (Bana sekiz yıl çalışmana karşılık şu iki kızımdan birini sana nikahlamak istiyorum. Eğer on yıla tamamlarsan bu da senin bileceğin iştir, sana zorluk çıkarmak istemem) (Kasas Suresi, 27. ayet) kabul eder misin? Mûsâ da kabul etti. Sekiz yıl Mûsâ'ya vacipti, iki yıl ise onun vaadiydi. Allah onun vaadini yerine getirmesini nasip etti ve süreyi on yıla tamamladı.

قَالَ سعيد: فَسَأَلَنِي رجل من أهل النَّصْرَانِيَّة من عُلَمَائهمْ: هَل تَدْرِي أَي الْأَجَليْنِ قضى مُوسَى قلت: لَا

Saîd dedi ki: Hristiyan âlimlerinden bir adam bana: «Mûsâ'nın iki süreden hangisini tamamladığını biliyor musun?» diye sordu. Ben de: «Hayır» dedim.

وَأَنا يَوْمئِذٍ لَا أعلم

O günlerde bunu bilmiyordum.

فَلَقِيت ابْن عَبَّاس فَذكرت لَهُ الَّذِي قَالَ النَّصْرَانِي فَقَالَ: أما كنت تعلم أَن ثمانياً وَاجِبَة لم يكن مُوسَى لينتقص مِنْهَا وَتعلم أَن الله تَعَالَى كَانَ قَاضِيا عَن مُوسَى عدته

İbn Abbâs ile karşılaştım ve Hristiyanın söylediğini ona anlattım. Dedi ki: «Sekiz yılın vacip olduğunu, Mûsâ'nın onu eksiltmeyeceğini ve Allah Teâlâ'nın Mûsâ'nın yerine getirmesini takdir ettiği vaadin

الَّتِي وعد فَإِنَّهُ قضى عشرا فَأخْبرت النَّصْرَانِي فَقَالَ: الَّذِي أخْبرك بِهَذَا هُوَ أعلم مِنْك

on yıl olduğunu bilmiyor muydun? Nitekim o, on yılı tamamladı.» Bunu Hristiyana haber verdim. Hristiyan: «Sana bunu haber veren zat, senden daha bilgilidir» dedi.

قلت: أجل وَأولى (سَار مُوسَى بأَهْله) وَرَأى من أَمر النَّار مَا قصّ الله عَلَيْك فِي الْقُرْآن وَأمر الْعَصَا وَيَده فَشَكا إِلَى ربه مَا يتخوف من آل فِرْعَوْن فِي الْقَتِيل وعقدة لِسَانه - فَإِنَّهُ كَانَ فِي لِسَانه عقدَة تَمنعهُ من كثير من الْكَلَام - فَسَأَلَ ربه أَن يُعينهُ بأَخيه هَارُون ليَكُون لَهُ ردْءًا وَيتَكَلَّم عَنهُ بِكَثِير مِمَّا لَا يفصح بِهِ فَأَتَاهُ الله سؤله فَحل عقدَة من لِسَانه وَأوحى إِلَى هَارُون وَأمره أَن يلقى مُوسَى

Dedim ki: «Evet, öyle olmaya daha layıktır.» (Mûsâ ailesiyle yola çıktı) ve Allah'ın Kur'an'da sana anlattığı ateş hadisesini, asa ve el mucizesini gördü. Öldürülen adam sebebiyle Firavun hanedanından duyduğu korkuyu ve dilindeki tutukluğu Rabbine arz etti; nitekim dilinde çok konuşmasına engel olan bir tutukluk vardı. Rabbinden, kendisine destek olması ve açıkça ifade edemediği birçok şeyi onun adına dile getirmesi için kardeşi Hârûn ile kendisini güçlendirmesini diledi. Allah onun isteğini verdi, dilindeki bağı çözdü, Hârûn'a vahyetti ve ona Mûsâ'yı karşılamasını emretti.

فَانْدفع مُوسَى بالعصا وَلَقي هَارُون فَانْطَلقَا جَمِيعًا إِلَى فِرْعَوْن فأقاما بِبَابِهِ حينا لَا يُؤذن لَهما ثمَّ أذن لَهما بعد حجاب شَدِيد فَقَالَا: {إِنَّا رَسُولا رَبك} فَقَالَ: {فَمن رَبكُمَا يَا مُوسَى} فَأَخْبَرَاهُ بِالَّذِي قصّ الله فِي الْقُرْآن

Mûsâ asasıyla yola koyuldu ve Hârûn ile buluştu. Birlikte Firavun'a gittiler ve kapısında uzun süre içeri alınmayı beklediler. Sonra sıkı bir perdenin ardından kendilerine izin verildi. {إِنَّا رَسُولا رَبك} “Şüphesiz biz Rabbinin elçileriyiz” dediler. Firavun: {فَمن رَبكُمَا يَا مُوسَى} “Ey Mûsâ! Sizin Rabbiniz kimdir?” dedi. Onlar da Allah'ın Kur'an'da anlattığı şekilde ona haber verdiler.

قَالَ: فَمَا تريدان وَذكره بالقتيل فَاعْتَذر بِمَا قد سَمِعت قَالَ: أُرِيد أَن تؤمن بِاللَّه وَترسل معي بني إِسْرَائِيل

Firavun: «Ne istiyorsunuz?» dedi ve ona öldürülen adamı hatırlattı. [Mûsâ] işitmiş olduğun şekilde mazeretini bildirdi ve: «Allah'a iman etmeni ve İsrailoğullarını benimle göndermeni istiyorum» dedi.

فَأبى عَلَيْهِ ذَلِك وَقَالَ: ائْتِ بِآيَة إِن كنت من الصَّادِقين فَألْقى بعصاه فتحوّلت حَيَّة عَظِيمَة فاغرة فاها مسرعة إِلَى فِرْعَوْن - فَلَمَّا رأى فِرْعَوْن أَنَّهَا قاصدة إِلَيْهِ - خافها فاقتحم عَن سَرِيره واستغاث بمُوسَى: أَن يكفها عَنهُ فَفعل وَأخرج يَده من جيبه بَيْضَاء من غير سوء) يَعْنِي برص ثمَّ أَعَادَهَا إِلَى كمه فَصَارَت إِلَى لَوْنهَا الأول

Firavun bunu reddetti ve: «Eğer doğrulardan isen bir delil getir» dedi. Mûsâ asasını attı; o, ağzını açmış, hızla Firavun'a doğru koşan devasa bir yılana dönüştü. Firavun onun kendisine yöneldiğini görünce korkup tahtından aşağı atladı ve onu kendisinden uzaklaştırması için Mûsâ'dan feryat ederek yardım istedi; Mûsâ da öyle yaptı. Elini koynundan çıkardı; kusursuz, bembeyazdı (yani alaca hastalığı olmadan). Sonra onu yenine geri soktu ve eski rengine döndü.

فَاسْتَشَارَ الْمَلأ فِيمَا رأى فَقَالُوا لَهُ: {هَذَانِ لساحران يُريدَان أَن يخرجاكم من أَرْضكُم بسحرهما ويذهبا بطريقتكم المثلى} يعنون ملكهم الَّذِي هم فِيهِ والعيش فَأَبَوا على مُوسَى أَن يعطوه شَيْئا مِمَّا طلب

[Firavun] gördüğü şey hakkında ileri gelenlerle istişare etti. Onlar: {هَذَانِ لساحران يُريدَان أَن يخرجاكم من أَرْضكُم بسحرهما ويذهبا بطريقتكم المثلى} “Bu ikisi, büyüleriyle sizi yurdunuzdan çıkarmak ve en örnek olan yaşam tarzınızı yok etmek isteyen iki büyücüdür” dediler; bununla içinde bulundukları mülkü ve yaşantıyı kastediyorlardı. Mûsâ'nın istediği hiçbir şeyi ona vermeyi kabul etmediler.

وَقَالُوا لَهُ: اجْمَعْ لَهُم السَّحَرَة - فَإِنَّهُم بأرضنا كثير - حَتَّى تغلب بسحرهم سحرهما (فَأرْسل فِرْعَوْن فِي الْمَدَائِن حاشرين) (الشُّعَرَاء آيَة ٥٤) فحشر لَهُ كل سَاحر متعالم فَلَمَّا أَتَوا فِرْعَوْن قَالُوا: بِمَ يعْمل هَذَا السَّاحر

Ona: «Onlar için büyücüleri topla -çünkü onlar bizim memleketimizde çoktur- ta ki onların büyüsüyle bu ikisinin büyüsüne üstün gelesin» dediler. (Firavun şehirlere toplayıcılar gönderdi) (Şuarâ Suresi, 54. ayet) ve büyücülüğüyle bilinen her büyücü onun için toplandı. Firavun'un yanına geldiklerinde: «Bu büyücü neyle büyü yapıyor?» dediler.

قَالُوا: يعْمل بالحيات والحبال

«Yılanlarla ve iplerle yapıyor» dediler.

قَالَ: فَلَا وَالله مَا فِي الأَرْض قوم يعْملُونَ بالحيات والحبال والعصي بِالسحرِ مَا نعمل بِهِ فَمَا أجرنا إِن غلبناه قَالَ لَهُم: أَنْتُم أقاربي وخاصتي وَأَنا صانع بكم كل شَيْء أَحْبَبْتُم فتواعدوا ليَوْم الزِّينَة {وَأَن يحْشر النَّاس ضحى} قَالَ سعيد: فَحَدثني ابْن عَبَّاس: أَن يَوْم الزِّينَة - الْيَوْم الَّذِي أظهر الله فِيهِ مُوسَى على فِرْعَوْن والسحرة - وَهُوَ يَوْم عَاشُورَاء فَلَمَّا اجْتَمعُوا فِي صَعِيد وَاحِد

[Büyücüler]: «Vallahi yeryüzünde yılanlar, ipler ve asalarla büyü yapma konusunda bizim yaptığımızı yapabilen hiçbir topluluk yoktur. Eğer onu yenersek bizim ödülümüz ne olacak?» dediler. Firavun onlara: «Siz benim yakınlarım ve özel adamlarım olacaksınız ve sevdiğiniz her şeyi size yapacağım» dedi. Bayram günü {وَأَن يحْشر النَّاس ضحى} “ve insanların kuşluk vaktinde toplanması” için sözleştiler. Saîd dedi ki: İbn Abbâs bana, bayram gününün Allah'ın Mûsâ'yı Firavun ve büyücülere karşı üstün kıldığı gün olup onun da Âşûrâ günü olduğunu rivayet etti. Hepsi tek bir düzlükte toplandıklarında,

قَالَ النَّاس لبَعْضهِم لبَعض: اذْهَبُوا بِنَا فلنحضر هَذَا الْأَمر و (نتبع السَّحَرَة

İnsanlar birbirlerine: «Gelin gidelim de bu hadiseye şahit olalım ve (büyücülere uyalım

إِن كَانُوا هم الغالبين) (الشُّعَرَاء آيَة ٤٠) - يعنون بذلك مُوسَى وَهَارُون استهزاء بهما - فَقَالُوا: يَا مُوسَى - لقدرتهم بسحرهم - (إِمَّا أَن تلقي وَإِمَّا أَن نَكُون نَحن الملقين) (الْأَعْرَاف آيَة ١١٥) قَالَ: ألقوا {فَألْقوا حبالهم وعصيهم وَقَالُوا بعزة فِرْعَوْن إِنَّا لنَحْنُ الغالبون} ) (الْأَعْرَاف آيَة ٤٤) فَرَأى مُوسَى من سحرهم مَا أوجس مِنْهُ خيفة

eğer galip gelenler onlar olurlarsa) (Şuarâ Suresi, 40. ayet) dediler -bununla alay ederek Mûsâ ve Hârûn'u kastediyorlardı-. [Büyücüler] büyülerindeki güçlerine güvenerek: «Ey Mûsâ! (Ya sen at ya da ilk atanlar biz olalım)» (A'râf Suresi, 115. ayet) dediler. [Mûsâ]: «Siz atın» dedi. {فَألْقوا حبالهم وعصيهم وَقَالُوا بعزة فِرْعَوْن إِنَّا لنَحْنُ الغالبون} “Bunun üzerine iplerini ve asalarını attılar ve: 'Firavun'un izzetine andolsun ki, galip gelenler elbette biz olacağız' dediler.” (Şuarâ Suresi, 44. ayet). Mûsâ onların büyüsünden ötürü içinde bir korku hissetti.

فَأوحى الله إِلَيْهِ (أَن ألق عصاك) (الْقَصَص آيَة ٣١) فَلَمَّا أَلْقَاهَا صَارَت ثعباناً عَظِيما فاغرة فاها فَجعل الْعَصَا بدعوة مُوسَى تَلْتَبِس بالحبال حَتَّى صَارَت [] جردا إِلَى الثعبان حَتَّى تدخل فِيهِ حَتَّى مَا أبقت عَصا وَلَا حبلاً إِلَّا ابتلعته فَلَمَّا عاين السَّحَرَة ذَلِك قَالُوا: لَو كَانَ هَذَا سحرًا لم تبتلع من سحرنَا كل هَذَا وَلَكِن هَذَا من أَمر الله ﷿

Bunun üzerine Allah ona: (Asanı at) (Kasas Suresi, 31. ayet) diye vahyetti. Asayı atınca ağzını açmış koca bir ejderha oldu. Asa, Mûsâ'nın duasıyla iplere karışarak ejderhaya doğru bir hat oluşturdu ve içine girip yutmadık hiçbir asa ve ip bırakmadı. Büyücüler bunu görünce: «Eğer bu bir büyü olsaydı bizim büyümüzden bu kadarını yutamazdı; bu ancak Aziz ve Celil olan Allah'ın emrindendir.

فَآمَنا بِاللَّه وَبِمَا جَاءَ بِهِ مُوسَى ونتوب إِلَى الله ﷿ مِمَّا كُنَّا فِيهِ فَكسر الله ظهر فِرْعَوْن فِي ذَلِك الموطن وأشياعه فَظهر الْحق وَبَطل مَا كَانُوا يعْملُونَ (فغلبوا هُنَالك وانقلبوا صاغرين) (الْأَعْرَاف الْآيَة ١١٩) وَامْرَأَة فِرْعَوْن بارزة مبتذلة - تَدْعُو الله بالنصر لمُوسَى على فِرْعَوْن - فَمن رَآهَا - من آل فِرْعَوْن ظن أَنَّهَا تبذلت شَفَقَة على فِرْعَوْن وأشياعه وَإِنَّمَا كَانَ حزنها وهمها لمُوسَى

Biz Allah'a ve Mûsâ'nın getirdiğine iman ettik, içinde bulunduğumuz durumdan dolayı da Aziz ve Celil olan Allah'a tövbe ediyoruz» dediler. Allah o anda Firavun'un ve taraftarlarının belini kırdı; hak ortaya çıktı ve onların yaptıkları boşa çıktı. (Orada mağlup oldular ve küçük düşerek geri döndüler) (A'râf Suresi, 119. ayet). Firavun'un karısı ise örtüsünü atmış, gösterişsiz bir halde Firavun'a karşı Mûsâ'ya zafer vermesi için Allah'a dua ediyordu. Firavun ailesinden onu gören kimseler, onun Firavun ve taraftarlarına duyduğu acımadan ötürü perişan hale geldiğini zannettiler; halbuki onun hüznü ve tasası Mûsâ içindi.

فَلَمَّا طَال مكث مُوسَى لمواعد فِرْعَوْن الكاذبة كلما جَاءَ بِآيَة وعد عِنْدهَا أَن يُرْسل مَعَه بني إِسْرَائِيل فَإِذا كشف ذَلِك عَنهُ نكث عَهده وَاخْتلف وعده حَتَّى أَمر مُوسَى بقَوْمه فَخرج بهم لَيْلًا

Mûsâ her mucize getirdiğinde Firavun'un İsrailoğullarını onunla birlikte göndereceğine dair söz vermesi, fakat bela üzerinden kaldırıldığında ahdini bozması ve sözünden dönmesi sebebiyle Mûsâ'nın Firavun'un yalancı vaatleri karşısında bekleyişi uzayınca, Mûsâ kavmine emretti ve onları geceleyin çıkardı.

فَلَمَّا أصبح فِرْعَوْن وَرَأى أَنهم قد مضوا بعث فِي الْمَدِينَة وحولها حاشرين فتبعتهم جنود عَظِيمَة كَثِيرَة وَأوحى الله إِلَى الْبَحْر: إِذا ضربك عَبدِي مُوسَى فانفرق لَهُ اثْنَي عشر فرقا حَتَّى يجوز مُوسَى وَمن مَعَه ثمَّ التق بعد على من بَقِي من قوم فِرْعَوْن وأشياعه

Firavun sabahlayıp onların gitmiş olduğunu görünce şehirde ve çevresinde toplayıcılar gönderdi. Arkalarından büyük ve kalabalık ordular takip etti. Allah denize şöyle vahyetti: «Kulum Mûsâ sana vurduğunda, Mûsâ ve beraberindekiler geçene kadar onun için on iki yola ayrıl; sonra Firavun kavminden ve taraftarlarından geriye kalanların üzerine kapan.»

فنسي مُوسَى أَن يضْرب بعصاه فَدفع إِلَى الْبَحْر وَله قصيف مَخَافَة أَن يضْربهُ بعصاه وَهُوَ غافل فَيصير عَاصِيا (فَلَمَّا ترَاءى الْجَمْعَانِ) وتقاربا (قَالَ أَصْحَاب مُوسَى إِنَّا لمدركون) (الشُّعَرَاء الْآيَة ٦١) فافعل مَا أَمرك بِهِ رَبك فَإنَّك لم تكذب وَلم تكذب

Fakat Mûsâ asasıyla vurmayı unuttu ve farkında olmadan vurup da asi durumuna düşmesin diye korkudan uğuldayan denize doğru sürüklendi. (İki topluluk birbirini görünce) ve birbirine yaklaşınca (Mûsâ'nın arkadaşları: 'Şüphesiz yakalandık' dediler) (Şuarâ Suresi, 61. ayet). «Rabbinin sana emrettiğini yap; çünkü sen ne yalan söyledin ne de yalanlandın!»

قَالَ: وَعَدَني رَبِّي إِذا انْتَهَيْت إِلَى الْبَحْر أَن ينفرق لي حَتَّى أجوز ثمَّ ذكر بعد ذَلِك الْعَصَا فَضرب الْبَحْر - حِين دنا أَوَائِل جند فِرْعَوْن - من أَوَاخِر جند مُوسَى فانفرق الْبَحْر - كَمَا أمره الله وكما وعد مُوسَى فَلَمَّا جَازَ أَصْحَاب مُوسَى كلهم وَدخل أَصْحَاب فِرْعَوْن كلهم التقى الْبَحْر عَلَيْهِم كَمَا

[Mûsâ]: «Rabbim bana, denize vardığımda ben geçinceye kadar benim için yarılacağını vaat etti» dedi. Sonra asayı hatırladı ve Firavun ordusunun öncüleri Mûsâ'nın ordusunun artçılarına yaklaştığı sırada denize vurdu. Deniz, Allah'ın emrettiği ve Mûsâ'ya vaat ettiği gibi yarıldı. Mûsâ'nın arkadaşlarının tamamı geçip Firavun'un adamlarının tamamı da içeri girince, deniz onların üzerine

أمره الله ﷿ فَمَا أَن جَاوز الْبَحْر (قَالَ أَصْحَاب مُوسَى: إِنَّا لمدركون) (الشُّعَرَاء الْآيَة ٦١) إِنَّا نَخَاف أَن لَا يكون فِرْعَوْن غرق وَلَا نَأْمَن هَلَاكه فَدَعَا ربه فَأخْرجهُ لَهُ بِبدنِهِ من الْبَحْر حَتَّى استيقنوا

Aziz ve Celil olan Allah'ın emrettiği gibi kapandı. Denizi geçer geçmez (Mûsâ'nın arkadaşları: 'Şüphesiz yakalandık' dediler) (Şuarâ Suresi, 61. ayet); «Firavun'un boğulmamış olmasından korkuyoruz, onun helak olduğundan emin değiliz» dediler. Bunun üzerine [Mûsâ] Rabbine dua etti; [Allah da] kesin olarak inansınlar diye onun cesedini denizden çıkardı.

ثمَّ مروا بعد ذَلِك (على قوم يعكفون على أصنام لَهُم قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَل لنا إِلَهًا كَمَا لَهُم آلِهَة

Daha sonra (kendilerine ait putlara tapan bir topluluğa rastladılar. 'Ey Mûsâ! Onların ilahları olduğu gibi bize de bir ilah yap' dediler.

قَالَ إِنَّكُم قوم تجهلون إِن هَؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَا هم فِيهِ وباطل مَا كَانُوا يعْملُونَ) (الْأَعْرَاف آيَة ١٣٨) قد رَأَيْتُمْ من العبر مَا يكفيكم وسمعتم بِهِ فَمضى حَتَّى أنزلهم منزلا ثمَّ قَالَ لَهُم: أطِيعُوا هَارُون فَإِنِّي قد استخلفته عَلَيْكُم وَإِنِّي ذَاهِب إِلَى رَبِّي وأجلهم ثَلَاثِينَ يَوْمًا أَن يرجع إِلَيْهِم فِيهَا فَلَمَّا أَتَى ربه وَأَرَادَ أَن يكلمهُ فِي ثَلَاثِينَ يَوْمًا - فصامهن ليلهن ونهارهن - كره أَن يكلم ربه وريح فَمه ريح فَم الصَّائِم فَتَنَاول مُوسَى من نَبَات الأَرْض شَيْئا فمضغه

Mûsâ: 'Şüphesiz siz cahillik eden bir topluluksunuz. Doğrusu bunların içinde bulundukları [din] yok olmaya mahkumdur ve yapmakta oldukları şeyler de batıldır' dedi) (A'râf Suresi, 138-139. ayetler). Size yetecek kadar ibretler gördünüz ve işittiniz. Sonra yola devam edip onları bir yere konaklattı ve kendilerine: «Hârûn'a itaat edin; çünkü ben onu sizin üzerinize halef kıldım. Ben Rabbime gidiyorum» dedi ve yanlarına geri dönmek üzere otuz günlük bir süre belirledi. Rabbine varıp O'nunla otuz gün içinde konuşmak isteyince -bu günlerin gecesini ve gündüzünü oruçlu geçirdi- ağzının kokusu oruçlu ağzı kokusu gibiyken Rabbiyle konuşmaktan çekindi. Bunun üzerine Mûsâ yerden bir bitki alıp çiğnedi.

فَقَالَ لَهُ ربه: - حِين أَتَاهُ - لم أفطرت وَهُوَ أعلم بِالَّذِي كَانَ

Rabbi -huzuruna geldiğinde- ne olduğunu en iyi bildiği halde ona: «Niçin orucunu açtın?» dedi.

قَالَ: يَا رب إِنِّي كرهت أَن أُكَلِّمك إِلَّا فمي طيب الرّيح

[Mûsâ]: «Ey Rabbim! Ağzımın kokusu güzel olmadan Seninle konuşmaktan çekindim» dedi.

قَالَ: وَمَا علمت يَا مُوسَى أَن ريح فَم الصَّائِم أطيب عِنْدِي من ريح الْمسك ارْجع حَتَّى تَصُوم عشرَة أَيَّام ثمَّ ائْتِنِي

[Allah] buyurdu ki: «Ey Mûsâ! Oruçlunun ağız kokusunun Benim katımda misk kokusundan daha güzel olduğunu bilmez misin? Dön, on gün daha oruç tut, sonra Bana gel.»

فَفعل مُوسَى الَّذِي أمره الله بِهِ فَلَمَّا رأى قوم مُوسَى أَنه لم يَأْتهمْ للأجل ساءهم ذَلِك وَقد كَانَ هَارُون خطبهم وَقَالَ لَهُم: إِنَّكُم خَرجْتُمْ من مصر وعندكم ودائع لقوم فِرْعَوْن وعوار وَلكم فيهم مثل ذَلِك وَأَنا أرى أَن تحتسبوا مَا كَانَ لكم عِنْدهم وَلَا أحل لكم وَدِيعَة استودعتموها أَو عَارِية ولسنا نرى أَدَاء شَيْء من ذَلِك إِلَيْهِم وَلَا مُمْسِكيه

Mûsâ, Allah'ın kendisine emrettiği şeyi yaptı. Mûsâ'nın kavmi, belirlenen sürede gelmediğini görünce bu durum onları üzdü. Hârûn onlara hitap edip şöyle demişti: «Siz Mısır'dan çıktınız; yanınızda Firavun kavmine ait emanetler ve ödünç eşyalar var, sizin de onlarda benzeri alacaklarınız var. Ben, sizin onlarda kalan haklarınızı Allah'a havale etmeniz gerektiği görüşündeyim; size emanet edilen veya ödünç aldığınız eşyaları [kullanmanızı] helal görmüyorum. Bunlardan herhangi bir şeyi onlara geri vermeyi de elimizde tutmayı da doğru bulmuyoruz.»

فحفر حُفْرَة وَأمر كل قوم عِنْدهم شَيْء من ذَلِك من مَتَاع أَو حلية بِأَن يدفنوه فِي الحفرة ثمَّ أوقد عَلَيْهِ النَّار فأحرقه وَقَالَ: لَا يكون لنا وَلَا لَهُم

Bunun üzerine bir çukur kazdı ve yanında eşya veya ziynet gibi şeylerden bulunan herkesin bunları çukura gömmesini emretti. Sonra üzerine ateş yakıp onu eritti ve: «Ne bizim olsun ne de onların» dedi.

وَكَانَ السامري رجلا من قوم يعْبدُونَ الْبَقر لَيْسَ من بني إِسْرَائِيل جَار لَهُم فَاحْتمل مَعَ بني إسرئيل حِين احتملوا فَقضى لَهُ أَن رأى أثر الْفرس فَقبض مِنْهُ قَبْضَة فَمر بهَارُون فَقَالَ لَهُ هَارُون: يَا سامري

Sâmirî ise öküze tapan bir kavimden olan, İsrailoğullarından olmayıp onlara komşu olan bir adamdı. İsrailoğulları göç ettiğinde o da onlarla birlikte göç etmişti. [Cebrail'in] atının izini görmek ona nasip oldu da o izden bir avuç avuçladı. Hârûn'un yanından geçerken Hârûn ona: «Ey Sâmirî!

أَلا تلقي مَا فِي يَديك - وَهُوَ قَابض عَلَيْهِ لَا يرَاهُ أحد [] طوال ذَلِك - فَقَالَ: هَذِه بضة [قَبْضَة] من أثر الرَّسُول الَّذِي جَاوز بكم الْبَحْر فَلَا ألقيها لشَيْء إِلَّا أَن تَدْعُو الله إِذا ألقيتها أَن يكون مَا أُرِيد

Ellerindekini atmayacak mısın?» dedi. O ise bütün bu süre boyunca kimse görmeyecek şekilde onu avucunda tutuyordu. «Bu, sizi denizden geçiren elçinin izinden bir avuçtur; bunu ancak, attığım vakit dilediğim şeyin olması için Allah'a dua etmen şartıyla atarım» dedi.

قَالَ: فألقاها ودعا لَهُ هَارُون

[Saîd] dedi ki: Sâmirî onu attı, Hârûn da ona dua etti.

قَالَ: أُرِيد أَن يكون عجلاً فَاجْتمع مَا كَانَ فِي الحفرة من مَتَاع: نُحَاس أَو حَدِيد أَو حلى فَصَارَ عجلاً أجوف لَيْسَ فِيهِ روح لَهُ خوار

Sâmirî: «Bir buzağı olmasını istiyorum» dedi. Çukurda bulunan bakır, demir veya ziynet eşyaları bir araya geldi ve böğürmesi olan, içi boş, ruhsuz bir buzağı heykeline dönüştü.

فَقَالَ ابْن عَبَّاس:

İbn Abbâs şöyle dedi:

وَالله مَا كَانَ لَهُ صَوت وَلَكِن الرّيح كَانَت تدخل فِي دبره وَتخرج من فِيهِ فَكَانَ ذَلِك الصَّوْت من ذَلِك

«Vallahi onun canlı bir sesi yoktu; ancak rüzgar arkasından girip ağzından çıkıyordu ve o ses bundan meydana geliyordu.»

فَتفرق بَنو إِسْرَائِيل فَقَالَت فرقة: يَا سامري مَا هَذَا فَإنَّك أَنْت أعلم بِهِ فَقَالَ: هَذَا ربكُم وَلَكِن مُوسَى أَخطَأ الطَّرِيق

Bunun üzerine İsrailoğulları fırkalara ayrıldı. Bir fırka: «Ey Sâmirî! Bu nedir? Şüphesiz sen bunu en iyi bilensin» dedi. O da: «Bu sizin ilahınızdır; fakat Mûsâ yolu şaşırdı» dedi.