فَأرْسل الله عنقًا من النَّار فَأَحْرَقتهُ
Bunun üzerine Allah ateşten bir boyun (alev dalgası) gönderdi ve onu yaktı.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله: {قُلْنَا يَا نَار كوني بردا} قَالَ: بردت عَلَيْهِ حَتَّى كَانَت تؤذيه حَتَّى قيل: {وَسلَامًا} قَالَ: لَا تؤذيه
Feryâbî, İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr'in naklettiğine göre Ali b. Ebî Tâlib {قُلْنَا يَا نَار كوني بردا} “«Ey ateş! Serin ol!» dedik” ayeti hakkında şöyle demiştir: [Ateş] ona o kadar soğuk oldu ki neredeyse eziyet verecekti; nihayet {وَسلَامًا} “ve esenlik [ol]” buyruldu; yani [artık] ona eziyet vermedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو لم يقل: {وَسلَامًا} لقَتله الْبرد
Feryâbî ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Eğer [Allah] {وَسلَامًا} “ve esenlik [ol]” demeseydi, soğuk onu öldürürdü.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: إِن أحسن شَيْء قَالَه أَبُو إِبْرَاهِيم لما رفع عَنهُ الطَّبَق وَهُوَ فِي النَّار وجده يرشح جَبينه فَقَالَ عِنْد ذَلِك: نعم الرب رَبك يَا ابراهيم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Hureyre'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbrâhim'in babasının söylediği en güzel söz şudur: O ateşin içindeyken üzerindeki örtü/kapak kaldırılınca, İbrâhim'in alnının terlediğini gördü ve o esnada şöyle dedi: “Senin Rabbin ne güzel Rabdir ey İbrâhim!”
وَأخرج ابْن جرير عَن شُعَيْب الجبائي قَالَ: ألقِي إِبْرَاهِيم فِي النَّار وَهُوَ ابْن سِتّ عشرَة سنة وَذبح إِسْحَق وَهُوَ ابْن سبع سِنِين
İbn Cerîr'in Şuayb el-Cübbâî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbrâhim ateşe atıldığında on altı yaşındaydı; İshak ise kurban edilmek istendiğinde yedi yaşındaydı.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُعْتَمر بن سُلَيْمَان التَّيْمِيّ عَن بعض أَصْحَابه قَالَ: جَاءَ جِبْرِيل إِلَى إِبْرَاهِيم وَهُوَ يوثق ليلقى فِي النَّار قَالَ: يَا إِبْرَاهِيم أَلَك حَاجَة قَالَ: أما إِلَيْك فَلَا
İbn Cerîr'in Mu'temir b. Süleymân et-Teymî'den, onun da bazı arkadaşlarından naklettiğine göre: İbrâhim ateşe atılmak üzere bağlanırken Cibrîl ona gelip: “Ey İbrâhim, bir ihtiyacın var mı?” dedi. O da: “Sana gelince, hayır” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أَرقم أَن إِبْرَاهِيم ﵇ قَالَ: حِين جعلُوا يوثقونه
İbn Cerîr'in Erkam'dan naklettiğine göre İbrâhim aleyhisselâm, kendisini bağlamaya başladıklarında şöyle demiştir:
ليلقوه فِي النَّار: لَا إِلَه إِلَّا أَنْت سُبْحَانَكَ رب الْعَالمين لَك الْحَمد وَلَك الْملك لَا شريك لَك
Onu ateşe atmak üzere [bağlarlarken]: “Senden başka ilah yoktur, Sen her türlü noksanlıktan münezzehsin âlemlerin Rabbi! Hamd sanadır, mülk senindir, senin hiçbir ortağın yoktur.”
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله: {قُلْنَا يَا نَار كوني بردا وَسلَامًا} قَالَ: السَّلَام لَا يُؤْذِيه بردهَا وَلَوْلَا أَنه قَالَ: {سَلاما} لَكَانَ الْبرد أَشد عَلَيْهِ من الْحر
İbn Cerîr'in Ebü'l-Âliye'den naklettiğine göre {قُلْنَا يَا نَار كوني بردا وَسلَامًا} “«Ey ateş! İbrâhim'e serin ve esenlik ol!» dedik” ayeti hakkında şöyle demiştir: Selam (esenlik), onun soğuğunun ona eziyet vermemesidir. Eğer O, {سَلاما} “esenlik” demeseydi, soğuk ona sıcaktan daha şiddetli gelirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {وَأَرَادُوا بِهِ كيداً فجعلناهم الأخسرين} قَالَ: ألقوا شَيخا فِي النَّار مِنْهُم لِأَن يُصِيبُوا نجاته كَمَا نجا إِبْرَاهِيم فَاحْتَرَقَ
İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre {وَأَرَادُوا بِهِ كيداً فجعلناهم الأخسرين} “Ona bir tuzak kurmak istediler; fakat biz onları en çok hüsrana uğrayanlar kıldık” ayeti hakkında şöyle demiştir: İbrâhim'in kurtulduğu gibi onun kurtuluşuna da erişmek için kendilerinden yaşlı bir adamı ateşe attılar, fakat o yandı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مَالك فِي قَوْله: {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين} قَالَ: الشَّام
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Mâlik'ten naklettiğine göre {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين} “Âlemler için bereketli kıldığımız yere” ayeti hakkında: “Şam'dır” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبيّ بن كَعْب فِي قَوْله: {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين} قَالَ: الشَّام
İbn Ebî Hâtim'in Übey b. Ka'b'dan naklettiğine göre {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين} “Âlemler için bereketli kıldığımız yere” ayeti hakkında: “Şam'dır” demiştir.
وَمَا من مَاء عذب إِلَّا يخرج من تِلْكَ الصَّخْرَة الَّتِي بِبَيْت الْمُقَدّس يهْبط من السَّمَاء إِلَى الصَّخْرَة ثمَّ يتفرق فِي الأَرْض
Beytülmakdis'teki o kayadan çıkmayan hiçbir tatlı su yoktur; o gökten kayaya iner, sonra da yeryüzüne dağılır.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن سَلام قَالَ: بِالشَّام من قُبُور الْأَنْبِيَاء ألفا قبر وَسَبْعمائة قبر وَإِن دمشق معقل النَّاس فِي آخر الزَّمَان من الْمَلَاحِم
İbn Asâkir'in Abdullah b. Selâm'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Şam'da peygamber kabirlerinden bin yedi yüz kabir vardır. Şüphesiz Şam (Dımaşk), ahir zamanda büyük savaşlarda (melâhim) insanların sığınağıdır.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لوط: كَانَ ابْن أخي إِبْرَاهِيم ﵉
Hâkim'in rivayet edip sahihlediğine göre İbn Abbâs şöyle demiştir: Lût, İbrâhim aleyhimesselâm'ın kardeşinin oğluydu.
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما هرب إِبْرَاهِيم من كوثي وَخرج من النَّار وَلسَانه يَوْمئِذٍ سرياني فَلَمَّا عبر الْفُرَات من حران غيّر الله لِسَانه فَقلب عبرانياً حَيْثُ عبر الْفُرَات وَبعث ثمرود فِي نَحْو أَثَره وَقَالَ: لَا تدعوا أحدا يتَكَلَّم بالسُّرْيَانيَّة إِلَّا جئتموني بِهِ فَلَقوا إِبْرَاهِيم يتَكَلَّم بالعبرانية فَتَرَكُوهُ وَلم يعرفوا لغته
İbn Sa'd'ın İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbrâhim Kûsâ'dan kaçıp ateşten çıktığında o gün dili Süryânîce idi. Harran'dan Fırat'ı geçince Allah onun dilini değiştirdi ve Fırat'ı geçtiği yerde İbrânîceye çevirdi. Nemrud [adamlarını] onun peşi sıra gönderdi ve: “Süryânîce konuşan hiç kimseyi bırakmayın, bana getirin!” dedi. İbrâhim'e rastladıklarında İbrânîce konuşuyordu; bu yüzden onu bıraktılar ve dilini bilemediler.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن حسان بن عَطِيَّة قَالَ: أغار ملك نبط على لوط ﵇ فسباه وَأَهله فَبلغ ذَلِك إِبْرَاهِيم فَأقبل فِي طلبه فِي عدَّة أهل بدر ثَلَاثمِائَة وَثَلَاثَة عشر فَالتقى هُوَ وَتلك النبط فِي صحراء معفور فعبى إِبْرَاهِيم ميمنة وميسرة وَقَلْبًا وَكَانَ أول من عبى الْحَرْب هَكَذَا فَاقْتَتلُوا فَهَزَمَهُمْ إِبْرَاهِيم واستنقذ لوطاً وَأَهله
İbn Asâkir'in Hassân b. Atiyye'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Nabat krallarından biri Lût aleyhisselâm'a baskın yapıp onu ve ailesini esir aldı. Bu haber İbrâhim'e ulaşınca Bedir ehlinin sayısı kadar, üç yüz on üç kişiyle onun peşine düştü. O ve bu Nabatlılar Ma'fûr çölünde karşılaştılar. İbrâhim [orduyu] sağ kanat, sol kanat ve merkez olarak düzenledi; savaşı bu şekilde tertip eden ilk kişi o idi. Savaştılar; İbrâhim onları hezimete uğrattı ve Lût'u ve ailesini kurtardı.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي الْعَالِيَة {ونجيناه} يَعْنِي إِبْرَاهِيم {ولوطاً إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين}
Abd b. Humeyd'in Ebü'l-Âliye'den naklettiğine göre {ونجيناه} “Onu kurtardık” yani İbrâhim'i, {ولوطاً إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا للْعَالمين} “ve Lût'u da âlemler için bereketli kıldığımız yere [ulaştırdık]” ayeti hakkında:
قَالَ: هِيَ الأَرْض المقدسة الَّتِي بَارك الله فِيهَا للْعَالمين لِأَن كل مَاء عذب فِي الأَرْض مِنْهَا يخرج يَعْنِي من أصل الصَّخْرَة الَّتِي فِي بَيت الْمُقَدّس يهْبط من السَّمَاء إِلَى الصَّخْرَة ثمَّ يتفرق فِي الأَرْض
Şöyle demiştir: Orası Allah'ın âlemler için bereketli kıldığı Mukaddes Toprak'tır. Çünkü yeryüzündeki her tatlı su oradan, yani Beytülmakdis'teki kayanın kökünden çıkar; gökten kayaya iner, sonra da yeryüzüne dağılır.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن قَتَادَة ﵁ {ونجيناه ولوطاً} قَالَ: كَانَا بِأَرْض الْعرَاق فانجيا إِلَى أَرض الشَّام
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {ونجيناه ولوطاً} “Onu ve Lût'u kurtardık” ayeti hakkında şöyle demiştir: İkisi Irak topraklarındaydı, Şam topraklarına kurtarıldılar.
وَكَانَ يُقَال: الشَّام عماد دَار الْهِجْرَة وَمَا نقص من الأَرْض زيد فِي الشَّام وَمَا نقص من الشَّام زيد فِي فلسطين
Şöyle denilirdi: Şam hicret yurdunun direğidir. Yeryüzünden eksilen Şam'a eklenir, Şam'dan eksilen ise Filistin'e eklenir.
وَكَانَ يُقَال: هِيَ أَرض الْمَحْشَر والمنشر وفيهَا ينزل عِيسَى ابْن مَرْيَم ﵇ وَبهَا يهْلك الله شيخ الضَّلَالَة الدَّجَّال
Şöyle denilirdi: Orası mahşer ve menşer (toplanma ve dirilme) yeridir; Meryem oğlu Îsâ aleyhisselâm oraya inecektir ve Allah sapıklığın elebaşısı Deccâl'i orada helak edecektir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} قَالَ: الشَّام
İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} “Bereketli kıldığımız yere” ayeti hakkında: “Şam'dır” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب ﵁ فِي قَوْله: {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} قَالَ: إِلَى حران
İbn Ebî Hâtim'in Ka'b radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} “Bereketli kıldığımız yere” ayeti hakkında: “Harran'a” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاق} قَالَ: ولدا {وَيَعْقُوب نَافِلَة} قَالَ: ابْن ابْن
İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre {وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاق} “Ona İshak'ı bağışladık” yani bir evlat, {وَيَعْقُوب نَافِلَة} “ve fazladan bir bağış olarak da Ya'kūb'u” yani torun [bağışladık] demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاق} قَالَ: أعطَاهُ {وَيَعْقُوب نَافِلَة} قَالَ: عَطِيَّة
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاق} “Ona İshak'ı bağışladık” yani ona verdi, {وَيَعْقُوب نَافِلَة} “ve fazladan bir bağış olarak da Ya'kūb'u” yani bir bağış [verdi] demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الْكَلْبِيّ فِي الْآيَة قَالَ: دَعَا بِالْحَقِّ فاستجيب لَهُ وَزيد يَعْقُوب
Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Kelbî'den bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: [İbrâhim] hak ile dua etti, duasına icabet edildi ve [buna] Ya'kūb eklendi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الحكم قَالَ: النَّافِلَة ابْن الابْن
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hakem'den naklettiğine göre o: “Nâfile, torundur (oğlun oğludur)” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وجعلناهم أَئِمَّة يهْدُونَ} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {وجعلناهم أَئِمَّة يهْدُونَ} “Onları doğru yola ileten önderler kıldık...” ayeti hakkında:
قَالَ: جعلهم الله أَئِمَّة يقْتَدى بهم فِي أَمر الله
Şöyle demiştir: Allah onları Allah'ın emrinde kendilerine uyulan önderler kıldı.
الْآيَة ٧٤ - ٧٧
74 - 77. Ayetler
أخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ قَالَ: كَانَ فِي قوم لوط عشر خِصَال يعْرفُونَ بهَا: لعب الْحمام وَرمي البندق والمكاء والخذف فِي الأنداء وتسبيط الشّعْر وفرقعة العلك واسبال الْإِزَار وَحبس الأقبية وإتيان الرِّجَال والمنادمة على الشَّرَاب وستزيد هَذِه الْأمة عَلَيْهَا
İbn Asâkir'in Ebû Ümâme el-Bâhilî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Lût kavminde kendileriyle tanındıkları on haslet vardı: Güvercin oyunu, fındık (sapan taşı) atmak, ıslık çalmak, meclislerde sapan taşı fırlatmak, saçları düzleştirmek/uzatmak, sakız patlatmak, eteği yere kadar uzatmak, kaftanların önünü açmak/bağlamamak, erkeklere yanaşmak ve içki meclisi kurmak. Bu ümmet bunlara daha fazlasını ekleyecektir.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الملاهي وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: سِتَّة من أَخْلَاق قوم لوط فِي هَذِه الْأمة: الجلاهق والصفر والبندق والخذف وَحل إِزَار القباء ومضغ العلك
İbn Ebî'd-Dünyâ Zemmü'l-melâhî'de ve İbn Asâkir'in Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Lût kavminin ahlakından altı tanesi bu ümmette vardır: Çamur mermisi atmak, ıslık çalmak, sapan taşı atmak, parmakla taş fırlatmak, kaftanın eteğini/kuşağını çözmek ve sakız çiğnemek.
واخرج اسحق بن بشر والخطيب وَابْن عَسَاكِر عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: عشر خِصَال عملتها قوم لوط بهَا اهلكوا وتزيدها أمتِي بخلة: إتْيَان الرِّجَال بَعضهم بَعْضًا ورميهم بالجلاهق ولعبهم الْحمام وَضرب الدفوف وَشرب الْخُمُور وقص اللِّحْيَة وَطول الشَّارِب والصفر والتصفيق ولباس الْحَرِير وتزيدها أمتِي بخلة: إتْيَان النِّسَاء بَعضهنَّ بَعْضًا
İshak b. Bişr, Hatîb ve İbn Asâkir'in Hasan radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Lût kavmi on haslet işledi ve bu yüzden helak edildiler; ümmetim ise bunlara bir haslet daha ekleyecektir: Erkeklerin birbirine yaklaşması, çamur mermisi fırlatmaları, güvercin oyunu oynamaları, def çalmaları, içki içmeleri, sakalı kesip bıyığı uzatmaları, ıslık çalmaları, el çırpmaları ve ipek giymeleri. Ümmetim bunlara bir haslet daha ekleyecektir: Kadınların da birbirine yaklaşması.”
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الزبير ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كل سنَن قوم لوط قد فقدت إِلَّا ثَلَاثًا: جر نعال السيوف وقصف الْأَظْفَار وكشف الْعَوْرَة
İbn Asâkir'in Zübeyr radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Üçü hariç, Lût kavminin bütün adetleri yok olup gitmiştir: Kılıç kınlarının uçlarını [yerde] sürümek, tırnakları koparıp çıtlatmak ve avret yerini açmak.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله: {وَأَدْخَلْنَاهُ فِي رَحْمَتنَا} قَالَ: فِي الْإِسْلَام
İbn Cerîr'in İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {وَأَدْخَلْنَاهُ فِي رَحْمَتنَا} “Onu rahmetimizin içine aldık” ayeti hakkında: “İslam'ın içine [aldık]” demiştir.
الْآيَة ٧٨ - ٨٢
78 - 82. Ayetler
أخرج الْحَاكِم عَن وهب قَالَ: دَاوُد بن إيشا بن عُوَيْد بن عَابِر من ولد يهوذا بن يَعْقُوب وَكَانَ قَصِيرا أَزْرَق قَلِيل الشّعْر طَاهِر الْقلب
Hâkim'in Vehb'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Dâvûd b. Îşâ b. Uveyd b. Âbir, Ya'kūb oğlu Yehûzâ'nın soyundandır. Kısa boylu, gök gözlü, seyrek saçlı ve temiz kalpliydi.
وَأخرج ابْن جرير عَن مرّة ﵁ فِي قَوْله: {إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث} قَالَ: كَانَ الْحَرْث نبتاً فنفشت فِيهِ لَيْلًا فاختصموا فِيهِ إِلَى دَاوُد فَقضى بالغنم لأَصْحَاب الْحَرْث فَمروا على سُلَيْمَان فَذكرُوا ذَلِك لَهُ فَقَالَ: لَا تدفع الْغنم
İbn Cerîr'in Mürre radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث} “Hani onlar ekin hakkında hüküm veriyorlardı...” ayeti hakkında şöyle demiştir: Ekin bir bitkiydi, [koyunlar] geceleyin içine yayılıp otladı. Bunun üzerine Dâvûd'a dava açtılar. Dâvûd koyunların ekin sahiplerine verilmesine hükmetti. Süleymân'ın yanından geçerken durumu ona anlattılar. O da: “Koyunlar verilmez;
فيصيبون مِنْهَا وَيقوم هَؤُلَاءِ على حرثهم فَإِذا عَاد كَمَا كَانَ ردوا عَلَيْهِم فَنزلت {ففهمناها سُلَيْمَان}
onlar bunlardan [süt ve yününden] faydalanırlar, diğerleri de ekinlerinin bakımını üstlenir. Ekin eski haline dönünce [koyunları] onlara geri verirler” dedi. Bunun üzerine {ففهمناها سُلَيْمَان} “Biz onu Süleymân'a kavrattık” ayeti indi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم والْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله: {وَدَاوُد وَسليمَان إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث إِذْ نفشت فِيهِ غنم الْقَوْم} قَالَ: كرم قد أنبتت عناقيده فأفسدته الْغنم فَقضى دَاوُد بالغنم لصَاحب الْكَرم فَقَالَ سُلَيْمَان: أغير هَذَا يَا نَبِي الله قَالَ: وَمَا ذَاك قَالَ: تدفع الْكَرم إِلَى صَاحب الْغنم فَيقوم عَلَيْهِ حَتَّى يعود كَمَا كَانَ وتدفع الْغنم إِلَى صَاحب الْكَرم فَيُصِيب مِنْهَا حَتَّى إِذا عَاد الْكَرم كَمَا كَانَ دفعت الْكَرم لصَاحبه وَدفعت الْغنم إِلَى صَاحبهَا
İbn Cerîr, İbn Merdûye, Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakī'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre {وَدَاوُد وَسليمَان إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث إِذْ نفشت فِيهِ غنم الْقَوْم} “Dâvûd ve Süleymân'ı da [hatırla]; hani bir topluluğun koyunlarının geceleyin yayıldığı bir ekin (bağ) hakkında hüküm veriyorlardı” ayeti hakkında şöyle demiştir: [Bu ekin], salkımları bitmiş bir bağdı; koyunlar onu harap etti. Dâvûd koyunların bağ sahibine verilmesine hükmetti. Süleymân: “Ey Allah'ın peygamberi, bundan başkası [daha uygun olmaz mı]?” dedi. Dâvûd: “Nedir o?” diye sordu. [Süleymân] şöyle dedi: “Bağ koyun sahibine verilir; o, bağ eski haline gelinceye kadar ona bakar. Koyunlar da bağ sahibine verilir ve o bunlardan faydalanır. Bağ eski haline dönünce bağ sahibine teslim edilir, koyunlar da sahibine geri verilir.”
فَذَلِك قَوْله: {ففهمناها سُلَيْمَان}
İşte bu, O'nun {ففهمناها سُلَيْمَان} “Biz onu Süleymân'a kavrattık” kavlidir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مَسْرُوق قَالَ: الْحَرْث الَّذِي {نفشت فِيهِ غنم الْقَوْم} إِنَّمَا كَانَ كرماً نفشت فِيهِ غنم الْقَوْم فَلم تدع فِيهِ ورقة وَلَا عنقوداً من عِنَب إِلَّا أَكلته فَأتوا دَاوُد فَأَعْطَاهُمْ رقابها فَقَالَ سُلَيْمَان: إِن صَاحب الْكَرم قد بَقِي لَهُ أصل كرمه وأصل أرضه بل تُؤْخَذ الْغنم فيعطاها أهل الْكَرم فَيكون لَهُم لَبنهَا وصوفها ونفعها وَيُعْطى أهل الْغنم الْكَرم فيعمرونه ويصلحونه حَتَّى يعود كَالَّذي كَانَ لَيْلَة نفشت فِيهِ الْغنم ثمَّ يعْطى أهل الْغنم غَنمهمْ وَأهل الْكَرم كرمهم
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mesrûk'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Kendisine {نفشت فِيهِ غنم الْقَوْم} “bir topluluğun koyunlarının geceleyin yayıldığı” ekin bir bağdı. Topluluğun koyunları geceleyin ona girdi ve onda hiçbir yaprak ve üzüm salkımı bırakmayıp yedi. Dâvûd'a geldiler, o da [koyunların] mülkiyetini onlara verdi. Süleymân ise şöyle dedi: “Bağ sahibinin elinde bağının aslı ve toprağının aslı kalmıştır. Aksine koyunlar alınıp bağ sahiplerine verilmeli; sütü, yünü ve faydası onların olmalı; bağ da koyun sahiplerine verilmeli, onlar koyunların girdiği geceki haline dönünceye kadar onu imar ve ıslah etmelidir. Sonra koyun sahiplerine koyunları, bağ sahiplerine de bağları verilir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وَدَاوُد وَسليمَان} إِلَى
İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre {وَدَاوُد وَسليمَان} “Dâvûd ve Süleymân'ı da...” ayetinden
قَوْله: {وَكُنَّا لحكمهم شَاهِدين} يَقُول: كُنَّا لما حكما شَاهِدين وَذَلِكَ أَن رجلَيْنِ دخلا على دَاوُد: أَحدهمَا صَاحب حرث وَالْآخر صَاحب غنم فَقَالَ صَاحب الْحَرْث: إِن هَذَا أرسل غنمه فِي حرثي فَلم تبْق من حرثي شَيْئا
{وَكُنَّا لحكمهم شَاهِدين} “Biz onların hükmüne tanıktık” kavline kadar olan kısım hakkında şöyle demiştir: [Yani] her ikisinin verdiği hükme tanıktık. Şöyle ki: Dâvûd'un huzuruna iki adam girdi; biri ekin sahibi, diğeri ise koyun sahibiydi. Ekin sahibi: “Bu adam koyunlarını ekinime saldı ve ekinimden geriye hiçbir şey bırakmadı” dedi.
فَقَالَ لَهُ دَاوُد: اذْهَبْ فَإِن الْغنم كلهَا لَك
Dâvûd ona: “Git, koyunların tamamı senindir” dedi.
فَقضى بذلك دَاوُد وَمر صَاحب الْغنم بِسُلَيْمَان فَأخْبرهُ بِالَّذِي قضى بِهِ دَاوُد فَدخل سُلَيْمَان على دَاوُد فَقَالَ: يَا نَبِي الله إِن الْقَضَاء سوى الَّذِي قضيت
Dâvûd böyle hükmetti. Koyun sahibi Süleymân'ın yanından geçerken Dâvûd'un verdiği hükmü ona haber verdi. Süleymân Dâvûd'un huzuruna girip: “Ey Allah'ın peygamberi! Hüküm senin verdiğin hükümden başkadır” dedi.
فَقَالَ: كَيفَ قَالَ سُلَيْمَان: إِن الْحَرْث لَا يخفى على صَاحبه مَا يخرج مِنْهُ فِي كل عَام فَلهُ من صَاحب الْغنم أَن ينْتَفع من أَوْلَادهَا وأصوافها وَأَشْعَارهَا حَتَّى يَسْتَوْفِي ثمن الْحَرْث فَإِن الْغنم لَهَا نسل كل عَام
[Dâvûd]: “Nasıl?” diye sordu. Süleymân şöyle dedi: “Ekin sahibine, her yıl ekininden ne çıktığı gizli değildir. Dolayısıyla o, ekinin bedelini tam olarak karşılayıncaya kadar koyun sahibinin koyunlarının yavrularından, yünlerinden ve kıllarından faydalanma hakkına sahiptir; çünkü koyunlar her yıl döl verir.”
فَقَالَ دَاوُد: قد أصبت الْقَضَاء كَمَا قضيت
Bunun üzerine Dâvûd: “Hükümde tam isabet ettin, senin hükmettiğin gibidir” dedi.
ففهمها الله سُلَيْمَان
Böylece Allah onu Süleymân'a kavrattı.
وَأخرج ابْن جرير وَعبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: أَعْطَاهُم دَاوُد رِقَاب الْغنم بالحرث وَحكم سُلَيْمَان بجزة الْغنم وَأَلْبَانهَا لأهل الْحَرْث وَعَلَيْهِم رعاؤها ويحرث لَهُم أهل الْغنم حَتَّى يكون الْحَرْث كَهَيْئَته يَوْم أكل ثمَّ يدفعونه إِلَى أَهله وَيَأْخُذُونَ غَنمهمْ
İbn Cerîr ve Abdürrezzâk'ın Mücâhid'den bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Dâvûd, ekin karşılığında koyunların mülkiyetini onlara verdi. Süleymân ise koyunların yün ve sütlerinin ekin sahiplerine verilmesine, bakımlarının da onlar tarafından yapılmasına; koyun sahiplerinin ise ekin [tarlası] yenildiği günkü haline gelinceye kadar onlar için ekim yapmasına, ardından onu sahibine teslim edip koyunlarını geri almalarına hükmetti.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: النفش بِاللَّيْلِ والهمل بِالنَّهَارِ
İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: Nefş (geceleyin yayılma) gece olur, hemel (başıboş salınma) ise gündüz olur.
ذكر لنا أَن غنم الْقَوْم وَقعت فِي زرع لَيْلًا فَرفع ذَلِك إِلَى دَاوُد فَقضى بالغنم لأَصْحَاب الزَّرْع فَقَالَ سُلَيْمَان: لَيْسَ كَذَلِك وَلَكِن لَهُ نسلها ورسلها وعوارضها وجزازها حَتَّى إِذا كَانَ من الْعَام الْمقبل كَهَيْئَته يَوْم أكل دفعت الْغنم إِلَى أَرْبَابهَا وَقبض صَاحب الزَّرْع زرعه
Bize anlatıldığına göre bir topluluğun koyunları geceleyin bir ekine girdi ve bu durum Dâvûd'a intikal ettirildi. O da koyunların ekin sahiplerine verilmesine hükmetti. Bunun üzerine Süleymân şöyle dedi: “Öyle değil; bilakis gelecek yıl [ekin] yenildiği günkü haline gelinceye kadar [koyunların] nesli, sütü, faydaları ve kırkılan yünleri onundur. [O hale gelince] koyunlar sahiplerine teslim edilir ve ekin sahibi de ekinini teslim alır.”
قَالَ الله: {ففهمناها سُلَيْمَان}
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {ففهمناها سُلَيْمَان} “Biz onu Süleymân'a kavrattık.”
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة وَالزهْرِيّ فِي الْآيَة قَالَ: نفشت غنم فِي حرث قوم فَقضى دَاوُد أَن يَأْخُذُوا الْغنم ففهمها الله سُلَيْمَان فَلَمَّا أخبر بِقَضَاء دَاوُد قَالَ: لَا وَلَكِن خُذُوا الْغنم وَلكم مَا خرج من رسلها وَأَوْلَادهَا وأصوافها إِلَى الْحول
İbn Cerîr'in Katâde ve ez-Zührî'den bu ayet hakkında naklettiğine göre şöyle demişlerdir: Koyunlar bir kavmin ekinine geceleyin girdi. Dâvûd onların koyunları almalarına hükmetti. Allah ise onu Süleymân'a kavrattı. Dâvûd'un hükmü kendisine haber verilince [Süleymân] şöyle dedi: “Hayır, fakat koyunları alınız; bir yıla kadar onların sütünden, yavrularından ve yünlerinden çıkanlar sizin olsun.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَت امْرَأَة عابدة من بني إِسْرَائِيل وَكَانَت تبتلت الْمَرْأَة وَكَانَ لَهَا جاريتان جميلتان وَقد تبتلت الْمَرْأَة لَا تُرِيدُ الرِّجَال فَقَالَت إِحْدَى الجاريتين لِلْأُخْرَى: قد طَال علينا هَذَا الْبلَاء أما هَذِه فَلَا تُرِيدُ الرِّجَال وَلَا نزال بشر مَا كُنَّا لَهَا فَلَو أَنا فضحناها فرجمت فصرنا إِلَى الرِّجَال
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları'ndan âbide bir kadın vardı ve bu kadın kendini ibadete vermişti. İki güzel cariyesi vardı. Kadın kendini ibadete verdiği için erkekleri istemiyordu. İki cariyeden biri diğerine: “Bu sıkıntı bizim için uzadı; bu kadın ise erkekleri istemiyor ve biz onun yanında olduğumuz sürece hep kötülük içinde olacağız. Keşke onu rezil etsek de recmedilse, biz de erkeklere kavuşsak” dedi.
فَأتيَا مَاء الْبيض فأتياها وَهِي سَاجِدَة فكشفتا عَن ثوبها ونضحتا فِي دبرهَا مَاء الْبيض وصرختا: إِنَّهَا قد
Bunun üzerine yumurta akı getirdiler. Kadın secdedeyken yanına geldiler, elbisesini açıp arkasına yumurta akı serptiler ve: “Şüphesiz o
بَغت
zina etti!” diye bağırdılar.
وَكَانَ من زنى فيهم حدّه الرَّجْم فَرفعت إِلَى دَاوُد وَمَاء الْبيض فِي ثِيَابهَا فَأَرَادَ رَجمهَا فَقَالَ سُلَيْمَان: ائْتُوا بِنَار فَإِنَّهُ إِن كَانَ مَاء الرِّجَال تفرق وَإِن كَانَ مَاء الْبيض اجْتمع
Onların arasında zina edenin cezası recim idi. Kadın, elbiselerinde yumurta akı olduğu halde Dâvûd'a götürüldü. [Dâvûd] onu recmetmek isteyince Süleymân şöyle dedi: “Ateş getirin; çünkü eğer erkek menisi ise dağılır, şayet yumurta akı ise toplanıp katılaşır.”
فَأتي بِنَار فوضعها عَلَيْهِ فَاجْتمع فدرأ عَنْهَا الرَّجْم فعطف دَاوُد على سُلَيْمَان فَأَحبهُ
Ateş getirildi ve onun üzerine tutuldu; [ak] toplanıp katılaştı. Böylece kadından recim cezasını düşürdü. Bunun üzerine Dâvûd, Süleymân'a şefkat gösterdi ve onu çok sevdi.
ثمَّ كَانَ بعد ذَلِك أَصْحَاب الْحَرْث وَأَصْحَاب الشياه فَقضى دَاوُد ﵇ بالغنم لأَصْحَاب الْحَرْث فَخَرجُوا وَخرجت الرُّعَاة مَعَهم الْكلاب فَقَالَ سُلَيْمَان: كَيفَ قضى بَيْنكُم فأخبروه فَقَالَ: لَو وليت أَمرهم لقضيت بِغَيْر هَذَا الْقَضَاء
Bundan sonra ekin sahipleri ile koyun sahipleri meselesi oldu. Dâvûd aleyhisselâm koyunların ekin sahiplerine verilmesine hükmetti. Onlar çıktılar, çobanlar da yanlarında köpekleriyle çıktılar. Süleymân: “Aranızda nasıl hükmetti?” diye sordu. Ona anlattılar. Bunun üzerine: “Eğer onların işini ben üstlenseydim, bu hükümden başkasıyla hükmederdim” dedi.
فَقيل لداود ﵇: إِن سُلَيْمَان يَقُول كَذَا وَكَذَا
Dâvûd aleyhisselâm'a: “Süleymân şöyle şöyle diyor” denildi.
فَدَعَاهُ فَقَالَ: كَيفَ تقضي بَينهم فَقَالَ: أدفَع الْغنم إِلَى أَصْحَاب الْحَرْث هَذَا الْعَام فَيكون لَهُم أَوْلَادهَا وسلالها وَأَلْبَانهَا ومنافعها ويذر أَصْحَاب الْحَرْث الْحَرْث هَذَا الْعَام فَإِذا بلغ الْحَرْث الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ أَخذ هَؤُلَاءِ الْحَرْث ودفعوا إِلَى هَؤُلَاءِ الْغنم
Bunun üzerine onu çağırdı ve: “Aralarında nasıl hükmedersin?” diye sordu. [Süleymân] şöyle dedi: “Bu yıl koyunları ekin sahiplerine teslim ederim; yavruları, yünleri, sütleri ve menfaatleri onların olur. Ekin sahipleri de bu yıl ekini [onlara] bırakır. Ekin eski haline ulaştığında bunlar ekini alır ve diğerlerine de koyunları teslim ederler.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {نفشت} قَالَ: رعت
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {نفشت} “otladı / yayıldı” kavli hakkında: “Otladı” demiştir.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله: {نفشت} قَالَ: النفش الرَّعْي بِاللَّيْلِ
et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona {نفشت} kavlini sormuş, o da şöyle demiştir: Nefş (نَفْش), geceleyin otlamaktır.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول لبيد: بدلن بعد النفش الوجيفا وَبعد ول الْحزن الصريفا وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن حرَام بن محيصة أَن نَاقَة الْبَراء بن عَازِب دخلت حَائِطا فأفسدت فِيهِ فَقضى فِيهِ رَسُول الله ﷺ: على أَن على أهل الحوائط حفظهَا بِالنَّهَارِ وَإِن مَا أفسدت الْمَوَاشِي بِاللَّيْلِ ضَامِن على أَهلهَا
[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” diye sordu. O da: “Evet, Lebîd'in şu sözünü işitmedin mi: ‘Gece otlamasından sonra hızlı yürüyüşe, engebeli yerleri aşmaktan sonra da diş gıcırtısına geçtiler’” dedi. Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin Harâm b. Muhayyısa'dan naklettiğine göre Berâ b. Âzib'in devesi bir bahçeye girip orada zarar verdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle hükmetti: “Bahçe sahiplerinin gündüzleyin bahçelerini koruması gerekir; hayvanların geceleyin verdiği zararı ise sahipleri tazmin eder.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ أَن نَاقَة الْبَراء بن عَازِب ﵁ دخلت حَائِطا لقوم فأفسدت عَلَيْهِم فَأتوا النَّبِي ﷺ فَقَالَ: على أهل الْحَائِط حفظ حائطهم بِالنَّهَارِ وعَلى أهل الْمَوَاشِي حفظ مَوَاشِيهمْ بِاللَّيْلِ ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {وَدَاوُد وَسليمَان} الْآيَة
İbn Merdûye'nin Âişe radıyallâhu anhâ'dan naklettiğine göre Berâ b. Âzib radıyallâhu anh'ın devesi bir kavmin bahçesine girip onlara zarar verdi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler. Bunun üzerine o şöyle buyurdu: “Bahçe sahiplerinin gündüzleyin bahçelerini koruması, hayvan sahiplerinin de geceleyin hayvanlarını koruması gerekir.” Sonra şu ayeti okudu: {وَدَاوُد وَسليمَان} “Dâvûd ve Süleymân'ı da...”
ثمَّ قَالَ: نفشت لَيْلًا
Sonra: “Geceleyin yayılmıştı” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ أَنه قَرَأَ فافهمناها سُلَيْمَان
İbn Ebî Hâtim'in İkrime radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, [ayeti] “Fe-efhemnâhâ Süleymân” şeklinde okumuştur.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ الحكم بِمَا قضى بِهِ سُلَيْمَان وَلم يعب دَاوُد فِي حكمه
İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî] radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Hüküm, Süleymân'ın verdiği hüküm doğrultusundaydı; bununla birlikte Dâvûd da hükmünden dolayı kınanmadı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عِكْرِمَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أَهْون أهل النَّار عذَابا رجل يطَأ جَمْرَة يغلي مِنْهَا دماغه
Abdürrezzâk'ın İkrime'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Cehennem ehlinin azapça en hafif olanı, üzerine bastığı bir kor yüzünden beyni kaynayan adamdır.”
فَقَالَ أَبُو بكر الصّديق ﵁: وَمَا جرمه يَا رَسُول الله قَالَ: كَانَت لَهُ مَاشِيَة يغشى بهَا الزَّرْع ويؤذيه وَحرم الله الرزع وَمَا حوله غلوة سهم فاحذروا أَن لَا [] يسْتَحبّ الرجل مَا لَهُ فِي الدُّنْيَا وَيهْلك نَفسه فِي الْآخِرَة
Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh: “Ey Allah'ın Resûlü, onun suçu neydi?” diye sordu. Şöyle buyurdu: “Onun hayvanları vardı; onlarla ekine girer ve zarar verirdi. Oysa Allah ekini ve çevresindeki bir ok atımı mesafeyi haram kılmıştır. Kişinin dünyada malını [daha çok] sevip ahirette kendini helak etmesinden sakının!”
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: بَيْنَمَا امْرَأَتَانِ مَعَهُمَا ابْنَانِ لَهما جَاءَ الذِّئْب فَأخذ أحد الِابْنَيْنِ فتحاكما إِلَى دَاوُد فَقضى لَهُ للكبرى فخرجتا فدعاهما سُلَيْمَان فَقَالَ: هاتوا السكين أشقه بَينهمَا
Ahmed, Buhârî, Müslim ve Nesâî'nin Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “İki kadın beraberlerinde iki oğullarıyla birlikteyken bir kurt gelip çocuklardan birini kaptı. Dâvûd'un huzurunda muhakeme oldular; o da çocuğun büyük kadına ait olduğuna hükmetti. Dışarı çıktıklarında Süleymân onları çağırdı ve: ‘Bana bir bıçak getirin, onu ikisinin arasında paylaştırmak üzere ikiye böleyim’ dedi.”
فَقَالَت الصُّغْرَى: يَرْحَمك الله هُوَ ابْنهَا لَا تشقه
Küçük olan kadın: “Allah sana rahmet etsin, o onun oğludur, onu kesme!” dedi.
فَقضى بِهِ للصغرى
Bunun üzerine [Süleymân] çocuğun küçük kadına ait olduğuna hükmetti.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن امْرَأَة حسناء من بني إِسْرَائِيل راودها عَن نَفسهَا أَرْبَعَة من رُؤَسَائِهِمْ فامتنعت على كل وَاحِد مِنْهُم فاتفقوا فِيمَا بَينهم عَلَيْهَا فَشَهِدُوا عَلَيْهَا عِنْد دَاوُد أَنَّهَا مكنت من نَفسهَا كَلْبا لَهَا قد عوّدته ذَلِك مِنْهَا فَأمر برجمها
İbn Asâkir'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları'ndan güzel bir kadından ileri gelenlerinden dört kişi nefsiyle birlikte olmasını istedi. Kadın her birine karşı koydu. Bunun üzerine kadına karşı kendi aralarında anlaştılar ve Dâvûd'un huzurunda, kadının kendisini buna alıştırdığı köpeğine teslim ettiğine dair şahitlik ettiler. Dâvûd da onun recmedilmesini emretti.
فَلَمَّا كَانَ عَشِيَّة ذَلِك الْيَوْم جلس سُلَيْمَان وَاجْتمعَ مَعَه ولدان مثله فانتصب حَاكما وتزيا أَرْبَعَة مِنْهُم بزِي أُولَئِكَ وَآخر بزِي الْمَرْأَة وشهدوا عَلَيْهَا بِأَنَّهَا مكنت من نَفسهَا كلبها
O günün akşamı olunca Süleymân oturdu; yanında kendi gibi çocuklar toplandı ve o hâkim mevkiine geçti. Dört tanesi o [dört adamın] kılığına, biri de kadının kılığına girdi ve kadının köpeğine kendisini teslim ettiğine şahitlik ettiler.
فَقَالَ سُلَيْمَان: فرقوا بَينهم
Süleymân: “Onları birbirinden ayırın” dedi.
فَسَأَلَ أَوَّلهمْ: مَا كَانَ لون الْكَلْب فَقَالَ: أسود
İlkine: “Köpeğin rengi neydi?” diye sordu. O: “Siyah” dedi.
فَعَزله واستدعى الآخر فَسَأَلَهُ عَن لَونه فَقَالَ: أَحْمَر وَقَالَ الآخر أغبش وَقَالَ الآخر أَبيض
Onu bir kenara ayırıp diğerini çağırdı ve ona rengini sordu; o: “Kırmızı” dedi. Diğeri: “Boz renkli”, öbürü ise: “Beyaz” dedi.
فَأمر عِنْد ذَلِك بِقَتْلِهِم فحكي ذَلِك لداود فاستدعى من فوره أُولَئِكَ الْأَرْبَعَة فَسَأَلَهُمْ مُتَفَرّقين عَن لون ذَلِك الْكَلْب فَاخْتَلَفُوا فِيهِ فَأمر بِقَتْلِهِم
Bunun üzerine [Süleymân] onların öldürülmesini emretti. Bu durum Dâvûd'a anlatılınca, derhal o dört kişiyi çağırttı ve ayrı ayrı o köpeğin rengini sordu. Onlar da ihtilafa düştüler; bunun üzerine Dâvûd onların öldürülmesini emretti.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن ابْن أبي نجيح قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان ﵇: أوتينا مَا أُوتِيَ النَّاس وَلم يؤتوا وَعلمنَا مَا علم النَّاس وَلم يعلمُوا
Ahmed ez-Zühd'de İbn Ebî Necîh'ten naklettiğine göre Süleymân aleyhisselâm şöyle demiştir: “Bize insanlara verilenler de verildi, verilmeyenler de; bize insanların bildiği şeyler de öğretildi, bilmediği şeyler de.
فَلم يجد شَيْئا أفضل من ثَلَاث كَلِمَات: الْحلم فِي الْغَضَب وَالرِّضَا وَالْقَصْد فِي الْفقر والغنى وخشية الله فِي السِّرّ وَالْعَلَانِيَة
Fakat şu üç sözden daha üstün bir şey bulamadık: Öfke ve rıza anında hilm (yumuşak huyluluk), fakirlik ve zenginlikte itidal, gizlide ve açıkta Allah korkusu.”
وَأخرج أَحْمد عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان ﵇ لِابْنِهِ: يَا بني إياك وَغَضب الْملك الظلوم فَإِن غَضَبه كغضب ملك الْمَوْت
Ahmed'in Yahyâ b. Ebî Kesîr'den naklettiğine göre Süleymân aleyhisselâm oğluna şöyle demiştir: “Ey oğlum! Çok zalim hükümdarın öfkesinden sakın; çünkü onun öfkesi ölüm meleğinin öfkesi gibidir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن خَيْثَمَة قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان ﵇: جربنَا الْعَيْش لينه وشديده فوجدناه يَكْفِي مِنْهُ أدناه
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed'in Hayseme'den naklettiğine göre Süleymân aleyhisselâm şöyle demiştir: “Hayatın kolayını da zorunu da tecrübe ettik ve onun en azının bile yettiğini gördük.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وأمد عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان لِابْنِهِ: يَا بني لَا تكْثر الْغيرَة على أهلك فترمى بالسوء من أَجلك وَإِن كَانَت بريئة
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed'in Yahyâ b. Ebî Kesîr'den naklettiğine göre Süleymân oğluna şöyle demiştir: “Ey oğlum! Ailene karşı aşırı kıskançlık gösterme; aksi halde o masum olsa bile senin yüzünden kötülükle itham edilir.”
يَا بني إِن من الْحيَاء صمتا وَمِنْه وقاراً يَا بني إِن أَحْبَبْت أَن تغيظ عَدوك فَلَا ترفع الْعَصَا عَن ابْنك
“Ey oğlum! Hayânın bir kısmı suskunluk, bir kısmı da vakardır. Ey oğlum! Düşmanını öfkelendirmek istersen, oğlundan sopayı (terbiyeyi) eksik etme.”
يَا بني كَمَا يدْخل الوتد بَين الحجرين وكما تدخل الْحَيَّة بَين الحجرين كَذَلِك تدخل الْخَطِيئَة بَين البيعين
“Ey oğlum! Kazık iki taş arasına nasıl girerse ve yılan iki taş arasına nasıl sızarsa, günah da iki alışveriş yapanın arasına öyle girer.”
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار قَالَ: بلغنَا أَن سُلَيْمَان قَالَ لِابْنِهِ: امش وَرَاء الْأسد وَلَا تمش وَرَاء امْرَأَة
Ahmed'in Mâlik b. Dînâr'dan naklettiğine göre: Bize ulaştı ki Süleymân oğluna şöyle demiştir: “Aslanın arkasından yürü ama bir kadının arkasından yürüme.”
وَأخرج أَحْمد عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان لِابْنِهِ: يَا بني إِن من سوء الْعَيْش نقلا من بَيت إِلَى بَيت
Ahmed'in Yahyâ b. Ebî Kesîr'den naklettiğine göre Süleymân oğluna şöyle demiştir: “Ey oğlum! Kötü bir hayatın [belirtilerinden] biri de evden eve taşınmaktır.”
وَقَالَ لِابْنِهِ: عَلَيْك بخشية الله فَإِنَّهَا غلبت كل شَيْء
Yine oğluna şöyle demiştir: “Allah korkusuna sarıl; çünkü o her şeye üstün gelmiştir.”
وَأخرج أَحْمد عَن بكر بن عبد الله أَن دَاوُد ﵇ قَالَ لِابْنِهِ سُلَيْمَان: أَي شَيْء أبرد وَأي شَيْء أحلى وَأي شَيْء أقرب وَأي شَيْء أقل وَأي شَيْء أَكثر وَأي شَيْء آنس وَأي شَيْء أوحش قَالَ: أحلى شَيْء روح الله من عباده وأبرد شَيْء عَفْو الله عَن عباده وعفو الْعباد بَعضهم عَن بعض
Ahmed'in Bekr b. Abdillâh'tan naklettiğine göre Dâvûd aleyhisselâm oğlu Süleymân'a: “En serin şey nedir, en tatlı şey nedir, en yakın şey nedir, en az şey nedir, en çok şey nedir, en cana yakın (huzur verici) şey nedir ve en ürkütücü şey nedir?” diye sordu. [Süleymân] şöyle dedi: “En tatlı şey, kulların Allah'ın rahmetini [hissetmesi]dir; en serin şey, Allah'ın kullarını affetmesi ve kulların da birbirlerini affetmesidir.
وآنس شَيْء الرّوح تكون فِي الْجَسَد وأوحش شَيْء الْجَسَد تنْزع مِنْهُ الرّوح وَأَقل شَيْء الْيَقِين وَأكْثر شَيْء الشَّك وَأقرب شَيْء الْآخِرَة من الدُّنْيَا وَأبْعد شَيْء الدُّنْيَا من الْآخِرَة
En cana yakın şey, ruhun bedende bulunmasıdır; en ürkütücü şey, ruhu çekilip alınan bedendir. En az şey yakîn (kesin iman), en çok şey şüphedir. En yakın şey ahiretin dünyaya yakınlığı, en uzak şey ise dünyanın ahirete uzaklığıdır.”
وَأخرج أَحْمد عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان لِابْنِهِ: لَا تقطعن أمرا حَتَّى تؤامر مرشداً فَإِذا فعلت ذَلِك فَلَا تحزن عَلَيْهِ
Ahmed'in Yahyâ b. Ebî Kesîr'den naklettiğine göre Süleymân oğluna şöyle demiştir: “Doğru yolu gösteren birine danışmadıkça hiçbir işi kesin olarak karara bağlama; bunu yaptığın takdirde [sonucu için] üzülme.”
وَقَالَ: يَا بني مَا أقبح الْخَطِيئَة مَعَ المسكنة وأقبح الضَّلَالَة بعد الْهدى وأقبح من ذَلِك رجل كَانَ عابداً فَترك عبَادَة ربه
Yine şöyle demiştir: “Ey oğlum! Yoksullukla beraber günah ne çirkindir! Hidayetten sonra sapıklık ne çirkindir! Bundan daha çirkini ise âbid bir kimse iken Rabbinin ibadetini terk eden adamdır.”
وَأخرج أَحْمد عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان ﵇: عجبا للتاجر: كَيفَ يخلص يحلف بِالنَّهَارِ وينام بِاللَّيْلِ
Ahmed'in Katâde'den naklettiğine göre Süleymân aleyhisselâm şöyle demiştir: “Tüccarın haline şaşılır! Gündüz yemin edip gece uyurken nasıl kurtulacak?”
وَأخرج أَحْمد عَن يحيى بن أبي كثير قَالَ: قَالَ سُلَيْمَان لِابْنِهِ: يَا بني إياك والنميمة فَإِنَّهَا كَحَد السَّيْف
Ahmed'in Yahyâ b. Ebî Kesîr'den naklettiğine göre Süleymân oğluna şöyle demiştir: “Ey oğlum! Koğuculuktan sakın; çünkü o kılıcın keskin ağzı gibidir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق حَمَّاد بن سَلمَة عَن حميد الطَّوِيل: أَن إِيَاس بن مُعَاوِيَة لما استقضى آتَاهُ الْحسن فَرَآهُ حَزينًا فَبكى إِيَاس فَقَالَ: مَا يبكيك فَقَالَ: يَا أَبَا سعيد بَلغنِي أَن الْقُضَاة ثَلَاثَة: رجل اجْتهد فَأَخْطَأَ فَهُوَ فِي النَّار وَرجل مَال بِهِ الْهوى فَهُوَ فِي النَّار وَرجل اجْتهد فَأصَاب فَهُوَ فِي الْجنَّة
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in Hammâd b. Seleme yoluyla Humeyd et-Tavîl'den naklettiğine göre: İyâs b. Muâviye kadı tayin edildiğinde Hasan[-ı Basrî] onun yanına geldi ve onu üzgün gördü. İyâs ağlayınca [Hasan]: “Seni ağlatan nedir?” diye sordu. O da: “Ey Ebû Saîd! Bana ulaştı ki kadılar üç kısımdır: İçtihat edip hata eden kimse ateştedir; hevasına uyup meyleden kimse ateştedir; içtihat edip isabet eden kimse ise cennettedir” dedi.
فَقَالَ الْحسن: إِن فِيمَا قصّ الله من نبأ دَاوُد مَا يرد ذَلِك
Bunun üzerine Hasan şöyle dedi: “Allah'ın Dâvûd'un haberinden anlattığı şeylerde bunu reddeden [bir delil] vardır.”
ثمَّ قَرَأَ {وَدَاوُد وَسليمَان إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث} حَتَّى بلغ {وكلا آتَيْنَا حكما وعلماً} فَأثْنى على سُلَيْمَان وَلم يذم دَاوُد
Sonra: {وَدَاوُد وَسليمَان إِذْ يحكمان فِي الْحَرْث} “Dâvûd ve Süleymân'ı da... Hani o ikisi ekin hakkında hüküm veriyorlardı” ayetinden {وكلا آتَيْنَا حكما وعلماً} “ve Biz her birine bir hüküm ve bir ilim verdik” kavline kadar okudu ve: “Allah Süleymân'ı övdü, Dâvûd'u da yermedi” dedi.