Binûn

Enbiyâ Suresi — 5. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثمَّ قَالَ: أَخذ الله على الْحُكَّام ثَلَاثَة: أَن لَا يشتروا بآياته ثمنا قَلِيلا وَلَا يتبعوا الْهوى وَلَا يخشوا النَّاس

Sonra şöyle dedi: “Allah hâkimlerden üç konuda söz almıştır: Ayetlerini az bir pahaya satmamaları, hevalarına uymamaları ve insanlardan korkmamaları.”

ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة (يَا دَاوُد إِنَّا جعلناك خَليفَة فِي الأَرْض) (ص آيَة ٢٦) الْآيَة وَقَالَ (فَلَا تخشوا النَّاس واخشون) (الْمَائِدَة آيَة ٤٤) وَقَالَ (وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا) (الْمَائِدَة آيَة ٤٤)

Sonra şu ayeti okudu: (يَا دَاوُد إِنَّا جعلناك خَليفَة فِي الأَرْض) (Sâd 26) ayeti; ve (فَلَا تخشوا النَّاس واخشون) (el-Mâide 44) ile (وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا) (el-Mâide 44) buyruklarını [okudu].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وسخرنا مَعَ دَاوُد الْجبَال يسبحْنَ وَالطير} قَالَ: يصلين مَعَ دَاوُد إِذا صلى {وعلمناه صَنْعَة لبوس لكم} قَالَ: كَانَت صَفَائِح فَأول من مدها وحلقها دَاوُد ﵇

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiğine göre: {وسخرنا مَعَ دَاوُد الْجبَال يسبحْنَ وَالطير} “Dâvûd ile birlikte tesbih etsinler diye dağları ve kuşları boyun eğdirdik” kavli hakkında: “Dâvûd namaz kıldığı zaman onunla birlikte namaz kılarlardı (tesbih ederlerdi)” dedi. {وعلمناه صَنْعَة لبوس لكم} “Ona sizin için zırh yapma sanatını öğrettik” kavli hakkında ise: “[Zırhlar önceden] düz levhalar halindeydi; onu ilk uzatıp halkalar haline getiren Dâvûd aleyhisselâm oldu” dedi.

وَأخرج السّديّ فِي قَوْله: {وعلمناه صَنْعَة لبوس لكم} قَالَ: هِيَ دروع الْحَدِيد {لتحصنكم من بأسكم} قَالَ: من رتع السِّلَاح فِيكُم

Süddî'nin: {وعلمناه صَنْعَة لبوس لكم} “Ona sizin için zırh yapma sanatını öğrettik” kavli hakkında şöyle dediği nakledilmiştir: “O, demir zırhlardır.” {لتحصنكم من بأسكم} “Savaşınızda sizi korusun diye” kavli hakkında da: “Silahın size isabet etmesinden [korusun diye]” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ لنحصنكم بالنُّون

Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Âsım, [ilgili kelimeyi] nûn harfiyle linuhsinekum (لِنُحْصِنَكُمْ) şeklinde okumuştur.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن سُلَيْمَان بن حَيَّان قَالَ: كَانَ دَاوُد إِذا وجد فَتْرَة أَمر الْجبَال فسبحت حَتَّى يشتاق

Firyâbî'nin Süleymân b. Hayyân'dan naklettiğine göre: “Dâvûd bir gevşeklik hissettiğinde dağlara emrederdi; onlar da kendisinde yeniden şevk uyanıncaya kadar tesbih ederlerdi.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: كَانَ عمر آدم ألف سنة وَكَانَ عمر دَاوُد سِتِّينَ سنة

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Âdem'in ömrü bin yıldı, Dâvûd'un ömrü ise altmış yıldı.

فَقَالَ آدم: أَي رب زده من عمري أَرْبَعِينَ سنة

Âdem: ‘Ey Rabbim! Ona benim ömrümden kırk yıl artır’ dedi.

فأكمل لآدَم ألف سنة وأكمل لداود مائَة سنة

Böylece Âdem'in [ömrü] bin yıla, Dâvûd'un [ömrü] de yüz yıla tamamlandı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذكر الْمَوْت وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مَاتَ دَاوُد ﵇ يَوْم السِّت فَجْأَة فعكفت الطير عَلَيْهِ تظله

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Ebi'd-Dünyâ Zikrü'l-mevt'te ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: “Dâvûd aleyhisselâm cumartesi günü ansızın vefat etti; kuşlar da onun üzerine toplanıp gölge yaptılar.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ سُلَيْمَان ﵇ يوضع لَهُ سِتّمائَة ألف كرْسِي ثمَّ يَجِيء أَشْرَاف النَّاس فَيَجْلِسُونَ مِمَّا يَلِيهِ ثمَّ يَجِيء أَشْرَاف الْجِنّ فَيَجْلِسُونَ مِمَّا يَلِي أَشْرَاف الْإِنْس ثمَّ يَدْعُو الطير فتظلهم ثمَّ يَدْعُو الرّيح فتحملهم فيسير مسيرَة شهر فِي الْغَدَاة الْوَاحِدَة

İbn Ebî Şeybe ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: “Süleymân aleyhisselâm için altı yüz bin kürsü konulurdu. Sonra insanların ileri gelenleri gelir, onun hemen yanına otururlardı. Sonra cinlerin ileri gelenleri gelir, insanların ileri gelenlerinin yanına otururlardı. Sonra kuşları çağırırdı, onlar da kendilerine gölge yaparlardı. Sonra rüzgârı çağırırdı, rüzgâr da onları taşır ve tek bir sabah vaktinde bir aylık yol giderdi.”

وَأخرج الْحَاكِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: بلغنَا أَن سُلَيْمَان ﵇ كَانَ عسكره مائَة فَرسَخ خَمْسَة وَعِشْرُونَ مِنْهَا للإنس وَخَمْسَة وَعِشْرُونَ للجن وَخَمْسَة وَعِشْرُونَ للوحش وَخَمْسَة وَعِشْرُونَ للطير وَكَانَ لَهُ ألف بَيت من قَوَارِير على الْخشب فِيهَا ثلثمِائة حرَّة وَسَبْعمائة سَرِيَّة فَأمر الرّيح العاصف فَرَفَعته فَأمر الرّيح فسارت بِهِ فَأوحى الله إِلَيْهِ أَنِّي أَزِيد فِي ملكك أَن لَا يتَكَلَّم أحد بِشَيْء إِلَّا جَاءَت الرّيح فأخبرتك

Hâkim'in Muhammed b. Ka'b'dan naklettiğine göre: “Bize ulaştığına göre Süleymân aleyhisselâm'ın ordusu yüz fersah idi; bunun yirmi beş fersahı insanlar, yirmi beş fersahı cinler, yirmi beş fersahı vahşi hayvanlar ve yirmi beş fersahı da kuşlar içindi. Tahtadan [iskelet] üzerinde camdan bin odası vardı; buralarda üç yüz hür kadın ve yedi yüz cariye bulunuyordu. Şiddetli rüzgâra emreder, o da onu kaldırırdı; sonra rüzgâra emreder, o da onu yürütürdü. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: ‘Mülküne şunu da ekliyorum ki; hiç kimse bir şey konuşmasın ki rüzgâr gelip onu sana haber vermiş olmasın.’”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: كَانَ سُلَيْمَان يَأْمر الرّيح فتجتمع كالطود الْعَظِيم ثمَّ يَأْمر بفراشه فَيُوضَع على أَعلَى مَكَان مِنْهَا ثمَّ يَدْعُو بفرس من ذَوَات الأجنحة فترتفع حَتَّى تصعد على فرَاشه ثمَّ يَأْمر الرّيح فترتفع بِهِ كل شرف دون السَّمَاء فَهُوَ يُطَأْطِئ رَأسه مَا يلْتَفت يَمِينا وَلَا شمالاً تَعْظِيمًا لله وشكراً لما يعلم من صغر مَا هُوَ فِيهِ فِي ملك الله يَضَعهُ الرّيح حَيْثُ يَشَاء أَن يَضَعهُ

İbn Ebî Hâtim'in Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den naklettiğine göre: “Süleymân rüzgâra emreder, o da ulu bir dağ gibi toplanırdı. Sonra döşeğini emreder, o da onun en yüksek yerine konurdu. Sonra kanatlı bir at getirtir, at döşeğinin üzerine kadar yükselip çıkardı. Sonra rüzgâra emreder, rüzgâr da onu göğün altındaki her bir yükseltiye kaldırırdı. O ise Allah'a duyduğu tazimden ve içinde bulunduğu durumun Allah'ın mülkü karşısında ne kadar küçük olduğunu bildiği için şükranından ötürü başını eğer, sağa sola bakmazdı; rüzgâr onu indirmek istediği yere indirirdi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: كَانَ لِسُلَيْمَان مركب من خشب وَكَانَ فِيهِ ألف ركن فِي كل ركن ألف بَيت يركب مَعَه فِيهِ الْجِنّ وَالْإِنْس تَحت كل ركن ألف شَيْطَان يرفعون ذَلِك الْمركب فَإِذا ارْتَفع جَاءَت الرّيح الرخَاء فسارت بِهِ وَسَارُوا مَعَه فَلَا يدْرِي الْقَوْم إِلَّا قد أظلهم من الجيوش والجنود

İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre: “Süleymân'ın ahşaptan bir bineği vardı; içinde bin köşe, her köşede bin oda bulunurdu. Ona cinler ve insanlarla birlikte binerdi. Her köşenin altında o bineği kaldıran bin şeytan vardı. Binek yükseldiğinde tatlı rüzgâr gelir, onu yürütür ve onlar da onunla birlikte yol alırlardı. Halk ise ansızın orduların ve askerlerin kendilerini gölgelediğini (üstlerine geldiğini) görürdü.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن السّديّ فِي قَوْله: {ولسليمان الرّيح عَاصِفَة} قَالَ: الرّيح الشَّدِيدَة {تجْرِي بأَمْره إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} قَالَ: أَرض الشَّام

İbn Asâkir'in Süddî'den naklettiğine göre: {ولسليمان الرّيح عَاصِفَة} “Süleymân'a da fırtına gibi esen rüzgârı [boyun eğdirdik]” kavli hakkında: “[Bu,] şiddetli esen rüzgârdır” dedi. {تجْرِي بأَمْره إِلَى الأَرْض الَّتِي باركنا فِيهَا} “Onun emriyle, içinde bereketler kıldığımız yere doğru akıp giderdi” kavli hakkında ise: “[O yer] Şam topraklarıdır” dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {ولسليمان الرّيح} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den: {ولسليمان الرّيح} “Süleymân'a da rüzgârı [boyun eğdirdik]” ayeti hakkında naklettiğine göre,

قَالَ: ورث الله لِسُلَيْمَان دَاوُد فورثه نبوته وَملكه وزاده على ذَلِك أَنه سخر لَهُ الرِّيَاح وَالشَّيَاطِين

şöyle demiştir: “Allah Süleymân'ı Dâvûd'a vâris kıldı; böylece ona peygamberliğini ve mülkünü miras bıraktı. Buna ilaveten rüzgârları ve şeytanları da onun emrine verdi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر أَنه قَرَأَ {ولسليمان الرّيح} يَقُول: سخرنا لَهُ الرّيح

İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer: {ولسليمان الرّيح} “Süleymân'a da rüzgârı [boyun eğdirdik]” ayetini okumuş ve: ‘Rüzgârı onun emrine boyun eğdirdik’ [anlamındadır] demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله: {وَمن الشَّيَاطِين من يغوصون لَهُ} قَالَ: يغوصون فِي المَاء

İbn Ebî Hâtim'in: {وَمن الشَّيَاطِين من يغوصون لَهُ} “Şeytanlardan da onun için dalgıçlık yapanlar vardı” kavli hakkında Süddî'den naklettiğine göre: “Suya dalarlardı” demiştir.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والديلمي عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: ذكر عِنْد النَّبِي ﷺ رقية الْحَيَّة فَقَالَ: اعرضها عَليّ

Taberânî ve Deylemî'nin İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında yılan efsunu (rukye) zikredildi. Bunun üzerine: “Onu bana arz et” buyurdu.

فعرضها عَلَيْهِ بِسم الله شجنية قرنية ملحة بَحر قفطا

O da: ‘Bismillâh, şecniyye, karniyye, milhatü bahrin, kıftâ’ diyerek [efsunu] ona arz etti.

فَقَالَ: هَذِه مواثيق أَخذهَا سُلَيْمَان على الْهَوَام وَلَا أرى بهَا بَأْسا

Bunun üzerine: “Bunlar Süleymân'ın haşerelerden aldığı ahitlerdir; bunda bir sakınca görmüyorum” buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم عَن الشّعبِيّ قَالَ: أرخ بَنو اسحق من مبعث مُوسَى إِلَى ملك سُلَيْمَان

Hâkim'in Şa'bî'den naklettiğine göre: “İshakoğulları, Mûsâ'nın peygamber olarak gönderilmesinden Süleymân'ın hükümdarlığına kadar tarih düşmüşlerdir.”

الْآيَة ٨٣ - ٨٦

83-86. Ayetler

أخرج الْحَاكِم من طَرِيق سَمُرَة عَن كَعْب قَالَ: كَانَ أَيُّوب بن أموص نَبِي الله الصابر طَويلا جعد الشّعْر وَاسع الْعَينَيْنِ حسن الْخلق وَكَانَ على جَبينه مَكْتُوب: الْمُبْتَلى الصابر وَكَانَ قصير الْعُنُق عريض الصَّدْر غليظ السَّاقَيْن والساعدين كَانَ يُعْطي الأرامل ويكسوهم جاهداً ناصحاً لله

Hâkim'in Semure yoluyla Ka'b'dan naklettiğine göre: “Allah'ın sabırlı peygamberi Eyyûb b. Âmôs; uzun boylu, kıvırcık saçlı, iri gözlü, güzel ahlaklı birisiydi. Alnında ‘Sabırlı Müptelâ’ yazılıydı. Boynu kısa, göğsü geniş, bacakları ve kolları kalındı. Dul kadınlara [sadaka] verir, onları giydirir, Allah için tüm gayretiyle samimiyet gösterirdi.”

وَأخرج الْحَاكِم عَن وهب قَالَ: أَيُّوب بن أموص بن رزاح بن عيص بن إِسْحَق بن إِبْرَاهِيم الْخَلِيل

Hâkim'in Vehb'den naklettiğine göre: “Eyyûb; Âmôs b. Rezâh b. Îs b. İshâk b. Halîl [İbrâhîm]'in oğludur.”

وَأخرج ابْن سعد عَن الْكَلْبِيّ قَالَ: أول نَبِي بعث إِدْرِيس ثمَّ نوح ثمَّ إِبْرَاهِيم ثمَّ إِسْمَاعِيل وَإِسْحَق ثمَّ يَعْقُوب ثمَّ يُوسُف ثمَّ لوط ثمَّ هود ثمَّ صَالح ثمَّ شُعَيْب ثمَّ مُوسَى وَهَارُون ثمَّ إلْيَاس ثمَّ اليسع ثمَّ يُونُس ثمَّ أَيُّوب

İbn Sa'd'ın Kelbî'den naklettiğine göre: “Gönderilen ilk peygamber İdrîs, sonra Nûh, sonra İbrâhîm, sonra İsmâîl ve İshâk, sonra Ya'kûb, sonra Yûsuf, sonra Lût, sonra Hûd, sonra Sâlih, sonra Şuayb, sonra Mûsâ ve Hârûn, sonra İlyâs, sonra Elyesa', sonra Yûnus, sonra Eyyûb'dur.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن وهب قَالَ: كَانَ أَيُّوب أعبد أهل زَمَانه وَأَكْثَرهم مَالا

İbn Asâkir'in Vehb'den naklettiğine göre: “Eyyûb, zamanının insanları arasında en çok ibadet edeni ve malı en çok olanıydı.”

فَكَانَ لَا يشْبع حَتَّى يشْبع الجائع وَكَانَ لَا يكتسي حَتَّى يكسي العاري وَكَانَ إِبْلِيس قد أعياه أَمر أَيُّوب لقُوته فَلَا يقدر عَلَيْهِ وَكَانَ عبدا مَعْصُوما

Aç olanı doyuruncaya kadar kendisi doymaz, çıplak olanı giydirinceye kadar kendisi giyinmezdi. İblîs, Eyyûb'un [imanının] gücünden dolayı onun işinde aciz kalmış ve ona güç yetirememişti; zira o, masum bir kuldu.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن عَسَاكِر عَن وهب أَنه سُئِلَ: مَا كَانَت شَرِيعَة قوم أَيُّوب قَالَ: التَّوْحِيد وَإِصْلَاح ذَات الْبَين

Ahmed ez-Zühd'de ve İbn Asâkir'in naklettiğine göre Vehb'e: “Eyyûb'un kavminin şeriatı neydi?” diye sorulmuş, o da: “Tevhid ve insanların arasını düzeltmekti” demiştir.

وَإِذا كَانَت لأحد مِنْهُم حَاجَة خر لله سَاجِدا ثمَّ طلب حَاجته

Onlardan birinin bir ihtiyacı olduğunda Allah için secdeye kapanır, sonra da ihtiyacını isterdi.

قيل: فَمَا كَانَ مَاله قَالَ: كَانَ لَهُ ثَلَاثَة آلَاف فدان مَعَ كل فدان عبد مَعَ كل عبد وليدة وَمَعَ كل وليد أتان وَأَرْبَعَة عشرَة ألف شَاة وَلم يبت لَيْلَة لَهُ إِلَّا وضيف وَرَاء بَابه وَلم يَأْكُل طَعَامه إِلَّا وَمَعَهُ مِسْكين

Ona: ‘Peki onun malı ne kadardı?’ denildi. O da şöyle dedi: ‘Üç bin dönüm arazisi vardı; her dönümde bir köle, her köle ile birlikte bir cariye, her cariye ile birlikte bir dişi eşek ve on dört bin koyun vardı. Kapısının arkasında bir misafir olmadan hiçbir geceyi geçirmez, beraberinde bir yoksul olmadan da yemeğini yemezdi.’

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن سُفْيَان الثَّوْريّ قَالَ: مَا أصَاب إِبْلِيس من أَيُّوب فِي مَرضه إِلَّا الأنين

Beyhakî'nin Şuabü'l-îmân'da Süfyân es-Sevrî'den naklettiğine göre: “İblîs, hastalığı esnasında Eyyûb'dan iniltiden başka hiçbir şey elde edemedi.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ

İbn Asâkir'in Ukbe b. Âmir'den naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

قَالَ الله لأيوب: تَدْرِي مَا جرمك إليّ حَتَّى ابتليتك فَقَالَ: لَا يَا رب

“Allah Eyyûb'a: ‘Seni imtihan etmeme sebep olan, bana karşı işlediğin günahının ne olduğunu biliyor musun?’ buyurdu. O da: ‘Hayır ya Rabbi!’ dedi.

قَالَ: لِأَنَّك دخلت على فِرْعَوْن فداهنت عِنْده فِي كَلِمَتَيْنِ

[Allah] buyurdu ki: ‘Çünkü sen Firavun'un huzuruna girdin ve onun yanında iki kelimede yağcılık yaptın (taviz verdin).’”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا كَانَ ذَنْب أَيُّوب أَنه اسْتَعَانَ بِهِ مِسْكين على ظلم يدرؤه عَنهُ فَلم يعنه وَلم يَأْمر بِمَعْرُوف وينه الظَّالِم عَن ظلمه الْمِسْكِين فابتلاه الله

İbn Asâkir'in Cüveybir yoluyla Dahhâk'tan, onun da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: “Eyyûb'un günahı ancak şuydu: Yoksul biri, üzerindeki bir zulmü defetmesi için ondan yardım istemişti de o ona yardım etmemiş, iyiliği emredip zalimi yoksula yaptığı zulümden men etmemişti; bunun üzerine Allah da onu imtihan etti.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن اللَّيْث بن سعد قَالَ: كَانَ السَّبَب الَّذِي ابْتُلِيَ فِيهِ أَيُّوب أَنه دخل أهل قريته على ملكهم - وَهُوَ جَبَّار من الْجَبَابِرَة - وَذكر بعض مَا كَانَ ظلمه النَّاس فكلموه فأبلغوا فِي كَلَامه ورفق أَيُّوب فِي كَلَامه لَهُ مَخَافَة مِنْهُ لزرعه فَقَالَ الله: اتَّقَيْت عبدا من عبَادي من أجل زرعك فَأنْزل الله بِهِ مَا أنزل من الْبلَاء

İbn Asâkir'in Leys b. Sa'd'dan naklettiğine göre: “Eyyûb'un imtihana uğramasının sebebi şuydu: Köyünün halkı -zorbalardan bir zorba olan- krallarının huzuruna çıktılar ve onun insanlara yaptığı bazı zulümleri dile getirip onunla konuştular ve sözlerinde çok ileri gittiler. Eyyûb ise ekinine [zarar gelir] korkusuyla ona karşı sözünde yumuşak davrandı. Bunun üzerine Allah: ‘Ekinin yüzünden kullarımdan bir kuldan mı çekindin?’ buyurdu ve Allah onun başına indirdiği belayı indirdi.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي إِدْرِيس الْخَولَانِيّ قَالَ: أجدب الشَّام فَكتب فِرْعَوْن إِلَى أَيُّوب: أَن هَلُمَّ إِلَيْنَا فَإِن لَك عندنَا سَعَة

İbn Asâkir'in Ebû İdrîs el-Havlânî'den naklettiğine göre: “Şam kıtlığa uğradı; bunun üzerine Firavun Eyyûb'a: ‘Bize gel, zira yanımızda senin için genişlik vardır’ diye yazdı.

فَأقبل بخيله وماشيته وبنيه فأقطعهم فَدخل شُعَيْب فَقَالَ فِرْعَوْن: أما تخَاف أَن يغْضب غضبة فيغضب لغضبه أهل السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالْجِبَال والبحار فَسكت أَيُّوب فَلَمَّا خرجا من عِنْده أوحى الله إِلَى أَيُّوب: أوسكت عَن فِرْعَوْن لذهابك إِلَى أرضه استعد للبلاء

O da atları, hayvanları ve oğullarıyla birlikte geldi; [Firavun] onlara arazi tahsis etti. Şuayb içeri girdiğinde Firavun: ‘[Rabbinin] öyle bir öfkelenmesinden korkmuyor musun ki O'nun öfkesiyle göklerin, yerin, dağların ve denizlerin ehli de öfkelensin?’ dedi. Eyyûb ise sustu. İkisi onun yanından çıktıklarında Allah Eyyûb'a şöyle vahyetti: ‘Toprağına geldin diye Firavun'a karşı sustun öyle mi? Belaya hazır ol!’

قَالَ: فديني قَالَ: أسلمه لَك

[Eyyûb]: ‘Peki ya dinim?’ dedi. [Allah]: ‘Onu sana sapasağlam bırakırım’ buyurdu.

قَالَ: لَا أُبَالِي

[Eyyûb]: ‘Öyleyse [başka hiçbir şeye] aldırmam’ dedi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم وَابْن عَسَاكِر عَن يزِيد بن ميسرَة قَالَ: لما

İbn Ebî Hâtim, Ebû Nuaym ve İbn Asâkir'in Yezîd b. Meysere'den naklettiğine göre:

ابتلى الله أَيُّوب بذهاب المَال والأهل وَالْولد فَلم يبْق لَهُ شَيْء أحسن الذّكر وَالْحَمْد لله رب الْعَالمين

“Allah Eyyûb'u malının, ehlinin ve çocuğunun gitmesiyle imtihan edip de elinde hiçbir şey kalmadığında, Âlemlerin Rabbi olan Allah'ı en güzel şekilde zikretti ve O'na hamdetti.

ثمَّ قَالَ: أحمدك رب الَّذِي أَحْسَنت إليّ

Sonra şöyle dedi: ‘Bana ihsanda bulunan Rabbim! Sana hamdederim.

قد أَعْطَيْتنِي المَال وَالْولد لم يبْق من قلبِي شُعْبَة إِلَّا قد دَخلهَا ذَلِك فَأخذت ذَلِك كُله مني وفزعت قلبِي فَلَيْسَ يحول بيني وَبَيْنك شَيْء لَا يعلم عدوي إِبْلِيس الَّذِي وصفت إِلَّا حسدني فلقي إِبْلِيس من ذها شَيْئا مُنْكرا

Bana mal ve evlat vermiştin; kalbimin bunlarla dolmayan hiçbir köşesi kalmamıştı. Sonra bütün bunları benden aldın ve kalbimi [masivadan] arındırdın; artık benimle Senin aranda hiçbir engel kalmadı. Düşmanım İblîs, bu anlattığım durumu öğrendiğinde bana haset etti.’ İblîs bundan dolayı çok ağır bir hüsrana uğradı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن عبد الله بن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: كَانَ لأيوب أَخَوان فجاءا يَوْمًا فَلم يستطيعا أَن يدنوا مِنْهُ من رِيحه فقاما من بعيد فَقَالَ أَحدهمَا للْآخر: لَو كَانَ الله علم من أَيُّوب خيرا مَا ابتلاه بِهَذَا فجزع أَيُّوب من قَوْلهمَا جزعاً لم يجزع من شَيْء قطّ مثله قَالَ: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي لم أَبَت لَيْلَة قطّ شبعاً وَأَنا أعلم مَكَان جَائِع فصدقني

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ez-Zühd'de, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Hilye'de Ebû Nuaym'ın Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den naklettiğine göre: “Eyyûb'un iki [din] kardeşi vardı. Bir gün geldiler fakat kokusundan ötürü ona yaklaşamadılar ve uzakta durdular. Biri diğerine: ‘Eğer Allah Eyyûb'da bir hayır bilseydi onu bununla imtihan etmezdi’ dedi. Eyyûb onların bu sözüne, ömründe hiçbir şeye üzülmediği kadar üzüldü ve: ‘Allahım! Eğer benim, aç bir kimsenin yerini bildiğim halde bir gece olsun tok sabahlamadığımı biliyorsan beni doğrula!’ dedi.

فصدّق من فِي السَّمَاء وهما يسمعان ثمَّ خر سَاجِدا وَقَالَ: اللَّهُمَّ بعزتك لَا أرفع رَأْسِي حَتَّى تكشف عني

Onlar da duyarlarken semadakiler onu doğruladı. Sonra [Eyyûb] secdeye kapandı ve: ‘Allahım! İzzetin hakkı için, Sen bu derdi benden kaldırıncaya kadar başımı kaldırmayacağım’ dedi.

فَمَا رفع رَأسه حَتَّى كشف الله عَنهُ

Allah o derdi kendisinden kaldırıncaya kadar da başını kaldırmadı.”

وأخرح ابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: ضرب أَيُّوب بالبلاء ثمَّ بالبلاء بعد الْبلَاء بذهاب الْأَهْل وَالْمَال ثمَّ ابْتُلِيَ فِي بدنه ثمَّ ابْتُلِيَ حَتَّى قذف فِي بعض مزابل بني إِسْرَائِيل فَمَا يعلم أَيُّوب دَعَا الله يَوْمًا أَن يكْشف مَا بِهِ لَيْسَ إِلَّا صبرا وإحتساباً حَتَّى مر بِهِ رجلَانِ فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: لَو كَانَ لله فِي هَذَا حَاجَة مَا بلغ بِهِ هَذَا كُله

İbn Asâkir'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre: “Eyyûb peş peşe belalara uğratıldı; önce ailesinin ve malının gitmesiyle, sonra bedeninde imtihan edildi. Hatta öyle bir imtihana uğratıldı ki İsrailoğullarının çöplüklerinden birine atıldı. Ancak Eyyûb'un, sadece sabredip ecrini Allah'tan bekleyerek, bir gün olsun üzerindeki bu derdi kaldırması için Allah'a dua ettiği bilinmemektedir. Nihayet yanından iki adam geçti ve biri arkadaşına: ‘Eğer Allah katında bunun bir kıymeti olsaydı, onu bu hale düşürmezdi’ dedi.”

فَسمع أَيُّوب فشق عَلَيْهِ فَقَالَ: رب {مسني الضّر} ثمَّ رد ذَلِك إِلَى ربه فَقَالَ: {وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ فاستجبنا لَهُ فكشفنا مَا بِهِ من ضرّ وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: {وَآتَيْنَاهُ أَهله} فِي الدُّنْيَا {وَمثلهمْ مَعَهم} فِي الْآخِرَة

Eyyûb bunu işitti ve bu durum ona çok ağır geldi. Bunun üzerine: ‘Rabbim! {مسني الضّر} “Başıma bir dert geldi”’ dedi. Sonra durumu Rabbine havale ederek: ‘{وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ فاستجبنا لَهُ فكشفنا مَا بِهِ من ضرّ وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Sen merhametlilerin en merhametlisisin. Biz de onun duasını kabul ettik, kendisindeki sıkıntıyı giderdik; katımızdan bir rahmet ve kulluk edenlere bir hatıra olmak üzere ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik”’ dedi. [Hasan-ı Basrî] şöyle dedi: ‘{وَآتَيْنَاهُ أَهله} “Ona ailesini verdik” dünyada, {وَمثلهمْ مَعَهم} “onlarla birlikte bir mislini daha” ise ahirettedir.’

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: قيل لَهُ: يَا أَيُّوب إِن أهلك لَك فِي الْجنَّة فَإِن شِئْت آتيناك بهم وَإِن شِئْت تركناهم لَك فِي الْجنَّة وعوّضناك مثلهم

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den naklettiğine göre, O, {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Ona şöyle denildi: ‘Ey Eyyûb! Ailen cennette senin içindir. Dilersen onları sana [dünyada] getirelim, dilersen onları senin için cennette bırakalım ve sana [dünyada] onların bir mislini verelim.’

قَالَ: لَا بل اتركهم لي فِي الْجنَّة فتركوا لَهُ فِي الْجنَّة وعوّض مثلهم فِي الدُّنْيَا

O da: ‘Hayır, bilakis onları benim için cennette bırakın’ dedi. Bunun üzerine onlar kendisi için cennette bırakıldı ve dünyada ona onların bir misli verildi.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن نوف الْبكالِي فِي قَوْله: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: إِنِّي أدخرهم فِي الْآخِرَة وَأعْطِي مثلهم فِي الدُّنْيَا

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Nevf el-Bikâlî'den naklettiğine göre, O, {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: “[Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:] ‘Onları ahirette senin için saklıyorum, dünyada da sana onların bir mislini veriyorum.’”

فَحدث بذلك مطرف فَقَالَ: مَا عرفت وَجههَا قبل الْيَوْم

Bu durum Mutarrif'e anlatılınca: ‘Bugünden önce bu [ayetin] izahını bilmiyordum’ dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ عَن الضَّحَّاك قَالَ: بلغ

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Taberânî'nin Dahhâk'ten naklettiğine göre:

ابْن مَسْعُود أَن مَرْوَان قَالَ فِي هَذِه الْآيَة: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: أُوتِيَ بِأَهْل غير أَهله فَقَالَ ابْن مَسْعُود: بل أُوتِيَ بأعيانهم وَمثلهمْ مَعَهم

İbn Mes'ûd'a, Mervân'ın {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında: ‘Ona kendi ailesinden başka bir aile verildi’ dediği ulaştı. Bunun üzerine İbn Mes'ûd: ‘Aksine, ona bizzat kendi ailesi ve onlarla birlikte bir misli daha verildi’ dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: لم يَكُونُوا مَاتُوا ولكنعم غَيَّبُوا عَنهُ فَأَتَاهُ أَهله {وَمثلهمْ مَعَهم} فِي الْآخِرَة

İbnü'l-Münzir'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre, O, {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Onlar ölmemişlerdi, fakat ondan uzaklaştırılmışlardı. Böylece ailesi ona [dünyada] geldi, {وَمثلهمْ مَعَهم} “onlarla birlikte bir misli de” ahirettedir.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج فِي قَوْله: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: أحياهم بأعيانهم وَزَاد إِلَيْهِم مثلهم

İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre, O, {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında: “Allah bizzat onları diriltti ve onlara bir mislini daha ekledi” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن وَقَتَادَة فِي قَوْله: {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: أَحْيَا الله لَهُ أَهله بأعيانهم وزاده الله مثلهم

İbn Cerîr'in Hasan ve Katâde'den naklettiğine göre, onlar {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” ayeti hakkında şöyle demişlerdir: “Allah onun için bizzat ailesini diriltti ve onlara bir mislini daha ekledi.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن {وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: من نسلهم

İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre, O, {وَمثلهمْ مَعَهم} “onlarla birlikte bir mislini daha” ifadesi hakkında: “Onların neslinden” demiştir.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن الْحسن قَالَ: مَا كَانَ بَقِي من أَيُّوب ﵇ إِلَّا عَيناهُ وَقَلبه وَلسَانه فَكَانَت الدَّوَابّ تخْتَلف فِي جسده وَمكث فِي الكناسة سبع سِنِين وأياماً

Ahmed [b. Hanbel]'in ez-Zühd'de Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre: “Eyyûb aleyhisselâm'ın iki gözü, kalbi ve dilinden başka [sağlam] hiçbir yeri kalmamıştı. Vücudunda kurtlar dolaşıyordu ve çöplükte yedi yıl birkaç gün kaldı.”

وَأخرج أَحْمد عَن نوف الْبكالِي قَالَ: مر نفر من بني إِسْرَائِيل بِأَيُّوب فَقَالُوا: مَا أَصَابَهُ مَا أَصَابَهُ إِلَّا بذنب عَظِيم أَصَابَهُ

Ahmed'in Nevf el-Bikâlî'den naklettiğine göre: “İsrailoğullarından bir grup Eyyûb'un yanından geçti ve: ‘Başına gelen bu musibet, ancak işlemiş olduğu büyük bir günahtan ötürü başına gelmiştir’ dediler.

فَسَمعَهَا أَيُّوب فَعِنْدَ ذَلِك قَالَ: {مسني الضّر وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ} وَكَانَ قبل ذَلِك لَا يَدْعُو

Eyyûb bunu işitti ve işte o zaman: ‘{مسني الضّر وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ} “Başıma bir dert geldi; Sen merhametlilerin en merhametlisisin”’ dedi. Bundan önce ise dua etmiyordu.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: لقد مكث أَيُّوب مطروحاً على كناسَة سبع سِنِين وأشهراً مَا يسْأَل الله أَن يكْشف مَا بِهِ وَمَا على وَجه الأَرْض خلق أكْرم من أَيُّوب فيزعمون أَن بعض النَّاس قَالَ: لَو كَانَ لرب هَذَا فِيهِ حَاجَة مَا صنع بِهِ هَذَا

İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre: “Eyyûb, yeryüzünde kendisinden daha keremli bir mahluk bulunmadığı halde, yedi yıl birkaç ay boyunca üzerindeki derdi kaldırmasını Allah'tan istemeksizin çöplüğe atılmış vaziyette kaldı. Anlatıldığına göre insanlardan bazıları: ‘Eğer bunun Rabbinin katında buna bir ihtiyaç/değer olsaydı ona böyle yapmazdı’ dediler.

فَعِنْدَ ذَلِك دَعَا

İşte o zaman dua etti.”

وَأخرج ابْن جريرعن وهب بن مُنَبّه قَالَ: لم يكن بِأَيُّوب الْأكلَة إِنَّمَا يخرج مِنْهُ مثل ثدي النِّسَاء ثمَّ يتفقأ

İbn Cerîr'in Vehb b. Münebbih'ten naklettiğine göre: “Eyyûb'da cüzzam yoktu; sadece vücudundan kadın memesi gibi şişlikler çıkar, sonra da patlardı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أَنِّي مسني الضّر وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ} قَالَ: إِنَّه لما مَسّه الضّر أنساه الله الدُّعَاء أَن يَدعُوهُ فَيكْشف مَا بِهِ من ضرّ غير أَنه كَانَ يذكر الله كثيرا وَلَا يزِيدهُ الْبلَاء فِي الله إِلَّا رَغْبَة وَحسن إيقان فَلَمَّا انْتهى الْأَجَل وَقضى الله أَنه كاشف مَا بِهِ من ضرّ أذن لَهُ فِي الدُّعَاء ويسرّه لَهُ كَانَ قبل ذَلِك يَقُول ﵎: لَا يَنْبَغِي لعبدي أَيُّوب أَن يدعوني ثمَّ لَا أستجيب لَهُ

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, O, {أَنِّي مسني الضّر وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ} “Başıma bir dert geldi; Sen merhametlilerin en merhametlisisin” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Başına bu dert geldiğinde, üzerindeki derdi kaldırması için O'na dua etmeyi Allah ona unutturdu. Ancak o, Allah'ı çokça zikrediyor ve bela onun Allah'a olan arzusunu ve yakînini artırmaktan başka bir şeye sebep olmuyordu. Eceli/müddeti sona erip de Allah onun üzerindeki derdi kaldıracağına hükmedince, ona dua etmesi için izin verdi ve bunu ona kolaylaştırdı. [Allah Teâlâ] radıyallâhu anh bundan önce şöyle buyuruyordu: ‘Kulum Eyyûb'un bana dua edip de benim ona icabet etmemem yakışık almaz.’

فَلَمَّا دَعَا

Eyyûb dua edince

اسْتَجَابَ لَهُ وأبدله بِكُل شَيْء ذهب لَهُ ضعفين رد أَهله وَمثلهمْ مَعَهم وَأثْنى عَلَيْهِ فَقَالَ: (إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نعم العَبْد إِنَّه أوّاب)

ona icabet etti ve elinden giden her şeyin yerine ona iki katını verdi; ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha ona geri verdi. Onu överek şöyle buyurdu: (إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نعم العَبْد إِنَّه أوّاب) “Gerçekten biz onu sabırlı bulduk. O ne güzel bir kuldu! Muhakkak ki o, daima [Allah'a] yönelen biriydi”.”

وَأخرج ابْن جرير عَن لَيْث قَالَ: أرسل مُجَاهِد رجلا يُقَال لَهُ قَاسم إِلَى عِكْرِمَة يسْأَله عَن قَول الله لأيوب {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} فَقَالَ: قيل لَهُ: إِن أهلك لَك فِي الْآخِرَة فَإِن شِئْت عجلناهم لَك فِي الدُّنْيَا وَإِن شِئْت كَانُوا لَك فِي الْآخِرَة وآتيناك مثلهم فِي الدُّنْيَا

İbn Cerîr'in Leys'ten naklettiğine göre: Mücâhid, Kâsım adında bir adamı İkrime'ye göndererek Allah'ın Eyyûb'a yönelik {وَآتَيْنَاهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} “Ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha verdik” kavlini sormasını istedi. [İkrime] şöyle dedi: “Ona şöyle denildi: ‘Ailen ahirette senin içindir. Dilersen onları senin için dünyada erkenden verelim, dilersen ahirette senin olsunlar ve dünyada sana onların bir mislini verelim.’

فَقَالَ: يكونُونَ فِي الْآخِرَة وأوتى مثلهم فِي الدُّنْيَا

[Eyyûb]: ‘Ahirette olsunlar ve dünyada bana onların bir misli verilsin’ dedi.”

فَرجع إِلَى مُجَاهِد فَقَالَ: أصَاب

[Adam] Mücâhid'e dönüp [bunu iletince Mücâhid]: ‘Doğru söylemiş’ dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فِي قَوْله: {رَحْمَة من عندنَا وذكرى للعابدين} وَقَوله: (رَحْمَة منا وذكرى لأولي الْأَلْبَاب) (ص آيَة ٤٣) قَالَ: إِنَّمَا هُوَ من أَصَابَهُ بلَاء فَذكر مَا أصَاب أَيُّوب فَلْيقل: إِنَّه قد أصَاب من هُوَ خير مني نَبِي من الْأَنْبِيَاء

İbn Cerîr'in Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den naklettiğine göre, O, {رَحْمَة من عندنَا وذكرى للعابدين} “Katımızdan bir rahmet ve ibadet edenlere bir öğüt olmak üzere” ve (رَحْمَة منا وذكرى لأولي الْأَلْبَاب) (Sâd Suresi 43. ayet) “Katımızdan bir rahmet ve akıl sahipleri için bir öğüt olmak üzere” ayetleri hakkında şöyle demiştir: “Bunun anlamı şudur: Başına bir bela gelen kimse Eyyûb'un başına gelenleri hatırlasın ve: ‘Bu bela benden daha hayırlı olan bir peygambere de isabet etmişti’ desin.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: بَقِي أَيُّوب على كناسَة لنَبِيّ إِسْرَائِيل سبع سِنِين وأشهراً تخْتَلف فِيهِ الدَّوَابّ

İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre: “Eyyûb, İsrailoğullarının çöplüğünde yedi yıl birkaç ay kaldı; vücudunda kurtlar dolaşıyordu.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: إِن أَيُّوب آتَاهُ الله تَعَالَى مَالا وَولدا وأوسع عَلَيْهِ فَلهُ من الشياه وَالْبَقر وَالْغنم وَالْإِبِل

İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den naklettiğine göre: “Allah Teâlâ Eyyûb'a mal ve evlat vermiş, rızkını genişletmişti; onun koyunları, sığırları, davarları ve develeri vardı.

وَإِن عَدو الله إِبْلِيس قيل لَهُ: هَل تقدر أَن تفتن أَيُّوب قَالَ: رب إِن أَيُّوب أصبح فِي دنيا من مَال وَولد فَلَا يَسْتَطِيع إِلَّا شكرك فسلطني على مَاله وَولده فسترى كَيفَ يطيعني ويعصيك

Allah'ın düşmanı İblîs'e: ‘Eyyûb'u fitneye düşürmeye gücün yeter mi?’ denildi. İblîs: ‘Rabbim! Eyyûb dünya nimetleri, mal ve evlat içindedir; bu yüzden sana şükretmekten başka bir şey yapamaz. Beni onun malına ve evladına musallat et, bak nasıl bana itaat edip sana isyan edecek!’ dedi.

فَسلط على مَاله وَولده فَكَانَ يَأْتِي الْمَاشِيَة من مَاله من الْغنم فيحرقها بالنيران ثمَّ يَأْتِي أَيُّوب وَهُوَ يُصَلِّي متشبهاً براعي الْغنم فَيَقُول: يَا أَيُّوب تصلي لرب مَا ترك الله لَك من ماشيتك شَيْئا من الْغنم إِلَّا أحرقها بالنيران

Bunun üzerine malına ve evladına musallat kılındı. Malı olan davarların yanına gelip onları ateşle yakıyor, sonra da koyun çobanı kılığına girerek namaz kılan Eyyûb'un yanına gelip: ‘Ey Eyyûb! Sen Rabbin için namaz kılıyorsun ama Allah senin davarlarından hiçbir şey bırakmadı, hepsini ateşle yaktı!’ diyordu.

وَكنت نَاحيَة فَجئْت لأخبرك

‘Ben de bir kenardaydım, sana haber vermek için geldim’ [diyordu].

فَيَقُول أَيُّوب: اللَّهُمَّ أَنْت أَعْطَيْت وَأَنت أخذت مهما يبْق شَيْء أحمدك على حسن بلائك

Eyyûb ise: ‘Allahım! Sen verdin, Sen aldın. Geriye ne kalırsa kalsın, bana verdiğin güzel imtihandan ötürü Sana hamdederim’ diyordu.

فَلَا يقدر مِنْهُ على شَيْء مِمَّا يُرِيد ثمَّ يَأْتِي مَاشِيَته من الْبَقر فيحرقها بالنيران

Böylece [İblîs] ondan istediği hiçbir şeyi elde edemiyordu. Sonra onun sığırlarının yanına gelip onları ateşle yakıyordu.

ثمَّ يَأْتِي أَيُّوب فَيَقُول لَهُ ذَلِك وَيرد عَلَيْهِ أَيُّوب مثل ذَلِك

Sonra Eyyûb'a gelip aynı şeyleri söylüyor, Eyyûb da ona yine aynı şekilde karşılık veriyordu.

وَكَذَلِكَ فعل بِالْإِبِلِ حَتَّى مَا ترك لَهُ مَاشِيَة حَتَّى هدم الْبَيْت على وَلَده فَقَالَ: يَا أَيُّوب أرسل الله على ولدك من هدم عَلَيْهِم الْبيُوت حَتَّى يهْلكُوا فَيَقُول أَيُّوب مثل ذَلِك

Aynı şeyi develere de yaptı, öyle ki ona hiçbir hayvan bırakmadı. Hatta evi çocuklarının üzerine yıktı ve: ‘Ey Eyyûb! Allah çocuklarının üzerine evleri yıkan kimseleri gönderdi de hepsi helak oldu’ dedi. Eyyûb ise yine aynı şekilde karşılık veriyor

وَقَالَ: رب هَذَا حِين أَحْسَنت إِلَيّ الْإِحْسَان كُله قد كنت قبل الْيَوْم يشغلني حب المَال بِالنَّهَارِ ويشغلني حب الْوَلَد بِاللَّيْلِ

ve şöyle diyordu: ‘Rabbim! İşte bu an, bana tam anlamıyla ihsanda bulunduğun andır. Bugünden önce gündüzleri mal sevgisi, geceleri ise evlat sevgisi beni meşgul ediyordu.

شَفَقَة عَلَيْهِم فَالْآن أفرغ سَمْعِي لَك وبصري وليلي ونهاري بِالذكر وَالْحَمْد وَالتَّقْدِيس والتهليل

Onlara duyduğum şefkat [yüzünden böyleydi]. Artık şimdi kulağımı, gözümü, gecemi ve gündüzümü zikir, hamd, takdis ve tehlil ile yalnız Sana ayırıyorum.’

فَيَنْصَرِف عَدو الله من عِنْده وَلم يصب مِنْهُ شَيْئا مِمَّا يُرِيد

Bunun üzerine Allah'ın düşmanı, ondan istediği hiçbir şeyi elde edememiş olarak yanından ayrılıp gidiyordu.

ثمَّ إِن الله تَعَالَى قَالَ: كَيفَ رَأَيْت أَيُّوب قَالَ إِبْلِيس: إِن أَيُّوب قد علم أَنَّك سترد عَلَيْهِ مَاله وَولده وَلَكِن سَلطنِي على جسده فَإِن أَصَابَهُ الضّر فِيهِ أَطَاعَنِي وعصاك

Sonra Allah Teâlâ: ‘Eyyûb'u nasıl gördün?’ buyurdu. İblîs: ‘Eyyûb, malını ve evladını ona geri vereceğini bildiği için [böyle yapıyor]. Fakat beni onun bedenine musallat et; şayet bedenine bir dert dokunursa bana itaat edip sana isyan edecektir’ dedi.

فَسلط على جسده فَأَتَاهُ فَنفخ فِيهِ نفخة أقرح من لدن قرنه إِلَى قدمه فَأَصَابَهُ الْبلَاء بعد الْبلَاء حَتَّى حمل فَوضع على مزبلة كناسَة لبني إِسْرَائِيل فَلم يبْق لَهُ مَال وَلَا ولد وَلَا صديق وَلَا أحد يقربهُ غير رَحْمَة صبرت عَلَيْهِ تصدق عَلَيْهِ وتأتيه بِطَعَام وتحمد الله مَعَه إِذا حَمده وَأَيوب على ذَلِك لَا يفر من ذكر الله والتحميد وَالثنَاء على الله وَالصَّبْر على مَا ابتلاه الله

Bunun üzerine onun bedenine musallat kılındı. Yanına gelip ona öyle bir üfledi ki başından ayağına kadar her yeri yaralarla doldu. Artık peş peşe musibetlere uğradı, hatta taşınıp İsrailoğullarının çöplüğüne bırakıldı. Ne malı, ne evladı, ne de bir dostu kaldı; sabır gösteren ve kendisine sadaka verip yemek getiren, o Allah'a hamdettiğinde kendisiyle beraber hamdeden Rahme'den başka hiç kimse ona yaklaşmıyordu. Eyyûb ise bu haldeyken bile Allah'ı zikretmekten, O'na hamd ve sena etmekten ve Allah'ın kendisini sınadığı şeylere sabretmekten geri durmuyordu.

فَصَرَخَ إِبْلِيس صرخة جمع فِيهَا جُنُوده من أقطاء الْأَرْضين جزعاً من صَبر أَيُّوب فَاجْتمعُوا إِلَيْهِ وَقَالُوا لَهُ: اجْتَمَعنَا إِلَيْك مَا أحزنك مَا أعياك قَالَ: أعياني هَذَا العَبْد الَّذِي سَأَلت رَبِّي أَن يسلطني على مَاله وَولده فَلم أدع لَهُ مَالا وَلَا ولدا فَلم يَزْدَدْ بذلك إِلَّا صبرا وثناء على الله تَعَالَى وتحميداً لَهُ ثمَّ سلطت على جسده فتركته قرحَة ملقاة على كناسَة بني إِسْرَائِيل لَا تقربه إِلَّا امْرَأَته فقد افتضحت بربي فاستعنت بكم لتعينوني عَلَيْهِ

Eyyûb'un sabrı karşısında çaresizliğe düşen İblîs öyle bir çığlık attı ki, yeryüzünün dört bir yanındaki ordularını topladı. Yanına toplanıp: ‘Yanına geldik, seni üzen, seni aciz bırakan nedir?’ dediler. O da: ‘Rabbimden beni malına ve evladına musallat etmesini istediğim, elinde ne mal ne de evlat bıraktığım halde bundan dolayı sabrı, Allah Teâlâ'ya senası ve hamdinden başka bir şeyi artmayan şu kul beni aciz bıraktı! Sonra bedenine musallat kılındım; onu İsrailoğullarının çöplüğüne atılmış bir yara yığını halinde bıraktım, karısından başka kimse yanına yaklaşmıyor. Rabbimin karşısında rezil oldum; ona karşı bana yardım edesiniz diye sizden yardım istedim’ dedi.

فَقَالُوا لَهُ: أَيْن مكرك أَيْن علمك الَّذِي أهلكت بِهِ من مضى قَالَ: بَطل ذَلِك كُله فِي أَيُّوب فأشيروا عَليّ

Onlar: ‘Geçmiştekileri helak ettiğin hilen nerede, bilgin nerede?’ dediler. İblîs: ‘Bütün bunlar Eyyûb karşısında boşa çıktı, bana bir akıl verin’ dedi.

قَالُوا: نشِير عَلَيْك أَرَأَيْت آدم حِين أخرجته من الْجنَّة من [] أَتَيْته قَالَ: من قبل امْرَأَته

Onlar: ‘Sana bir fikir verelim; Âdem'i cennetten çıkardığında ona nereden [ve nasıl] yaklaşmıştın?’ dediler. İblîs: ‘Karısı tarafından’ dedi.

قَالُوا: فشأنك بِأَيُّوب من قبل امْرَأَته فَإِنَّهُ لَا يَسْتَطِيع أَن يعصيها وَلَيْسَ أحد يقربهُ غَيرهَا

Onlar: ‘O halde Eyyûb'a da karısı tarafından yaklaş; zira o karısına karşı gelemez ve ondan başka da kimse onun yanına yaklaşmıyor’ dediler.

قَالَ: أصبْتُم

[İblîs]: ‘Doğru söylediniz’ dedi.

فَانْطَلق حَتَّى أَتَى امْرَأَته وَهِي تصدق فتمثل لَهَا فِي صُورَة رجل فَقَالَ: أَيْن بعلك يَا أمة الله قَالَت: هَا هُوَ ذَاك يحك قروه ويتردد الدُّود فِي جسده

Bunun üzerine gidip [insanlardan] sadaka isteyen karısının yanına vardı ve ona bir adam suretinde görünerek: ‘Ey Allah'ın kulu! Kocan nerede?’ dedi. Kadın: ‘İşte şurada, yaralarını kaşıyor ve vücudunda kurtlar dolaşıp duruyor’ dedi.

فَلَمَّا سَمعهَا طمع أَن تكون كلمة جزع فَوضع فِي صدرها فوسوس إِلَيْهَا فَذكرهَا مَا كَانَت فِيهِ من النعم وَالْمَال وَالدَّوَاب وَذكرهَا جمال أَيُّوب وشبابه وَمَا هُوَ فِيهِ من الضّر وَإِن ذَلِك لَا يَنْقَطِع عَنْهُم أبدا

İblîs bunu duyunca kadının feryat/şikayet ettiğini umarak göğsüne sokulup ona vesvese verdi. Eskiden içinde bulundukları nimetleri, malı ve hayvanları hatırlattı; Eyyûb'un güzelliğini, gençliğini ve şu anda içinde bulunduğu ızdırabı, üstelik bu durumun üzerlerinden ebediyen kalkmayacağını ona hatırlattı.

فصرخت فَلَمَّا صرخت علم أَن قد جزعت فَأَتَاهُ بسخلة فَقَالَ: ليذبح هَذَا إِلَى أَيُّوب وَيبرأ

Bunun üzerine kadın feryat etti. Kadın feryat edince İblîs onun sabırsızlandığını anladı ve ona bir oğlak/kuzu yavrusu getirip: ‘Eyyûb bunu [benim adıma] kessin ve iyileşsin’ dedi.

فَجَاءَت تصرخ: يَا أَيُّوب يَا أَيُّوب

Bunun üzerine kadın feryat ederek geldi: ‘Ey Eyyûb! Ey Eyyûb!

حَتَّى مَتى يعذبك رَبك أَلا يَرْحَمك أَيْن المَال أَيْن الشَّبَاب أَيْن الْوَلَد أَيْن الصّديق أَيْن لونك الْحسن الَّذِي بلي وتلدد فِيهِ الدَّوَابّ

Rabbin sana daha ne zamana kadar azap edecek, sana merhamet etmeyecek mi? Hani nerede o mal? Nerede o gençlik? Nerede evlatlar? Nerede dostlar? Çürüyüp giden ve üzerinde kurtların kaynaştığı o güzel ten rengin nerede?

اذْبَحْ هَذِه السخلة واسترح

Şu oğlağı kes de kurtul!’ dedi.

قَالَ: أَيُّوب: أتاكِ عَدو الله فَنفخ فِيك فَوجدَ فِيك رفقا فأجبِتِه ويلكِ أرأيتِ مَا تبكين عَلَيْهِ مِمَّا تذكرين مِمَّا كُنَّا فِيهِ من

Eyyûb: ‘Allah'ın düşmanı sana gelip [vesvese] üflemiş, sende de bir yumuşaklık bularak sana kabul ettirmiş! Yazıklar olsun sana! Eskiden içinde bulunduğumuz ve şimdi hatırlayıp ağladığın o...