المَال وَالْولد وَالصِّحَّة والشباب من أعطانيه قَالَ [قَالَت] : الله
...malı, evladı, sıhhati ve gençliği bana kim verdi?’ dedi. Kadın: ‘Allah’ dedi.
قَالَ: فكم متعنَا قَالَ [قَالَت] : ثَمَانِينَ سنة
[Eyyûb]: ‘Bizi ne kadar süre bunlarla faydalandırdı?’ dedi. [Kadın]: ‘Seksen yıl’ dedi.
قَالَ: فمذ كم ابتلانا الله بِهَذَا الْبلَاء الَّذِي ابتلانا بِهِ قَالَت: سبع سِنِين وأشهراً
[Eyyûb]: ‘Peki, bizi imtihan ettiği bu bela ile ne zamandan beri imtihan ediyor?’ dedi. Kadın: ‘Yedi yıl ve birkaç aydır’ dedi.
قَالَ: ويلكِ
[Eyyûb]: ‘Yazıklar olsun sana!’ dedi.
وَالله مَا عدلت وَلَا أنصفت رَبك إِلَّا صبرت حَتَّى نَكُون فِي هَذَا الْبلَاء الَّذِي ابتلانا رَبنَا ثَمَانِينَ سنة كَمَا كُنَّا فِي الرخَاء ثَمَانِينَ سنة وَالله لَئِن شفاني الله لأجلدنك مائَة جلدَة حيت أَمرتنِي أَن أذبح لغير الله
‘Vallahi Rabbine karşı ne adaletli ne de insaflı davrandın! Bolluk içinde seksen yıl kaldığımız gibi, Rabbimizin bizi imtihan ettiği bu bela içinde de seksen yıl kalıncaya kadar sabretmeli değil miydin? Vallahi eğer Allah bana şifa verirse, beni Allah'tan başkasına kurban kesmeye çağırdığın için sana mutlaka yüz sopa vuracağım!
طَعَامك وشرابك الَّذِي أتيتني بِهِ عليّ حرَام أَن أَذُوق شَيْئا مِمَّا تَأتي بِهِ بعد إِذْ قلت لي هَذَا فاغربي عني فَلَا أراكِ
Bana getirdiğin yiyeceğin ve içeceğin bana haram olsun; bana bunu söyledikten sonra getireceğin hiçbir şeyden tatmayacağım! Çek git yanımdan, seni görmeyeyim!’ [dedi].
فَطُرِدَتْ فَذَهَبت فَقَالَ الشَّيْطَان: هَذَا قد وطّن نَفسه ثَمَانِينَ سنة على هَذَا الْبلَاء الَّذِي هُوَ فِيهِ فباء بالغلبة ورفضه
Böylece kadın kovuldu ve gitti. Şeytan ise: ‘Bu adam, içinde bulunduğu bu belaya seksen yıl boyunca [sabretmeye] nefsini alıştırmış’ diyerek mağlup oldu ve onu terk etti.
وَنظر إِلَى أَيُّوب قد طرد امْرَأَته وَلَيْسَ عِنْده طَعَام وَلَا شراب وَلَا صديق ومرّ بِهِ رجلَانِ وَهُوَ على تِلْكَ الْحَال وَلَا وَالله مَا على ظهر الأَرْض يَوْمئِذٍ أكْرم على الله من أَيُّوب فَقَالَ أحد الرجلَيْن لصَاحبه: لَو كَانَ لله فِي هَذَا حَاجَة مَا بلغ بِهِ هَذَا
Eyyûb'a baktı; karısını kovmuştu, yanında ne yiyecek ne içecek ne de bir dost vardı. O bu haldeyken yanından iki adam geçti -ki vallahi o gün yeryüzünde Allah katında Eyyûb'dan daha değerli kimse yoktu-. İki adamdan biri arkadaşına: ‘Eğer Allah'ın buna bir ihtiyacı (sevgisi/değeri) olsaydı, onu bu duruma düşürmezdi’ dedi.
فَلم يسمع أَيُّوب شَيْئا كَانَ أَشد عَلَيْهِ من هَذِه الْكَلِمَة فَقَالَ: رب {مسني الضّر} ثمَّ رد ذَلِك إِلَى الله فَقَالَ: {وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ} فَقيل لَهُ: (اركض برجلك هَذَا مغتسل بَارِد) (ص آيَة ٤٢) فركض بِرجلِهِ فنبعت عين مَاء فاغتسل مِنْهَا فَلم يبْق من دائه شَيْء ظَاهر إِلَّا سقط فَأذْهب الله عَنهُ كل ألم وكل سقم وَعَاد إِلَيْهِ شبابه وجماله أحسن مَا كَانَ ثمَّ ضرب بِرجلِهِ فنبعت عين أُخْرَى فَشرب مِنْهَا فَلم يبْق فِي جَوْفه دَاء إِلَّا خرج
Eyyûb, kendisine bu sözden daha ağır gelen hiçbir şey işitmemişti. Bunun üzerine: ‘Rabbim! { مَسَّنِيَ الضُّرُّ } “Başıma bu dert geldi” dedi, sonra işi Allah'a havale ederek: { وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ } “ve Sen merhametlilerin en merhametlisisin” dedi. Kendisine: ‘(Ayağını yere vur! İşte yıkanacak soğuk bir su...)’ (Sâd Suresi 42. ayet) denildi. Ayağını yere vurdu, bir su kaynağı fışkırdı ve ondan yıkandı. Vücudunun dışındaki hastalıktan dökülmedik hiçbir şey kalmadı; Allah ondan her türlü acıyı ve hastalığı giderdi. Gençliği ve güzelliği eskisinden de güzel bir şekilde ona geri döndü. Sonra ayağını [tekrar] vurdu, başka bir su kaynağı fışkırdı; ondan içti ve içinde hiçbir hastalık kalmayıp hepsi çıktı.
فَقَامَ صَحِيحا وكسي حلَّة فَجعل يلْتَفت فَلَا يرى شَيْئا مِمَّا كَانَ لَهُ من أهل وَمَال إِلَّا وَقد أضعفه الله لَهُ حَتَّى ذكر لنا أَن المَاء الَّذِي اغْتسل بِهِ تطاير على صَدره جَراد من ذهب فَجعل يضمه بِيَدِهِ فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا أَيُّوب ألم أغنك عَن هَذَا قَالَ: بلَى وَلكنهَا بركتك فَمن يشْبع مِنْهَا
Sağlığına kavuşmuş olarak ayağa kalktı ve ona bir elbise giydirildi. Etrafına bakınmaya başladı; ailesinden ve malından eskiden sahip olduğu ne varsa Allah'ın bunu kendisine kat kat fazlasıyla verdiğini gördü. Hatta bize anlatıldığına göre, yıkandığı sudan göğsünün üzerine altın çekirgeler sıçradı; o da bunları eliyle toplamaya başladı. Bunun üzerine Allah ona: ‘Ey Eyyûb! Seni bunlara muhtaç olmayacak kadar zengin kılmadım mı?’ diye vahyetti. Eyyûb: ‘Evet, [kıldın] fakat bu Senin bereketindir, Senin bereketine kim doyar!’ dedi.
فَخرج حَتَّى جلس على مَكَان مشرف ثمَّ إِن امْرَأَته قَالَت: أَرَأَيْت إِن كَانَ طردي إِلَى من أكله أَدَعهُ يَمُوت جوعا أَو يضيع فتأكله السبَاع لأرجعن إِلَيْهِ
Çıkıp yüksekçe bir yere oturdu. Sonra karısı kendi kendine: ‘Beni kovmuş olsa bile, yiyeceğini kime bırakayım? Onu açlıktan ölsün yahut kaybolup yırtıcı hayvanlar onu yesin diye terk mi edeyim? Mutlaka ona geri döneceğim’ dedi.
فَرَجَعت فَلَا كناسَة ترى وَلَا تِلْكَ الْحَال الَّتِي كَانَت وَإِذا الْأُمُور قد تَغَيَّرت فَجعلت تَطوف حَيْثُ الكناسة وتبكي وَذَلِكَ بِعَين أَيُّوب وهابت صَاحب الْحلَّة أَن تَأتيه فتسأل عَنهُ
Geri döndüğünde ne çöplüğü ne de o eski hali gördü; durum tamamen değişmişti. Çöplüğün olduğu yerde dolaşıp ağlamaya başladı -ki bu durum Eyyûb'un gözü önünde cereyan ediyordu-. O güzel elbiseli zattan çekindiği için yanına varıp [kocasını] soramadı.
فَأرْسل إِلَيْهَا أَيُّوب فَدَعَاهَا فَقَالَ: مَا تريدين يَا أمة الله فَبَكَتْ وَقَالَت: أُرِيد ذَلِك الْمُبْتَلى الَّذِي كَانَ ملقى على الكناسة لَا أَدْرِي أضاع أم مَا فعل قَالَ لَهُ [لَهَا] أَيُّوب: مَا كَانَ منكِ فَبَكَتْ وَقَالَ: بعلي فَهَل
Eyyûb ona haber gönderip yanına çağırdı ve: ‘Ne istiyorsun ey Allah'ın kulu?’ dedi. Kadın ağlayarak: ‘Çöplüğe atılmış olan o dertli adamı arıyorum; kayıp mı oldu yoksa ne oldu bilmiyorum’ dedi. Eyyûb ona: ‘O senin neyin olurdu?’ dedi. Kadın ağlayarak: ‘Kocamdı; acaba...
رَأَيْته فَقَالَ: وَهل تعرفيته إِذا رَأَيْته قَالَت: وَهل يخفى على أحد رَآهُ ثمَّ جعلت تنظر إِلَيْهِ ويعرّفها بِهِ ثمَّ قَالَت: أما إِنَّه كَانَ أشبه خلق الله بك إِذْ كَانَ صَحِيحا
...onu gördün mü?’ dedi. [Eyyûb]: ‘Görsen onu tanır mısın?’ dedi. Kadın: ‘Onu gören birine hiç gizli kalır mı?’ dedi. Sonra ona bakmaya başladı, Eyyûb da kendisini ona tanıtmaya çalışıyordu. Sonra kadın: ‘Doğrusu o, sağlığı yerindeyken Allah'ın yarattıkları içinde sana en çok benzeyeniydi’ dedi.
قَالَ: فَإِنِّي أَيُّوب الَّذِي أَمرتنِي أَن أذبح للشَّيْطَان وَإِنِّي أَطَعْت الله وعصيت الشَّيْطَان ودعوت الله فرّد عَليّ مَا تَرين
[Eyyûb]: ‘İşte şeytana kurban kesmemi istediğin Eyyûb benim! Ben ise Allah'a itaat ettim, şeytana isyan ettim ve Allah'a dua ettim; O da gördüğün bu şeyleri bana geri verdi’ dedi.
ثمَّ إِن الله رَحمهَا لصبرها مَعَه على الْبلَاء فَأمره تَخْفِيفًا عَنْهَا أَن يَأْخُذ جمَاعَة من الشّجر فيضربها ضَرْبَة وَاحِدَة تَخْفِيفًا عَنْهَا بصبرها مَعَه
Sonra Allah, belaya karşı onunla birlikte sabrettiği için kadına merhamet etti ve onunla sabretmesi sebebiyle kadına bir hafifletme olmak üzere, bir demet çalı-çırpı alıp ona tek bir darbe vurmasını [Eyyûb'a] emretti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن وهب قَالَ: لم يكن الَّذِي أصَاب أَيُّوب الجذام وَلكنه أَصَابَهُ أَشد من ذَلِك كَانَ يخرج فِي جسده مثل ثدي الْمَرْأَة ثمَّ يتفقأ
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir, Vehb'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb'a isabet eden hastalık cüzzam değildi, fakat ona bundan daha ağırı isabet etmişti; vücudunda kadın memesi gibi şişlikler çıkıyor, sonra da patlıyordu.
وَأخرج أَبُو نعيم وَابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: إِن كَانَت الدودة لتقع من جَسَد أَيُّوب فيأخذها إِلَى مَكَانهَا وَيَقُول: كلي من رزق الله
Ebû Nuaym ve İbn Asâkir, Hasan'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb'un vücudundan kurt düştüğünde onu alır, yerine koyar ve: ‘Allah'ın rızkından ye!’ derdi.
وَأخرج الحلكم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس أَن امْرَأَة أَيُّوب قَالَت لَهُ: وَالله قد نزل بِي من الْجهد والفاقة مَا إِن بِعْت قَرْني برغيف فأطعمتك وَإنَّك رجل مجاب الدعْوَة فَادع الله أَن يشفيك
Hâkim, el-Beyhakî *Şuabü'l-Îmân*da ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Eyyûb'un karısı ona şöyle demiştir: ‘Vallahi başıma öyle bir darlık ve yoksulluk geldi ki saç örgümü bir somun ekmeğe satıp sana yedirdim. Sen ise duası kabul olunan bir adamsın; Allah'a dua et de sana şifa versin.’
فَقَالَ: وَيحك
Bunun üzerine [Eyyûb]: ‘Yazık sana!
كُنَّا فِي النعماء سبعين سنة فَنحْن فِي الْبلَاء سبع سِنِين
Biz yetmiş yıl nimet içinde yaşadık; oysa bela içinde [sadece] yedi yıldır bulunuyoruz’ dedi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن عَسَاكِر عَن طَلْحَة بن مطرف قَالَ: قَالَ إِبْلِيس: مَا أصبت من أَيُّوب شَيْئا قطّ أفرح بِهِ إِلَّا أَنِّي كنت إِذا سَمِعت أنينه علمت أَنِّي أوجعته
İbn Ebî'd-Dünyâ, Zühd zevâidinde Abdullah b. Ahmed ve İbn Asâkir, Talha b. Mutarrif'ten naklettiğine göre İblîs şöyle demiştir: ‘Eyyûb'dan beni sevindirecek hiçbir şey elde edemedim; ancak onun iniltisini duyduğumda ona acı verdiğimi anlardım.’
وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد قَالَ: أَن أول من أَصَابَهُ الجدري أَيُّوب ﵇
İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Çiçek hastalığına ilk yakalanan kişi Eyyûb aleyhisselâmdır.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن أَيُّوب لبث بِهِ بلاؤه ثَمَانِي عشرَة سنة فرفضه الْقَرِيب والبعيد إِلَّا رجلَيْنِ من إخوانه كَانَا من أخص إخوانه كَانَا يغدوان إِلَيْهِ ويروحان فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه ذَات يَوْم: تعلم وَالله لقد أذْنب أَيُّوب ذَنبا مَا أذنبه أحد
İbn Ebî'd-Dünyâ, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim ve İbn Merdûye, Enes'ten naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Eyyûb'un belası on sekiz yıl sürdü; yakın-uzak herkes onu terk etti, ancak kardeşlerinden/dostlarından en yakını olan iki adam hariç. Onlar sabah akşam yanına gelir giderlerdi. Bir gün onlardan biri arkadaşına: ‘Biliyor musun, vallahi Eyyûb öyle bir günah işlemiş olmalı ki onu hiç kimse işlememiştir’ dedi.
قَالَ: وَمَا ذَاك قَالَ: مُنْذُ ثَمَانِي عشرَة سنة لم يرحمه الله فَيكْشف عَنهُ مَا بِهِ
[Arkadaşı]: ‘O da nedir?’ dedi. O da: ‘On sekiz yıldır Allah ona merhamet edip de başındaki belayı kaldırmadı’ dedi.
فَلَمَّا جَاءَ إِلَى أَيُّوب لم يصبر الرجل حَتَّى ذكر لَهُ ذَلِك فَقَالَ أَيُّوب: لَا أَدْرِي مَا تَقول غير أَن الله يعلم أَنِّي
Eyyûb'un yanına geldiklerinde adam dayanamayıp bunu ona söyledi. Bunun üzerine Eyyûb şöyle dedi: ‘Ne dediğinizi bilmiyorum, ancak Allah biliyor ki ben...
كنت أَمر بِالرجلَيْنِ يتباعدان يذكران الله فأرجع إِلَى بَيْتِي فأولف بَينهمَا كَرَاهَة أَن يذكر الله لَا فِي حق
...birbiriyle tartışıp Allah'ın adını anan iki adamın yanından geçtiğimde, Allah'ın adının haksız yere anılmasını kerih gördüğüm için evime dönüp aralarını bulurdum.’
وَكَانَ يخرج لِحَاجَتِهِ فَإِذا قضى حَاجته أَمْسَكت امْرَأَته بِيَدِهِ حَتَّى يبلغ فَلَمَّا كَانَ ذَات يَوْم أَبْطَأَ عَلَيْهَا فَأوحى الله إِلَى أَيُّوب فِي مَكَانَهُ أَن (اركض برجلك هَذَا مغتسل بَارِد وشراب) (ص آيَة ٤٢) فاستبطأته فَأَتَتْهُ فَأقبل عَلَيْهَا قد أذهب الله مَا بِهِ من الْبلَاء وَهُوَ أحسن مَا كَانَ فَلَمَّا رَأَتْهُ قَالَت: أَي بَارك الله فِيك هَل رَأَيْت نَبِي الله الْمُبْتَلى وَالله على ذَاك مَا رَأَيْت رجلا أشبه بِهِ مِنْك إِذْ كَانَ صَحِيحا
Eyyûb ihtiyacını gidermek için çıkardı; ihtiyacını giderdiğinde [yerine] varıncaya kadar karısı elinden tutardı. Bir gün gecikti. Bunun üzerine Allah bulunduğu yerde Eyyûb'a: ‘(Ayağını yere vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su...)’ (Sâd Suresi 42. ayet) diye vahyetti. Kadın onun geciktiğini düşünüp yanına geldi. Eyyûb ise Allah üzerindeki belayı gidermiş ve eskisinden daha güzel bir halde kadına doğru yönelmişti. Kadın onu görünce: ‘Ey Allah'ın kendisini mübarek kıldığı kişi! O dertli Allah'ın peygamberini gördün mü? Vallahi sağlığı yerindeyken ona senden daha çok benzeyen bir adam görmedim’ dedi.
قَالَ: فَإِنِّي أَنا هُوَ
[Eyyûb]: ‘İşte o benim!’ dedi.
قَالَ: وَكَانَ لَهُ أندران [الأندر هُوَ البيدر كَمَا فِي النِّهَايَة] اندر للقمح وأندر للشعير فَبعث الله سحابتين فَلَمَّا كَانَت إِحْدَاهمَا على أندر الْقَمْح أفرغت فِيهِ الذَّهَب حَتَّى فاض وأفرغت الْأُخْرَى فِي أندر الشّعير الْوَرق حَتَّى فاض
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] buyurdu ki: ‘Eyyûb'un iki harmanı vardı [harman, en-Nihâye'de geçtiği üzere ekin yığılan yerdir]; biri buğday harmanı, diğeri arpa harmanıydı. Allah iki bulut gönderdi. Bulutlardan biri buğday harmanının üzerine gelince oraya taşıncaya kadar altın boşalttı, diğeri de arpa harmanına taşıncaya kadar gümüş boşalttı.’
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن قَوْله: {وَوَهَبْنَا لَهُ أَهله وَمثلهمْ مَعَهم} قَالَ: رد الله امْرَأَته وَزَاد فِي شبابها حَتَّى ولدت لَهُ سِتَّة وَعشْرين ذكرا وأهبط الله إِلَيْهِ ملكا فَقَالَ: يَا أَيُّوب رَبك يُقْرِئك السَّلَام بصبرك على الْبلَاء فَاخْرُج إِلَى أندرك [الأندر هُوَ البيدر كَمَا فِي النِّهَايَة]
İbn Merdûye ve İbn Asâkir, Cüveybir yoluyla Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e { وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ } “Biz ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha bağışladık” ayetini sordum. Şöyle buyurdu: ‘Allah karısını ona geri verdi ve gençliğini artırdı; öyle ki ona yirmi altı erkek çocuk doğurdu. Allah ona bir melek indirdi; melek: ‘Ey Eyyûb! Belaya sabretmenden ötürü Rabbin sana selam söylüyor, haydi harmanına [harman, en-Nihâye'de geçtiği üzere ekin yığılan yerdir] çık!’ dedi.
فَبعث الله سَحَابَة حَمْرَاء فَهَبَطت عَلَيْهِ بجراد الذَّهَب وَالْملك قَائِم يجمعه فَكَانَت الْجَرَاد تذْهب فيتبعها حَتَّى يردهَا فِي أندره
Bunun üzerine Allah kızıl bir bulut gönderdi; bulut onun üzerine altın çekirgeler indirdi. Melek durup onları topluyordu. Çekirgeler kaçıyor, o da onları takip edip harmanına geri getiriyordu.
قَالَ الْملك: يَا أَيُّوب أَو مَا تشبع من الدَّاخِل حَتَّى تتبع الْخَارِج فَقَالَ: إِن هَذِه بركَة من بَرَكَات رَبِّي وَلست أشْبع مِنْهَا
Melek: ‘Ey Eyyûb! İçeri girenlere doymadın da dışarı kaçanların peşine mi düşüyorsun?’ dedi. Eyyûb: ‘Bu, Rabbimin bereketlerinden bir berekettir; ben O'nun bereketine doyamam’ dedi.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: بَينا أَيُّوب يغْتَسل عُريَانا خر عَلَيْهِ جَراد من ذهب فَجعل أَيُّوب يحثي فِي ثَوْبه فناداه ربه: يَا أَيُّوب ألم أكن أغنيتك عَمَّا ترى قَالَ: بلَى وَعزَّتك وَلَكِن لَا غنى لي عَن بركتك
Ahmed, Buhârî ve *el-Esmâ ve's-Sıfât*ta el-Beyhakî, Ebû Hureyre'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: ‘Eyyûb çıplak olarak yıkanırken üzerine altın çekirgeler düştü. Eyyûb hemen onları elbisesine avuç avuç doldurmaya başladı. Rabbi ona: ‘Ey Eyyûb! Seni gördüğün şeylerden müstağni kılmamış mıydım?’ diye seslendi. Eyyûb: ‘Evet, izzetine andolsun ki öyle! Fakat Senin bereketinden müstağni kalamam’ dedi.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لما عافى الله أَيُّوب أمطر عَلَيْهِ جَرَادًا من ذهب فَجعل يَأْخُذهُ بِيَدِهِ ويجعله فِي ثَوْبه فَقيل لَهُ: يَا أَيُّوب أما تشبع قَالَ: وَمن يشْبع من فضلك ورحمتك
İbn Ebî Hâtim, -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: ‘Allah Eyyûb'a afiyet verince üzerine altın çekirgeler yağdırdı. Eyyûb onları eliyle alıp elbisesine koymaya başladı. Kendisine: ‘Ey Eyyûb! Doymadın mı?’ denildi. Eyyûb: ‘Senin lütfundan ve rahmetinden kim doyar ki!’ dedi.’
وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس أَن أَيُّوب عَاشَ بعد ذَلِك سبعين سنة بِأَرْض الرّوم على دين الحنيفية وعَلى ذَلِك مَاتَ وتغيروا بعد ذَلِك وغيروا دين إِبْرَاهِيم كَمَا غَيره من كَانَ قبلهم
İshak b. Bişr ve İbn Asâkir, Cüveybir yoluyla Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Eyyûb bundan sonra Rum diyarında Hanîf dini üzere yetmiş yıl yaşadı ve bu hal üzere vefat etti. Ondan sonra oradakiler değiştiler ve kendilerinden öncekilerin değiştirdiği gibi İbrâhim'in dinini değiştirdiler.
وَأخرج الْحَاكِم عَن وهب قَالَ: عَاشَ أَيُّوب ثَلَاثًا وَتِسْعين سنة وَأوصى عِنْد مَوته إِلَى ابْنه حرمل وَقد بعث الله بعده بشر بن أَيُّوب نَبيا وَسَماهُ ذَا الكفل وَكَانَ مُقيما بِالشَّام عمره حَتَّى مَاتَ ابْن خمس وَسبعين سنة وَأَن بشرا أوصى إِلَى ابْنه عَبْدَانِ ثمَّ بعث الله بعدهمْ شعيباً
Hâkim, Vehb'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb doksan üç yıl yaşadı ve ölümü anında oğlu Harmel'e vasiyette bulundu. Allah ondan sonra Eyyûb'un oğlu Bişr'i peygamber olarak gönderdi ve onu Zülkifl diye isimlendirdi. Zülkifl ömrü boyunca Şam'da ikamet etti ve yetmiş beş yaşında vefat etti. Bişr de oğlu Abdân'a vasiyette bulundu. Sonra Allah onların ardından Şuayb'ı gönderdi.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن أبي عبد الله الجدلي قَالَ: كَانَ أَيُّوب ﵇ يَقُول: اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بك من جَار عينه تراني وَقَلبه يرعاني إِن رأى حَسَنَة أطفأها وَإِن رأى سَيِّئَة أذاعها
İbn Asâkir, Ebû Abdillâh el-Cedelî'den naklettiğine göre Eyyûb aleyhisselâm şöyle derdi: ‘Allahım! Gözü beni gören, kalbi beni gözetleyen; bir iyilik görse onu söndüren (gizleyen), bir kötülük görse onu yayan komşudan Sana sığınırım!’
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مُجَاهِد قَالَ: يُؤْتى بِثَلَاثَة يَوْم الْقِيَامَة: بالغني وَالْمَرِيض وَالْعَبْد الْمَمْلُوك فَيُقَال للغني: مَا مَنعك من عبادتي فَيَقُول: يَا رب أكثرت لي من المَال فطغيت
Ahmed *ez-Zühd*de ve el-Beyhakî *Şuabü'l-Îmân*da Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Kıyamet günü üç kişi getirilir: Zengin, hasta ve köle. Zengine: ‘Seni Bana kulluk etmekten ne alıkoydu?’ denilir. O da: ‘Rabbim, bana çok mal verdin, ben de azdım’ der.
فَيُؤتى بِسُلَيْمَان ﵇ فِي ملكه فَيَقُول: أَنْت كنت أَشد شغلاً من هَذَا فَيَقُول: لَا بل هَذَا
Bunun üzerine Süleyman aleyhisselâm mülkü ve saltanatıyla getirilir ve [zengine]: ‘Sen mi daha meşguldün yoksa bu mu?’ denilir. O da: ‘Hayır, bilakis bu!’ der.
قَالَ: فَإِن هَذَا لم يمنعهُ ذَلِك أَن عبدني
[Allah] buyurur ki: ‘Fakat bu durum onun Bana kulluk etmesine engel olmadı!’
ثمَّ يُؤْتى بالمريض فَيَقُول: مَا مَنعك من عبادتي فَيَقُول: شغلت على جَسَدِي فَيُؤتى بِأَيُّوب فِي ضره فَيَقُول: أَنْت كنت أشدا ضراً من هَذَا قَالَ: لَا بل هَذَا
Sonra hasta getirilir ve [Allah]: ‘Seni Bana kulluk etmekten ne alıkoydu?’ buyurur. O da: ‘Bedenimle meşgul oldum (hastalığım bana engel oldu)’ der. Bunun üzerine Eyyûb dert ve hastalığıyla getirilir ve [hastaya]: ‘Senin derdin mi daha şiddetliydi yoksa bununki mi?’ denilir. O da: ‘Hayır, bilakis bununki!’ der.
قَالَ: فَإِن هَذَا لم يمنعهُ ذَلِك أَن عبدني
[Allah] buyurur ki: ‘Fakat bu durum onun Bana kulluk etmesine engel olmadı!’
ثمَّ يُؤْتى بالمملوك فَيَقُول: مَا مَنعك من عبادتي فَيَقُول: يَا رب جعلت عَليّ أَرْبَابًا يملكونني
Sonra köle getirilir ve [Allah]: ‘Seni Bana kulluk etmekten ne alıkoydu?’ buyurur. O da: ‘Rabbim! Üzerime bana sahip olan efendiler verdin’ der.
فَيُؤتى بِيُوسُف فِي عبوديته فَيَقُول: أَنْت كنت أَشد عبودية أم هَذَا قَالَ: لَا بل هَذَا قَالَ: فَإِن هَذَا لم يمنعهُ أَن عبدني
Bunun üzerine Yûsuf kölelik haliyle getirilir ve [köleye]: ‘Sen mi daha ağır bir kölelik içindeydin yoksa bu mu?’ denilir. O da: ‘Hayır, bilakis bu!’ der. [Allah] buyurur ki: ‘Fakat bu durum onun Bana kulluk etmesine engel olmadı!’
وَالله أعلم
En doğrusunu Allah bilir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَذَا الكفل} قَالَ: رجل صَالح غير نَبِي تكفل لنَبِيّ قومه أَن يَكْفِيهِ أَمر قومه ويقيمهم لَهُ وَيَقْضِي بَينهم بِالْعَدْلِ فَفعل ذَلِك فَسُمي {وَذَا الكفل}
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl'i de [an]” ayeti hakkında Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: ‘O, peygamber olmayan salih bir adamdı. Kavminin peygamberine, kavminin işlerini üstlenip onlar adına düzeni sağlayacağına ve aralarında adaletle hükmedeceğine dair kefil oldu. Bunu yerine getirdi ve bu sebeple kendisine { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl (kefalet sahibi)” adı verildi.’
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: لما كبر اليسع قَالَ: لَو أَنِّي اسْتخْلفت رجلا على النَّاس يعْمل عَلَيْهِم فِي حَياتِي حَتَّى أنظر كَيفَ يعْمل فَجمع
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Elyesa yaşlanınca: ‘Sağlığımda insanları yönetsin diye onların başına bir adamı vekil tayin etsem de nasıl davrandığını bir görsem’ dedi ve...
النَّاس فَقَالَ: من يتكفل لي بِثَلَاث: أستخلفه يَصُوم النَّهَار وَيقوم اللَّيْل وَلَا يغْضب قَالَ: فَقَامَ رجل تزدريه الْعين فَقَالَ: أَنا
...insanları topladı. Sonra: ‘Şu üç şartı yerine getireceğine dair bana kim kefil olur ki onu yerime vekil tayin edeyim: Gündüzleri oruç tutacak, geceleri ibadetle geçirecek ve asla öfkelenmeyecek?’ dedi. [Mücâhid] dedi ki: Gözün hor gördüğü (gösterişsiz) bir adam ayağa kalkıp: ‘Ben!’ dedi.
فَقَالَ: أَنْت تَصُوم النَّهَار وَتقوم اللَّيْل وَلَا تغْضب قَالَ: نعم
[Elyesa]: ‘Sen gündüzleri oruç tutup geceleri ibadetle geçirecek ve hiç öfkelenmeyecek misin?’ dedi. Adam: ‘Evet’ dedi.
قَالَ: فردّه من ذَلِك الْيَوْم وَقَالَ مثلهَا فِي الْيَوْم الآخر فَسكت النَّاس وَقَامَ ذَلِك الرجل فَقَالَ: أَنا
[Mücâhid] dedi ki: O gün onu geri çevirdi. Ertesi gün yine aynı şeyi söyledi, insanlar sustu ve yine o adam ayağa kalkıp: ‘Ben!’ dedi.
فاستخلفه
Bunun üzerine onu yerine vekil tayin etti.
قَالَ: فَجعل إِبْلِيس يَقُول للشياطين: عَلَيْكُم بفلان فأعياهم ذَلِك فَقَالَ: دَعونِي وإياه
[Mücâhid] dedi ki: İblis şeytanlara: ‘Falancayı size havale ediyorum!’ demeye başladı. Fakat bu onları aciz bıraktı. Bunun üzerine [İblis]: ‘Onu bana bırakın!’ dedi.
فَأَتَاهُ فِي صُورَة شيخ كَبِير فَقير فَأَتَاهُ حِين أَخذ مضجعه للقائلة - وَكَانَ لَا ينَام من اللَّيْل وَالنَّهَار إِلَّا تِلْكَ النومة - فدق الْبَاب فَقَالَ: من هَذَا قَالَ: شيخ كَبِير مظلزم
İhtiyar ve fakir bir yaşlı adam suretinde ona geldi. Tam kaylûle (öğle uykusu) için yatağına yattığı sırada geldi —oysa o, gece ve gündüz sadece bu uykuyu uyurdu—. Kapıyı çaldı. [Zülkifl]: ‘Kim o?’ dedi. [O da]: ‘Haksızlığa uğramış yaşlı bir adamım’ dedi.
قَالَ: فَقَامَ فَفتح الْبَاب فَجعل يكثر عَلَيْهِ فَقَالَ: إِن بيني وَبَين قومِي خُصُومَة وَإِنَّهُم ظلموني وفعلوا بِي وفعلوا
[Mücâhid] dedi ki: Bunun üzerine kalkıp kapıyı açtı. [İhtiyar suretindeki İblis] sözü uzatmaya başladı ve: ‘Kavmimle aramda bir dava var; bana zulmettiler, bana şöyle şöyle yaptılar’ dedi.
وَجعل يطول عَلَيْهِ حَتَّى حَضَره وَقت الرواح وَذَهَبت القائلة وَقَالَ: إِذا رحت فائتني آخذ لَك بحقك
[Hüküm yerine] gitme vakti gelip kaylûle uykusu kaçıncaya kadar sözü uzattı. [Zülkifl]: ‘Ben [meclise] gittiğimde bana gel, hakkını senin için alayım’ dedi.
فَانْطَلق وَرَاح وَكَانَ فِي مَجْلِسه فَجعل ينظر هَل يرى الشَّيْخ الْكَبِير الْمَظْلُوم فَلم يره فَقَامَ يبغيه فَلَمَّا كَانَ الْغَد جعل يقْضِي بَين النَّاس فينتظره فَلَا يرَاهُ فَلَمَّا رَاح إِلَى بَيته جَاءَ فدق عَلَيْهِ الْبَاب فَقَالَ: من هَذَا قَالَ: الشَّيْخ الْكَبِير الْمَظْلُوم فَفتح لَهُ فَقَالَ: ألم أقل لَك إِذا قعدت فائتني قَالَ: إِنَّهُم أَخبث قوم
Gitti. [Zülkifl de] meclisine vardı ve haksızlığa uğrayan o yaşlı adamı görebilir miyim diye bakmaya başladı; fakat onu göremedi. Onu aramak için kalktı. Ertesi gün insanlar arasında hüküm verirken onu bekliyor ama göremiyordu. Evine döndüğünde o gelip kapıyı çaldı. [Zülkifl]: ‘Kim o?’ dedi. [O]: ‘Haksızlığa uğrayan yaşlı adamım’ dedi. Kapıyı ona açtı ve: ‘Ben oturduğumda bana gel dememiş miydim?’ dedi. [İhtiyar]: ‘Onlar insanların en sinsisidir’ dedi.
قَالَ: إِذا رحت فائتني ففاتته القائلة فراح فَجعل ينظر وَلَا يرَاهُ وشق عَلَيْهِ النعاس فَلَمَّا كَانَ تِلْكَ السَّاعَة جَاءَ فَقَالَ لَهُ الرجل: مَا وَرَاءَك قَالَ: إِنِّي قد أَتَيْته أمس فَذكرت لَهُ أَمْرِي
[Zülkifl]: ‘Ben [meclise] gittiğimde bana gel’ dedi. Böylece kaylûle uykusunu kaçırdı. [Zülkifl] gitti, bakındı ama onu göremedi; uyku bastırmış ve ona ağır gelmişti. Yine o vakit olunca geldi. [Kapıdaki] adam ona: ‘Ne istiyorsun?’ dedi. O da: ‘Dün ona gelip durumumu anlatmıştım’ dedi.
فَقَالَ: لَا وَالله لقد أمرنَا أَن لَا يدع أحدا يقربهُ
[Kapıdaki adam]: ‘Hayır, vallahi o kimseyi yanına yaklaştırmamamızı bize emretti!’ dedi.
فَلَمَّا أعياه نظر فَرَأى كوّة فِي الْبَيْت فتسوّر مِنْهَا فَإِذا هُوَ فِي الْبَيْت فَإِذا هُوَ يدق الْبَاب من دَاخل فَاسْتَيْقَظَ الرجل فَقَالَ: يَا فلَان ألم آمُرك قَالَ: من قبلي وَالله لم تؤت فَانْظُر من أَيْن أتيت
[İblis kapıdan girmekten] aciz kalınca baktı ve evde bir delik görüp oradan içeri süzüldü; bir de baktı ki evin içindedir. Kapıyı içeriden vurmaya başladı. [Zülkifl] uyandı ve: ‘Ey filan! Sana emretmemiş miydim?’ dedi. [Kapıdaki]: ‘Vallahi benim tarafımdan girilmedi, nereden gelindiğine bir bak!’ dedi.
فَقَامَ إِلَى الْبَاب فَإِذا هُوَ مغلق كَمَا أغلقه وَإِذا بِرَجُل مَعَه فِي الْبَيْت فَعرفهُ فَقَالَ لَهُ: عَدو الله قَالَ: نعم أعييتني فِي كل شَيْء فَفعلت مَا ترى لأغضبك
Kapıya doğru gitti; kapı kilitlediği gibi kilitli duruyordu. Odada kendisiyle birlikte bir adam gördü ve onu tanıdı. Ona: ‘Allah'ın düşmanı [mısın]?’ dedi. O da: ‘Evet! Her hususta beni aciz bıraktın; seni öfkelendireyim diye gördüğün bu şeyi yaptım’ dedi.
فَسَماهُ الله {وَذَا الكفل} لِأَنَّهُ تكفل بِأَمْر فوفى بِهِ
Bir işi üstlenip (kefil olup) gereğini eksiksiz yerine getirdiği için Allah ona { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl” adını verdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ قَاض فِي بني إِسْرَائِيل فحضره الْمَوْت فَقَالَ: من يقوم مقَامي على أَن لَا يغْضب فَقَالَ رجل: أَنا
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları'nda bir kadı (hâkim) vardı. Ölüm döşeğine gelince: ‘Öfkelenmemek şartıyla benim yerime kim geçer?’ dedi. Bir adam: ‘Ben!’ dedi.
فَسُمي {وَذَا الكفل} فَكَانَ ليله جَمِيعًا يُصَلِّي ثمَّ يصبح صَائِما فَيَقْضِي بَين النَّاس وَله سَاعَة يقيلها فَكَانَ بذلك فَأَتَاهُ الشَّيْطَان عِنْد نومته فَقَالَ لَهُ أَصْحَابه: مَا لَك قَالَ: إِنْسَان مِسْكين لَهُ على رجل حق قد غلبني عَلَيْهِ
Bu sebeple kendisine { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl” adı verildi. Gecesinin tamamını namaz kılarak geçirir, sabahleyin oruçlu olarak kalkıp insanlar arasında hüküm verirdi. Kaylûle uykusu uyuduğu bir saati vardı. Hep bu minval üzere devam etti. Şeytan onun uyku vaktinde yanına geldi. [Zülkifl'in] arkadaşları ona: ‘Ne istiyorsun?’ dediler. O da: ‘Ben bir adamda hakkı olan yoksul bir insanım; bana baskın çıktı (hakkımı vermedi)’ dedi.
فَقَالُوا: كَمَا أَنْت حَتَّى يَسْتَيْقِظ
Onlar: ‘O uyanıncaya kadar yerinde dur’ dediler.
قَالَ وَهُوَ فَوق نَائِم: فَجعل يَصِيح عمدا حَتَّى يغضبه
[İbn Abbâs] dedi ki: O yukarıda uyurken [şeytan] onu öfkelendirmek için kasten bağırmaya başladı.
فَسمع فَقَالَ: مَا لَك قَالَ: إِنْسَان مِسْكين لي على رجل حق
[Zülkifl] duyup: ‘Neyin var?’ dedi. O da: ‘Ben bir adamda hakkı olan yoksul bir kimseyim’ dedi.
قَالَ: اذْهَبْ فَقل لَهُ يعطيك
[Zülkifl]: ‘Git, ona [hakkını] sana vermesini söyle’ dedi.
قَالَ: قد أَبى
[Şeytan]: ‘Kabul etmedi’ dedi.
قَالَ: اذْهَبْ أَنْت إِلَيْهِ
[Zülkifl]: ‘Sen [tekrar] ona git’ dedi.
فَذهب ثمَّ جَاءَ من الْغَد فَقَالَ: مَا لَك قَالَ: ذهبت إِلَيْهِ فَلم يرفع بكلامك رَأْسا
Gitti; sonra ertesi gün geldi. [Zülkifl]: ‘Neyin var?’ dedi. O da: ‘Ona gittim, fakat senin sözüne hiç aldırmadı’ dedi.
قَالَ: اذْهَبْ أَنْت إِلَيْهِ
[Zülkifl]: ‘Sen [yine] ona git’ dedi.
فَذهب ثمَّ جَاءَ من الْغَد حِين قَالَ فَقَالَ لَهُ أَصْحَابه: أخرج فعل الله بك تَجِيء كل يَوْم حِين ينَام لَا تَدعه ينَام فَجعل يَصِيح: من أجل أَنِّي إِنْسَان مِسْكين لَو كنت غَنِيا
Gitti; ertesi gün tam o uyuduğu sırada geldi. [Zülkifl'in] arkadaşları ona: ‘Çık git, Allah sana layığını versin! Her gün tam o uyuyacağı sırada gelip uyumasına izin vermiyorsun’ dediler. O da: ‘Yoksul bir insan olduğum için [böyle yapıyorsunuz]; şayet zengin olsaydım...’ diyerek bağırmaya başladı.
فَسمع أَيْضا قَالَ: مَا لَك قَالَ: ذهبت إِلَيْهِ فضربني
[Zülkifl] yine duydu ve: ‘Neyin var?’ dedi. O da: ‘Ona gittim, beni dövdü’ dedi.
قَالَ: امش حَتَّى أجيء مَعَك فَهُوَ مُمْسك بِيَدِهِ فَلَمَّا رَآهُ ذهب مَعَه نثر يَده مِنْهُ فَذهب ففر
[Zülkifl]: ‘Yürü, seninle birlikte geleyim’ dedi ve elinden tuttu. [Şeytan], onun kendisiyle birlikte gittiğini görünce elini onun elinden çekip kaçtı gitti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الْغَضَب وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن الْحَارِث قَالَ: قَالَ نَبِي من الْأَنْبِيَاء لمن مَعَه: أَيّكُم يكفل لي أَن يَصُوم النَّهَار وَيقوم اللَّيْل وَلَا يغْضب وَيكون معي فِي درجتي وَيكون بعدِي فِي مقَامي قَالَ شَاب من الْقَوْم: أَنا
Abd b. Humeyd, İbn Ebi'd-Dünyâ Zemmu'l-Gadab'da, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdullah b. el-Hâris'ten naklettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamberlerden bir peygamber yanındakilere: ‘Gündüzleri oruç tutacağına, geceleri ibadetle geçireceğine, asla öfkelenmeyeceğine, [cennette] benim derecemde benimle birlikte olacağına ve benden sonra makamıma geçeceğine dair bana kim kefil olur?’ dedi. Topluluktan bir genç: ‘Ben!’ dedi.
ثمَّ أعَاد فَقَالَ الشَّاب: أَنا ثمَّ أعَاد فَقَالَ الشَّاب أَنا ثمَّ أعَاد فَقَالَ الشَّاب أَنا فَلَمَّا مَاتَ قَامَ بعده فِي مقَامه فَأَتَاهُ إِبْلِيس بَعْدَمَا قَالَ ليغضبه يستعديه فَقَالَ لرجل: اذْهَبْ مَعَه
Sonra [peygamber] tekrarladı; genç: ‘Ben!’ dedi. Sonra tekrarladı; genç: ‘Ben!’ dedi. Sonra tekrarladı; genç yine: ‘Ben!’ dedi. [Peygamber] vefat edince [genç] onun ardından makamına geçti. İblis, onu öfkelendirmek amacıyla öğle uykusuna yattıktan sonra gelip [biri hakkında] yardım ve şikayette bulundu. [O genç de] bir adama: ‘Onunla birlikte git’ dedi.
فجَاء فَأخْبرهُ أَنه لم ير شَيْئا ثمَّ أَتَاهُ فَأرْسل مَعَه آخر فَجَاءَهُ فَأخْبرهُ أَنه لم ير شَيْئا ثمَّ أَتَاهُ فَقَامَ مَعَه فَأخذ بِيَدِهِ فانفلت مِنْهُ فَسُمي {وَذَا الكفل} لِأَنَّهُ كفل أَن لَا يغْضب
[Adam] gelip hiçbir şey görmediğini haber verdi. Sonra [İblis yine] geldi; [o genç] onunla birlikte başka birini gönderdi. O da gelip hiçbir şey görmediğini haber verdi. Sonra [İblis yine] geldi; bunun üzerine [genç] onunla birlikte kalkıp elinden tuttu; [İblis] elinden sıyrılıp kaçtı. Öfkelenmeyeceğine dair kefil olduğu için kendisine { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl” adı verildi.
وَأخرج ابْن سعيد النقاش فِي كتاب الْقُضَاة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ نَبِي جمع أمته فَقَالَ: أَيّكُم يتكفل لي بِالْقضَاءِ بَين أمتِي على أَن لَا يغْضب فَقَامَ فَتى فَقَالَ: أَنا يَا رَسُول الله ثمَّ عَاد فَقَالَ الْفَتى أَنا ثمَّ قَالَ لَهُم الثَّالِثَة أَيّكُم يتكفل لي بِالْقضَاءِ بَين النَّاس على أَن لَا يغْضب فَقَالَ الْفَتى أَنا فاستخلفه فَأَتَاهُ الشَّيْطَان بعد حِين وَكَانَ يقْضِي حَتَّى إِذا انتصف النَّهَار ثمَّ رَجَعَ ثمَّ رَاح النَّاس فَأَتَاهُ الشَّيْطَان نصف النَّهَار وَهُوَ نَائِم فناداه حَتَّى أيقظه فاستعداه فَقَالَ: إِن كتابك رده وَلم يرفع بِهِ رَأْسا ثِنْتَيْنِ وَثَلَاثًا فَأخذ الرجل بِيَدِهِ ثمَّ مَشى مَعَه سَاعَة فَلَمَّا رأى الشَّيْطَان ذَلِك نزع يَده من يَده ثمَّ فر فَسُمي {وَذَا الكفل}
İbn Saîd en-Nakkâş Kitâbu'l-Kudât'ta İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Bir peygamber ümmetini toplayıp: ‘Öfkelenmemek şartıyla ümmetim arasında hüküm vermeyi kim üstlenir?’ dedi. Bir genç kalkıp: ‘Ben, ey Allah'ın Resulü!’ dedi. Sonra [peygamber] tekrarladı; genç: ‘Ben!’ dedi. Sonra onlara üçüncü defa: ‘Öfkelenmemek şartıyla insanlar arasında hüküm vermeyi kim üstlenir?’ dedi. Genç: ‘Ben!’ dedi. Bunun üzerine onu yerine vekil tayin etti. Bir müddet sonra şeytan ona geldi. O, gün ortasına kadar hüküm verir, sonra döner, insanlar da dağılırdı. Şeytan gün ortasında o uyurken gelip uyanıncaya kadar ona seslendi ve [biri hakkında] yardım istedi; iki üç defa: ‘Senin mektubunu o geri çevirdi ve ona hiç aldırmadı’ dedi. Adam elinden tuttu ve bir süre onunla yürüdü. Şeytan bunu görünce elini onun elinden çekip kaçtı. Bu sebeple kendisine { وَذَا الْكِفْلِ } “Zülkifl” adı verildi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن حجيرة الْأَكْبَر أَنه بلغه أَنه كَانَ ملك من مُلُوك بني إِسْرَائِيل عتى فِي ملكه فَلَمَّا حَضرته الْوَفَاة أَتَاهُ رؤوسهم فَقَالُوا: اسْتخْلف علينا ملكا نفزع إِلَيْهِ
İbn Ebî Hâtim'in İbn Hucayre el-Ekber'den naklettiğine göre ona şöyle ulaştı: İsrâiloğulları krallarından bir kral vardı ve hükümdarlığında taşkınlık yapmıştı. Vefatı yaklaşınca ileri gelenleri ona gelip: ‘Başımıza, [zor zamanlarda] kendisine sığınacağımız bir kral tayin et’ dediler.
فَجمع إِلَيْهِ رؤوسهم فَقَالَ: من رجل تكفل لي بِثَلَاث وأوليه
Bunun üzerine onların ileri gelenlerini topladı ve: ‘Kim şu üç şarta bana kefil olur ki onu...’ dedi.
ملكي فَلم يتَكَلَّم إِلَّا فَتى من الْقَوْم قَالَ أَنا
‘...krallığıma tayin edeyim?’ Topluluktan bir genç dışında kimse konuşmadı; [genç]: ‘Ben!’ dedi.
قَالَ: اجْلِسْ
[Kral]: ‘Otur’ dedi.
ثمَّ قَالَهَا ثَانِيَة فَلم يتَكَلَّم أحد إِلَّا الْفَتى قَالَ: تكفل لي بِثَلَاث وأوليك ملكي قَالَ: نعم
Sonra bunu ikinci defa söyledi; o genç dışında yine kimse konuşmadı. [Kral]: ‘Şu üç şarta bana kefil ol ki seni krallığıma tayin edeyim?’ dedi. [Genç]: ‘Evet’ dedi.
قَالَ: تقوم اللَّيْل فَلَا ترقد وتصوم النَّهَار فَلَا تفطر وتحكم فَلَا تغْضب
[Kral]: ‘Geceyi ibadetle geçirip uyumayacaksın, gündüzü oruçlu geçirip orucunu bozmayacaksın ve hükmederken asla öfkelenmeyeceksin’ dedi.
قَالَ: نعم
[Genç]: ‘Evet’ dedi.
قَالَ: قد وليتك ملكي فَلَمَّا أَن كَانَ مَكَانَهُ قَامَ اللَّيْل وَصَامَ النَّهَار وَحكم فَلَا يعجل وَلَا يغْضب يَغْدُو فيجلس لَهُم فتمثل لَهُ الشَّيْطَان فِي صُورَة رجل فَأَتَاهُ وَقد تحين مقِيله فَقَالَ: أعدني على رجل ظَلَمَنِي
[Kral]: ‘Seni krallığıma tayin ettim’ dedi. Onun yerine geçince gece ibadete kalktı, gündüz oruç tuttu; hükmederken acele etmedi ve öfkelenmedi. Sabahleyin erkenden çıkıp onlar için [hüküm makamına] otururdu. Şeytan bir adam suretinde ona göründü; tam kaylûle vaktini kollayıp yanına geldi ve: ‘Bana zulmeden bir adama karşı bana yardım et’ dedi.
فَأرْسل مَعَه رَسُولا فَجعل يطوف بِهِ وَذُو الكفل ينظره حَتَّى فَاتَتْهُ رقدته ثمَّ انْسَلَّ من وسط النَّاس فَأَتَاهُ رَسُول فَأخْبرهُ فراح للنَّاس فَجَلَسَ لَهُم فَقَالَ الشَّيْطَان: لَعَلَّه يرقد اللَّيْل وَلم يصم النَّهَار فَلَمَّا أَمْسَى صلى صلَاته الَّتِي كَانَ يُصَلِّي ثمَّ أَتَاهُ الْغَد وَقد تحين مقِيله فَقَالَ: أعدني على صَاحِبي
Onunla birlikte bir elçi gönderdi. [Şeytan] onu dolaştırıp durdu; Zülkifl ise uyku vakti geçinceye kadar onu bekledi. Sonra [şeytan] insanların arasından sıvışıp kayboldu. Elçi gelip durumu haber verdi. [Zülkifl de] insanların yanına çıkıp onlar için oturdu. Şeytan: ‘Belki gece uyur da gündüz oruç tutmaz’ dedi. Akşam olunca [Zülkifl] kılageldiği namazını kıldı. Ertesi gün [şeytan] tam kaylûle vaktini kollayıp yine geldi ve: ‘Hasıma karşı bana yardım et’ dedi.
فَأرْسل مَعَه وانتظره وتبطأ حَتَّى فَاتَ ذُو الكفل رقدته ثمَّ أَتَاهُ الرَّسُول فَأخْبرهُ فراح وَلم ينم فَقَالَ الشَّيْطَان: اللَّيْلَة يرقد
Onunla birlikte [elçi] gönderdi ve onu bekledi. [Şeytan] ağırdan aldı; öyle ki Zülkifl'in uyku vakti geçti. Sonra elçi gelip durumu haber verdi; [Zülkifl de] uyumadan [insanların yanına] gitti. Şeytan: ‘Bu gece kesin uyur’ dedi.
فأمسى يُصَلِّي صلَاته كَمَا كَانَ يُصَلِّي
Akşam olunca her zamanki gibi namazını kıldı.
ثمَّ أَتَاهُ فَقَالَ: قد صنعت بِهِ مَا صنعت لَعَلَّه يغْضب
Sonra [şeytan] ona geldi ve [kendi kendine]: ‘Belki öfkelenir diye ona yapacağımı yaptım’ dedi.
قَالَ: أعدني على صَاحِبي
[Şeytan]: ‘Hasıma karşı bana yardım et’ dedi.
فَقَالَ: ألم أرسل مَعَك رَسُولا قَالَ: بلَى
[Zülkifl]: ‘Seninle birlikte bir elçi göndermemiş miydim?’ dedi. O da: ‘Evet’ dedi.
وَلَكِن لم أَجِدهُ
‘Fakat onu bulamadım.’
فَقَالَ لَهُ ذُو الكفل: انْطلق فَأَنا ذَاهِب مَعَك
Zülkifl ona: ‘Hadi yürü, seninle birlikte ben geliyorum’ dedi.
فَانْطَلق فَطَافَ بِهِ ثمَّ قَالَ لَهُ: أَتَدْرِي من أَنا قَالَ: لَا
Gitti ve onu dolaştırdı; sonra ona: ‘Benim kim olduğumu biliyor musun?’ dedi. [Zülkifl]: ‘Hayır’ dedi.
قَالَ: أَنا الشَّيْطَان كنت تكفلت لصاحبك بِأَمْر فَأَرَدْت أَن تدع بعضه وَإِن الله قد عصمك
[Şeytan]: ‘Ben şeytanım. Arkadaşına bir hususta kefil olmuştun; ben de onun bir kısmını terk etmeni istedim. Fakat Allah seni korudu’ dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ ﵁ قَالَ: مَا كَانَ ذُو الكفل بِنَبِي وَلَكِن كَانَ فِي بني إِسْرَائِيل رجل صَالح يُصَلِّي كل يَوْم مائَة صَلَاة فَتوفي فتكل لَهُ ذُو الكفل من بعده
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den radıyallâhu anh naklettiğine göre o şöyle demiştir: Zülkifl peygamber değildi; fakat İsrâiloğulları'nda her gün yüz vakit namaz kılan salih bir adam vardı. O vefat edince Zülkifl onun ardından bunu üstlendi (kefil oldu)...
فَكَانَ يُصَلِّي كل يَوْم مائَة صَلَاة فَسُمي ذَا الكفل
...ve her gün yüz vakit namaz kılardı. Bu sebeple kendisine Zülkifl adı verildi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق سعيد مولى طَلْحَة عَن ابْن عمر عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: كَانَ ذُو الكفل من بني إِسْرَائِيل لَا يتورع من ذَنْب عمله فَأَتَتْهُ امْرَأَة فَأَعْطَاهَا سِتِّينَ دِينَارا على أَن يَطَأهَا فَلَمَّا قعد مِنْهَا مقْعد الرجل من امْرَأَته أرعدت وبكت
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Tirmizî —ve onu hasen saymıştır—, İbnu'l-Münzir, İbn Hibbân, Taberânî, Hâkim, İbn Merdûye ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî'nin Saîd mevlâ Talha yoluyla İbn Ömer'den, onun da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem naklettiğine göre o şöyle buyurmuştur: ‘İsrâiloğulları'ndan Zülkifl adında biri vardı; işleyeceği hiçbir günahtan çekinmezdi. Yanına bir kadın geldi; kendisiyle birlikte olması şartıyla ona altmış dinar verdi. Erkeğin eşiyle oturduğu pozisyonda onunla oturunca [kadın] titredi ve ağladı.’