وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {هَذَانِ خصمان اخْتَصَمُوا فِي رَبهم} قَالَ: هما الْجنَّة وَالنَّار اختصمتا فَقَالَت النَّار: خلقني الله لعقوبته
İbn Cerîr'in İkrime'den naklettiğine göre o, {هَذَانِ خصمان اخْتَصَمُوا فِي رَبهم} “Şu iki hasım taraf, Rableri hakkında tartışmaya girmişlerdir” kavli hakkında şöyle demiştir: "O ikisi cennet ve cehennemdir; birbirleriyle tartıştılar. Cehennem: 'Allah beni cezalandırması için yarattı' dedi."
وَقَالَت الْجنَّة: خلقني الله لِرَحْمَتِهِ
Cennet de: 'Allah beni rahmeti için yarattı' dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن جَاهد {فَالَّذِينَ كفرُوا قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} قَالَ: الْكَافِر قطعت لَهُ ثِيَاب من نَار وَالْمُؤمن يدْخلهُ الله جنَّات تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار
İbn Cerîr'in Mücâhid'den naklettiğine göre o, {فَالَّذِينَ كفرُوا قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} “İnkâr edenler için ateşten giysiler biçilmiştir” kavli hakkında şöyle demiştir: "Kâfir için ateşten elbiseler biçilmiştir; mümini ise Allah, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} من نُحَاس وَلَيْسَ من الْآنِية شَيْء إِذا حمي اشْتَدَّ بأحر مِنْهُ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre o, {قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} “Onlar için ateşten elbiseler biçilmiştir” kavli hakkında: "[Bunlar] bakırdandır; kap kacaktan hiçbir şey, kızdırılıp harareti arttığında ondan daha sıcak olamaz" demiştir.
وَفِي قَوْله {يصب من فَوق رؤوسهم الْحَمِيم} قَالَ: النّحاس يذاب على رؤوسهم
{يصب من فَوق رؤوسهم الْحَمِيم} “Başlarının üstünden kaynar su dökülür” kavli hakkında da şöyle demiştir: "Başlarının üzerine bakır eritilip dökülür."
وَفِي قَوْله {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} قَالَ: تسيل أمعاؤهم والجلود قَالَ: تتناثر جُلُودهمْ حَتَّى يقوم كل عُضْو بحياله
{يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} “Bununla karınlarındakiler eritilir” kavli hakkında: "Bağırsakları eriyip akar", [deriler kavli hakkında da]: "Derileri dökülüp saçılır, öyle ki her bir uzuv tek başına kalır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ أَنه قَرَأَ قَوْله {قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} قَالَ: سُبْحَانَ من قطع من النَّار ثيابًا
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbrâhîm et-Teymî, {قطعت لَهُم ثِيَاب من نَار} “Onlar için ateşten elbiseler biçilmiştir” kavlini okuduğunda: "Ateşten elbiseler biçen [Allah] ne yücedir!" demiştir.
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: كسي أهل النَّار والعري كَانَ خيرا لَهُم وأعطوا الْحَيَاة وَالْمَوْت كَانَ خيرا لَهُم
Ebû Nuaym'ın el-Hilye'de Vehb b. Münebbih'ten naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cehennem ehline elbise giydirildi, oysa çıplak kalmak onlar için daha hayırlıydı; kendilerine hayat verildi, oysa ölüm onlar için daha hayırlıydı."
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة أَنه تَلا هَذِه الْآيَة فَقَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن الْحَمِيم ليصب على رؤوسهم فَينفذ الجمجمة حَتَّى يخلص إِلَى جَوْفه فيسلت مَا فِي جَوْفه حَتَّى يَمْرُق من قدمه وَهُوَ الصهر ثمَّ يُعَاد كَمَا كَانَ
Abd b. Humeyd, Tirmizî (sahih olduğunu belirterek), Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Hâkim (sahih olduğunu belirterek), Ebû Nuaym el-Hilye'de ve İbn Merdûye'nin naklettiğine göre Ebû Hüreyre bu ayeti okudu ve şöyle dedi: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: “Şüphesiz kaynar su başlarının üzerine dökülür de kafatasını delip içine kadar ulaşır. İçinde ne varsa hepsini söküp eriterek ayaklarından çıkar. İşte 'sahr' (eritme) budur. Sonra eski haline döndürülür.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: يَأْتِيهِ الْملك يحمل الْإِنَاء بكليتين من حرارته فَإِذا أدناه من وَجهه يكرههُ فيرفع مقمعَة مَعَه فَيضْرب بهَا رَأسه فيفذغ دماغه ثمَّ يفرغ الْإِنَاء من دماغه فيصل إِلَى جَوْفه من دماغه
İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Melek, sıcaklığından ötürü iki kıskacıyla tuttuğu kabı ona getirir. Onu yüzüne yaklaştırdığında [cehennemlik olan kimse] bundan tiksinip yüzünü çevirir. Bunun üzerine [melek] yanındaki topuzu kaldırıp onunla başına vurur ve beynini parçalar. Sonra kabı beyninden içeri boşaltır ve [kaynar sıvı] beyninden karnına kadar ulaşır."
فَذَلِك قَوْله {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود}
İşte Allah'ın: {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود} “Bununla karınlarının içindekiler ve derileri eritilir” kavli budur.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن سعيد ابْن جُبَير قَالَ: إِذا جَاءَ أهل النَّار فِي النَّار اسْتَغَاثُوا بشجرة الزقوم فَأَكَلُوا مِنْهَا فاختنست جُلُود وُجُوههم فَلَو أَن ماراً يمر بهم يعرفهُمْ لعرف جُلُود وُجُوههم بهَا ثمَّ يصب عَلَيْهِم الْعَطش فَيَسْتَغِيثُونَ فَيُغَاثُونَ بِمَاء كَالْمهْلِ وَهُوَ الَّذِي قد سَقَطت عَنهُ الْجُلُود و {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} يَمْشُونَ وأمعاؤهم تساقط وجلودهم ثمَّ يضْربُونَ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû Nuaym'ın el-Hilye'de Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cehennem ehli cehennemde acıktıklarında zakkum ağacından feryat edip isterler ve ondan yerler. Bunun üzerine yüzlerinin derileri soyulup dökülür; öyle ki onları tanıyan biri yanlarından geçecek olsa yüzlerinin derilerinden onları tanır. Sonra üzerlerine susuzluk çöker ve feryat ederler. Kendilerine erimiş maden gibi bir su verilir ki bu, derileri döken [bir sudur]. {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} “Bununla karınlarının içindekiler eritilir”; bağırsakları ve derileri dökülür vaziyette yürürler. Sonra vurulurlar...
بمقامع من حَدِيد فَيسْقط كل عُضْو على حياله يدعونَ بِالْوَيْلِ وَالثُّبُور
...demir topuzlarla [vurulurlar] ve her bir uzuv tek başına yere düşer; feryat ve helak çağrısında bulunurlar."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود} قَالَ: يَمْشُونَ وأمعاؤهم تساقط وجلودهم
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود} “Bununla karınlarının içindekiler ve derileri eritilir” kavli hakkında: "Bağırsakları ve derileri dökülür vaziyette yürürler" demiştir.
وَفِي قَوْله {وَلَهُم مَقَامِع من حَدِيد} قَالَ: يضْربُونَ بهَا فَيَقَع كل عُضْو على حياله
{وَلَهُم مَقَامِع من حَدِيد} “Onlar için demir topuzlar vardır” kavli hakkında da şöyle demiştir: "Onlarla vurulurlar ve her bir uzuv tek başına yere düşer."
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي والطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {يصهر} قَالَ: يذاب {مَا فِي بطونهم} إِذا شربوا الْحَمِيم
İbnü'l-Enbârî ve el-Mesâil'inde et-Tastî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, Nâfi' b. el-Ezrak ona {يصهر} “eritilir” kavlini sordu. [İbn Abbâs]: 'Kaynar suyu içtiklerinde {مَا فِي بطونهم} “karınlarının içindekiler” eritilir' dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: سخنت صهارته فظل عثانه فِي شيطل كَعْب بِهِ تَتَرَدَّد وظل مرتثياً للشمس تصهره حَتَّى اذا لشمس قَامَت جانباً عدلا وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود} قَالَ: يسقون مَاء إِذا دخل بطونهم أذابها والجلود مَعَ الْبُطُون
[Nâfi']: 'Araplar bunu bilir mi?' diye sordu. [İbn Abbâs]: 'Evet, şairin şu sözünü duymadın mı?' dedi: 'Yağı eridi ve dumanı tütüp durdu...' ve 'Güneş onu eritirken perişan vaziyette kaldı...' İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم والجلود} “Bununla karınlarının içindekiler ve derileri eritilir” kavli hakkında: "Onlara öyle bir su içirilir ki karınlarına girdiğinde, derilerle birlikte karınların içindekileri eritir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} قَالَ: يذاب إذابة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den naklettiğine göre o, {يصهر بِهِ مَا فِي بطونهم} “Bununla karınlarının içindekiler eritilir” kavli hakkında: "Eritildikçe eritilir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك مثله
İbn Ebî Şeybe, Dahhâk'ten aynısını nakletmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة {يصهر بِهِ} قَالَ: يذاب
Abdürrezzâk ve İbn Cerîr'in Katâde'den naklettiğine göre o, {يصهر بِهِ} “Bununla eritilir” kavli hakkında: "Eritilir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي فِي قَوْله {يصهر بِهِ} قَالَ: يذاب كَمَا يذاب الشَّحْم
İbn Ebî Hâtim'in Atâ el-Horasânî'den naklettiğine göre o, {يصهر بِهِ} “Bununla eritilir” kavli hakkında: "İç yağı eritildiği gibi eritilir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَلَهُم مَقَامِع} قَالَ: مطارق
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'ten naklettiğine göre o, {وَلَهُم مَقَامِع} “Onlar için topuzlar vardır” kavli hakkında: "Çekiçler/balyozlar [vardır]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَالَ: كَانَ عمر يَقُول: أَكْثرُوا ذكر النَّار فَإِن حرهَا شَدِيد وَإِن قعرها بعيد وَإِن مقامعها حَدِيد
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre el-Hasan şöyle demiştir: Ömer şöyle derdi: "Cehennemi çokça anın; çünkü onun sıcağı pek şiddetlidir, dibi çok derindir ve topuzları demirdendir."
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَو أَن مِقْمَعًا من حَدِيد وضع فِي الأَرْض فَاجْتمع الثَّقَلَان مَا أَقلوهُ فِي الأَرْض وَلَو ضرب الْجَبَل بمقمع من حَدِيد لتفتت ثمَّ عَاد كَمَا كَانَ
Ahmed, Ebû Ya'lâ, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Eğer demirden bir topuz yeryüzüne konsaydı, insanlar ve cinler bir araya gelseler onu yerden kaldıramazlardı. Eğer demirden bir topuzla bir dağa vurulsaydı, dağ paramparça olur, sonra eski haline dönerdi.”
وَأخرج ابْن الْمُبَارك وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن سلمَان قَالَ: النَّار سَوْدَاء مظْلمَة لَا يضيء لهبا وَلَا جمرها
İbnü'l-Mübârek, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim'in (sahih olduğunu belirterek) Selmân'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cehennem ateşi kapkara ve karanlıktır; ne alevi aydınlatır ne de koru."
ثمَّ قَرَأَ {كلما أَرَادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا من غم أعيدوا فِيهَا}
Sonra: {كلما أَرَادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا من غم أعيدوا فِيهَا} “Her ne zaman o gam ve kederden oradan çıkmak isteseler, tekrar oraya iade edilirler” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي جَعْفَر الْقَارِي أَنه قَرَأَ هَذِه الْآيَة {كلما أَرَادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا من غم}
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Ebû Ca'fer el-Kârî: {كلما أَرَادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا من غم} “Her ne zaman o gam ve kederden oradan çıkmak isteseler...” ayetini okudu,...
فَبكى وَقَالَ: أَخْبرنِي زيد بن أسلم فِي هَذِه الْآيَة ان أهل النَّار فِي النَّار لَا يتنفسون
...ağladı ve şöyle dedi: "Zeyd b. Eslem bu ayet hakkında bana haber verdi ki, cehennem ehli cehennemde nefes alamazlar."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الفضيل بن عِيَاض فِي الْآيَة قَالَ: وَالله مَا طمعوا فِي الْخُرُوج لِأَن الأرجل مُقَيّدَة وَالْأَيْدِي موثقة وَلَكِن يرفعهم لهبا وتردهم مقامعها
İbn Ebî Hâtim'in Fudayl b. İyâz'dan naklettiğine göre o bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Vallahi çıkmaya güç yetiremezler; çünkü ayaklar bukağılı, eller bağlıdır. Fakat [ateşin] alevi onları yukarı fırlatır, topuzları ise onları geri iter."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن عمر قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ من لبس الْحَرِير فِي الدُّنْيَا لم يلْبسهُ فِي الْآخِرَة
Buhârî ve Müslim'in Ömer'den naklettiğine göre Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dünyada ipek giyen kimse, ahirette onu giyemez.”
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من لبس الْحَرِير فِي الدُّنْيَا لم يلْبسهُ فِي الْآخِرَة وَمن شرب الْخمر فِي الدُّنْيَا لم يشربه فِي الْآخِرَة وَمن شرب فِي آنِية الذَّهَب وَالْفِضَّة لم يشرب فِي الْآخِرَة
Nesâî ve Hâkim'in Ebû Hüreyre'den naklettiğine göre Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dünyada ipek giyen kimse ahirette onu giyemez; dünyada içki içen kimse ahirette onu içemez; altın ve gümüş kaplardan içen kimse ahirette onlardan içemez.”
ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ لِبَاس أهل الْجنَّة وشراب أهل الْجنَّة وآنية أهل الْجنَّة
Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “[Çünkü bunlar] cennet ehlinin elbisesi, cennet ehlinin içeceği ve cennet ehlinin kaplarıdır.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن الزبير قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من لبس الْحَرِير فِي الدُّنْيَا لم يلْبسهُ فِي الْآخِرَة
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve es-Sünen'de Beyhakî'nin İbnü'z-Zübeyr'den naklettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dünyada ipek giyen kimse ahirette onu giyemez.”
قَالَ ابْن الزبير من قبل نَفسه: وَمن لم يلْبسهُ فِي الْآخِرَة لم يدْخل الْجنَّة لِأَن الله تَعَالَى قَالَ: {ولباسهم فِيهَا حَرِير}
İbnü'z-Zübeyr kendiliğinden şöyle demiştir: "Ahirette onu giymeyen kimse cennete giremez; çünkü Allah Teâlâ: {ولباسهم فِيهَا حَرِير} 'Orada onların elbiseleri ipektir' buyurmuştur."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَابْن حبَان عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من لبس الْحَرِير فِي الدُّنْيَا لم يلْبسهُ فِي الْآخِرَة وَإِن دخل الْجنَّة لبسه أهل الْجنَّة وَلم يلْبسهُ
Nesâî, Hâkim ve İbn Hibbân'ın Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Dünyada ipek giyen kimse ahirette onu giyemez; cennete girse bile cennet ehli onu giyer ama o giyemez.”
- قَوْله تَعَالَى: وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل وهدوا إِلَى صِرَاط الحميد إِن الَّذين كفرُوا ويصدون عَن سَبِيل الله وَالْمَسْجِد الْحَرَام الَّذِي جَعَلْنَاهُ للنَّاس سَوَاء العاكف فِيهِ والباد وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم وَإِذ بوأنا لإِبراهيم مَكَان الْبَيْت أَن لَا تشرك بِي شَيْئا وطهر بَيْتِي للطائفين والقائمين والركع السُّجُود وَأذن فِي النَّاس بِالْحَجِّ يأتوك رجَالًا وعَلى كل ضامر يَأْتِين من كل فج عميق ليشهدوا مَنَافِع
- Allah Teâlâ'nın: "Onlar hem sözün en güzeline iletilmişler hem de çok övülen Allah'ın yoluna iletilmişlerdir. Şüphesiz inkâr edenler, Allah'ın yolundan ve gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen bütün insanlar için eşit kıldığımız Mescid-i Harâm'dan alıkoyanlar [var ya], kim orada zulmederek haktan sapmak isterse ona acı bir azaptan tattırırız. Bir zamanlar İbrâhim'e Beyt'in yerini hazırlayıp göstermiştik de: 'Bana hiçbir şeyi ortak koşma; tavaf edenler, kıyamda duranlar, rükû ve secde edenler için evimi temiz tut!' [demiştik]. İnsanlar arasında haccı ilan et ki gerek yaya olarak gerekse uzak yollardan gelen yorgun binekler üzerinde sana gelsinler; kendilerine ait birtakım faydalara...
لَهُم ويذكروا اسْم الله فِي أَيَّام مَعْلُومَات على مَا رزقهم من بَهِيمَة الْأَنْعَام فَكُلُوا مِنْهَا وأطعموا البائس الْفَقِير
...şahit olsunlar ve kendilerine rızık olarak verdiği dört ayaklı davarlar üzerine belirli günlerde Allah'ın adını ansınlar. Artık onlardan siz de yiyin, sıkıntı içindeki yoksula da yedirin" [kavli].
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وهدوا إِلَى الطّيب} قَالَ: ألهموا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {وهدوا إِلَى الطّيب} “Sözün güzeline iletilmişlerdir” kavli hakkında: "Kendilerine ilham edilmiştir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} قَالَ: فِي الْخُصُومَة إِذْ قَالُوا: الله مَوْلَانَا وَلَا مولى لكم
İbn Ebî Hâtim'in Ebu'l-Âliye'den naklettiğine göre o, {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} “Onlar sözün güzeline iletilmişlerdir” kavli hakkında şöyle demiştir: "[Bu,] tartışma sırasında: 'Allah bizim mevlamızdır, sizin ise mevlanız yoktur' dedikleri zamandır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِسْمَاعِيل بن أبي خَالِد {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} قَالَ: الْقُرْآن {وهدوا إِلَى صِرَاط الحميد} قَالَ: الْإِسْلَام
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İsmâil b. Ebî Hâlid'den naklettiğine göre o, {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} “Onlar sözün güzeline iletilmişlerdir” kavli hakkında: "Kur'an'a [iletilmişlerdir]", {وهدوا إِلَى صِرَاط الحميد} “Övülen Allah'ın yoluna iletilmişlerdir” kavli hakkında ise: "İslam'a [iletilmişlerdir]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} قَالَ: الْإِخْلَاص {وهدوا إِلَى صِرَاط الحميد} قَالَ: الإِسلام
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'ten naklettiğine göre o, {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} “Onlar sözün güzeline iletilmişlerdir” kavli hakkında: "İhlasa", {وهدوا إِلَى صِرَاط الحميد} “Övülen Allah'ın yoluna iletilmişlerdir” kavli hakkında ise: "İslam'a" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَلَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه الَّذِي قَالَ (إِلَيْهِ يصعد الْكَلم الطّيب)
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre o, {وهدوا إِلَى الطّيب من القَوْل} “Onlar sözün güzeline iletilmişlerdir” kavli hakkında şöyle demiştir: "[Bu,] Allah'ın (إِلَيْهِ يصعد الْكَلم الطّيب) 'Güzel kelimeler O'na yükselir' buyurduğu 'Lâ ilâhe illallâh', 'Allâhu ekber' ve 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh'tır."
وَأخرج عبد حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْحرم كُله هُوَ الْمَسْجِد الْحَرَام
Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Harem bölgesinin tamamı Mescid-i Harâm'dır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} قَالَ: خلق الله فِيهِ سَوَاء
Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” kavli hakkında: "Allah'ın yarattıkları orada eşittir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير مثله
İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Cübeyr'den aynısını nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سَوَاء} يَعْنِي شرعا وَاحِدًا {العاكف فِيهِ} قَالَ: أهل مَكَّة فِي مَكَّة أَيَّام الْحَج {والباد} قَالَ: من كَانَ فِي غير أَهلهَا من يعْتَكف بِهِ من الْآفَاق قَالَ: هم فِي منَازِل مَكَّة سَوَاء فَيَنْبَغِي لأهل مَكَّة أَن يوسعوا لَهُم حَتَّى يقضوا مناسكهم
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o; {سَوَاء} “eşittir” kavli hakkında "tek bir şeriat/hüküm" demektir; {العاكف فِيهِ} “orada oturan” kavli hakkında: "Hac günlerinde Mekke'de bulunan Mekke ehlidir", {والباد} “dışarıdan gelen” kavli hakkında ise: "Mekke ehlinden olmayıp uzak diyarlardan oraya gelenlerdir; onlar Mekke konaklarında eşittirler, dolayısıyla Mekke halkının onlar menâsiklerini tamamlayıncaya kadar onlara yer açması gerekir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ البادي وَأهل مَكَّة سَوَاء فِي الْمنزل وَالْحرم
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Dışarıdan gelen kimse ile Mekke ehli, konaklama ve Harem hususunda eşittir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد وَعَطَاء {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} قَالَ: سَوَاء فِي تَعْظِيم الْبَلَد وتحريمه
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid ve Atâ'dan naklettiğine göre onlar, {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” kavli hakkında: "Beldenin tazim edilmesi ve haramlığı hususunda eşittirler" demişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: {سَوَاء} فِي جواره وأمنه وحرمته {العاكف فِيهِ} أهل مَكَّة {والباد} من يعتكفه من أهل الْآفَاق
Abd b. Humeyd ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Katâde'den naklettiğine göre o bu ayet hakkında şöyle demiştir: "[Onlar] himayesi, güvenliği ve hürmeti hususunda {سَوَاء} 'eşittirler'; {العاكف فِيهِ} 'orada oturan' Mekke ehlidir, {والباد} 'dışarıdan gelen' ise uzak diyarlardan gelip orada kalan kimsedir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن حُصَيْن قَالَ: سَأَلت سعيد بن جُبَير: أعتكف بِمَكَّة قَالَ: لَا
Abd b. Humeyd'in İbn Husayn'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Saîd b. Cübeyr'e: "Mekke'de itikâfa gireyim mi?" diye sordum. O da: "Hayır" dedi.
أَنْت معتكف مَا أَقمت
[Zira] kaldığın müddetçe sen itikâftasın.
قَالَ الله {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد}
Nitekim Allah: {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: النَّاس بِمَكَّة سَوَاء لَيْسَ أحد أَحَق بالمنازل من أحد
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: "İnsanlar Mekke'de eşittir; hiç kimse konaklar hususunda bir başkasından daha hak sahibi değildir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: من أَخذ من أجور بيُوت مَكَّة إِنَّمَا يَأْكُل فِي بَطْنه نَارا
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in Abdullah b. Amr'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke evlerinin kiralarından alan kimse, karnına ancak ateş doldurur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن عَطاء أَنه كَانَ يكره أَن تبَاع بيُوت مَكَّة أَو تكرى
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Atâ, Mekke evlerinin satılmasını veya kiraya verilmesini mekruh görürdü.
وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم أَنه كَانَ يكره إِجَارَة بيُوت مَكَّة
Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre İbrâhîm [en-Nehaî], Mekke evlerinin kiralanmasını mekruh görürdü.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عمر أَن عمر نهى أَن تغلق أَبْوَاب دور مَكَّة فَإِن النَّاس كَانُوا ينزلون مِنْهَا حَيْثُ وجدوا حَتَّى كَانُوا يضْربُونَ فساطيطهم فِي الدّور
Abd b. Humeyd'in İbn Ömer'den naklettiğine göre Ömer, Mekke evlerinin kapılarının kapatılmasını yasaklamıştı; zira insanlar buldukları yere konaklıyor, hatta çadırlarını evlerin avlularına kuruyorlardı.
وَأخرج ابْن سعد عَن عمر بن الْخطاب أَن رجلا قَالَ لَهُ عِنْد الْمَرْوَة: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ أقطعني مَكَانا لي ولعقبي
İbn Sa'd'ın naklettiğine göre Ömer b. el-Hattâb'a Merve yakınlarında bir adam: "Ey Müminlerin Emîri! Bana ve neslime [mülk olarak] bir yer tahsis et" dedi.
فَأَعْرض عَنهُ عمر وَقَالَ: هُوَ حرم الله {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد}
Ömer ondan yüz çevirdi ve şöyle dedi: "Orası Allah'ın haremidir; {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir”."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: بيُوت مَكَّة لَا تحل إِجَارَتهَا
İbn Ebî Şeybe'nin Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke evlerinin kiralanması helal değildir."
وَأخرج ابْن أبي شية عَن ابْن جريج قَالَ: أَنا قَرَأت كتاب عمر بن عبد الْعَزِيز على النَّاس بِمَكَّة فنهاهم عَن كِرَاء بيُوت مَكَّة ودورها
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Cüreyc'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ömer b. Abdilazîz'in mektubunu Mekke'de insanlara ben okudum; mektupta onları Mekke evlerini ve hanelerini kiraya vermekten menediyordu."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْقَاسِم قَالَ: من أكل شَيْئا من كِرَاء مَكَّة فَإِنَّمَا يَأْكُل نَارا
İbn Ebî Şeybe'nin el-Kâsım'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke kirasından bir şey yiyen kimse ancak ateş yer."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: كَانَ عمر يمْنَع أهل مَكَّة أَن يجْعَلُوا لَهَا أبواباً حَتَّى ينزل الْحَاج فِي عرصات الدّور
İbn Ebî Şeybe'nin Atâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ömer, hacılar evlerin avlularına inebilsinler diye Mekke ehlinin [evlerine] kapı takmasını yasaklardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَعْفَر عَن أَبِيه قَالَ: لم يكن للدور بِمَكَّة أَبْوَاب كَانَ أهل مصر وَأهل الْعرَاق يأْتونَ فَيدْخلُونَ دور مَكَّة
İbn Ebî Şeybe'nin Ca'fer'den, onun da babasından naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke'de evlerin kapıları yoktu; Mısır ve Irak halkı gelir, Mekke'deki evlere girerlerdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن سابط فِي قَوْله {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} قَالَ: البادي الَّذِي يَجِيء من الْحَج والمقيمون سَوَاء فِي الْمنَازل ينزلون حَيْثُ شاؤوا وَلَا يخرج رجل من بَيته
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Sâbit'ten naklettiğine göre o, {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” kavli hakkında şöyle demiştir: "Bâdî hac için dışarıdan gelen kimsedir; o ve yerleşikler konaklama hususunda eşittirler, diledikleri yere konaklarlar ve hiç kimse [kendi] evinden çıkarılmaz."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد صَحِيح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَول الله تَعَالَى {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} قَالَ: سَوَاء الْمُقِيم وَالَّذِي يرحل
İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin sahih bir senetle İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Yüce Allah'ın {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” kavli hakkında: "Yerleşik olan ile göçüp gelen eşittir" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} قَالَ: ينزل أهل مَكَّة وَغَيرهم فِي الْمَسْجِد الْحَرَام
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {سَوَاء العاكف فِيهِ والباد} “Gerek orada oturan gerek dışarıdan gelen için eşittir” kavli hakkında: "Mekke halkı da başkaları da Mescid-i Harâm'a konaklarlar" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: مَكَّة مُبَاحَة لَا تؤجر بيوتها وَلَا تبَاع رباعها
İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mekke [herkese] mubahtır; evleri kiraya verilmez, arazileri satılmaz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن ماجة عَن عَلْقَمَة بن نَضْلَة قَالَ: توفّي رَسُول الله ﷺ وَأَبُو بكر وَعمر وَمَا تدعى رباع مَكَّة إِلَّا السوائب من احْتَاجَ سكن وَمن اسْتغنى أسكن
İbn Ebî Şeybe ve İbn Mâce'nin Alkame b. Nadle'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Ebû Bekir ve Ömer vefat ettiklerinde Mekke mülkleri ortak mallar (sevâib) olarak adlandırılırdı; ihtiyacı olan oturur, ihtiyacı olmayan ise [başkalarını] oturturdu."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عمر أَنه قَالَ: يَا أهل مَكَّة لَا تَتَّخِذُوا لدوركم أبواباً لينزل البادي حَيْثُ شَاءَ
Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Ömer şöyle demiştir: "Ey Mekke ehli! Dışarıdan gelen dilediği yere insin diye evlerinize kapı takmayın."
وَأخرج الدَّارقطني عَن ابْن عَمْرو أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من أكل كِرَاء بيُوت مَكَّة أكل نَارا
Dârekutnî'nin İbn Amr'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mekke evlerinin kirasını yiyen kimse ateş yemiş olur."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن رَاهَوَيْه وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبَزَّار وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود رَفعه فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} قَالَ: لَو أَن رجلا هم فِيهِ بإلحاد وَهُوَ بعدن أبين لأذاقه الله تَعَالَى عذَابا أَلِيمًا
Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Râhûye, Ahmed, Abd b. Humeyd, Bezzâr, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd'dan merfû olarak naklettiklerine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse” kavli hakkında şöyle buyurmuştur: "Bir adam Aden Ebyen'de iken orada bir haktan sapmayı aklından geçirecek olsa, Yüce Allah ona can yakıcı bir azap tattırırdı."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} قَالَ: من هم بخطيئة فَلم يعملها فِي سوى الْبَيْت لم تكْتب عَلَيْهِ حَتَّى يعملها وَمن هم بخطيئة فِي الْبَيْت لم يمته الله من الدُّنْيَا حَتَّى يذيقه من عَذَاب أَلِيم
Saîd b. Mansûr ve Taberânî'nin İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse, ona can yakıcı bir azaptan tattırırız” kavli hakkında şöyle demiştir: "Beyt'in dışında bir günah işlemeyi aklından geçirip de onu yapmayan kimsenin aleyhine, o günahı işleyinceye kadar [bir şey] yazılmaz. Beyt'te ise bir günah işlemeyi aklından geçiren kimseyi Allah, can yakıcı bir azaptan tattırmadıkça dünyadan öldürüp çıkarmaz."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي عبد الله بن أنيس أَن رَسُول الله ﷺ بَعثه مَعَ رجلَيْنِ: أَحدهمَا مُهَاجِرِي وَالْآخر من الْأَنْصَار فافتخروا فِي الْأَنْسَاب فَغَضب عبد الله بن أنيس فَقتل الْأنْصَارِيّ ثمَّ ارْتَدَّ عَن الْإِسْلَام وهرب إِلَى مَكَّة
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Bu ayet Abdullah b. Üneys hakkında inmiştir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu biri muhacir diğeri ensardan iki adamla birlikte göndermişti. Soylarıyla övünmeye başladılar; bunun üzerine Abdullah b. Üneys öfkelenip ensarîyi öldürdü, ardından İslam'dan irtidat edip Mekke'ye kaçtı.
فَنزلت فِيهِ {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} يَعْنِي من لَجأ إِلَى الْحرم {بإلحاد} يَعْنِي بميل عَن الْإِسْلَام
[Bunun üzerine] onun hakkında: {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse, ona can yakıcı bir azaptan tattırırız” ayeti indi. Yani kim Harem'e sığınır da {بإلحاد} “haktan saparak” yani İslam'dan dönerek [oraya yönelirse demektir]."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد}
Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Katâde'den naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد} “Kim orada haktan sapmak isterse” kavli hakkında:
قَالَ: من لَجأ إِلَى الْحرم ليشرك فِيهِ عذبه الله
Şöyle demiştir: "Kim orada şirk koşmak için Harem'e sığınırsa Allah ona azap eder."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} قَالَ: بشرك
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse” kavli hakkında: "Şirk ile" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} قَالَ: هُوَ أَن يعبد فِيهِ غير الله
İbn Cerîr'in Mücâhid'den naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse” kavli hakkında: "Orada Allah'tan başkasına ibadet edilmesidir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} يَعْنِي أَن تستحل من الْحَرَام مَا حرم الله عَلَيْك من لِسَان أَو قتل فتظلم من لَا يظلمك وَتقتل من لَا يقتلك
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse” kavli hakkında şöyle demiştir: "Allah'ın sana haram kıldığı söz veya öldürme gibi haramları helal saymandır; böylece sana zulmetmeyene zulmeder, seni öldürmeyeni öldürürsün.
فَإِذا فعل ذَلِك فقد وَجب لَهُ عَذَاب أَلِيم
Bunu yaptığı zaman da can yakıcı bir azap onun üzerine kesinleşmiş olur."
وَأخرج ابْن جرير عَن حبيب بن أبي ثَابت فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} قَالَ: هم المحتكرون الطَّعَام بِمَكَّة
İbn Cerîr'in Habîb b. Ebî Sâbit'ten naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse” kavli hakkında: "Onlar Mekke'de yiyecek maddelerini ihtikâr edenlerdir (stoklayıp karaborsacılık yapanlardır)" demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن يعلى بن أُميَّة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: احتكار الطَّعَام فِي الْحرم إلحاد فِيهِ
Buhârî Târîh'inde, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Ya'lâ b. Ümeyye'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Harem'de yiyecek maddelerini ihtikâr etmek (stoklayıp karaborsacılık yapmak), orada bir haktan sapmadır (ilhâddır)."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: احتكار الطَّعَام بِمَكَّة إلحاد بظُلْم
Saîd b. Mansûr, Buhârî Târîh'inde ve İbnu'l-Münzir'in Ömer b. el-Hattâb'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke'de yiyecek maddelerini ihtikâr etmek, zulüm ile haktan sapmaktır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: بيع الطَّعَام بِمَكَّة إلحاد
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Ömer'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Mekke'de yiyecek satmak haktan sapmadır (ilhâddır)."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: احتكار الطَّعَام بِمَكَّة إلحاد
Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin İbn Ömer'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Mekke'de yiyecek maddelerini ihtikâr etmek haktan sapmadır (ilhâddır)."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن منيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ لعبد الله بن عَمْرو
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Menî', Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Abdullah b. Amr'ın...
فُسْطَاطَانِ: أَحدهمَا فِي الْحل وَالْآخر فِي الْحرم فَإِذا أَرَادَ أَن يُصَلِّي صلى فِي الَّذِي فِي الْحرم واذا أَرَادَ أَن يُعَاتب أَهله عَاتَبَهُمْ فِي الَّذِي فِي الْحل
...iki çadırı vardı: Biri Hill (Harem sınırları dışındaki) bölgede, diğeri ise Harem'de idi. Namaz kılmak istediğinde Harem'deki çadırda kılar, ailesine sitem etmek istediğinde ise Hill bölgesindekinde sitem ederdi.
فَقيل لَهُ فَقَالَ: كُنَّا نحدَّث أَن من الْإِلْحَاد فِيهِ أَن يَقُول الرجل: كلا وَالله وبلى وَالله
Kendisine [bunun sebebi] sorulunca şöyle dedi: "Bize rivayet edilirdi ki, kişinin orada 'Hayır, vallahi!' ve 'Evet, vallahi!' [diyerek yemin] etmesi bile haktan sapmaktandır (ilhâddandır)."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: شتم الْخَادِم فِي الْحرم ظلم فَمَا فَوْقه
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bu ayet hakkında naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Harem'de hizmetçiye sövmek zulümdür, bundan ötesi ise daha da büyük [zulümdür]."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تِجَارَة الْأَمِير بِمَكَّة إلحاد
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Yöneticinin Mekke'de ticaret yapması haktan sapmadır (ilhâddır)."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أقبل تبع بريد الْكَعْبَة حَتَّى إِذا كَانَ بكراع الغميم بعث الله تَعَالَى عَلَيْهِ ريحًا لَا يكَاد الْقَائِم يقوم إِلَّا بِمَشَقَّة
Hâkim'in sahih olduğunu belirterek İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Tübba‘ Kâbe'yi hedefleyerek yönelip geldi. Nihayetinde Kürâulgamîm'e vardığında Yüce Allah onun üzerine öyle bir rüzgâr gönderdi ki ayakta duran kimse ancak büyük bir güçlükle ayakta durabiliyordu;
وَيذْهب الْقَائِم يقْعد فيصرع وَقَامَت عَلَيْهِ ولقوا مِنْهَا عناء ودعا تبع حبريه فَسَأَلَهُمَا: مَا هَذَا الَّذِي بعث عليّ قَالَا: أوتؤمنا قَالَ: أَنْتُم آمنون
ayaktaki kimse oturmaya kalksa yere seriliyordu. Rüzgâr üzerlerine çöktü ve ondan ötürü büyük bir sıkıntı çektiler. Bunun üzerine Tübba‘ iki Yahudi din bilginini çağırıp onlara: 'Üzerime gönderilen bu şey nedir?' diye sordu. Onlar: 'Bize eman verir misin?' dediler. O da: 'Emandasınız' dedi.
قَالَا: فَإنَّك تُرِيدُ بَيْتا يمنعهُ الله مِمَّن أَرَادَهُ قَالَ: فَمَا يذهب هَذَا عني قَالَا: تجرد فِي ثَوْبَيْنِ ثمَّ تَقول: لبيْك اللَّهُمَّ لبيْك ثمَّ تدخل فَتَطُوف بِهِ فَلَا تهيج أحدا من أَهله
Onlar: 'Sen öyle bir Beyt'e yöneliyorsun ki Allah onu, kendisine [kötülükle] kastedenlerden korur' dediler. O: 'Peki bunu benden ne giderir?' diye sordu. Onlar: 'İki parça ihram bezine bürünürsün, sonra 'Lebbeyk Allâhümme lebbeyk' dersin; ardından oraya girip tavaf edersin ve oranın halkından hiç kimseyi tedirgin edip incitmezsin' dediler.
قَالَ: فَإِن أَجمعت على هَذَا ذهبت هَذِه الرّيح عني قَالَا نعم
[Tübba‘]: 'Eğer buna kesin karar verirsem bu rüzgâr benden gider mi?' dedi. Onlar: 'Evet' dediler.
فتجرد ثمَّ لبّى فأدبرت الرّيح كَقطع اللَّيْل المظلم
Bunun üzerine [Tübba‘ dikişli elbiselerden] soyundu, ardından telbiye getirdi. Rüzgâr da karanlık gece parçaları gibi çekilip gitti."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس فِي قَوْله {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} قَالَ: حَدثنَا شيخ من عقب الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار أَنهم أَخْبرُوهُ أَن أَيّمَا أحد أَرَادَ بِهِ مَا أَرَادَ أَصْحَاب الْفِيل عجل لَهُم الْعقُوبَة فِي الدُّنْيَا وَقَالَ: إِنَّمَا يُؤْتِي استحلاله من قبل أَهله
İbn Ebî Hâtim'in Rebî' b. Enes'ten naklettiğine göre o, {وَمن يرد فِيهِ بإلحاد بظُلْم نذقه من عَذَاب أَلِيم} “Kim orada zulüm ile haktan sapmak isterse, ona can yakıcı bir azaptan tattırırız” kavli hakkında şöyle demiştir: "Bize Muhacirler ve Ensar'ın neslinden bir ihtiyar anlattı; onlar kendisine, kim Fil Ashâbı'nın niyet ettiği şeyi oraya yapmak isterse dünyadaki cezalarının aceleyle verileceğini haber vermiş ve şöyle demiştir: 'Orayı helal saymak/çiğnemek ancak oranın kendi halkı tarafından meydana getirilir.'
فَأَخْبرنِي عَنْهُم أَنه وجد سطران بِمَكَّة مكتوبان فِي الْمقَام: أما أَحدهمَا فَكَانَ كِتَابَته: بِسم الله وَالْبركَة وضعت بَيْتِي بِمَكَّة طَعَام أَهله اللَّحْم وَالسمن وَالتَّمْر وَمن دخله كَانَ آمنا لَا يحله إِلَّا أَهله
[Rebî‘] dedi ki: 'Bana onlardan rivayetle anlattı ki Mekke'de Makâm'da yazılı iki satır bulunmuştu. Birincisinin yazısı şöyleydi: Bismillâh ve'l-berekeh. Evimi Mekke'ye koydum; halkının yiyeceği et, tereyağı ve hurmadır. Oraya giren güvende olur; orayı ancak kendi halkı helal sayar/çiğner.'
قَالَ: لَوْلَا أَن أَهله هم الَّذين فعلوا بِهِ مَا قد علمت لعجل لَهُم فِي الدُّنْيَا الْعَذَاب
Dedi ki: 'Eğer bildiğin o şeyleri oraya yapanlar kendi halkı olmasaydı, azap onlara dünyada aceleyle verilirdi.'
قَالَ: ثمَّ أَخْبرنِي أَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: قبل أَن يسْتَحل مِنْهُ الَّذِي يسْتَحل قَالَ: أجد مَكْتُوبًا فِي الْكتاب الأول: عبد الله يسْتَحل بِهِ الْحرم وَعِنْده عبد الله بن عَمْرو بن الْخطاب وَعبد الله بن الزبير
[Rebî‘] dedi ki: 'Sonra bana Abdullah b. Amr b. el-Âs'ın, çiğnenen şeyler çiğnenmeden önce şöyle dediğini haber verdi: 'İlk Kitap'ta yazılı buluyorum ki: Harem, bir Abdullah sebebiyle helal sayılacak/çiğnenecektir.' O esnada yanında Abdullah b. Ömer b. el-Hattâb ile Abdullah b. ez-Zübeyr bulunuyordu.'"