وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم ﵁ أَنه قَرَأَ {وَالْبدن} خَفِيفَة
Abd b. Humeyd'in Âsım [radıyallâhu anh]'tan naklettiğine göre o, {وَالْبُدْنَ} “Kurbanlık büyükbaş hayvanları da...” [kelimesini dâl harfini] hafifleterek (cezimli) okumuştur.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن عمر ﵁ قَالَ: لَا نعلم الْبدن إِلَّا من الْإِبِل وَالْبَقر
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in naklettiğine göre Abdullah b. Ömer [radıyallâhu anh]: "Biz büdn'ün (kurbanlık büyükbaş hayvanların) yalnızca deve ve sığırdan olduğunu biliriz" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: الْبَدنَة ذَات الْخُف
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer [radıyallâhu anh]: "Bedene, tabanlı olandır (devedir)" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر ﵁ قَالَ: الْبَدنَة ذَات الْبدن من الْإِبِل وَالْبَقر
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer [radıyallâhu anh]: "Bedene; deve ve sığırdan cüsseli olandır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لَيْسَ الْبدن إِلَّا من الإِبل
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Mücâhid [radıyallâhu anh]: "Bedene yalnızca deveden olur" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الْكَرِيم قَالَ: اخْتلف عَطاء وَالْحكم فَقَالَ عَطاء الْبدن من الْإِبِل وَالْبَقر
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Abdülkerîm şöyle demiştir: Atâ ile el-Hakem ihtilaf ettiler; Atâ: "Bedene deve ve sığırdandır" dedi.
وَقَالَ الحكم: من الإِبل
el-Hakem ise: "[Yalnızca] devedendir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: الْبدن الْبَعِير وَالْبَقَرَة
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Saîd b. el-Müseyyeb: "Bedene deve ve sığırdır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ قَالَ: الْبدن من الْبَقر
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Hasan [el-Basrî - radıyallâhu anh]: "Bedene sığırdandır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن يَعْقُوب الريَاحي عَن أَبِيه قَالَ أوصى الي رجل وَأوصى ببدنة فَأتيت ابْن عَبَّاس ﵄ فَقلت لَهُ: إِن رجلا أوصى إِلَيّ وَأوصى إِلَيّ ببدنة فَهَل تجزىء عني بقرة قَالَ: نعم
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in Ya'kûb er-Riyâhî'den, onun da babasından naklettiğine göre babası şöyle demiştir: Bir adam bana vasiyette bulundu ve bir bedene kurban edilmesini vasiyet etti. Bunun üzerine İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ]'a gelip ona: "Bir adam bana vasiyette bulundu ve bana bir bedene [kurban etmemi] vasiyet etti. Benim adıma bir sığır kurban etmek yeterli olur mu?" diye sordum. O da: "Evet" dedi.
ثمَّ قَالَ: مِمَّن صَاحبكُم فَقلت: من بني ريَاح
Sonra: "Arkadaşınız kimlerdendir?" diye sordu. Ben de: "Benî Riyâh'tandır" dedim.
قَالَ: وَمَتى تقتني
[İbn Abbâs]: "Ne zamandan beri edinirler..."
اقتنى بَنو ريَاح الْبَقر إِلَى الْإِبِل [] وَهُوَ صَاحبكُم وَإِنَّمَا الْبَقر للأسد وَعبد الْقَيْس
"...Riyâhoğulları devenin yanında sığır edindi? [] O sizin arkadaşınızdır. Sığır beslemek ancak Ezd ve Abdülkays kabilelerine aittir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: إِنَّمَا سميت الْبدن من قبل السمانة
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Mücâhid [radıyallâhu anh]: "Büdn (büyükbaş kurbanlıklar), ancak semiz olmalarından dolayı bu şekilde isimlendirilmiştir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم فِي قَوْله {لكم فِيهَا خير} قَالَ: هِيَ الْبَدنَة
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbrâhîm [en-Nehaî], {لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ} “Sizin için onlarda hayır vardır” kavli hakkında şöyle demiştir: "O bedenedir;
ان احْتَاجَ إِلَى ظهر ركب أَو إِلَى لبن شرب
Eğer [kişi] bineğe ihtiyaç duyarsa biner, süte ihtiyaç duyarsa içer."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لكم فِيهَا خير} قَالَ: لكم أجر وَمَنَافع للبدن
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Mücâhid [radıyallâhu anh], {لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ} “Sizin için onlarda hayır vardır” kavli hakkında: "Sizin için [ahirette] sevap ve kurbanlık hayvanlarda menfaatler vardır" demiştir.
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَابْن ماجة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن زيد بن أَرقم ﵁ قَالَ: قُلْنَا يارسول الله مَا هَذِه الضاحي قَالَ: سنة أبيكم إِبْرَاهِيم قَالَ: فَمَا لنا فِيهَا يَا رَسُول الله قَالَ: بِكُل شَعْرَة حَسَنَة قَالُوا: فالصوف قَالَ: بِكُل شَعْرَة من الصُّوف حَسَنَة
Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Mâce, Taberânî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin naklettiğine göre Zeyd b. Erkam [radıyallâhu anh] şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu kurbanlar nedir?" dedik. [Allah Resûlü]: "Babanız İbrâhim'in sünnetidir" buyurdu. "Peki bunlarda bizim için ne [sevap] vardır ey Allah'ın Resûlü?" dedik. "Her bir tüyüne karşılık bir sevap vardır" buyurdu. "Yünlü hayvanların yünü için de mi?" dediler. "Yünün her bir tüyüne karşılık da bir sevap vardır" buyurdu.
وَأخرج ابْن عدي وَالدَّارقطني وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا أنفقت الْوَرق فِي شَيْء أفضل من نحيرة فِي يَوْم عيد
İbn Adiy, Dârekutnî, Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin naklettiğine göre İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ] şöyle demiştir: Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: "Gümüş (para), bayram gününde kesilen bir kurbandan daha faziletli bir şeye harcanmamıştır."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وحسنة وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَائِشَة - رَضِي الله
Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbn Mâce ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Âişe [radıyallâhu...
عَنْهَا - أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا عمل ابْن آدم يَوْم النَّحْر عملا أحب إِلَى الله من هراقه دم وَإِنَّهَا لتأتي يَوْم الْقِيَامَة بقرونها واظلافها وَأَشْعَارهَا وَإِن الدَّم ليَقَع من الله بمَكَان قبل أَن يَقع على الأَرْض فطيبوا بهَا نفسا
...anhâ]'dan naklettiğine göre Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: "Âdemoğlu kurban bayramı gününde Allah katında kan akıtmaktan (kurban kesmekten) daha sevimli bir amel işlememiştir. Şüphesiz o [kurban edilen hayvan], kıyamet gününde boynuzları, tırnakları ve kıllarıyla gelecektir. Şüphesiz [akıtılan] kan, yere düşmeden önce Allah katında [yüce] bir yere ulaşır. O halde kurbanlarınızı gönül hoşluğuyla kesin!"
وَأخرج ابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أَب هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من وجد سَعَة لَان يصحي فَلم يضح فَلَا يقربن مصلانا
İbn Mâce, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî'nin naklettiğine göre Ebû Hüreyre şöyle demiştir: Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]: "İmkânı olup da kurban kesmeyen kimse mescidimize (namazgâhımıza) yaklaşmasın!" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَالك بن أنس قَالَ: حج سعيد بن الْمسيب وَحج مَعَه ابْن حَرْمَلَة فَاشْترى سعيد كَبْشًا فضحى بِهِ وَاشْترى ابْن حَرْمَلَة بَدَنَة بِسِتَّة دَنَانِير فنحرها
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Mâlik b. Enes şöyle demiştir: Saîd b. el-Müseyyeb hacca gitti, İbn Harmele de onunla birlikte hacca gitti. Saîd bir koç satın alıp kurban etti; İbn Harmele ise altı dinara bir deve (bedene) satın alıp onu kurban etti.
فَقَالَ لَهُ سعيد: اما كَانَ لَك فِينَا أُسْوَة فَقَالَ: إِنِّي سَمِعت الله يَقُول: {وَالْبدن جعلناها لكم من شَعَائِر الله لكم فِيهَا خير} فاحببت أَن آخذ الْخَيْر من حَيْثُ دلَّنِي الله عَلَيْهِ فاعجب ذَلِك ابْن الْمسيب مِنْهُ وَجعل يحدث بهَا عَنهُ
Saîd ona: "Bizde senin için bir örnek yok muydu?" deyince o: "Ben Allah'ın, {وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ} “Kurbanlık büyükbaş hayvanları da sizin için Allah'ın dinî nişanelerinden kıldık; sizin için onlarda hayır vardır” buyurduğunu işittim; bu yüzden hayrı Allah'ın bana gösterdiği yerden almak istedim" dedi. Bu durum İbnü'l-Müseyyeb'in çok hoşuna gitti ve bunu ondan rivayet etmeye başladı.
وَأخرج أَبُو نعيم الْحِلْية عَن ابْن عُيَيْنَة قَالَ: حج صَفْوَان بن سليم وَمَعَهُ سَبْعَة دَنَانِير فَاشْترى بهَا بَدَنَة فَقيل لَهُ: لَيْسَ مَعَك إِلَّا سَبْعَة دَنَانِير تشتري بهَا بَدَنَة فَقَالَ: إِنِّي سَمِعت الله يَقُول: {لكم فِيهَا خير}
Ebû Nuaym el-Hilye'de İbn Uyeyne'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: Safvân b. Süleym hacca gitti; yanında yedi dinar vardı ve onunla bir deve (bedene) satın aldı. Kendisine: "Yanında sadece yedi dinar varken onunla bir deve mi satın alıyorsun?" denilince o: "Ben Allah'ın: {لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ} “Sizin için onlarda hayır vardır” buyurduğunu işittim" dedi.
وَأخرج قَاسم بن أصبغ وَابْن عبد الْبر فِي التَّمْهِيد عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: يَا أَيهَا النَّاس ضحوا وطيبوا بهَا نفسا فَإِنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من عبد يُوَجه بأضحيته إِلَى الْقبْلَة إِلَّا كَانَ دَمهَا وقرنها وصوفها حَسَنَات محضرات فِي مِيزَانه يَوْم الْقِيَامَة فَإِن الدَّم إِن وَقع فِي التُّرَاب فَإِنَّمَا يَقع فِي حرز الله حَتَّى يُوفيه صَاحبه يَوْم الْقِيَامَة وَقَالَ رَسُول الله ﷺ اعْمَلُوا قَلِيلا تجزوا كثيرا
Kâsım b. Asbağ ve et-Temhîd'de İbn Abdilberr'in naklettiğine göre Âişe [radıyallâhu anhâ] şöyle demiştir: "Ey insanlar! Kurban kesin ve bunu gönül hoşluğuyla yapın! Çünkü ben Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Kurbanını kıbleye yönelten hiçbir kul yoktur ki, onun kanı, boynuzu ve yünü kıyamet gününde mizanında hazır edilmiş sevaplar olmasın. Zira kan toprağa düştüğünde, kıyamet gününde sahibine tastamam verilmek üzere ancak Allah'ın muhafazasına düşmüş olur.' Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] ayrıca: 'Az amel edin, çok mükâfatlandırılın' buyurdu."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الأشد السملي عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أفضل الضَّحَايَا أغلاها وأسمنها
Ahmed'in Ebu'l-Eşedd es-Sülemî'den, onun babasından, onun da dedesinden naklettiğine göre Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: "Kurbanların en faziletlisi, en değerlisi ve en semiz olanıdır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس قَالَ: مَا أنْفق النَّاس من نَفَقَة أعظم أجرا من دم يهراق يَوْم النَّحْر إِلَّا رحما محتاجة يصلها
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Tâvûs şöyle demiştir: "İnsanların yaptığı harcamalar içinde, bayram gününde akıtılan kurban kanından daha büyük ecir getiren hiçbir harcama yoktur; ancak kişinin sıla-i rahimde bulunduğu muhtaç bir akraba hariçtir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لكم فِيهَا خير} قَالَ: إِن احْتَاجَ إِلَى اللَّبن شرب وَإِن احْتَاجَ إِلَى الرّكُوب ركب وَإِن احْتَاجَ إِلَى الصُّوف أَخذ
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Mücâhid, {لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ} “Sizin için onlarda hayır vardır” kavli hakkında: "Süte ihtiyaç duyarsa içer, binmeye ihtiyaç duyarsa biner, yüne ihtiyaç duyarsa alır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة قَالَ: قَالَ رجل لِابْنِ عَبَّاس أيركب الرجل الْبَدنَة على غير مثقل قَالَ: ويحلبها على غير مجهد
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre İkrime şöyle demiştir: Bir adam İbn Abbâs'a: "Kişi, [hayvana] ağır gelmeyecek şekilde kurbanlık devesine binebilir mi?" diye sordu. O da: "Hayvanı takatsiz bırakmayacak şekilde sağabilir de" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ ﵁ قَالَ: يركب الرجل بدنته بِالْمَعْرُوفِ
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Ali [radıyallâhu anh]: "Kişi kurbanlık devesine örfe uygun (hırpalamadan) biner" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اركبوا الْهَدْي بِالْمَعْرُوفِ حَتَّى تَجدوا ظهرا
İbn Ebî Şeybe'nin Câbir'den naklettiğine göre Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]: "[Başka bir] binek buluncaya kadar kurbanlık hayvana örfe uygun (zarar vermeden) binin" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَطاء ﵁: أَن النَّبِي ﷺ رخص لَهُم أَن يركبوها إِذا احتاجوا إِلَيْهَا
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Atâ [radıyallâhu anh]: "Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem], ihtiyaç duyduklarında kurbanlık hayvanlara binmeleri hususunda onlara ruhsat verdi" demiştir.
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة: أَن النَّبِي ﷺ رأى رجلا يَسُوق بَدَنَة فَقَالَ: اركبها قَالَ: إِنَّهَا بَدَنَة
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî'nin naklettiğine göre Ebû Hüreyre şöyle demiştir: Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem] bir deveyi önünde güden bir adam gördü ve: "Ona bin" buyurdu. Adam: "O kurbanlık bir devedir" dedi.
قَالَ: اركبها وَيلك أَو يحك
[Allah Resûlü]: "Yazık sana! Ona bin" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس: أَن النَّبِي ﷺ رأى رجلا يَسُوق بَدَنَة أَو هَدِيَّة فَقَالَ: اركبها فَقَالَ: إِنَّهَا بَدَنَة - أَو هَدِيَّة
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Enes şöyle demiştir: Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem] kurbanlık bir deve sevk eden bir adam gördü ve: "Ona bin" buyurdu. Adam: "O kurbanlık bir deve -veya hedy kurbanı-" dedi.
قَالَ: وَإِن كَانَت
[Allah Resûlü]: "Öyle olsa bile [bin]" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْأَضَاحِي وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي ظبْيَان قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن قَوْله {فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صواف} قَالَ: إِذا أردْت أَن تنحر الْبَدنَة فاقمها على ثَلَاث قَوَائِم معقولة ثمَّ قل: بِسم الله وَالله أكبر اللَّهُمَّ مِنْك وَلَك
Abd b. Humeyd, el-Edâhî'de İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Ebî Hâtim, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Ebû Zabyân'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'a {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “Artık onlar [kurban edilmek üzere] saf halinde ayakta dururken üzerlerine Allah'ın adını anın” kavlini sordum; şöyle dedi: "Kurbanlık deveyi kesmek istediğin zaman, [bir ayağı] bağlı olarak üç ayağı üzerinde dikelt, sonra da: 'Bismillâhi vallâhu ekber, Allâhümme minke ve lek (Allah'ın adıyla, Allah en büyüktür. Allah'ım! Bu sendendir ve senin içindir)' de."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَأَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {صواف} قَالَ: قيَاما معقولة
Feryâbî, Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in çeşitli yollardan naklettiğine göre İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ], {صَوَافَّ} “...saf halinde ayakta dururken...” kavli hakkında: "[Bir ayağı] bağlanmış halde ayakta dururken" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر: أَنه نحر بَدَنَة وَهِي قَائِمَة معقولة إِحْدَى يَديهَا
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer, bir deveyi ön ayaklarından biri bağlanmış olarak ayakta iken boğazlamış...
وَقَالَ: {صواف} كَمَا قَالَ الله ﷿
...ve: "Aziz ve Celil olan Allah'ın buyurduğu gibi {صَوَافَّ} 'saf halinde ayakta dururken'" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن ابْن عَبَّاس ﵄: أَن رجلا أَنَاخَ بدنته وَهُوَ يَنْحَرهَا فَقَالَ: ابعثها قيام مُقَيّد سنة مُحَمَّد ﷺ
İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim'in naklettiğine göre İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ], devesini çöktürüp kesmekte olan bir adama rastladı ve: "Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in sünneti üzere [bir ayağı] bağlı olarak ayakta kesmek için onu kaldır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن سابط: أَن النَّبِي ﷺ وَأَصْحَابه كَانُوا يعْقلُونَ من الْبَدنَة الْيُسْرَى وينحروها قَائِمَة على مَا هِيَ من قَوَائِمهَا
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre İbn Sâbit şöyle demiştir: "Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem] ve ashabı, kurbanlık devenin sol ön ayağını bağlarlar ve geri kalan ayakları üzerinde ayakta dururken onu keserlerdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر ﵁ أَنه كَانَ يَنْحَرهَا وَهِي معقولة يَدهَا الْيُمْنَى
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre İbn Ömer [radıyallâhu anh], deveyi sağ ön ayağı bağlanmış halde keserdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن فِي الدنة كَيفَ تنحر قَالَ: تعقل يَدهَا الْيُسْرَى وينحرها من قبل يَدهَا الْيُمْنَى
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Hasan [el-Basrî], devenin nasıl kesileceği hususunda şöyle demiştir: "Sol ön ayağı bağlanır ve sağ ön ayağı tarafından kesilir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد أَنه كَانَ يعقل يَدهَا الْيُسْرَى إِذا أَرَادَ أَن يَنْحَرهَا
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Mücâhid, deveyi kesmek istediği zaman onun sol ön ayağını bağlardı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: اعقل أَي الْيَدَيْنِ شِئْت
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Atâ: "İki ön ayaktan dilediğini bağla" demiştir.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس ﵄: أَنه كَانَ يقْرَأ (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صَوَافِن)
el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ'nın naklettiğine göre İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ], (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صَوَافِن) "[Artık onlar] üç ayak üzerinde dikilirken üzerlerine Allah'ın adını anın" şeklinde okurdu.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن مُجَاهِد فِي قَوْله (صَوَافِن) قَالَ: معقولة على ثَلَاثَة
İbnü'l-Enbârî'nin naklettiğine göre Mücâhid, (صَوَافِن) kavli hakkında: "[Bir ayağı] bağlanıp üç [ayak] üzerinde durandır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْأَنْبَارِي عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَ عبد الله بن مَسْعُود يقْرَأ (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صَوَافِن) أَي معقولة قيَاما
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Enbârî'nin naklettiğine göre Katâde şöyle demiştir: Abdullah b. Mes'ûd (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صَوَافِن) şeklinde okurdu; yani "[bir ayağı] bağlanmış olarak ayakta dururken" [demektir].
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير ﵁: أَنه كَانَ يقرأُها (صَوَافِن) قَالَ: رَأَيْت ابْن عمر ينْحَر بدنته وَهِي على ثَلَاثَة قَوَائِم قيَاما معقولة
Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Saîd b. Cübeyr [radıyallâhu anh] bu [ayeti] (صَوَافِن) şeklinde okur ve şöyle derdi: "İbn Ömer'i, kurbanlık devesini bir ön ayağı bağlanmış halde üç ayak üzerinde ayakta dururken kestiğini gördüm."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد قَالَ: من قَرَأَهَا (صَوَافِن) قَالَ: معقولة
Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin naklettiğine göre Mücâhid şöyle demiştir: "Kim bu [ayeti] (صَوَافِن) şeklinde okursa, [bu] '[bir ayağı] bağlanmış' demektir."
وَمن قَرَأَهَا {صواف} قَالَ: يصف بَين يَديهَا
"Kim de onu {صواف} “saf saf dururken” şeklinde okursa, [bu] 'ön ayaklarını [hizada] dizer' demektir."
وَلَفظ عبد بن حميد من قَرَأَهَا {صواف} فَهِيَ قَائِمَة مَضْمُومَة يَديهَا
Abd b. Humeyd'in rivayetindeki lafız şöyledir: "Kim de onu {صواف} “saf saf dururken” şeklinde okursa, o, ön ayakları bitiştirilmiş halde ayakta durandır."
وَمن قَرَأَهَا (صَوَافِن) قيَاما معقولة وَلَفظ ابْن أبي شيبَة الصَّواف على أَربع والصوافن على ثَلَاثَة
"Kim de onu (صَوَافِن) şeklinde okursa, [bu] [bir ayağı] bağlanmış halde ayakta durandır." İbn Ebî Şeybe'nin lafzında ise şöyledir: "es-Savâf dört [ayak] üzerinde, es-Savâfin ise üç [ayak] üzerindedir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن أَنه كَانَ يَقْرَأها {صواف} قَالَ: خاصلة
Abdürrezzâk, Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Hasan [el-Basrî], bu [ayeti] {صواف} “saf saf dururken” şeklinde okur ve: "Halis olarak..." derdi.
لله تَعَالَى قَالَ: كَانُوا يذبحونها لأصنامهم
...Allah Teâlâ için [kesilendir]. [Çünkü Cahiliye döneminde] onu putları için keserlerdi.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم أَنه قَرَأَ (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صوافي) بِالْيَاءِ منتصبة
Ebû Ubeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Zeyd b. Eslem (فاذكروا اسْم الله عَلَيْهَا صوافي) şeklinde, fethalı 'yâ' ile okumuştur.
وَقَالَ: خَالِصَة لله من الشّرك لأَنهم كَانُوا يشركُونَ فِي الْجَاهِلِيَّة إِذا نحروها
Ve şöyle demiştir: "Şirkten arınmış olarak sırf Allah içindir. Zira onlar Câhiliye döneminde develeri kestikleri vakit şirk koşarlardı."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فَإِذا وَجَبت} قَالَ: سَقَطت على جنبها
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Abbâs, {فَإِذا وَجَبت} “Yanları yere düştüğü zaman” kavli hakkında: "Yan üstü düştüğü [zaman]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فَإِذا وَجَبت} قَالَ نحرت
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Abbâs, {فَإِذا وَجَبت} “Yanları yere düştüğü zaman” kavli hakkında: "Kesildiği [zaman]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {فَإِذا وَجَبت جنوبها} قَالَ: إِذا سَقَطت إِلَى الأَرْض
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in naklettiğine göre Mücâhid, {فَإِذا وَجَبت جنوبها} “Yanları yere düştüğü zaman” kavli hakkında: "Yere düştüğü vakit" demiştir.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن عبد الله ابْن قرط قَالَ: قدم إِلَى النَّبِي ﷺ بدنات خمس أَو سِتّ فطفقن يزدلفن إِلَيْهِ بأيتهن يبْدَأ فَلَمَّا وَجَبت جنوبها قَالَ: من شَاءَ اقتطع
Ebû Dâvûd, Nesâî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın naklettiğine göre Abdullah b. Kurt şöyle demiştir: Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e beş veya altı kurbanlık deve getirildi. Hangisinden başlayacak diye [önce boğazlanmak için] ona doğru yanaşmaya başladılar. Yanları yere düşüp [canları çıkınca], [Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Dileyen [etinden] kessin" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر أَنه: كَانَ يطعم من بدنه قبل أَن يَأْكُل مِنْهَا وَيَقُول: {فَكُلُوا مِنْهَا وأطعموا} هما سَوَاء
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer, kurbanlık devesinden kendisi yemeden önce [başkalarına] yedirir ve: "{فَكُلُوا مِنْهَا وأطعموا} 'Onlardan hem siz yiyin hem de yedirin' [emri gereğince] ikisi de birdir" derdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانُوا لَا يَأْكُلُون من شَيْء جَعَلُوهُ لله ثمَّ رخص لَهُم أَن يَأْكُلُوا من الْهَدْي وَالْأَضَاحِي وأشباهه
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre İbrâhim [en-Nehaî] şöyle demiştir: "Allah için adadıkları hiçbir şeyden yemezlerdi. Sonra hedy, kurban ve benzerlerinden yemelerine ruhsat verildi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ قَالَ: لَا يُؤْكَل من النّذر وَلَا من جَزَاء الصَّيْد وَلَا مِمَّا جعل للْمَسَاكِين
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Ali [radıyallâhu anh]: "Adaktan, av cezasından ve yoksullara tahsis edilen şeyden [sahibi] yiyemez" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لَا يُؤْكَل من النّذر وَلَا من الْكَفَّارَة وَلَا مِمَّا جعل للْمَسَاكِين
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Saîd b. Cübeyr: "Adaktan, kefaretten ve yoksullara tahsis edilen şeyden [sahibi] yiyemez" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن معَاذ قَالَ: أمرنَا رَسُول الله ﷺ أَن نطعم من الضَّحَايَا الْجَار والسائل والمتعفف
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Muâz şöyle demiştir: "Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem], kurbanlardan komşuya, isteyene ve iffetinden dolayı istemeyene yedirmemizi emretti."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر: أَنه كَانَ بمنى فَتلا هَذِه الْآيَة {فَكُلُوا مِنْهَا وأطعموا القانع والمعتر} وَقَالَ: لغلام مَعَه هَذِه القانع الَّذِي يقنع بِمَا آتيته
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre İbn Ömer Mina'da iken: {فَكُلُوا مِنْهَا وأطعموا القانع والمعتر} “Artık onlardan hem siz yiyin hem de kanaat edene ve isteyene yedirin” ayetini okudu ve yanındaki köleye: "el-Kāni‘ (kanaatkâr), kendisine verdiğin şeye kanaat edendir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: القانع الْمُتَعَفِّف والمعتر السَّائِل
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Abbâs: "el-Kāni‘, [istemekten] sakınan iffetli kimse; el-mu‘terr ise dilenip isteyendir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس القانع الَّذِي يقنع بِمَا أُوتِيَ والمعتر الَّذِي يعْتَرض
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Abbâs: "el-Kāni‘, kendisine verilene kanaat eden; el-mu‘terr ise [istemek için] karşına çıkandır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: القانع الَّذِي يجلس فِي بَيته
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Abbâs: "el-Kāni‘, evinde oturan [kimsedir]" demiştir.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس: إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {القانع والمعتر} قَالَ: القانع الَّذِي يقنع بِمَا عطي والمعتر الَّذِي يعتر من الْأَبْوَاب
et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: "Bana {القانع والمعتر} 'kanaat edene ve isteyene' kavlini haber ver" dedi. İbn Abbâs da: "el-Kāni‘, kendisine verilene kanaat eden; el-mu‘terr ise kapı kapı dolaşıp isteyendir" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi‘]: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi.
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول: على مكثريهم حق من يعتريهم وَعند المقلين السماحة والبذل وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن
"Şairin şu sözünü duymadın mı: 'Zenginlerinin üzerinde kapılarına gelenlerin [isteyenlerin] hakkı vardır; azı olanlarda ise cömertlik ve bağış vardır.'" Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'de Beyhakî'nin naklettiğine göre İbn Abbâs'a...
هَذِه الْآيَة قَالَ: أما القانع فالقانع بِمَا أرْسلت إِلَيْهِ فِي بَيته
...bu ayet sorulduğunda şöyle demiştir: "el-Kāni‘e gelince, o evinde otururken kendisine gönderdiğin şeye kanaat edendir."
والمعتر الَّذِي يعتريك
"el-Mu‘terr ise senin yanına gelip [bir şey] isteyendir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد مثله
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den de aynısını nakletmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: القانع الَّذِي يسْأَل والمعتر الَّذِي يعْتَرض لَوْلَا يسْأَل
İbnü'l-Münzir'in naklettiğine göre İbn Abbâs: "el-Kāni‘ isteyen, el-mu‘terr ise istemediği halde [verilsin diye] karşına çıkandır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: القانع السَّائِل الَّذِي يسْأَل ثمَّ أنْشد قَول الشَّاعِر: لمَال الْمَرْء يصلحه فَيبقى معاقره أعف من القنوع وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: القانع الَّذِي يقنع اليك بِمَا فِي يَديك والمعتر الَّذِي يتَصَدَّى إِلَيْك لتطعمه
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Saîd b. Cübeyr: "el-Kāni‘, dilenip isteyen kimsedir" demiş ve şu beyti okumuştur: "Kişinin malını ıslah edip koruması, istemekten daha iffetlidir." İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Hasan [el-Basrî] şöyle demiştir: "el-Kāni‘, elindekine göz dikendir; el-mu‘terr ise ona yediresin diye karşına dikilendir."
وَلَفظ ابْن أبي شيبَة والمعتر الَّذِي يعتريك ويريك نَفسه وَلَا يَسْأَلك
İbn Ebî Şeybe'nin lafzında ise şöyledir: "el-Mu‘terr, senin yanına gelen, kendini sana gösteren fakat senden [açıkça bir şey] istemeyendir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد قَالَ: القانع الطامع بِمَا قبلك وَلَا يَسْأَلك والمعتر الَّذِي يعتريك وَلَا يَسْأَلك
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve es-Sünen'de Beyhakî'nin naklettiğine göre Mücâhid şöyle demiştir: "el-Kāni‘, elindekine göz dikip de senden istemeyen; el-mu‘terr ise senin yanına gelip senden [açıkça] istemeyendir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: القانع الَّذِي يسْأَل فَيعْطى فِي يَدَيْهِ والمعتر الَّذِي يعتر فيطوف
Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre Saîd b. Cübeyr şöyle demiştir: "el-Kāni‘, isteyip de eline verilen; el-mu‘terr ise [istemek için] etrafta dolaşıp durandır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: القانع أهل مَكَّة
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre Saîd b. Cübeyr: "el-Kāni‘ Mekke halkıdır..."
والمعتر سَائِر النَّاس
"...el-mu‘terr ise diğer insanlardır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد مثله
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den de aynısını nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: القانع السَّائِل والمعتر معتر الْبدن
İbn Ebî Şeybe'nin naklettiğine göre Mücâhid: "el-Kāni‘ isteyen, el-mu‘terr ise kurbanlık develerin başına toplanandır" demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد قَالَ: البائس الَّذِي يسْأَل بِيَدِهِ إِذا سَأَلَ والقانع الطامع الَّذِي يطْمع فِي ذبيحتك من جيرانك
es-Sünen'de Beyhakî'nin naklettiğine göre Mücâhid şöyle demiştir: "el-Bâis, istediği zaman eliyle isteyen; el-kāni‘, kurbanından [pay almayı] uman komşularındır."
والمعتر الَّذِي يعتريك بِنَفسِهِ وَلَا يَسْأَلك يتَعَرَّض لَك
"el-Mu‘terr ise bizzat yanına gelip [açıkça] istemeyen, sana kendini gösterendir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْقَاسِم بن أبي بزَّة أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة مَا الَّذِي آكل وَمَا الَّذِي أعطي القانع والمعتر قَالَ: اقسمها ثَلَاثَة أَجزَاء
Abd b. Humeyd'in naklettiğine göre el-Kāsım b. Ebî Bezze'ye bu ayet hakkında: "Hangisinden ben yiyeceğim ve el-kāni‘ ile el-mu‘terre hangisinden vereceğim?" diye sorulunca: "Onu üç parçaya böl" demiştir.
قيل: مَا القانع قَالَ: من كَانَ حولك
"el-Kāni‘ kimdir?" diye soruldu; o da: "Etrafında [yakınında] olan kimsedir" dedi.
قيل: وَإِن ذبح قَالَ: وَإِن ذبح
"Kurban kesmiş olsa bile mi?" denildi; "Kurban kesmiş olsa bile" dedi.
والمعتر: الَّذِي يَأْتِيك ويسألك
"el-Mu‘terr ise sana gelip isteyendir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْمُشْركُونَ إِذا ذَبَحُوا
İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye'nin naklettiğine göre İbn Abbâs şöyle demiştir: "Müşrikler kurban kestikleri zaman..."
استقبلوا الْكَعْبَة بالدماء فينضحون بهَا نَحْو الْكَعْبَة
"...kanlarla Kâbe'ye yönelir ve kanı Kâbe'ye doğru saçarlardı."
فَأَرَادَ الْمُسلمُونَ أَن يَفْعَلُوا ذَلِك فَأنْزل الله {لن ينَال الله لحومها وَلَا دماؤها}
Müslümanlar da bunu yapmak isteyince Allah Teâlâ: {لن ينَال الله لحومها وَلَا دماؤها} “Onların ne etleri ne de kanları Allah'a ulaşır” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج قَالَ: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة ينضحون الْبَيْت بلحوم الْإِبِل ودمائها
İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Cüreyc şöyle demiştir: "Cahiliye halkı Beytullah'a develerin etlerini ve kanlarını sürerlerdi."
فَقَالَ: أَصْحَاب النَّبِي ﷺ فَنحْن أَحَق أَن ننضح
Bunun üzerine Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in ashabı: "Biz [bunu] sürmeye daha layığız" dediler.
فَأنْزل الله {لن ينَال الله لحومها}
Bunun üzerine Allah: {لن ينَال الله لحومها} “Onların etleri Allah'a asla ulaşmaz” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: النصب لَيست بأصنام الصَّنَم يصوّر وينقش وَهَذِه حِجَارَة تنصب ثلثمِائة وَسِتُّونَ حجرا فَكَانُوا إِذا ذَبَحُوا نضحوا الدَّم على مَا أقبل من الْبَيْت وشرحوا اللَّحْم وجعلوه على الْحِجَارَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in naklettiğine göre İbn Cüreyc şöyle demiştir: "Nusub (dikili taşlar), putlar demek değildir; put şekil verilir ve oyulur. Bunlar ise dikilen üç yüz altmış taştır. Kurban kestikleri vakit, Beytullah'a bakan yöne kanı serperler, eti dilimler ve taşların üzerine koyarlardı."