Binûn

Nûr Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الْيُسْر الْأنْصَارِيّ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لعَائِشَة: يَا عَائِشَة قد أنزل الله عذرك قَالَت: بِحَمْد الله لَا بحَمْدك

Taberânî ve İbn Merdeveyh'in Ebü'l-Yüsr el-Ensârî'den bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Âişe'ye: "Ey Âişe! Allah senin mazeretini (masumiyetini) indirdi" buyurdu. Âişe: "Senin hamdinle değil, Allah'a hamd ile!" dedi.

فَخرج رَسُول الله ﷺ من عِنْد عَائِشَة فَبعث إِلَى عبد الله بن أبيّ فَضَربهُ حَدَّيْنِ وَبعث إِلَى مسطح وَحمْنَة فضربهم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Âişe'nin yanından çıktı, Abdullah b. Übey'e adam gönderdi ve ona iki had cezası vurdu. Mıstah ile Hamne'ye de adam gönderip onlara had vurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس {إِن الَّذين جاؤوا بالإِفك عصبَة مِنْكُم} يُرِيد أَن الَّذين جاؤا بِالْكَذِبِ على عَائِشَة أم الْمُؤمنِينَ أَرْبَعَة مِنْكُم {لَا تحسبوه شرا لكم بل هُوَ خير لكم} يُرِيد خيرا لرَسُول الله ﷺ وَبَرَاءَة لسيدة نسَاء الْمُؤمنِينَ وَخير لأبي بكر وَأم عَائِشَة وَصَفوَان بن الْمُعَطل {لكل امْرِئ مِنْهُم مَا اكْتسب من الإِثم وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم} يُرِيد إشاعته مِنْهُم يُرِيد عبد الله بن أُبي بن سلول {لَهُ عَذَاب عَظِيم} يُرِيد فِي الدُّنْيَا جلده رَسُول الله ﷺ وَفِي الْآخِرَة مصيره إِلَى النَّار {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات بِأَنْفسِهِم خيرا وَقَالُوا هَذَا إفْك مُبين} وَذَلِكَ أَن رَسُول الله ﷺ اسْتَشَارَ فِيهَا بَرِيرَة وَأَزْوَاج النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: خيرا وَقَالُوا: هَذَا كذب عَظِيم {لَوْلَا جاؤوا عَلَيْهِ بأَرْبعَة شُهَدَاء} لكانوا هم وَالَّذين شهدُوا كاذبين {فَإذْ لم يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِك عِنْد الله هم الْكَاذِبُونَ} يُرِيد الْكَذِب بِعَيْنِه {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته} يُرِيد وَلَوْلَا مَا من الله بِهِ عَلَيْكُم وستركم {هَذَا بهتان عَظِيم} يُرِيد الْبُهْتَان الافتراء مثل قَوْله فِي مَرْيَم بهتاناً عَظِيما {يعظكم الله أَن تعودوا لمثله} يُرِيد مسطحًا

Taberânî İbn Abbâs'tan bildirdi: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur” [ayetiyle], müminlerin annesi Âişe'ye yalan isnat edenlerin sizden dört kişi olduğunu kastetmektedir. {لَا تَحْسَبُوهُ شَرّاً لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “Onu sizin için bir şer saymayın; bilakis o sizin için bir hayırdır” [ayetiyle]; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için bir hayır, mümin kadınların hanımefendisi için bir beraat (masumiyet), Ebû Bekir, Âişe'nin annesi ve Safvân b. Muattal için de bir hayır olduğunu kastetmektedir. {لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan her bir kimseye kazandığı günahın cezası vardır; onlardan o [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimseye gelince...” [ifadesinde], onun yayılmasını sağlayan kimseyi, yani Abdullah b. Übey b. Selûl'ü kastetmektedir. {لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “...onun için büyük bir azap vardır” [ifadesinde ise]; dünyada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ona had vurmasını, ahirette ise varacağı yerin cehennem ateşi olmasını kastetmektedir. {لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ} “Onu işittiğiniz zaman, mümin erkekler ve mümin kadınların kendileri hakkında hüsnüzanda bulunup: 'Bu apaçık bir iftiradır' demeleri gerekmez miydi?” ayeti şunun içindir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun hakkında Berîre ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in diğer hanımlarıyla istişare etmiş, onlar da hayır söyleyip: 'Bu büyük bir yalandır' demişlerdi. {لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} “Ona dört şahit getirselerdi ya!” Eğer [getiremezlerse] kendileri ve şahitlik edenler yalancı olurlardı. {فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ} “Mademki şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir” [ifadesiyle] yalanın bizzat kendisini kastetmektedir. {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ} “Eğer Allah'ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı...” [ifadesiyle], Allah'ın size olan lütfu ve sizi örtüp bağışlamasını kastetmektedir. {هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} “Bu büyük bir iftiradır!” [ifadesindeki] bühtan ile iftirayı kastetmektedir; tıpkı Meryem hakkındaki 'büyük bir bühtan (iftira)' sözü gibi. {يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ} “Allah, bir daha böylesine dönmenizi size yasaklamaktadır...” [ifadesiyle] Mıstah,

وَحمْنَة وَحسان {وَيبين الله لكم الْآيَات} الَّتِي أنزلهَا فِي عَائِشَة والبراءة لَهَا {وَالله عليم} بِمَا فِي قُلُوبكُمْ من الندامة فِيمَا خضتم بِهِ {حَكِيم} فِي الْقَذْف ثَمَانِينَ جلدَة {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} يُرِيد بعد هَذَا {فِي الَّذين آمنُوا} يُرِيد المحصنين وَالْمُحصنَات من المصدقين {لَهُم عَذَاب أَلِيم} وجيع فِي الدُّنْيَا يُرِيد الْحَد وَفِي الْآخِرَة الْعَذَاب فِي النَّار {وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ} مَا دَخَلْتُم فِيهِ وَمَا فِيهِ من شدَّة الْعَذَاب وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ شدَّة سخط الله على من فعل هَذَا

Hamne ve Hassân'ı kastetmektedir. {وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ} “Ve Allah size ayetleri açıklamaktadır” [ifadesiyle] Âişe ve onun masumiyeti hakkında indirdiği ayetleri kastetmektedir. {وَاللَّهُ عَلِيمٌ} “Allah her şeyi bilendir” [ifadesiyle], [iftiraya] daldığınız konuda kalplerinizde bulunan pişmanlığı bilendir; {حَكِيمٌ} “Hüküm ve hikmet sahibidir” [ifadesiyle], kazf (iftira) cezasında seksen kırbaç [hükmünü koyandır]. {إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ} “Şüphesiz çirkinliğin yayılmasını arzu edenler...” [ifadesiyle], bundan sonrasını kastetmektedir; {فِي الَّذِينَ آمَنُوا} “...iman edenler arasında...” [ifadesiyle], tasdik eden iffetli erkek ve kadınları kastetmektedir; {لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ} “...onlar için can yakıcı bir azap vardır” [ifadesiyle], dünyada can yakıcı [had cezasını], ahirette ise cehennemdeki azabı kastetmektedir. {وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ} “Allah bilir, siz bilmezsiniz” [ifadesiyle], içerisine girdiğiniz şeyi ve onun ne kadar şiddetli bir azap barındırdığını Allah bilir, siz ise bunu yapan kimseye Allah'ın gazabının ne derece şiddetli olduğunu bilmezsiniz.

{وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم} يُرِيد لَوْلَا مَا تفضل الله بِهِ عَلَيْكُم {وَرَحمته} يُرِيد مسطحًا وَحمْنَة وَحسان {وَإِن الله رؤوف رَحِيم} يُرِيد من الرَّحْمَة رؤوف بكم حَيْثُ ندمتم وَرَجَعْتُمْ إِلَى الْحق {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا} يُرِيد صدقُوا بتوحيد الله {لَا تتبعوا خطوَات الشَّيْطَان} يُرِيد الزلات {فَإِنَّهُ يَأْمر بالفحشاء وَالْمُنكر} يُرِيد بالفحشاء عصيان الله وَالْمُنكر كل مَا يكره الله تَعَالَى {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته} يُرِيد مَا تفضل الله بِهِ عَلَيْكُم وَرَحِمَكُمْ {مَا زكا مِنْكُم من أحد أبدا} يُرِيد مَا قبل تَوْبَة أحد مِنْكُم أبدا {وَلَكِن الله يُزكي من يَشَاء} فقد شِئْت أَن يَتُوب عَلَيْكُم {وَالله سميع عليم} يُرِيد سميع لقولكم عليم بِمَا فِي أَنفسكُم من الندامة

{وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “Eğer Allah'ın sizin üzerinizdeki lütfu olmasaydı...” [ifadesiyle], Allah'ın size ihsan ettiği lütfunu kastetmektedir; {وَرَحْمَتُهُ} “...ve rahmeti [olmasaydı]...” [ifadesiyle], Mıstah, Hamne ve Hassân'ı kastetmektedir. {وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} “Ve şüphesiz Allah çok şefkatlidir, çok merhametlidir” [ifadesiyle], rahmetinden ötürü, pişman olup hakka döndüğünüz için size çok şefkatli olduğunu kastetmektedir. {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا} “Ey iman edenler!” [ifadesiyle], Allah'ın birliğini tasdik edenleri kastetmektedir; {لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ} “Şeytanın adımlarını takip etmeyin” [ifadesiyle], [onun sürüklediği] günahları kastetmektedir. {فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ} “Çünkü o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder” [ifadesinde]; fahşâ ile Allah'a isyanı, münker ile de Yüce Allah'ın hoşlanmadığı her şeyi kastetmektedir. {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ} “Eğer Allah'ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı...” [ifadesiyle], Allah'ın size ihsan ettiği lütfunu ve size merhamet etmesini kastetmektedir; {مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً} “...içinizden hiçbir kimse asla temize çıkamazdı” [ifadesiyle], içinizden hiçbir kimsenin tövbesi asla kabul edilmezdi; {وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ} “Fakat Allah dilediğini temize çıkarır” [ifadesiyle], sizin tövbenizi kabul etmeyi diledim; {وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ} “Ve Allah her şeyi işitendir, her şeyi bilendir” [ifadesiyle], sözlerinizi işitendir, içinizdeki pişmanlığı bilendir.

{وَلَا يَأْتَلِ} يُرِيد وَلَا يحلف {أولُوا الْفضل مِنْكُم وَالسعَة} يُرِيد وَلَا يحلف أَبُو بكر أَن لَا ينْفق على مسطح {أَن يؤتوا أولي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِين والمهاجرين فِي سَبِيل الله وليعفوا وليصفحوا} فقد جعلت فِيك يَا أَبَا بكر الْفضل وَجعلت عنْدك السعَة والمعرفة بِاللَّه فَسَخِطَتْ يَا أَبَا بكر على مسطح فَلهُ قرَابَة وَله هِجْرَة ومسكنة ومشاهد رضيتها مِنْهُ يَوْم بدر {أَلا تحبون} يَا أَبَا بكر {أَن يغْفر الله لكم} يُرِيد فَاغْفِر لمسطح {وَالله غَفُور رَحِيم} يُرِيد فَإِنِّي غَفُور لمن أَخطَأ رَحِيم بأوليائي

{وَلَا يَأْتَلِ} “Yemin etmesin...” [ifadesiyle], yemin etmemeyi kastetmektedir; {أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} “...içinizden fazilet ve imkân sahibi olanlar...” [ifadesiyle], Ebû Bekir'in Mıstah'a nafaka vermeyeceğine dair yemin etmemesini kastetmektedir; {أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا} “...akrabalara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere [mallarından] vermemeye [yemin etmesinler]; affetsinler ve hoş görsünler” [ifadesiyle]; 'Ey Ebû Bekir! Fazileti sende kıldım, sende geniş imkân ve Allah'ı tanıma marifeti kıldım. Ey Ebû Bekir, sen Mıstah'a öfkelendin; oysa onun akrabalığı, hicreti, yoksulluğu ve Bedir günü kendisinden razı olduğum şahitlikleri vardır' demektedir. {أَلَا تُحِبُّونَ} “Sevmez misiniz...” Ey Ebû Bekir! {أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ} “...Allah'ın sizi bağışlamasını?” [ifadesiyle], öyleyse Mıstah'ı bağışla; {وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” [ifadesiyle], 'Hata eden kimseyi çok bağışlarım, dostlarıma pek merhametliyim' [demektir].

{إِن الَّذين يرْمونَ الْمُحْصنَات} يُرِيد العفائف {الْغَافِلَات الْمُؤْمِنَات} يُرِيد المصدقات بتوحيد الله وبرسله وَقد قَالَ حسان بن ثَابت فِي عَائِشَة: حصان رزان مَا تزن بريبة وتصبح غرثى من لُحُوم الغوافل فَقَالَت عَائِشَة: لكنك لست كَذَلِك {لعنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَلَهُم عَذَاب عَظِيم} يَقُول أخرجهم من الإِيمان مثل قَوْله فِي سُورَة الْأَحْزَاب لِلْمُنَافِقين {ملعونين أَيْنَمَا ثقفوا أخذُوا وقتِّلوا تقتيلا} الْأَحْزَاب الْآيَة ٦١

{إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ} “Şüphesiz [iftiradan] habersiz ve iffetli kadınlara iftira atanlar...” [ifadesiyle], iffetli kadınları kastetmektedir; {الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} “...[kötülükten] habersiz mümin kadınlara...” [ifadesiyle], Allah'ın birliğini ve elçilerini tasdik eden kadınları kastetmektedir. Nitekim Hassân b. Sâbit, Âişe hakkında şöyle demiştir: 'İffetli, ağırbaşlıdır, hiçbir şüphe ile töhmet altında tutulmaz; habersiz kadınların etlerinden (gıybetten) aç olarak sabahlar.' Âişe ise: 'Fakat sen öyle değilsin' demiştir. {لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “...dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir ve onlar için büyük bir azap vardır” [ayetiyle]; Ahzâb Suresi'nde münafıklar hakkında: {مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً} “Lanetlenmiş olarak nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve amansızca öldürülürler” (Ahzâb, 61. ayet) buyurduğu gibi, onları imandan çıkardığını söylemektedir.

{وَالَّذِي تولى كبره} يُرِيد كبر الْقَذْف واشاعته عبد الله بن أبي الملعون {يَوْم تشهد عَلَيْهِم ألسنتهم وأيديهم وأرجلهم بِمَا كَانُوا يعْملُونَ} يُرِيد أَن الله ختم على ألسنتهم فَشَهِدت الْجَوَارِح وتكلمت على أَهلهَا بذلك وَذَلِكَ أَنهم قَالُوا تَعَالَوْا نحلف بِاللَّه مَا كُنَّا مُشْرِكين فختم الله على ألسنتهم فتكلمت الْجَوَارِح بِمَا عمِلُوا ثمَّ شهِدت ألسنتهم عَلَيْهِم بعد ذَلِك

{وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} “...onlardan o [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimseye...” [ifadesiyle], iftiranın büyüğünü ve onun yayılmasını sağlayan melun Abdullah b. Übey'i kastetmektedir. {يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “O gün dilleri, elleri ve ayakları yapmış oldukları şeylere dair onların aleyhine şahitlik edecektir” [ifadesiyle], Allah'ın onların dillerini mühürleyeceğini, böylece uzuvların şahitlik edip sahipleri aleyhine bunu konuşacağını kastetmektedir. Bu da onların: 'Gelin, müşrik olmadığımıza dair Allah'a yemin edelim' demeleri üzerinedir. Allah dillerini mühürler, uzuvları yaptıkları şeyleri konuşur, ardından bundan sonra dilleri de aleyhlerine şahitlik eder.

{يَوْمئِذٍ يوفيهم الله دينهم الْحق} يُرِيد يجازيهم بأعمالهم بِالْحَقِّ كَمَا يجازي أولياءه بالثواب كَذَلِك يجازي أعداءه بالعقاب كَقَوْلِه فِي الْحَمد {مَالك يَوْم الدّين} يُرِيد يَوْم الْجَزَاء {ويعلمون} يُرِيد يَوْم الْقِيَامَة {أَن الله هُوَ الْحق الْمُبين} وَذَلِكَ أَن عبد الله بن أبي كَانَ يشك فِي الدُّنْيَا وَكَانَ رَأس الْمُنَافِقين فَذَلِك قَوْله {يَوْمئِذٍ يوفيهم الله دينهم الْحق} وَيعلم ابْن سلول {إِن الله هُوَ الْحق الْمُبين} يُرِيد انْقَطع الشَّك واستيقن حَيْثُ لَا يَنْفَعهُ الْيَقِين

{يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ} “O gün Allah onlara kesinleşmiş cezalarını eksiksiz verecektir” [ifadesiyle]; dostlarına mükâfatla karşılık verdiği gibi, düşmanlarına da cezayla karşılık vererek hak ettikleri amellerinin karşılığını vermesini kastetmektedir; tıpkı Hamd (Fâtiha) Suresi'ndeki: {مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ} “Din (ceza ve mükâfat) gününün sahibidir” ayeti gibi ki burada ceza gününü kastetmektedir. {وَيَعْلَمُونَ} “...ve bileceklerdir...” [ifadesiyle], kıyamet gününü kastetmektedir; {أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ} “...şüphesiz Allah'ın apaçık Hak olduğunu” [öğreneceklerdir]. Zira Abdullah b. Übey dünyada şüphe içindeydi ve münafıkların başıydı. İşte bu, O'nun: {يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ} “O gün Allah onlara kesinleşmiş cezalarını eksiksiz verecektir” ve İbn Selûl {أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ} “şüphesiz Allah'ın apaçık Hak olduğunu” [öğrenecektir] sözüdür; yani şüphe son bulup yakînin kendisine fayda vermeyeceği bir anda kesin bilgiye ulaşacaktır.

{الخبيثات للخبيثين} يُرِيد أَمْثَال عبد الله بن أبيّ وَمن شكّ فِي الله ويقذف مثل سيدة نسَاء الْعَالمين {والطيبات للطيبين} عَائِشَة طيبها الله لرَسُوله

{الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ} “Kötü kadınlar kötü erkeklere [yaraşır]” [ifadesiyle], Abdullah b. Übey gibilerini, Allah hakkında şüpheye düşenleri ve âlemlerin kadınlarının hanımefendisine iftira atanları kastetmektedir; {وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ} “...temiz kadınlar da temiz erkeklere [yaraşır]” [ifadesinde ise]; Âişe'yi Allah Resûlü için tertemiz kılmıştır.

أَتَى بهَا جِبْرِيل فِي سَرقَة من حَرِير قبل أَن تصور فِي رحم أمهَا فَقَالَ لَهُ: عَائِشَة بنت أبي بكر زَوجتك فِي الدُّنْيَا وزوجتك فِي الْجنَّة عوضا من خَدِيجَة وَذَلِكَ عِنْد مَوتهَا بشر بهَا رَسُول الله ﷺ وقر بهَا عَيناهُ

Cebrâil, o daha annesinin rahminde şekillenmeden önce onu ipekten bir kumaş içinde getirdi ve ona: 'Ebû Bekir'in kızı Âişe dünyada senin hanımındır, Hadîce'nin yerine vefatı anında cennette de senin hanımındır' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onunla müjdelendi ve gözü aydın oldu.

{والطيبون للطيبات} يُرِيد رَسُول الله ﷺ طيبه الله لنَفسِهِ وَجعله سيد ولد آدم {والطيبات} يُرِيد عَائِشَة {أُولَئِكَ مبرؤون مِمَّا يَقُولُونَ} يُرِيد برأها الله من كذب عبد الله بن أبي {لَهُم مغْفرَة} يُرِيد عصمَة فِي الدُّنْيَا {ومغفرة} فِي الْآخِرَة {ورزق كريم} يُرِيد الْجنَّة وثواب عَظِيم

{وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ} “Temiz erkekler de temiz kadınlara [yaraşır]” [ifadesiyle], Allah'ın kendisi için tertemiz kıldığı ve Âdemoğlunun efendisi yaptığı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i kastetmektedir. {وَالطَّيِّبَاتُ} [ifadesiyle] Âişe'yi kastetmektedir. {أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} “İşte bunlar, onların dediklerinden tamamen uzaktırlar” [ifadesiyle], Allah'ın onu Abdullah b. Übey'in yalanından temize çıkardığını kastetmektedir. {لَهُمْ مَغْفِرَةٌ} “Onlar için bir mağfiret...” [ifadesiyle], dünyada korunmayı kastetmektedir; {وَمَغْفِرَةٌ} “...ve bir mağfiret...” [ifadesiyle], ahirette [bağışlanmayı]; {وَرِزْقٌ كَرِيمٌ} “...ve değerli bir rızık vardır” [ifadesiyle], cenneti ve büyük bir mükâfatı kastetmektedir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن سعيد بن جُبَير {أَن الَّذين جاؤوا بالإِفك} الْكَذِب {عصبَة مِنْكُم} يَعْنِي عبد الله بن أبي الْمُنَافِق وَحسان بن ثَابت ومسطح بن أَثَاثَة وَحمْنَة بنت جحش {لَا تحسبوه شرا لكم} يَقُول لعَائِشَة وَصَفوَان: لَا تحسبوا الَّذِي قيل لكم من الْكَذِب {شرا لكم بل هُوَ خير لكم} لأنكم تؤجرون على ذَلِك {لكل امْرِئ مِنْهُم} يَعْنِي مِمَّن خَاضَ فِي أَمر عَائِشَة {مَا اكْتسب من الإِثم} على قدر مَا خَاضَ فِيهِ من أمرهَا {وَالَّذِي تولى كبره} يَعْنِي حَظه مِنْهُم يَعْنِي القدفة وَهُوَ ابْن أبي رَأس الْمُنَافِقين وَهُوَ الَّذِي قَالَ: مَا بَرِئت مِنْهُ وَمَا برىء مِنْهَا {لَهُ عَذَاب عَظِيم}

İbn Ebî Hâtim ve Taberânî Saîd b. Cübeyr'den bildirdi: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ} “O iftirayı atanlar...” yani yalanı [çıkaranlar], {عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “...içinizden bir gruptur” yani münafık Abdullah b. Übey, Hassân b. Sâbit, Mıstah b. Üsâse ve Hamne bnt. Cahş'tır. {لَا تَحْسَبُوهُ شَرّاً لَكُمْ} “Onu sizin için bir şer saymayın” [ifadesiyle] Âişe ve Safvân'a: Size söylenen yalanı {شَرّاً لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “sizin için bir şer saymayın, bilakis o sizin için bir hayırdır” demektedir; çünkü siz bundan dolayı mükâfatlandırılacaksınız. {لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ} “Onlardan her bir kimseye vardır...” yani Âişe'nin meselesine dalan kimselerden, {مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ} “...kazandığı günahın [cezası]” onun meselesine daldığı ölçüdedir. {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} “...onlardan o [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimseye...” yani onlardan payını alan kimseye; yani iftira atana gelince, o da münafıkların başı İbn Übey'dir. O: 'Ne o ondan uzak kaldı ne de o ondan!' diyen kimsedir. {لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “...onun için büyük bir azap vardır.”

وَفِي هَذِه الْآيَة عِبْرَة عَظِيمَة لجَمِيع الْمُسلمين إِذا كَانَت فيهم خَطِيئَة فَمن أعَان عَلَيْهَا بِفعل أَو كَلَام أَو عرض لَهَا أَو أعجبه ذَلِك أَو رَضِي فَهُوَ فِي تِلْكَ الْخَطِيئَة على قدر مَا كَانَ مِنْهُ وَإِذا كَانَ خَطِيئَة بَين الْمُسلمين فَمن شهد وَكره فَهُوَ مثل الْغَائِب وَمن غَابَ وَرَضي فَهُوَ مثل شَاهد

Bu ayette, aralarında bir günah vuku bulduğunda bütün Müslümanlar için büyük bir ibret vardır: Kim bir günaha fiille, sözle, ima ile yardım eder, ondan hoşlanır veya razı olursa, kendisinden sadır olan [pay] ölçüsünde o günahtadır. Müslümanlar arasında bir günah işlendiğinde, kim hazır bulunup bundan hoşlanmazsa o gıyabında olan gibidir; kim de gıyabında olup razı olursa o da hazır bulunan gibidir.

{لَوْلَا إِذْ سمعتموه} قذف عَائِشَة وَصَفوَان {ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات} لِأَن مِنْهُم حمْنَة بنت جحش هلا كَذبْتُمْ بِهِ {بِأَنْفسِهِم خيرا} هلا ظن بَعضهم بِبَعْض خيرا أَنهم لم يزنوا {وَقَالُوا هَذَا إِِفك مُبين} الا قَالُوا هَذَا الْقَذْف كذب بَين {لَوْلَا جاؤوا عَلَيْهِ} يَعْنِي على الْقَذْف {بأَرْبعَة شُهَدَاء فَإذْ لم يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِك} يَعْنِي الَّذِي قذفوا عَائِشَة {عِنْد الله هم الْكَاذِبُونَ} فِي قَوْلهم {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} من تَأْخِير الْعقُوبَة {لمسكم فِيمَا أَفَضْتُم فِيهِ} يَعْنِي فِيمَا قُلْتُمْ من الْقَذْف {عَذَاب عَظِيم إِذْ تلقونه بألسنتكم} وَذَلِكَ حِين خَاضُوا فِي أَمر عَائِشَة فَقَالَ بَعضهم: سَمِعت فلَانا يَقُول كَذَا وَكَذَا وَقَالَ بَعضهم: بل كَانَ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ {تلقونه بألسنتكم} يَقُول: يرويهِ بَعْضكُم عَن بعض {وتقولون بأفواهكم} يَعْنِي بألسنتكم من قَذفهَا {مَا لَيْسَ لكم بِهِ علم} يَعْنِي من غير أَن تعلمُوا أَن الَّذِي قُلْتُمْ من الْقَذْف حق {وتحسبونه هيناً} تحسبون أَن الْقَذْف ذَنْب هَين {وَهُوَ عِنْد الله عَظِيم} يَعْنِي من الزُّور {لَوْلَا إِذْ سمعتموه} يَعْنِي الْقَذْف {قُلْتُمْ مَا يكون} يَعْنِي أَلا قُلْتُمْ مَا يكون {مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا} وَلم تره أَعيننَا {سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم} يَعْنِي أَلا قُلْتُمْ هَذَا كذب عَظِيم مثل مَا قَالَ سعد بن معَاذ الْأنْصَارِيّ: وَذَلِكَ أَن سَعْدا لما سمع قَول من قَالَ فِي أَمر عَائِشَة قَالَ {سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم} يَعْنِي أَلا قُلْتُمْ هَذَا كذب عَظِيم مثل مَا قَالَ سعد بن معَاذ الْأنْصَارِيّ: وَذَلِكَ أَن سَعْدا لما سمع قَول من قَالَ فِي أَمر عَائِشَة قَالَ {سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم} والبهتان الَّذِي يبهت فَيَقُول مَا لم يكن

{لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ} Âişe ve Safvân'a yapılan iftirayı [işittiğinizde], {ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ} —çünkü onların arasında Hamne bnt. Cahş da vardı— onu yalanlasaydınız ya! {بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً} Birbirleri hakkında zina etmediklerine dair hüsnüzanda bulunsalardı ya! {وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ} 'Bu iftira apaçık bir yalandır' deselerdi ya! {لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ} Yani bu iftiraya, {بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ} yani Âişe'ye iftira atanlar, {عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ} sözlerinde Allah katında yalancıların ta kendileridirler. {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ} cezanın ertelenmesi suretiyle [olmasaydı], {لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَفَضْتُمْ فِيهِ} yani iftira olarak söylediğiniz şeylerden ötürü, {عَذَابٌ عَظِيمٌ إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ} size büyük bir azap dokunurdu. Bu da onların Âişe'nin meselesine daldıkları zamandı; bazısı: 'Filancanın şöyle şöyle dediğini duydum' diyor, bazısı da: 'Hayır, şöyle şöyle oldu' diyordu. Bunun üzerine Allah: {تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ} “Onu dillerinizle aktarıyordunuz” yani birbirinizden rivayet ediyordunuz, {وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ} “ve ağızlarınızla söylüyordunuz” yani dillerinizle ona iftira atıyordunuz, {مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ} “hakkında bilginiz olmayan şeyi” yani iftira olarak söylediğiniz şeyin hak olduğunu bilmeksizin [söylüyordunuz], {وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّناً} “ve siz onu önemsiz sanıyordunuz” iftiranın önemsiz bir günah olduğunu sanıyordunuz, {وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ} “oysa o, Allah katında büyüktür” yani yalandan [büyük bir günahtır]. {لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ} Yani o iftirayı, {قُلْتُمْ مَا يَكُونُ} “'Bize yakışmaz' deseydiniz ya!” Yani 'Bize yakışmaz' deseydiniz ya! {مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا} “Bunu konuşmak bize yakışmaz” ve gözlerimiz onu görmedi [deseydiniz ya!] {سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} “Hâşâ, bu büyük bir iftiradır!” Yani Ensâr'dan Sa'd b. Muâz'ın dediği gibi: 'Bu büyük bir yalandır' deseydiniz ya! Zira Sa'd, Âişe'nin meselesinde konuşan kimsenin sözünü işitince: {سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} “Hâşâ, bu büyük bir iftiradır!” demişti. Yani Sa'd b. Muâz el-Ensârî'nin dediği gibi: 'Bu büyük bir yalandır' deseydiniz ya! Zira Sa'd, Âişe'nin meselesinde konuşan kimsenin sözünü işitince: {سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} “Hâşâ, bu büyük bir iftiradır!” demişti. Bühtan (iftira), insanı şaşkına çeviren ve olmayanı söyleyen kimsedir.

{يعظكم الله أَن تعودوا لمثله أبدا} يَعْنِي الْقَذْف {إِن كُنْتُم مُؤمنين} يَعْنِي مُصدقين {وَيبين الله لكم الْآيَات} يَعْنِي مَا ذكر من المواعظ {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} تفشوا وَيظْهر الزِّنَا {لَهُم عَذَاب أَلِيم فِي الدُّنْيَا} بِالْحَدِّ {فِي الْآخِرَة عَذَاب النَّار}

{يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً} “Allah, bir daha asla bunun benzerine dönmemeniz için size öğüt vermektedir” yani iftiraya, {إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ} “eğer iman edenler iseniz” yani tasdik edenler iseniz. {وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ} “Ve Allah size ayetleri açıklamaktadır” yani zikredilen öğütleri. {إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ} “Şüphesiz çirkinliğin yayılmasını arzu edenler...” [ifadesiyle], zinanın yayılıp açığa çıkmasını [kastetmektedir]; {لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا} “...onlar için dünyada can yakıcı bir azap vardır” [ifadesiyle] had cezasını, {فِي الْآخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ} [ifadesiyle ise] ahirette cehennem azabını [kastetmektedir].

{وَلَوْلَا فضل الله} لعاقبكم بِمَا قُلْتُمْ لعَائِشَة {وَإِن الله رؤوف رَحِيم} حِين عَفا عَنْكُم فَلم يعاقبكم {وَمن يتبع خطوَات الشَّيْطَان} يَعْنِي تزيينه {فَإِنَّهُ يَأْمر بالفحشاء} يَعْنِي بِالْمَعَاصِي {وَالْمُنكر} مَا لَا يعرف مثل مَا قيل لعَائِشَة {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته}

{وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ} “Eğer Allah'ın lütfu olmasaydı...” Âişe hakkında söylediklerinizden ötürü sizi cezalandırırdı. {وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} “Ve şüphesiz Allah çok şefkatlidir, çok merhametlidir” sizi affedip cezalandırmadığı andaki [hâliyle]. {وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ} “Kim şeytanın adımlarını takip ederse...” yani onun süslemesini; {فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ} “...şüphesiz o, hayasızlığı...” yani günahları, {وَالْمُنْكَرِ} “...ve kötülüğü emreder” Âişe hakkında söylenenler gibi bilinmeyen/meşru olmayan şeyleri [emreder]. {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ} “Eğer Allah'ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı...”

يَعْنِي نعْمَته {مَا زكا} مَا صلح {وَلَكِن الله يُزكي} يصلح {من يَشَاء}

yani O'nun nimeti [olmasaydı], {مَا زَكَا} “ıslah olamazdı / temize çıkamazdı” salih olamazdı; {وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي} “fakat Allah ıslah eder / temize çıkarır” salih kılar, {مَنْ يَشَاءُ} “dilediğini”.

فَلَمَّا أنزل الله عذر عَائِشَة وبرأها وَكذب الَّذين قذفوها حلف أَبُو بكر أَن لَا يصل مسطح بن أَثَاثَة بِشَيْء أبدا لِأَنَّهُ كَانَ فِيمَن ادّعى على عَائِشَة من الْقَذْف وَكَانَ مسطح من الْمُهَاجِرين الْأَوَّلين وَكَانَ ابْن خَالَة أبي بكر وَكَانَ يَتِيما فِي حجره فَقِيرا فَلَمَّا حلف أَبُو بكر أَن لَا يصله نزلت فِي أبي بكر {وَلَا يَأْتَلِ} أَي وَلَا يحلف {أولُوا الْفضل مِنْكُم} يَعْنِي فِي الْغنى أَبَا بكر الصّديق {وَالسعَة} يَعْنِي فِي الرزق {أَن يؤتوا أولي الْقُرْبَى} يَعْنِي مسطح ابْن أَثَاثَة قرَابَة أبي بكر وَابْن خَالَته {وَالْمَسَاكِين} يَعْنِي أَن مسطحًا كَانَ فَقِيرا {والمهاجرين فِي سَبِيل الله} يَعْنِي أَن مسطحًا كَانَ من الْمُهَاجِرين {وليعفوا وليصفحوا} يَعْنِي ليتجاوزوا عَن مسطح {أَلا تحبون أَن يغْفر الله لكم} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لأبي بكر: أما تحب أَن يغْفر الله لَك قَالَ: بلَى يَا رَسُول الله قَالَ: فَاعْفُ وَاصْفَحْ فَقَالَ أَبُو بكر: قد عَفَوْت وصفحت لَا أمْنَعهُ مَعْرُوفا بعد الْيَوْم

Allah Âişe'nin masumiyetini indirip onu temize çıkarınca ve ona iftira atanları yalancı sayınca, Ebû Bekir Mıstah b. Üsâse'ye hiçbir şeyle infak etmeyeceğine dair yemin etti. Çünkü o, Âişe hakkında iftira iddiasında bulunanlar arasındaydı. Mıstah ilk muhacirlerdendi, Ebû Bekir'in teyzesinin oğluydu ve onun himayesinde yetim ve fakir biriydi. Ebû Bekir ona infak etmeyeceğine yemin edince Ebû Bekir hakkında: {وَلَا يَأْتَلِ} “Yemin etmesin...” yani yemin etmesin, {أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} “...içinizden fazilet sahipleri...” yani zenginlik bakımından Ebû Bekir es-Sıddîk, {وَالسَّعَةِ} “...ve imkân sahipleri...” yani rızık genişliği [sahipleri], {أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى} “...akrabalara vermemeye...” yani Ebû Bekir'in akrabası ve teyzesinin oğlu olan Mıstah b. Üsâse'ye, {وَالْمَسَاكِينَ} “...ve yoksullara...” yani Mıstah'ın fakir olduğuna, {وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} “...ve Allah yolunda hicret edenlere...” yani Mıstah'ın muhacirlerden olduğuna, {وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا} “...affetsinler ve hoş görsünler” yani Mıstah'ı bağışlasınlar [ayeti indi]. {أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ} “Allah'ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz?” Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Bekir'e: "Allah'ın seni bağışlamasını sevmez misin?" buyurdu. O da: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedi. [Allah Resûlü]: "O hâlde affet ve hoş gör" buyurdu. Ebû Bekir: "Affettim ve hoş gördüm, bugünden sonra ondan hiçbir iyiliği esirgemem" dedi.

{إِن الَّذين يرْمونَ الْمُحْصنَات} يَعْنِي يقذفون بِالزِّنَا الحافظات لفروجهن العفائف {الْغَافِلَات} يَعْنِي عَن الْفَوَاحِش يَعْنِي عَائِشَة {الْمُؤْمِنَات} يَعْنِي الصادقات {لعنُوا} يَعْنِي جلدُوا {فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} يُعَذبُونَ بالنَّار يَعْنِي عبد الله بن أبي لِأَنَّهُ مُنَافِق لَهُ عَذَاب عَظِيم

{إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ} “Şüphesiz iffetli kadınlara iftira atanlar...” yani namuslarını koruyan iffetli kadınlara zina isnadında bulunanlar, {الْغَافِلَاتِ} “...[kötülükten] habersiz...” yani çirkinliklerden habersiz olan Âişe'ye [iftira atanlar], {الْمُؤْمِنَاتِ} “...mümin kadınlara...” yani sadık kadınlara [iftira atanlar], {لُعِنُوا} “...lanetlenmişlerdir...” yani had vurulmuştur, {فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ} “...dünyada ve ahirette...” ateşle azap görürler; yani münafık olduğu için Abdullah b. Übey'i kastetmektedir, onun için büyük bir azap vardır.

{يَوْم تشهد عَلَيْهِم ألسنتهم} يَعْنِي من قذف عَائِشَة يَوْم الْقِيَامَة {يَوْمئِذٍ} يَعْنِي فِي الْآخِرَة {يوفيهم الله دينهم الْحق} حسابهم الْعدْل لَا يظلمهم {ويعلمون أَن الله هُوَ الْحق الْمُبين} يَعْنِي الْعدْل الْمُبين {الخبيثات} يَعْنِي السيء من الْكَلَام قذف عَائِشَة {للخبيثين} من الرِّجَال وَالنِّسَاء يَعْنِي الَّذين قذفوها {والخبيثون} يَعْنِي من الرِّجَال وَالنِّسَاء {للخبيثات} يَعْنِي السيء من الْكَلَام لِأَنَّهُ يَلِيق بهم الْكَلَام السيء {والطيبات} يَعْنِي الْحسن من الْكَلَام {للطيبين} من الرِّجَال وَالنِّسَاء يَعْنِي الَّذين ظنُّوا بِالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَات خيرا {والطيبون} من الرِّجَال وَالنِّسَاء {للطيبات} لِلْحسنِ من الْكَلَام لِأَنَّهُ يَلِيق بهم الْكَلَام الْحسن {أُولَئِكَ} يَعْنِي الطيبين من الرِّجَال وَالنِّسَاء {مبرؤون مِمَّا يَقُولُونَ} هم برَاء من الْكَلَام السيء {لَهُم مغْفرَة} يَعْنِي لذنوبهم {ورزق كريم}

{يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ} “O gün dilleri onların aleyhine şahitlik edecektir” yani kıyamet günü Âişe'ye iftira atanların aleyhine. {يَوْمئِذٍ} “O gün...” yani ahirette, {يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ} “Allah onlara kesinleşmiş cezalarını eksiksiz verecektir” adil hesaplarını [görür], onlara zulmetmez; {وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ} “ve şüphesiz Allah'ın apaçık Hak olduğunu bileceklerdir” yani apaçık adalet sahibi olduğunu [bileceklerdir]. {الْخَبِيثَاتُ} “Kötü sözler...” yani kötü sözler, Âişe'ye atılan iftira, {لِلْخَبِيثِينَ} “...kötü erkeklere [ve kadınlara yaraşır]” yani ona iftira atan erkek ve kadınlara; {وَالْخَبِيثُونَ} “kötü erkekler [ve kadınlar]...” yani erkekler ve kadınlardan, {لِلْخَبِيثَاتِ} “...kötü sözlere [yaraşır]” yani kötü söze [yaraşırlar], çünkü kötü söz onlara yakışır; {وَالطَّيِّبَاتُ} “güzel sözler...” yani güzel sözler, {لِلطَّيِّبِينَ} “...temiz erkeklere [ve kadınlara yaraşır]” yani mümin erkek ve kadınlar hakkında hüsnüzanda bulunan erkek ve kadınlara; {وَالطَّيِّبُونَ} “temiz erkekler [ve kadınlar]...” erkek ve kadınlardan [temiz olanlar], {لِلطَّيِّبَاتِ} “...güzel sözlere [yaraşırlar]” güzel söze [yaraşırlar], çünkü güzel söz onlara yakışır. {أُولَئِكَ} “İşte bunlar...” yani temiz erkek ve kadınlar, {مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} “onların dediklerinden tamamen uzaktırlar” onlar kötü sözden uzaktırlar; {لَهُمْ مَغْفِرَةٌ} “onlar için bir mağfiret...” yani günahları için [bir bağışlanma], {وَرِزْقٌ كَرِيمٌ} “...ve değerli bir rızık vardır”.

يَعْنِي حسنا فِي الْجنَّة فَلَمَّا أنزل الله عذر عَائِشَة ضمهَا رَسُول الله ﷺ إِلَى نَفسه وَهِي من أَزوَاجه فِي الْجنَّة

Yani cennette güzel bir rızık. Allah Âişe'nin masumiyetini indirince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu kendine sardı/bağrına bastı; o, cennette de onun hanımlarındandır.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: أنزل الله عُذْري وكادت الْأمة تهْلك فِي سببي فَلَمَّا سري عَن رَسُول الله ﷺ وعرج الْملك قَالَ رَسُول الله ﷺ لأَبِيك اذْهَبْ إِلَى ابْنَتك فاخبرها أَن الله قد أنزل عذرها من السَّمَاء قَالَت: فَأَتَانِي أبي وَهُوَ يعدو يكَاد أَن يعثر فَقَالَ: ابشري يَا بنية بِأبي وَأمي فَإِن الله قد أنزل عذرك قلت: بِحَمْد الله لَا بحَمْدك وَلَا بِحَمْد صَاحبك الَّذِي أرسلك ثمَّ دخل رَسُول الله ﷺ فَتَنَاول ذراعي فَقلت بِيَدِهِ هَكَذَا فَأخذ أَبُو بكر النَّعْل ليعلوني بهَا فمنعته أُمِّي فَضَحِك رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أَقْسَمت لَا تفعل

Taberânî ve İbn Merdeveyh Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Allah benim mazeretimi (masumiyetimi) indirdi; neredeyse ümmet benim yüzümden helak olacaktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzerinden [vahiy hâli] kalkıp melek yukarı çıkınca, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem babama: "Kızına git ve Allah'ın onun mazeretini (masumiyetini) gökten indirdiğini haber ver" buyurdu.' Âişe dedi ki: 'Babam neredeyse tökezleyecek derecede koşarak yanıma geldi ve: "Müjde, ey kızcağızım! Anam babam sana feda olsun; şüphesiz Allah senin mazeretini (masumiyetini) indirdi" dedi. Ben: "Senin hamdinle değil, seni gönderen arkadaşının hamdiyle de değil; ancak Allah'a hamd ile!" dedim. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem girdi ve kolumu tuttu. Ben elimle onun eline şöyle yapıverdim (elini ittim). Bunun üzerine Ebû Bekir bana vurmak için pabucunu aldı, annem ise ona engel oldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem güldü ve: "Yemin verdim, yapmayacaksın" buyurdu.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: وَالله مَا كنت أَرْجُو أَن ينزل فيّ كتاب الله وَلَا أطمع فِيهِ وَلَكِنِّي كنت أَرْجُو أَن يرى رَسُول الله ﷺ رُؤْيا فَيذْهب مَا فِي نَفسه وَقد سَأَلَ الْجَارِيَة الحبشية فَقَالَت: وَالله لعَائِشَة أطيب من طيب الذَّهَب وَلكنهَا ترقد حَتَّى تدخل تدخل الشَّاة فتأكل عَجِينهَا وَالله لَئِن كَانَ مَا يَقُول النَّاس حَقًا ليخبرنك الله

İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Vallahi hakkımda Allah'ın Kitabı'nın ineceğini ummuyor ve bunu beklemiyordum. Fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bir rüya görüp içindeki [şüphenin] gitmesini umuyordum. Nitekim Habeşli cariyeye sormuş, o da: "Vallahi Âişe altının saflığından daha temizdir; lâkin o uyur, öyle ki koyun girip hamurunu yer. Vallahi eğer insanların dediği gerçek olsaydı, Allah bunu sana mutlaka bildirirdi" demişti.'

فَعجب النَّاس من فقهها

İnsanlar onun bu anlayışına (fıkhına) hayran kaldılar.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن الحكم ابْن عتيبة قَالَ: لما خَاضَ النَّاس فِي أَمر عَائِشَة أرسل رَسُول الله ﷺ إِلَى عَائِشَة فَقَالَ: يَا عَائِشَة مَا يَقُول النَّاس فَقَالَت: لَا أعْتَذر من شَيْء قَالُوهُ حَتَّى ينزل عُذْري من السَّمَاء

Taberânî el-Hakem b. Uteybe'den bildirdi, o şöyle dedi: İnsanlar Âişe'nin meselesine dalınca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Âişe'ye haber gönderip: "Ey Âişe! İnsanların dediği nedir?" buyurdu. O da: "Mazeretim (masumiyetim) gökten inmedikçe onların söylediği hiçbir şeyden ötürü mazeret beyan etmeyeceğim" dedi.

فَأنْزل الله فِيهَا خمس عشرَة آيَة من سُورَة النُّور ثمَّ قَرَأَ حَتَّى بلغ {الخبيثات للخبيثين}

Bunun üzerine Allah onun hakkında Nûr Suresi'nden on beş ayet indirdi. Sonra {الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ} “Kötü kadınlar kötü erkeklere [yaraşır]...” ayetine varıncaya kadar okudu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: نزلت ثَمَان عشرَة آيَة مُتَوَالِيَات بتكذيب من قذف عَائِشَة وببراءتها

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den bildirdi, o şöyle dedi: Âişe'ye iftira atanların yalanlanması ve onun temize çıkarılması hakkında peş peşe on sekiz ayet indi.

وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد صَحِيح عَن عَائِشَة قَالَت: لما رميت بِمَا رميت بِهِ هَمَمْت أَن آتِي قلبيا فاطرح نَفسِي فِيهِ

Bezzâr, Taberânî ve İbn Merdeveyh sahih bir senetle Âişe'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Hakkımda o iftiralar atıldığında, bir kuyuya gidip kendimi içine atmayı aklımdan geçirdim.'

وَأخرج الْبَزَّار بِسَنَد صَحِيح عَن عَائِشَة: أَنه لما نزل عذرها قبَّل أَبُو بكر رَأسهَا فَقَالَت: الا عذرتني فَقَالَ: أَي سَمَاء تُظِلنِي وَأي أَرض تُقِلني إِن قلت مَا لَا أعلم

Bezzâr sahih bir senetle Âişe'den bildirdi: Mazereti (masumiyeti) indiğinde Ebû Bekir onun başını öptü. Âişe: 'Beni mazur görmedin (bana inanmadın)' deyince o: 'Bilmediğim bir şeyi söylersem beni hangi gök gölgelendirir, hangi yer taşır?' dedi.

وَأخرج أَحْمد عَن عَائِشَة قَالَت: لما نزلت عُذْري من السَّمَاء جَاءَنِي النَّبِي ﷺ فَأَخْبرنِي بذلك فَقلت: بِحَمْد الله لَا بحَمْدك

Ahmed Âişe'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Mazeretim (masumiyetim) gökten indiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bana gelip bunu haber verdi. Ben de: "Senin hamdinle değil, Allah'a hamd ile!" dedim.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَائِشَة قَالَت: لما نزل عُذْري قَامَ رَسُول الله ﷺ على الْمِنْبَر فَذكر ذَلِك وتلا الْقُرْآن فَلَمَّا نزل

Abdürrezzâk, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), Nesâî, İbn Mâce, İbnü'l-Münzir, İbn Merdeveyh, Taberânî ve ed-Delâil'de Beyhakî Âişe'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Mazeretim (masumiyetim) indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem minbere çıktı, bunu zikretti ve Kur'an'ı okudu. Aşağı inince

أَمر برجلَيْن وَامْرَأَة فَضربُوا حَدَّيْنِ

iki erkek ve bir kadını [getirtmeyi] emretti ve onlara had cezası uygulandı.'

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد ابْن عبد الله بن جحش قَالَ: تفاخرت عَائِشَة وَزَيْنَب فَقَالَت زَيْنَب: أَنا الَّتِي نزل تزويجي وَقَالَت عَائِشَة: وَأَنا الَّتِي نزل عُذْري فِي كِتَابه حِين حَملَنِي ابْن الْمُعَطل فَقَالَت لَهَا زَيْنَب: يَا عَائِشَة مَا قلت حِين ركبتيها قَالَت: قلت حسبي الله وَنعم الْوَكِيل قَالَت: قلتِ كلمة الْمُؤمنِينَ

İbn Cerîr Muhammed b. Abdillâh b. Cahş'tan bildirdi, o şöyle dedi: Âişe ile Zeyneb birbirlerine karşı övündüler. Zeyneb: 'Ben, evliliği [gökten] inen kimseyim' dedi. Âişe ise: 'Ben de İbnü'l-Muattal beni taşıdığında mazereti (masumiyeti) O'nun Kitabı'nda inen kimseyim' dedi. Zeyneb ona: 'Ey Âişe! Ona (deveye) bindiğinde ne dedin?' diye sordu. Âişe: 'Hasbiyallâhu ve ni'me'l-vekîl (Allah bana yeter, O ne güzel vekildir) dedim' cevabını verdi. Zeyneb: 'Müminlerin sözünü söylemişsin' dedi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس: أَنه دخل على عَائِشَة قبل مَوتهَا وَهِي مغلوبة فَقَالَ: كَيفَ تجدينك قَالَت: بِخَير إِن اتَّقَيْت قَالَ: فَأَنت بِخَير

Buhârî ve İbn Merdeveyh İbn Abbâs'tan bildirdi: O, vefatından önce Âişe'nin yanına girdi; Âişe bitkin bir hâldeydi. İbn Abbâs: 'Kendini nasıl buluyorsun?' diye sordu. Âişe: 'Eğer [kötülükten] sakınmışsam iyiyim' dedi. İbn Abbâs: 'Sen hayır üzeresin,

زوج رَسُول الله ﷺ وَلم ينْكح بكرا غَيْرك وَنزل عذرك من السَّمَاء

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesisin, senden başka hiçbir bakireyle evlenmedi ve mazeretin (masumiyetin) gökten indi' dedi.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَائِشَة قَالَت: خلال فيَّ تسع لم تكن لأحد إِلَّا مَا آتى الله مَرْيَم جَاءَ الْملك بِصُورَتي إِلَى رَسُول الله ﷺ وَتَزَوَّجنِي وَأَنا ابْنة سبع سِنِين وَأهْديت إِلَيْهِ وَأَنا ابْنة تسع وتزوّجني بكرا وَكَانَ يَأْتِيهِ الْوَحْي وَأَنا وَهُوَ فِي لِحَاف وَاحِد وَكنت من أحب النَّاس إِلَيْهِ وَنزل فيَّ آيَات من الْقُرْآن كَادَت الْأمة تهْلك فِيهَا وَرَأَيْت جِبْرِيل وَلم يره أحد من نِسَائِهِ غَيْرِي وَقبض فِي بَيْتِي لم يَله أحد غير الْملك إِلَّا انا

Hâkim'in bildirip sahihlediğine göre Âişe şöyle dedi: 'Bende dokuz haslet vardır ki, Allah'ın Meryem'e verdikleri müstesna, hiç kimseye verilmemiştir: Melek suretimi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdi; yedi yaşındayken benimle evlendi; dokuz yaşındayken onun evine gelin gittim; benimle bakire olarak evlendi; ben ve o aynı örtü içindeyken ona vahiy gelirdi; insanların ona en sevgilisi idim; hakkımda Kur'an'dan neredeyse ümmetin helak olacağı ayetler indi; Cibrîl'i gördüm, hanımlarından benden başka hiç kimse onu görmedi; ve melek hariç benim dışımda kimse yanında bulunmazken benim odamda ruhunu teslim etti.'

وَأخرج ابْن سعد عَن عَائِشَة قَالَت: فضلت على نسَاء النَّبِي ﷺ بِعشر

İbn Sa'd Âişe'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarına on [hasletle] üstün kılındım.'

قيل مَا هن يَا أم الْمُؤمنِينَ قَالَت: لم ينْكح بكرا قطّ غَيْرِي وَلم ينْكح امْرَأَة أبواها مهاجران غَيْرِي وَأنزل الله براءتي من السَّمَاء وجاءه جِبْرِيل بِصُورَتي من السَّمَاء فِي حريرة وَقَالَ تزوّجها فَإِنَّهَا امْرَأَتك وَكنت أَغْتَسِل أَنا وَهُوَ من اناء وَاحِد وَلم يكن يصنع ذَلِك بِأحد من نِسَائِهِ غَيْرِي وَكَانَ يُصَلِّي وَأَنا مُعْتَرضَة بَين يَدَيْهِ وَلم يكن يفعل ذَلِك بِأحد من نِسَائِهِ غَيْرِي وَكَانَ ينزل عَلَيْهِ الْوَحْي وَهُوَ معي وَلم يكن ينزل عَلَيْهِ وَهُوَ مَعَ أحد من نِسَائِهِ غَيْرِي وَقبض الله نَفسه وَهُوَ بَين سحرِي وَنَحْرِي وَمَات فِي اللَّيْلَة الَّتِي كَانَ يَدُور عليَّ فِيهَا ودُفِنَ فِي بَيْتِي

'Onlar nelerdir ey müminlerin annesi?' denildi. O şöyle dedi: 'Benden başka hiçbir bakireyle evlenmedi; benden başka anne babası hicret etmiş hiçbir kadınla evlenmedi; Allah benim masumiyetimi gökten indirdi; Cibrîl gökten bir ipek içinde suretimi ona getirdi ve: "Onunla evlen, zira o senin hanımındır" dedi; ben ve o tek bir kaptan yıkanırdık ve hanımlarından benden başka hiç kimseyle bunu yapmazdı; ben önünde uzanmış haldeyken namaz kılardı ve hanımlarından benden başka hiç kimseyle bunu yapmazdı; benimle beraberken ona vahiy inerdi ve hanımlarından benden başka hiç kimseyle beraberken ona [bu şekilde] vahiy inmezdi; Allah onun canını göğsüm ile boynum arasındayken kabzetti; bana sıra geldiği gecede vefat etti ve benim odama defnedildi.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن الحميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ عَن مُجَاهِد

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Taberânî Mücâhid'den bildirdi:

فِي قَوْله {إِن الَّذين جاؤوا بالإفك عصبَة مِنْكُم} قَالَ: أَصْحَاب عَائِشَة عبد الله بن أبي ابْن سلول ومسطح وَحسان

{إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur” ayeti hakkında şöyle dedi: 'Âişe'nin [aleyhinde konuşan] arkadaşları Abdullah b. Übey b. Selûl, Mıstah ve Hassân'dır.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الَّذين افتروا على عَائِشَة حسان ومسطح وَحمْنَة بنت جحش وَعبد الله بن أبي

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan bildirdi, o şöyle dedi: 'Âişe'ye iftira atanlar Hassân, Mıstah, Hamne bnt. Cahş ve Abdullah b. Übey'dir.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عُرْوَة: أَن عبد الْملك بن مَرْوَان كتب إِلَيْهِ يسْأَله عَن الَّذين جاؤا بالإِفك فَكتب إِلَيْهِ أَنه لم يسم مِنْهُم إِلَّا حسان ومسطح وَحمْنَة بنت جحش فِي آخَرين لَا علم لي بهم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Urve'den bildirdi: Abdülmelik b. Mervân kendisine mektup yazıp o iftirayı getirenleri sordu. Urve de ona cevaben, onlar arasında hakkında bilgi sahibi olmadığı diğerlerinin yanı sıra yalnızca Hassân, Mıstah ve Hamne bnt. Cahş'ın adının anıldığını yazdı.

وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: كنت عِنْد الْوَلِيد بن عبد الْملك فَقَالَ: الَّذِي تولى كبره مِنْهُم عَليّ

Buhârî, İbnü'l-Münzir, Taberânî, İbn Merdeveyh ve ed-Delâil'de Beyhakî ez-Zührî'den bildirdi, o şöyle dedi: Velîd b. Abdilmelik'in yanındaydım. O: 'Onlardan o iftiranın büyüğünü üstlenen kimse Ali idi' dedi.

فَقلت: لَا

Ben: 'Hayır' dedim.

حَدثنِي سعيد بن الْمسيب وَعُرْوَة بن الزبير وعلقمة بن وَقاص وَعبيد الله بن عبد الله بن عتبَة بن مَسْعُود كلهم سمع عَائِشَة تَقول: الَّذِي تولى كبره عبد الله بن أبي قَالَ: فَقَالَ لي فَمَا كَانَ جرمه قلت: حَدثنِي شَيْخَانِ من قَوْمك أَبُو سَلمَة بن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف وَأَبُو بكر بن عبد الرَّحْمَن بن الْحَارِث بن هِشَام أَنَّهُمَا سمعا عَائِشَة تَقول: كَانَ مسيئاً فِي أَمْرِي

Saîd b. el-Müseyyeb, Urve b. ez-Zübeyr, Alkame b. Vakkâs ve Ubeydullah b. Abdillâh b. Utbe b. Mes'ûd bana rivayet ettiler; hepsi Âişe'nin: 'O [iftiranın] büyüğünü üstlenen Abdullah b. Übey idi' dediğini işitmişti. [Zührî] dedi ki: [Velîd] bana: 'Peki onun (Ali'nin) cürmü neydi?' diye sordu. Ben de: 'Kavminden iki yaşlı zat; Ebû Seleme b. Abdirrahmân b. Avf ve Ebû Bekir b. Abdirrahmân b. el-Hâris b. Hişâm, Âişe'nin: "O benim meselemde olumsuz davranmıştı" dediğini işittiklerini bana rivayet ettiler' dedim.

وَقَالَ يَعْقُوب بن شبة فِي مُسْنده: حَدثنَا الْحسن بن عَليّ الْحلْوانِي ثَنَا الشَّافِعِي ثَنَا عمي قَالَ: دخل سُلَيْمَان بن يسَار على هِشَام بن عبد الْملك فَقَالَ لَهُ: يَا سُلَيْمَان الَّذِي تولى كبره من هُوَ قَالَ: عبد الله بن أبي قَالَ: كذبت هُوَ عليّ

Ya'kûb b. Şeybe Müsned'inde şöyle dedi: Bize el-Hasen b. Ali el-Hulvânî anlattı, bize eş-Şâfiî anlattı, bize amcam anlattı, dedi ki: Süleymân b. Yesâr, Hişâm b. Abdilmelik'in yanına girdi. Hişâm ona: 'Ey Süleymân! O [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimdir?' dedi. O da: 'Abdullah b. Übey'dir' dedi. Hişâm: 'Yalan söyledin, o Ali idi' dedi.

قَالَ أَمِير الْمُؤمنِينَ أعلم بِمَا يَقُول فَدخل الزُّهْرِيّ فَقَالَ: يَا ابْن شهَاب من الَّذِي تولى كبره فَقَالَ لَهُ: ابْن أبي قَالَ: كذبت

[Süleymân]: 'Müminlerin emîri ne dediğini daha iyi bilir' dedi. Derken ez-Zührî girdi. Hişâm: 'Ey İbn Şihâb! O [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimdi?' diye sordu. [Zührî]: 'İbn Übey'dir' dedi. Hişâm: 'Yalan söyledin,

هُوَ عليّ قَالَ: أَنا أكذب - لَا أَبَا لَك - لَو نَادَى منادٍ من السَّمَاء أَن الله أحل الْكَذِب مَا كذبت

o Ali idi' dedi. [Zührî] dedi ki: 'Ben mi yalan söyleyeceğim —babasız kalasıca—! Gökten bir münadi Allah'ın yalanı helal kıldığını ilan etseydi bile yine de yalan söylemezdim.

حَدثنِي عُرْوَة وَسَعِيد وَعبيد الله وعلقمة عَن عَائِشَة: أَن الَّذِي تولى كبره عبد الله بن أبي

Bana Urve, Saîd, Ubeydullah ve Alkame, Âişe'den rivayet ettiler ki: O [iftiranın] büyüğünü üstlenen Abdullah b. Übey idi.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن مَسْرُوق قَالَ: دخل حسان بن ثَابت على عَائِشَة ﵂ فشبب وَقَالَ: حصان رزان مَا تزن بريبة وتصبح غرثى من لُحُوم الغوافل

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdeveyh Mesrûk'tan bildirdi: Hassân b. Sâbit, Âişe radıyallâhu anhâ'nın yanına girdi ve gazel tarzında şu şiiri okudu: "O iffetlidir, ağırdır, hiçbir şüpheyle itham edilmez; gafil kadınların etlerini yemekten (onları çekiştirmekten) uzak olarak sabahlar."

قَالَت: لكنك لست كَذَلِك قلت: تدعين مثل هَذَا يدْخل عَلَيْك وَقد أنزل الله {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} فَقَالَت: وَأي عَذَاب أَشد من الْعَمى وَلَفظ ابْن مرْدَوَيْه أَو لَيْسَ فِي عَذَاب قد كف بَصَره وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الشّعبِيّ عَن عَائِشَة أَنَّهَا قَالَت: مَا سَمِعت بِشَيْء أحسن من شعر حسان وَمَا تمثلت بِهِ إِلَّا رَجَوْت لَهُ الْجنَّة

Âişe: "Fakat sen öyle değilsin" dedi. [Mesrûk] dedi ki: Ben: "Allah {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} “Onlardan onun büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır” buyurmuşken böyle birinin yanınıza girmesine izin mi veriyorsunuz?" dedim. Bunun üzerine Âişe: "Körlükten daha şiddetli hangi azap vardır?" dedi. İbn Merdeveyh'in lafzında ise şöyledir: "O zaten bir azap içinde değil midir? Gözleri kör olmuştur." İbn Cerîr, eş-Şa'bî tarikiyle Âişe'nin şöyle dediğini bildirdi: "Hassân'ın şiirinden daha güzel bir şey işitmedim. O şiiri her ne zaman hatırlayıp okusam mutlaka onun için Cenneti umdum.

قَوْله لأبي سُفْيَان بن الْحَارِث بن عبد الْمطلب بن هَاشم: هجوت مُحَمَّدًا وأجبت عَنهُ وَعند الله فِي ذَاك الْجَزَاء فان أبي ووالده وعرضي لعرض مُحَمَّد مِنْكُم وقاء أتشتمه وَلست لَهُ بكفء فشركما لخيركما الْفِدَاء لساني صارم لَا عيب فِيهِ وبحري لَا تكدره الدلاء فَقيل: يَا أم الْمُؤمنِينَ أَلَيْسَ هَذَا لَغوا قَالَت: لَا إِنَّمَا اللَّغْو مَا قيل عِنْد النِّسَاء قيل: أَلَيْسَ الله يَقُول {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} قَالَت: أَلَيْسَ قد أَصَابَهُ عَذَاب أَلِيم أَلَيْسَ قد أُصِيب بَصَره وكسع بِالسَّيْفِ وتعني الضَّرْبَة الَّتِي ضربهَا إِيَّاه صَفْوَان بن الْمُعَطل حِين بلغه عَنهُ أَنه تكلم فِي ذَلِك فعلاه بِالسَّيْفِ وَكَاد يقْتله وَأخرج مُحَمَّد بن سعد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين

Onun Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib b. Hâşim'e söylediği şu şiirdir: 'Sen Muhammed'i hicvettin, ben de ona cevap verdim; bunun karşılığı ise Allah katındadır. Şüphesiz babam, onun babası ve ırzım, sizden gelecek şeylere karşı Muhammed'in ırzı için bir kalkandır. Ona denk olmadığın halde ona sövüyor musun? İkinizin kötüsü, ikinizin hayırlısına feda olsun! Dilim keskin bir kılıçtır, onda hiçbir kusur yoktur; denizim ise kovalarla bulandırılamaz.' Bunun üzerine: 'Ey müminlerin annesi! Bu boş bir söz (lağv) değil midir?' denildi. O: 'Hayır, boş söz ancak kadınların yanında söylenen sözdür' dedi. 'Allah {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} “Onlardan onun büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır” buyurmuyor mu?' denildi. Âişe: 'Ona can yakıcı bir azap isabet etmedi mi? Gözleri kör olmadı mı ve kılıçla arkasından vurulmadı mı?' dedi. Bununla Safvân b. el-Muattal'ın, Hassân'ın bu konuda konuştuğu haberi kendisine ulaşınca ona kılıçla vurup neredeyse onu öldürecek olduğu darbeyi kastediyordu. Muhammed b. Sa'd, Muhammed b. Sîrîn'den bildirdi:

أَن عَائِشَة كَانَت تَأذن لحسان بن

Âişe, Hassân b.

ثَابت وَتَدْعُو لَهُ بالوسادة وَتقول: لَا تُؤْذُوا حسان فَإِنَّهُ كَانَ ينصر رَسُول الله ﷺ بِلِسَانِهِ وَقَالَ الله {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} وَقد عمي وَالله قَادر أَن يَجْعَل ذَلِك الْعَذَاب الْعَظِيم عماه

Sâbit'e izin verir, onun için minder getirilmesini ister ve şöyle derdi: 'Hassân'a eziyet etmeyin; zira o diliyle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yardım ediyordu. Allah da {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} “Onlardan onun büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır” buyurmuştur. O zaten kör oldu. Allah bu büyük azabı onun körlüğü kılmaya kadirdir.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم} يَقُول: الَّذِي بَدَأَ بذلك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim ed-Dahhâk'tan {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم} “Onlardan onun büyüğünü üstlenen kimse” ifadesi hakkında şöyle dediğini bildirdi: 'Ona ilk başlayan kimsedir.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن مُجَاهِد {وَالَّذِي تولى كبره} قَالَ: عبد الله بن أبي ابْن سلول يذيعه

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî Mücâhid'den {وَالَّذِي تولى كبره} “onun büyüğünü üstlenen kimse” hakkında: '[Bu sözü] yayan Abdullah b. Übey b. Selûl'dür' dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن الحميد عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن الَّذِي تولى كبره رجلَانِ من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ

Abd b. Humeyd Katâde'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Bize zikredildiğine göre onun büyüğünü üstlenen kimseler, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından iki adam idi.

أَحدهمَا من قُرَيْش وَالْآخر من الْأَنْصَار

Biri Kureyş'ten, diğeri Ensâr'dandır.

عبد الله بن أبيّ بن سلول وَلم يكن شرٌ قطُّ إِلَّا وَله قادة ورؤساء فِي شرهم

[Bir de] Abdullah b. Übey b. Selûl'dür. Hiçbir kötülük olmamıştır ki, kötülüklerinde onun önderleri ve reisleri bulunmasın.'

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين

Abd b. Humeyd, Muhammed b. Sîrîn'den bildirdi:

أَن عَائِشَة كَانَت تَأذن لحسان بن ثابتن وتلقي لَهُ الوسادة وَتقول

Âişe, Hassân b. Sâbit'e izin verir, onun için minder serer ve şöyle derdi:

لَا تَقولُوا لحسان إِلَّا خيرا فَإِنَّهُ كَانَ يرد عَن النَّبِي ﷺ وَقد قَالَ الله {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} وَقد عمي والعمى عَذَاب عَظِيم وَالله قَادر على أَن يَجعله ذَلِك وَيغْفر لحسان ويدخله الْجنَّة

'Hassân hakkında hayırdan başka bir şey söylemeyin; zira o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i [müşriklere karşı] savunurdu. Allah ise {وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب عَظِيم} “Onlardan onun büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır” buyurmuştur. O kör oldu; körlük ise büyük bir azaptır. Allah bunu o [azabın yerine] kılmaya, Hassân'ı bağışlamaya ve onu Cennete koymaya kadirdir.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن مرْدَوَيْه عَن مَسْرُوق قَالَ فِي قِرَاءَة عبد الله (وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب أَلِيم)

Saîd b. Mansûr ve İbn Merdeveyh Mesrûk'tan bildirdi, o: 'Abdullah'ın kıraatinde (وَالَّذِي تولى كبره مِنْهُم لَهُ عَذَاب أَلِيم) [şeklindedir]' dedi.

- قَوْله تَعَالَى: لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات بِأَنْفسِهِم خيرا وَقَالُوا هَذَا إفْك مُبين لَوْلَا جاؤا عَلَيْهِ بأَرْبعَة شُهَدَاء فَإذْ لم يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِك عِنْد الله هم الْكَاذِبُونَ وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة لمسكم فِي مَا أَفَضْتُم فِيهِ عَذَاب عَظِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات بِأَنْفسِهِم خيرا وَقَالُوا هَذَا إفْك مُبين لَوْلَا جاؤا عَلَيْهِ بأَرْبعَة شُهَدَاء فَإذْ لم يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِك عِنْد الله هم الْكَاذِبُونَ وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة لمسكم فِي مَا أَفَضْتُم فِيهِ عَذَاب عَظِيم} “Onu işittiğiniz zaman, erkek ve kadın müminlerin kendi vicdanlarında hüsnüzanda bulunup: 'Bu apaçık bir iftiradır' demeleri gerekmez miydi? Buna dair dört şahit getirselerdi ya! Mademki şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridirler. Eğer dünyada ve ahirette Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve merhameti olmasaydı, içine daldığınız o şeyden ötürü size mutlaka büyük bir azap dokunurdu.”

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن بعض الْأَنْصَار أَن امْرَأَة أبي أَيُّوب قَالَت لَهُ حِين قَالَ أهل الإِفك مَا قَالُوا: أَلا تسمع مَا يَقُول النَّاس فِي عَائِشَة قَالَ: بلَى وَذَلِكَ الْكَذِب أَكنت أَنْت فاعلة ذَلِك يَا أم أَيُّوب قَالَت: لَا وَالله قَالَ: فعائشة وَالله خير مِنْك وَأطيب إِنَّمَا هَذَا كذب وإفك بَاطِل فَلَمَّا نزل الْقُرْآن ذكر الله من قَالَ من الْفَاحِشَة مَا قَالَ من أهل الافك ثمَّ قَالَ {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات بِأَنْفسِهِم خيرا وَقَالُوا هَذَا إفْك مُبين} أَي كَمَا قَالَ أَبُو أَيُّوب وصاحبته

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve İbn Asâkir Ensâr'dan bazılarından bildirdi: İftira ehli o söylediklerini söylediği zaman Ebû Eyyûb'un eşi ona: 'İnsanların Âişe hakkında söylediklerini işitmiyor musun?' dedi. O: 'Evet, o bir yalandır. Sen bunu yapar mıydın ey Ümmü Eyyûb?' dedi. Kadın: 'Hayır, vallahi yapmazdım' dedi. [Ebû Eyyûb]: 'Vallahi Âişe senden daha hayırlı ve daha temizdir. Bu ancak bir yalan ve asılsız bir iftiradır' dedi. Kur'an indiğinde Allah o iftira ehlinden bu çirkin sözü söyleyen kimseleri zikretti, sonra: {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات بِأَنْفسِهِم خيرا وَقَالُوا هَذَا إفْك مُبين} “Onu işittiğiniz zaman, erkek ve kadın müminlerin kendi vicdanlarında hüsnüzanda bulunup: 'Bu apaçık bir iftiradır' demeleri gerekmez miydi?” buyurdu. Yani tıpkı Ebû Eyyûb ve eşinin dediği gibi.

وَأخرج الواحدي وَابْن عَسَاكِر وَالْحَاكِم عَن أَفْلح مولى أبي أَيُّوب أَن أم أَيُّوب قَالَت: أَلا تسمع مَا يَقُول النَّاس فِي عَائِشَة قَالَ: بلَى وَذَلِكَ الْكَذِب أفكنت يَا أم أَيُّوب فاعلة ذَلِك قَالَت: لَا وَالله قَالَ: فعائشة وَالله خير مِنْك

Vâhidî, İbn Asâkir ve Hâkim, Ebû Eyyûb'un azatlısı Eflah'tan bildirdi: Ümmü Eyyûb: 'İnsanların Âişe hakkında söylediklerini işitmiyor musun?' dedi. O: 'Evet, o bir yalandır. Sen ey Ümmü Eyyûb, bunu yapar mıydın?' dedi. Kadın: 'Hayır, vallahi yapmazdım' dedi. [Ebû Eyyûb]: 'Vallahi Âişe senden daha hayırlıdır' dedi.

فَلَمَّا نزل الْقُرْآن وَذكر أهل الافك قَالَ الله {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات}

Kur'an inip iftira ehlini zikrettiğinde Allah: {لَوْلَا إِذْ سمعتموه ظن الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَات} “Onu işittiğiniz zaman, erkek ve kadın müminlerin hüsnüzanda bulunmaları gerekmez miydi?” buyurdu.

- قَوْله تَعَالَى: إِذْ تلقونه بألسنتكم وتقولون بأفواهكم مَا لَيْسَ لكم بِهِ علم وتحسبونه هيناً وَهُوَ عِنْد الله عَظِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {إِذْ تلقونه بألسنتكم وتقولون بأفواهكم مَا لَيْسَ لكم بِهِ علم وتحسبونه هيناً وَهُوَ عِنْد الله عَظِيم} “Hani siz onu dillerinizle aktarıyor ve hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyi ağızlarınızla söylüyor, bunu da önemsiz sanıyordunuz. Oysa o, Allah katında büyüktür.”

أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن مُجَاهِد أَنه قَرَأَ {إِذْ تلقونه بألسنتكم} قَالَ: يرويهِ بَعْضكُم عَن بعض

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî Mücâhid'den bildirdi; o {إِذْ تلقونه بألسنتكم} “Hani siz onu dillerinizle aktarıyordunuz” [âyetini] okudu ve: 'Birbirinizden nakledip rivayet ediyordunuz' dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {إِذْ تلقونه بألسنتكم} قَالَ: يرويهِ بَعْضكُم عَن بعض

Abd b. Humeyd Katâde'den {إِذْ تلقونه بألسنتكم} “Hani siz onu dillerinizle aktarıyordunuz” hakkında: 'Birbirinizden nakledip rivayet ediyordunuz' dediğini bildirdi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مليكَة قَالَ: كَانَت عَائِشَة تقْرَأ {إِذْ تلقونه بألسنتكم} وَتقول: إِنَّمَا هُوَ ولق القَوْل

Buhârî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdeveyh İbn Ebî Müleyke'den bildirdi, o şöyle dedi: Âişe {إِذْ تلقونه بألسنتكم} [âyetini (تَلِقُونَهُ şeklinde)] okur ve: 'Bu ancak sözü uydurup yaymaktır (velku'l-kavl)' derdi.

والولق الْكَذِب قَالَ ابْن أبي مليكَة: هِيَ أعلم بِهِ من غَيرهَا لِأَن ذَلِك نزل فِيهَا

Velk (الولق) yalan demektir. İbn Ebî Müleyke: 'O, bunu başkalarından daha iyi bilmektedir; çünkü bu âyet onun hakkında inmiştir' dedi.

أما قَوْله تَعَالَى {وتحسبونه هيناً وَهُوَ عِنْد الله عَظِيم}

Yüce Allah'ın {وتحسبونه هيناً وَهُوَ عِنْد الله عَظِيم} “Bunu da önemsiz sanıyordunuz. Oysa o, Allah katında büyüktür” âyetine gelince;

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الرجل ليَتَكَلَّم بِالْكَلِمَةِ من سخط الله لَا يلقِي لَهَا بَالا يهوي بهَا فِي النَّار أبعد مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض

Buhârî ve Müslim Ebû Hureyre'den bildirdi, o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kişi Allah'ın gazabını gerektiren bir söz söyler de ona hiç aldırış etmez; bu sebeple yerle gök arası mesafeden daha uzağa ateşe yuvarlanır.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن حُذَيْفَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ قذف المحصنة يهدم عمل مائَة سنة

Taberânî Huzeyfe'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu bildirdi: 'İffetli bir kadına zina iftirasında bulunmak yüz yıllık ameli yıkar.'

- قَوْله تَعَالَى: وَلَوْلَا إِذْ سمعتموه قُلْتُمْ مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {وَلَوْلَا إِذْ سمعتموه قُلْتُمْ مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم} “Onu işittiğiniz zaman: 'Bunu konuşmak bize yakışmaz. Hâşâ, bu pek büyük bir bühtandır!' deseydiniz ya!”

أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ أَبُو أَيُّوب الْأنْصَارِيّ حِين أخْبرته امْرَأَته قَالَت: يَا أَبَا أَيُّوب أَلا تسمع مَا يتحدث النَّاس فَقَالَ (مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم) فَأنْزل الله {وَلَوْلَا إِذْ سمعتموه قُلْتُمْ مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم}

İbn Merdeveyh Âişe'den bildirdi, o şöyle dedi: Ebû Eyyûb el-Ensârî, hanımı kendisine: 'Ey Ebû Eyyûb! İnsanların ne konuştuğunu duymuyor musun?' diyerek haber verdiğinde: 'Bunu konuşmak bize yakışmaz. Hâşâ, bu pek büyük bir bühtandır!' demişti. Bunun üzerine Allah {وَلَوْلَا إِذْ سمعتموه قُلْتُمْ مَا يكون لنا أَن نتكلم بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم} “Onu işittiğiniz zaman: 'Bunu konuşmak bize yakışmaz. Hâşâ, bu pek büyük bir bühtandır!' deseydiniz ya!” âyetini indirdi.

وَأخرج سنيد فِي تَفْسِيره عَن سعيد بن جُبَير أَن سعد بن معَاذ لما سمع مَا قيل فِي أَمر عَائِشَة قَالَ: سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم

Süneyd Tefsîr'inde Saîd b. Cübeyr'den bildirdi ki Sa'd b. Muâz, Âişe'nin meselesi hakkında söylenenleri işitince: 'Hâşâ, bu pek büyük bir bühtandır!' demiştir.

وَأخرج ابْن أخي سمي فِي فَوَائده عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: كَانَ رجلَانِ من

İbn Ahî Semiy Feveid'inde Saîd b. el-Müseyyeb'den bildirdi, o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in

أَصْحَاب النَّبِي ﷺ إِذا سمعا شَيْئا من ذَلِك قَالَا: سُبْحَانَكَ هَذَا بهتان عَظِيم

ashabından iki adam vardı ki bu meseleden bir şey işittiklerinde: 'Hâşâ, bu pek büyük bir bühtandır!' derlerdi.

زيد بن حَارِثَة وَأَبُو أَيُّوب

[Bu iki kişi] Zeyd b. Hârise ve Ebû Eyyûb idi.

- قَوْله تَعَالَى: يعظكم الله أَن تعودوا لمثله أبدا إِن كُنْتُم مُؤمنين وَيبين الله لكم الْآيَات وَالله عليم حَكِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {يعظكم الله أَن تعودوا لمثله أبدا إِن كُنْتُم مُؤمنين وَيبين الله لكم الْآيَات وَالله عليم حَكِيم} “Eğer mümin iseniz, Allah size bir daha asla böylesi bir şeye dönmemenizi öğütler. Allah size âyetleri açıklar. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.”

أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه {يعظكم الله أَن تعودوا لمثله أبدا} قَالَ يحرج الله عَلَيْكُم

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdeveyh {يعظكم الله أَن تعودوا لمثله أبدا} “Allah size bir daha asla böylesi bir şeye dönmemenizi öğütler” hakkında: 'Allah size bunu yasaklayıp haram kılar' dediğini bildirdi.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَالطَّبَرَانِيّ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يعظكم الله} قَالَ: يَنْهَاكُم

Firyâbî ve Taberânî Mücâhid'den {يعظكم الله} “Allah size öğütler” âyeti hakkında: 'Sizi nehyeder' dediğini bildirdi.

- قَوْله تَعَالَى: إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة فِي الَّذين آمنُوا لَهُم عَذَاب أَلِيم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته أَن الله رؤوف رَحِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة فِي الَّذين آمنُوا لَهُم عَذَاب أَلِيم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته أَن الله رؤوف رَحِيم} “İman edenler arasında çirkinliğin yayılmasını sevenler için dünyada da ahirette de can yakıcı bir azap vardır. Allah bilir, siz ise bilmezsiniz. Ya Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve merhameti olmasaydı? Şüphesiz Allah çok şefkatlidir, çok merhametlidir.”

أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ عَن مُجَاهِد {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} قَالَ: تظهر

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Taberânî Mücâhid'den {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} “Şüphesiz çirkinliğin yayılmasını sevenler” hakkında: 'Ortaya çıkmasını [sevenler]' dediğini bildirdi.

يحدث عَن شَأْن عَائِشَة

[Yani] Âişe'nin durumu hakkında konuşulmasını.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} قَالَ: يحبونَ أَن يظْهر الزِّنَا

Abd b. Humeyd Katâde'den {إِن الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة} “Şüphesiz çirkinliğin yayılmasını sevenler” hakkında: 'Zinanın ortaya çıkıp yayılmasını sevenler' dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن خَالِد بن معدان قَالَ: من حدث بِمَا أَبْصرت عَيناهُ وَسمعت أذنَاهُ فَهُوَ من الَّذين يحبونَ أَن تشيع الْفَاحِشَة فِي الَّذين آمنُوا

İbn Ebî Hâtim, Hâlid b. Ma'dân'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Gözlerinin gördüğünü ve kulaklarının işittiğini [başkalarına] anlatan kimse, iman edenler arasında çirkinliğin yayılmasını sevenlerdendir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: من أشاع الْفَاحِشَة فَعَلَيهِ النكال وَإِن كَانَ صَادِقا

İbn Ebî Hâtim Atâ'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Kim çirkinliği yayarsa doğru söylüyor olsa bile ceza ona aittir.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: الْعَامِل الْفَاحِشَة وَالَّذِي يشيع بهَا فِي الإِثم سَوَاء

Buhârî el-Edeb'de ve Beyhakî eş-Şuab'da Ali b. Ebî Tâlib'den bildirdi, o şöyle dedi: 'Çirkinliği işleyen ile onu yayan günahta eşittir.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن شبْل بن عون قَالَ: كَانَ يُقَال من سمع بِفَاحِشَة فأفشاها فَهُوَ فِيهَا كَالَّذي أبداها

Buhârî el-Edeb'de Şibl b. Avn'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Şöyle denilirdi: Bir çirkinliği işitip de onu yayan kimse, o meselede onu başlatan kimse gibidir.'

وَأخرج أَحْمد عَن ثَوْبَان عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَا تُؤْذُوا عباد الله وَلَا تُعَيِّرُوهُمْ وَلَا تَطْلُبُوا عَوْرَاتهمْ

Ahmed Sevbân'dan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu bildirdi: 'Allah'ın kullarına eziyet etmeyin, onları ayıplamayın ve onların gizli kusurlarını araştırmayın.

فَإِنَّهُ من طلب عَورَة أَخِيه الْمُسلم طلب الله عَوْرَته حَتَّى يَفْضَحهُ فِي بَيته

Çünkü kim Müslüman kardeşinin kusurunu araştırırsa, Allah da onun kusurunu araştırır; nihayetinde onu evinin içinde dahi olsa rezil eder.'

- قَوْله تَعَالَى: ياأيها الَّذين آمنُوا لَا تتبعوا خطوَات الشَّيْطَان وَمن يتبع خطوَات الشَّيْطَان فَإِنَّهُ يَأْمر بالفحشاء وَالْمُنكر وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته مَا زكى مِنْكُم من أحد أبدا وَلَكِن الله يُزكي من يَشَاء وَالله سميع عليم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {ياأيها الَّذين آمنُوا لَا تتبعوا خطوَات الشَّيْطَان وَمن يتبع خطوَات الشَّيْطَان فَإِنَّهُ يَأْمر بالفحشاء وَالْمُنكر وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته مَا زكى مِنْكُم من أحد أبدا وَلَكِن الله يُزكي من يَشَاء وَالله سميع عليم} “Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa bilsin ki o, çirkinliği ve kötülüğü emreder. Eğer Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve merhameti olmasaydı, içinizden hiçbir kimse asla arınamazdı. Fakat Allah dilediğini arındırır. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.”

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مَا زكا مِنْكُم} قَالَ: مَا اهْتَدَى أحد من الْخَلَائق لشَيْء من الْخَيْر

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {مَا زكا مِنْكُم} “içinizden [hiçbir kimse] arınamazdı” âyeti hakkında: 'Yaratılmışlardan hiç kimse hayırdan bir şeye hidayet bulamazdı' dediğini bildirdi.

- قَوْله تَعَالَى: وَلَا يَأْتَلِ أولو الْفضل مِنْكُم وَالسعَة أَن يَأْتُوا أولي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِين والمهاجرين فِي سَبِيل الله وليعفوا وليصفحوا أَلا تحبون أَن يغْفر الله لكم وَالله غَفُور رَحِيم

- Yüce Allah'ın şu âyeti: {وَلَا يَأْتَلِ أولو الْفضل مِنْكُم وَالسعَة أَن يَأْتُوا أولي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِين والمهاجرين فِي سَبِيل الله وليعفوا وليصفحوا أَلا تحبون أَن يغْفر الله لكم وَالله غَفُور رَحِيم} “İçinizden fazilet ve imkân sahibi olanlar akrabalara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermemek üzere yemin etmesinler; affetsinler, hoş görsünler. Allah'ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل} يَقُول: لَا تقسموا أَن لَا تنفقوا على أحد

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan {وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل} “Fazilet sahibi olanlar yemin etmesinler” âyeti hakkında: 'Hiç kimseye harcamada bulunmamak üzere yemin etmeyin [demektir]' dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: كَانَ مسطح بن اثاثة مِمَّن تولى كبره من أهل الإِفك وَكَانَ قَرِيبا لأبي بكر وَكَانَ فِي عِيَاله فَحلف أَبُو بكر ﵁ أَن لَا ينيله خيرا أبدا فَأنْزل الله {وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل مِنْكُم وَالسعَة} قَالَت: فَأَعَادَهُ أَبُو بكر إِلَى عِيَاله وَقَالَ: لَا أَحْلف على يَمِين فَأرى غَيرهَا خيرا مِنْهَا إِلَّا تحللتها وأتيت الَّذِي هُوَ خير

İbnü'l-Münzir Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdi, o şöyle dedi: 'Mıstah b. Üsâse, iftira ehlinden olup onun büyüğünü üstlenenlerdendi; Ebû Bekir'in de akrabasıydı ve onun nafakasını verdiği kimseler arasındaydı. Bunun üzerine Ebû Bekir radıyallâhu anh ona ebediyen hiçbir hayır ulaştırmayacağına yemin etti. Allah da: {وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل مِنْكُم وَالسعَة} “İçinizden fazilet ve imkân sahibi olanlar yemin etmesinler” âyetini indirdi.' Âişe dedi ki: 'Bunun üzerine Ebû Bekir onu tekrar nafakası altındakilere dahil etti ve: "Bir yemin edip de başkasını ondan daha hayırlı gördüğümde, mutlaka o yeminimden döner ve daha hayırlı olanı yaparım" dedi.'