Binûn

Furkân Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَلَمَّا كَانَ يَوْم بدر أسر عقبَة بن أبي معيط فِي الاسارى فامر بِهِ النَّبِي ﷺ عَليّ بن أبي طَالب أَن يقْتله فَقَالَ عقبَة: يَا مُحَمَّد أَمن بَين هَؤُلَاءِ أقتل قَالَ: نعم

Bedir günü olunca Ukbe b. Ebî Muayt esirler arasında esir alındı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Ali b. Ebî Tâlib'e onu öldürmesini emretti. Ukbe: "Ey Muhammed! Bunların arasından sadece ben mi öldürüleceğim?" dedi. [Resûlullah]: "Evet" buyurdu.

قَالَ: بِمَ قَالَ: بكفرك وفجورك وعتوك على الله وعَلى رَسُوله فَقَامَ إِلَيْهِ عَليّ بن أبي طَالب فَضرب عُنُقه

[Ukbe]: "Ne sebeple?" diye sordu. [Resûlullah]: "İnkârın, fücurun ve Allah'a ve Resûlüne karşı azgınlığın sebebiyle!" buyurdu. Bunun üzerine Ali b. Ebî Tâlib onun yanına vardı ve boynunu vurdu.

وَأما أبي بن خلف فَقَالَ: وَالله لَا قتلن مُحَمَّدًا

Übey b. Halef'e gelince, o şöyle dedi: "Vallahi Muhammed'i mutlaka öldüreceğim!"

فَبلغ ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: بل أَنا أَقتلهُ إِن شَاءَ الله

Bu haber Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaştığında şöyle buyurdu: "Bilakis, Allah dilerse onu ben öldüreceğim."

فافزعه ذَلِك فَوَقَعت فِي نَفسه لأَنهم لم يسمعوا رَسُول الله ﷺ قَالَ قولا إِلَّا كَانَ حَقًا فَلَمَّا كَانَ يَوْم أحد خرج مَعَ الْمُشْركين فَجعل يلْتَمس غَفلَة النَّبِي ﷺ ليحمل عَلَيْهِ

Bu söz onu dehşete düşürdü ve içine işledi; zira onlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ne söylediyse hak çıktığını bilirlerdi. Uhud günü olunca müşriklerle beraber çıktı ve Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e saldırmak için onun bir anlık dalgınlığını gözetmeye başladı.

فيحول رجل من الْمُسلمين بَين النَّبِي ﷺ وَبَينه

Fakat Müslümanlardan bir adam Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ile onun arasına giriyordu.

فَلَمَّا رأى ذَلِك رَسُول الله ﷺ قَالَ لاصحابه: خلوا عَنهُ فَأخذ الحربة فَرَمَاهُ بهَا فَوَقَعت فِي ترقوته فَلم يخرج مِنْهُ كَبِير دم واحتقن الدَّم فِي جَوْفه فخار كَمَا يخور الثور فَأتى

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu görünce ashabına: "Onun önünü açın!" buyurdu. Sonra mızrağı aldı ve ona doğru fırlattı; mızrak köprücük kemiğine isabet etti. Ondan fazla kan akmadı, ancak kan göğsünde toplandı ve boğa böğürmesi gibi böğürmeye başladı.

أَصْحَابه حَتَّى احتملوه وَهُوَ يخور وَقَالُوا: مَا هَذَا فوَاللَّه مَا بك إِلَّا خدش فَقَالَ: وَالله لَو لم يُصِبْنِي إِلَّا بريقه لَقَتَلَنِي أَلَيْسَ قد قَالَ: أَنا أَقتلهُ وَالله لَو كَانَ الَّذِي بِي بِأَهْل ذِي الْمجَاز لقتلهم

Arkadaşları gelip onu böğürür halde taşıdılar ve: "Bu ne hal? Vallahi sendeki ancak bir çizik!" dediler. O da: "Vallahi üzerime sadece tükürüğü değmiş olsaydı bile beni öldürürdü! O, 'Onu ben öldüreceğim' demedi mi? Vallahi bendeki bu yara Zü'l-Mecâz ehline isabet etseydi onları toptan öldürürdü!" dedi.

قَالَ: فَمَا لبث إِلَّا يَوْمًا أَو نَحْو ذَلِك حَتَّى مَاتَ إِلَى النَّار وَأنزل الله فِيهِ {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} إِلَى قَوْله {وَكَانَ الشَّيْطَان للإِنسان خذولاً}

[Râvi] dedi ki: Ancak bir gün yahut ona yakın bir süre bekledi, nihayet ateşe doğru öldü. Allah onun hakkında {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim kimse ellerini ısırır...” [ayetinden] {وَكَانَ الشَّيْطَان للإِنسان خذولاً} “Şeytan insanı yapayalnız ve yardımcısız bırakandır” kavline kadar indirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سابط قَالَ: صنع أبي بن خلف طَعَاما ثمَّ أَتَى مَجْلِسا فِيهِ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: قومُوا

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Sâbıt'tan nakletti; o şöyle dedi: Übey b. Halef bir yemek yaptı, sonra Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in bulunduğu bir meclise gelip: "Kalkın!" dedi.

فَقَامُوا غير النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا أقوم حَتَّى تشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنِّي رَسُول الله فَتشهد

Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem dışında herkes kalktı. [Resûlullah]: "Sen Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim Allah'ın elçisi olduğuma şehadet edinceye kadar kalkmam" buyurdu. Bunun üzerine o şehadet etti.

فَقَامَ النَّبِي ﷺ فَلَقِيَهُ عقبَة بن أبي معيط فَقَالَ: قلت: كَذَا وَكَذَا قَالَ: إِنَّمَا أردْت لطعامنا فَذَلِك قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ}

Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem kalktı. Sonra Ukbe b. Ebî Muayt onunla karşılaştı ve: "Şöyle şöyle söylemişsin?" dedi. O da: "Sadece yemeğimiz için [öyle yaptım]" dedi. İşte [Allah Teâlâ'nın]: {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim kimse ellerini ısırır...” kavli budur.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: عقبَة بن أبي معيط دَعَا مَجْلِسا فِيهِ النَّبِي ﷺ لطعام فَأبى النَّبِي ﷺ أَن يَأْكُل وَقَالَ: لَا آكل حَتَّى تشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّدًا رَسُول الله

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır...” kavli hakkında Mücâhid'den nakletti; o şöyle dedi: Ukbe b. Ebî Muayt, içinde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in de bulunduğu bir meclisi yemeğe davet etti. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem yemeyi reddetti ve: "Sen Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şehadet etmedikçe yemem" buyurdu.

فَلَقِيَهُ أُميَّة بن خلف فَقَالَ: أقد صبوت فَقَالَ: إِن أَخَاك على مَا تعلم وَلَكِن صنعت طَعَاما فَأبى أَن يَأْكُل حَتَّى قلت ذَلِك فقلته وَلَيْسَ من نَفسِي

Bunun üzerine Ümeyye b. Halef onunla karşılaştı ve: "Dinden mi çıktın?" dedi. O da: "Kardeşin bildiğin gibidir; fakat bir yemek yapmıştım, bunu söylemedikçe yemekten kaçındı, ben de içimden gelmeyerek bunu söyledim" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن هِشَام فِي قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: يَأْكُل كفيه ندامة حَتَّى يبلغ مَنْكِبه لَا يجد مَسهَا

İbn Ebî Hâtim, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” kavli hakkında Hişâm'dan nakletti; o şöyle dedi: "Pişmanlıktan iki avucunu omuzlarına varıncaya kadar yer, [fakat acısını] hissetmez."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان فِي قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: يَأْكُل يَده ثمَّ تنْبت

İbn Ebî Hâtim, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” kavli hakkında Süfyân'dan nakletti; o şöyle dedi: "Elini yer, sonra [eli yeniden] biter."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي عمرَان الْجونِي فِي قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: بَلغنِي أَنه يعضه حَتَّى يكسر الْعظم ثمَّ يعود

İbn Ebî Hâtim, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” kavli hakkında Ebû İmrân el-Cevnî'den nakletti; o şöyle dedi: "Bana ulaştığına göre o, kemiği kırıncaya kadar [elini] ısırır, sonra [eli eski haline] döner."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: نزلت فِي أُميَّة بن خلف وَعقبَة بن أبي معيط {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: هَذَا عقبَة

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; o şöyle dedi: {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” [ayeti] Ümeyye b. Halef ve Ukbe b. Ebî Muayt hakkında indi. "Bu, Ukbe'dir" dedi.

{لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} قَالَ: أُميَّة وَكَانَ عقبَة خدناً لأمية فَبلغ أُميَّة أَن عقبَة يُرِيد الإِسلام فَأَتَاهُ وَقَالَ: وَجْهي من وَجهك حرَام إِن أسلمت أَن أُكَلِّمك أبدا

{لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} “Keşke falancayı dost edinmeseydim” [ayetindeki falanca]: Ümeyye'dir, dedi. Ukbe, Ümeyye'nin can dostuydu. Ümeyye'ye, Ukbe'nin İslam'ı istediği haberi ulaşınca yanına gelip: "Eğer Müslüman olursan, seninle bir daha ebediyen konuşmak yüzüme haram olsun!" dedi.

فَفعل فَنزلت هَذِه الْآيَة فيهمَا

O da [onun dediğini] yaptı. Bunun üzerine bu ayet ikisi hakkında indi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مَالك فِي قَوْله {لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} قَالَ: عقبَة بن أبي معيط وَأُميَّة بن خلف كَانَا متواخيين فِي الْجَاهِلِيَّة يَقُول أُميَّة بن خلف: ياليتني لم أَتَّخِذ عقبَة بن أبي معيط خَلِيلًا

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, {لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} “Keşke falancayı dost edinmeseydim” kavli hakkında Ebû Mâlik'ten nakletti; o şöyle dedi: "Ukbe b. Ebî Muayt ile Ümeyye b. Halef Cahiliye devrinde kardeşleşmiş [iki dost] idiler. Ümeyye b. Halef: 'Keşke Ukbe b. Ebî Muayt'ı dost edinmeseydim!' der."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَمْرو بن مَيْمُون فِي قَوْله {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: نزلت فِي عقبَة بن أبي معيط وَأبي بن خلف دخل النَّبِي ﷺ على عقبَة فِي حَاجَة وَقد صنع طَعَاما للنَّاس فَدَعَا النَّبِي ﷺ إِلَى طَعَامه قَالَ: لَا

İbn Ebî Hâtim, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” kavli hakkında Amr b. Meymûn'dan nakletti; o şöyle dedi: Ukbe b. Ebî Muayt ve Übey b. Halef hakkında indi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bir ihtiyaç için Ukbe'nin yanına girdi; o da insanlar için bir yemek hazırlamıştı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i yemeğine davet etti. [Nebî]: "Hayır,"

حَتَّى تسلم

"Müslüman olmadıkça [yemem]" buyurdu.

فَأسلم فَأكل

Bunun üzerine o Müslüman oldu, [Nebî de] yedi.

وَبلغ الْخَبَر أبي بن خلف فَأتى عقبَة فَذكر لَهُ مَا صنع فَقَالَ لَهُ عقبَة: أَتَرَى مثل مُحَمَّد يدْخل منزلي وَفِيه طَعَام ثمَّ يخرج وَلَا يَأْكُل قَالَ: فوجهي من وَجهك حرَام حَتَّى ترجع عَمَّا دخلت فِيهِ

Bu haber Übey b. Halef'e ulaştı. Ukbe'ye gelerek yaptığını ona hatırlattı. Ukbe ona: "Muhammed gibisinin evime girip, içinde yemek varken yemeden çıkmasını doğru bulur musun?" dedi. [Übey]: "Girdiğin bu dinden dönmedikçe yüzün yüzüme haram olsun!" dedi.

فرجعز فَنزلت الْآيَة

O da [dinden] geri döndü. Bunun üzerine ayet indi.

وَأخرج ابْن مردوية عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} قَالَ: أبي بن خلف وَعقبَة بن أبي معيط

İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan nakletti; o, {وَيَوْم يعَض الظَّالِم على يَدَيْهِ} “O gün zalim ellerini ısırır” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "[O zalimler] Übey b. Halef ve Ukbe b. Ebî Muayt'tır."

وهما الخليلان فِي جَهَنَّم على مِنْبَر من نَار

O ikisi cehennemde ateşten bir minber üzerindeki iki samimi dostturlar.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن رجلا من قُرَيْش كَانَ يغشى رَسُول الله ﷺ فَلَقِيَهُ رجل من قُرَيْش - وَكَانَ لَهُ صديقا - فَلم يزل بِهِ حَتَّى صرفه وصده عَن غشيان رَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله فيهمَا مَا تَسْمَعُونَ

Abd b. Humeyd, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre Kureyş'ten bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna gelip giderdi. Kureyş'ten bir adam -ki onun arkadaşıydı- onunla karşılaştı ve onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gitmekten çevirip engelleyinceye kadar peşini bırakmadı. Bunun üzerine Allah ikisi hakkında işitmekte olduğunuz ayetleri indirdi.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {لَيْتَني لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} قَالَ: الشَّيْطَان

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {لَيْتَني لم أَتَّخِذ فلَانا خَلِيلًا} “Keşke falancayı dost edinmeseydim” kavli hakkında Mücâhid'den nakletti; o: "[Falanca] Şeytandır" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَكَانَ الشَّيْطَان للإِنسان خذولاً} قَالَ: خذل يَوْم الْقِيَامَة وتبرأ مِنْهُ {وَقَالَ الرَّسُول يَا رب إِن قومِي اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} هَذَا قَول نَبِيكُم يشتكي قومه إِلَى ربه قَالَ الله يعزي نبيه: {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} يَقُول: إِن الرُّسُل قد لقِيت هَذَا من قَومهَا قبلك فَلَا يكبرن عَلَيْك

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den nakletti; {وَكَانَ الشَّيْطَان للإِنسان خذولاً} “Şeytan insanı yapayalnız ve yardımcısız bırakandır” kavli hakkında şöyle dedi: "Kıyamet günü onu yüzüstü bırakır ve ondan uzaklaşır." {وَقَالَ الرَّسُول يَا رب إِن قومِي اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} “Ve Peygamber dedi ki: Ey Rabbim! Gerçekten kavmim bu Kur'an'ı terk edilmiş bıraktı” [ayeti], peygamberinizin Rabbine kavmini şikâyet ettiği sözüdür. Allah, Peygamberini teselli ederek şöyle buyurdu: {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} “İşte böylece biz her peygamber için suçlulardan bir düşman kıldık”; yani: Senden önceki elçiler de kavimlerinden bununla karşılaştılar, sakın bu sana ağır gelmesin.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وابنجرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} قَالَ: يهجرون فِيهِ بالْقَوْل السيء

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} “bu Kur'an'ı terk edilmiş bıraktılar” kavli hakkında Mücâhid'den nakletti; o şöyle dedi: "Onun hakkında kötü söz söylerler,"

يَقُولُونَ: هَذَا سحر

"Bu bir sihirdir" derler.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن

Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn

أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ فِي قَوْله {اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} قَالُوا: فِيهِ هجيراً غير الْحق

Ebî Hâtim, {اتَّخذُوا هَذَا الْقُرْآن مَهْجُورًا} “bu Kur'an'ı terk edilmiş bıraktılar” kavli hakkında İbrâhîm en-Nehaî'den nakletti; onlar: "Onun hakkında haktan uzak hezeyanlarda bulundular" dediler.

ألم تَرَ الْمَرِيض إِذا هذى قيل: هجر أَي قَالَ: غير الْحق

Görmedin mi, hasta sayıklayınca "hecerat" (saçmaladı/sayıkladı) denir; yani hak olmayan şeyi söyledi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} قَالَ: لم يبْعَث نَبِي قطّ إِلَّا كَانَ المجرمون لَهُ أَعدَاء

İbn Ebî Hâtim, {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} “İşte böylece biz her peygamber için suçlulardan bir düşman kıldık” kavli hakkında es-Süddî'den nakletti; o şöyle dedi: "Hiçbir peygamber gönderilmemiştir ki mücrimler ona düşman olmasın."

وَلم يبْعَث نَبِي قطّ إِلَّا كَانَ بعض الْمُجْرمين أَشد عَلَيْهِ من بعض

"Ve hiçbir peygamber gönderilmemiştir ki mücrimlerin bazısı ona diğerlerinden daha şiddetli düşman olmasın."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} قَالَ: كَانَ عدوّ النَّبِي ﷺ أَبُو جهل وعدوّ مُوسَى قَارون وَكَانَ قَارون ابْن عَم مُوسَى

İbn Merdeveyh, {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} “İşte böylece biz her peygamber için suçlulardan bir düşman kıldık” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in düşmanı Ebû Cehil, Mûsâ'nın düşmanı ise Kârûn idi. Kârûn, Mûsâ'nın amcasının oğluydu."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} قَالَ: يوطن مُحَمَّد ﷺ أَنه جَاعل لَهُ عدوّاً من الْمُجْرمين كَمَا جعل لمن قبله

İbn Cerîr, {وَكَذَلِكَ جعلنَا لكل نَبِي عدوّاً من الْمُجْرمين} “İşte böylece biz her peygamber için suçlulardan bir düşman kıldık” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i, kendisinden öncekilere kıldığı gibi ona da mücrimlerden bir düşman kılacağına hazırlamaktadır."

- قَوْله تَعَالَى: وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا

- Allah Teâlâ'nın: {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا} “İnkâr edenler: 'Kur'an ona bir defada toptan indirilmeli değil miydi?' dediler. Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için onu böyle [parça parça indirdik] ve onu tane tane okuduk. Sana öyle bir misal getirmezler ki, biz sana hakkı ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım” kavli.

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ: إِن كَانَ مُحَمَّد كَمَا يزْعم نَبيا فَلم يعذبه ربه

İbn Ebî Hâtim, Hâkim -ve bunu sahih kabul etti-, İbn Merdeveyh ve el-Muhtâre'de ed-Dıyâ, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Müşrikler: "Eğer Muhammed iddia ettiği gibi bir peygamber ise, Rabbi ona niçin azap ediyor?

أَلا ينزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة ينزل عَلَيْهِ الْآيَة والآيتين وَالسورَة

Kur'an ona bir defada toptan indirilse ya! Ona bir ayet, iki ayet ve sure [sure] indiriliyor" dediler.

فَأنْزل الله على نبيه جَوَاب مَا قَالُوا {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة} إِلَى {وأضل سَبِيلا}

Bunun üzerine Allah, onların söylediklerine cevap olarak Peygamberine: {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة} “İnkâr edenler: 'Kur'an ona bir defada toptan indirilmeli değil miydi?' dediler...” [ayetinden] {وأضل سَبِيلا} “...ve yolca daha sapıktırlar” kavline kadar indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة} يَقُولُونَ: كَمَا أنزل على مُوسَى وعَلى عِيسَى قَالَ الله {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً} قَالَ: بَيناهُ تبييناً {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا} قَالَ: أحسن تَفْصِيلًا

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den nakletti; {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة} “İnkâr edenler: 'Kur'an ona bir defada toptan indirilmeli değil miydi?' dediler” ayeti hakkında şöyle derler: "Mûsâ'ya ve Îsâ'ya indirildiği gibi." Allah Teâlâ: {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً} “Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için onu böyle [parça parça indirdik] ve onu tane tane okuduk” buyurdu; [Katâde] dedi ki: "Onu açıkça açıkladık." {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا} “Sana öyle bir misal getirmezler ki, biz sana hakkı ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım” kavli için: "En güzel açıklama [demektir]" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك} قَالَ: كَانَ الله ينزل عَلَيْهِ الْآيَة فَإِذا علمهَا رَسُول الله ﷺ نزلت آيَة

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك} “Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için...” kavli hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Allah ona ayeti indirirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu öğrendiğinde başka bir ayet

أُخْرَى ليعلمه الْكتاب عَن ظهر قلبه وَيثبت بِهِ فُؤَادك {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا} يَقُول: أحسن تَفْصِيلًا

inerdi ki ona Kitab'ı ezberinden öğretsin ve kalbini onunla sağlamlaştırsın. {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ وَأحسن تَفْسِيرا} “Sana öyle bir misal getirmezler ki, biz sana hakkı ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım” kavli ise: En güzel ayrıntılı açıklama, demektir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كَذَلِك لنثبت} قَالَ: لنشدد بِهِ فُؤَادك ونربط على قَلْبك {ورتلناه ترتيلاً} قَالَ: رسلناه ترسيلاً يَقُول: شَيْئا بعد شَيْء {وَلَا يأتونك بِمثل} يَقُول: لوأنزلنا عَلَيْك الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة ثمَّ سألوك لم يكن عنْدك مَا تجيب

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, {كَذَلِك لنثبت} “...sağlamlaştırmak için böylece...” kavli hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Onunla kalbini güçlendirelim ve kalbine sebat verelim diye. {ورتلناه ترتيلاً} “ve onu tane tane okuduk” kavli hakkında: Onu peyderpey gönderdik, yani parça parça, dedi. {وَلَا يأتونك بِمثل} “Sana bir misal getirmezler ki...” kavli hakkında ise şöyle dedi: Şayet sana Kur'an'ı bir defada toptan indirmiş olsaydık, sonra onlar sana [bir şey] sorsalardı cevap verecek bir şeyin olmazdı;

وَلَكنَّا نمسك عَلَيْك فَإِذا سألوك أجبْت

fakat biz [vahyi] senin için [zamanına] erteliyoruz; onlar sana sorduklarında cevap verirsin."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَت قُرَيْش مَا لِلْقُرْآنِ لم ينزل على النَّبِي ﷺ جملَة وَاحِدَة قَالَ الله فِي كِتَابه {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلا} قَالَ: قليلاز قَلِيلا

İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Kureyş: "Kur'an'a ne oluyor da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir defada toptan indirilmedi?" dedi. Allah Kitabında: {وَقَالَ الَّذين كفرُوا لَوْلَا نزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جملَة وَاحِدَة كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلا} “İnkâr edenler: 'Kur'an ona bir defada toptan indirilmeli değil miydi?' dediler. Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için onu böyle [parça parça indirdik] ve onu tane tane okuduk” buyurdu. [İbn Abbâs]: "Azar azar [indirdik]" dedi.

كَيْمَا لَا يجيؤك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِمَا ينْقض عَلَيْهِم فأنزلناه عَلَيْك تَنْزِيلا قَلِيلا قَلِيلا

Onlar sana bir misal getirdiklerinde, onların [iddialarını] çürütecek olanı sana getirelim diye onu sana azar azar, parça parça indirdik.

كلما جاؤا بِشَيْء جئناهم بِمَا هُوَ أحسن مِنْهُ تَفْسِيرا

Onlar ne zaman bir şey getirseler, biz onlara açıklaması ondan daha güzel olanı getirdik.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {ورتلناه ترتيلاً} قَالَ: كَانَ ينزل عَلَيْهِ الْآيَة

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {ورتلناه ترتيلاً} “ve onu tane tane okuduk” kavli hakkında Hasan'dan nakletti; o şöyle dedi: "Ona bir ayet,

والآيتان

iki ayet

والآيات

[veya birkaç] ayet inerdi.

كَانَ ينزل عَلَيْهِ جَوَابا لَهُم

Onlara cevap olarak [ayetler] ona inerdi.

اذا سَأَلُوا رَسُول الله ﷺ عَن شَيْء أنزل الله جَوَابا لَهُم وردا عَن النَّبِي ﷺ فِيمَا تكلمُوا بِهِ وَكَانَ بَين أوّله وَآخره نَحْو من عشْرين سنة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir şey sorduklarında, Allah onlara cevap ve Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem adına söyledikleri şeylere bir karşılık indirirdi. Onun ilki ile sonu arasında yaklaşık yirmi yıl vardı."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً} قَالَ: كَانَ ينزل عَلَيْهِ الْقُرْآن جَوَابا لقَولهم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {كَذَلِك لنثبت بِهِ فُؤَادك ورتلناه ترتيلاً} “Biz onunla senin kalbini sağlamlaştırmak için onu böyle [parça parça indirdik] ve onu tane tane okuduk” kavli hakkında İbn Cüreyc'den nakletti; o şöyle dedi: "Kur'an, onların sözlerine bir cevap olarak ona inerdi;

ليعلم أَن الله هُوَ يُجيب الْقَوْم عَمَّا يَقُولُونَ {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ} قَالَ: لَا يَأْتِيك الْكفَّار إِلَّا جئْنَاك بِمَا ترد بِهِ مَا جاؤك بِهِ من الامثال الَّتِي جاؤا بهَا

kavmin söylediklerine cevap verenin bizzat Allah olduğunu bilsin diye. {وَلَا يأتونك بِمثل إِلَّا جئْنَاك بِالْحَقِّ} “Sana öyle bir misal getirmezler ki, biz sana hakkı getirmiş olmayalım” kavli hakkında ise: 'Kâfirler sana bir şeyle gelmezler ki, biz sana onların getirdiği o misalleri reddedeceğin şeyi getirmiş olmayalım' dedi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ {ورتلناه ترتيلاً} يَقُول: أنزل مُتَفَرقًا

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbrâhim en-Nehaî'den {ورتلناه ترتيلاً} “ve onu tane tane okuduk” kavli hakkında: "Ayrı ayrı [parça parça] indirildi, demektir" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {ورتلناه ترتيلاً} قَالَ: فصلنا تَفْصِيلًا

İbn Ebî Hâtim, Süddî'den {ورتلناه ترتيلاً} “ve onu tane tane okuduk” kavli hakkında: "Ayrıntılı olarak açıkladık [demektir]" dediğini nakletti.

وأخرجابن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي قَوْله {وَأحسن تَفْسِيرا} قَالَ: تَفْصِيلًا

İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan {وَأحسن تَفْسِيرا} “ve en güzel açıklamayı” kavli hakkında: "[En güzel] ayrıntılı açıklama [demektir]" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَأحسن تَفْسِيرا} قَالَ: بَيَانا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَأحسن تَفْسِيرا} “ve en güzel açıklamayı” kavli hakkında: "[En güzel] açıklama [demektir]" dediğini nakletti.

- قَوْله تَعَالَى: الَّذين يحشرون على وُجُوههم إِلَى جَهَنَّم أُولَئِكَ شَرّ مَكَانا وأضل سَبِيلا

- Allah Teâlâ'nın: {الَّذين يحشرون على وُجُوههم إِلَى جَهَنَّم أُولَئِكَ شَرّ مَكَانا وأضل سَبِيلا} “Yüzüstü cehenneme sürülecek olanlar var ya; işte onlar mekânca en kötü ve yolca en sapık olanlardır” kavli.

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {أُولَئِكَ شَرّ مَكَانا} يَقُول: من أهل الْجنَّة {وأضل سَبِيلا} قَالَ: طَرِيقا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {أُولَئِكَ شَرّ مَكَانا} “işte onlar mekânca en kötüdür” kavli hakkında İbn Cüreyc'in: Cennet ehlinden [daha kötü bir mekândadırlar], dediğini; {وأضل سَبِيلا} “ve yolca en sapıktır” kavli hakkında da: [Yolca en sapık] bir yoldur, dediğini nakletti.

- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب وَجَعَلنَا مَعَه أَخَاهُ هَارُون وزيراً فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْم الَّذين كذبُوا بِآيَاتِنَا فدمرناهم تدميرا وَقوم نوح لما كذبُوا الرُّسُل أغرقناهم وجعلناهم للنَّاس آيَة واعتدنا للظالمين عذَابا أَلِيمًا وَعَاد وَثَمُود وَأَصْحَاب الرس وقروناً بَين ذَلِك كثيرا

- Allah Teâlâ'nın: {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب وَجَعَلنَا مَعَه أَخَاهُ هَارُون وزيراً فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْم الَّذين كذبُوا بِآيَاتِنَا فدمرناهم تدميرا وَقوم نوح لما كذبُوا الرُّسُل أغرقناهم وجعلناهم للنَّاس آيَة واعتدنا للظالمين عذَابا أَلِيمًا وَعَاد وَثَمُود وَأَصْحَاب الرس وقروناً بَين ذَلِك كثيرا} “Andolsun biz Mûsâ'ya Kitab'ı verdik ve kardeşi Hârûn'u da ona yardımcı kıldık. 'Ayetlerimizi yalanlayan o kavme gidin' dedik. Sonunda onları yerle bir edip helâk ettik. Nûh kavmini de peygamberleri yalanladıkları vakit suda boğduk ve onları insanlara bir ibret kıldık. Zalimler için ise acı bir azap hazırladık. Âd'ı, Semûd'u, Ress halkını ve bunların arasında geçen birçok nesilleri de [helâk ettik]” kavli.

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَجَعَلنَا مَعَه أَخَاهُ هَارُون وزيراً} قَالَ: عوناً وعضداً

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَجَعَلنَا مَعَه أَخَاهُ هَارُون وزيراً} “ve kardeşi Hârûn'u da ona yardımcı kıldık” kavli hakkında: "[Ona] bir yardımcı ve bir destek [kıldık]" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فدمرناهم تدميراً} قَالَ: أهلكناهم بِالْعَذَابِ

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {فدمرناهم تدميراً} “Sonunda onları yerle bir edip helâk ettik” kavli hakkında: "Onları azap ile helâk ettik" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {وعادا وَثَمُود} ينوّن ثَمُود

Abd b. Humeyd, Âsım'ın {وعادا وَثَمُود} ifadesini, Semûd kelimesini tenvinli olarak okuduğunu nakletti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {الرس} قَرْيَة من ثَمُود

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti; o: "{الرس} (er-Ress), Semûd'a ait bir köydür" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {الرس} بِئْر بِأَذربِيجَان

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; o: "{الرس} (er-Ress), Azerbaycan'da bir kuyudur" dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَأَصْحَاب الرس} قَالَ: قوم شُعَيْب

İbn Asâkir, Katâde'den {وَأَصْحَاب الرس} “ve Ress halkını...” kavli hakkında: "[Onlar] Şuayb'ın kavmidir" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَأَصْحَاب الرس} قَالَ: حَدثنَا أَن أَصْحَاب الرس كَانُوا أهل فلج بِالْيَمَامَةِ وآبار كَانُوا عَلَيْهَا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَأَصْحَاب الرس} “ve Ress halkını...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bize nakledildiğine göre Ress halkı, Yemâme'de Felec ahalisi olup [oradaki] kuyuların başında yaşayan kimselerdi."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ {الرس} بِئْر كَانَ عَلَيْهَا قوم يُقَال لَهُم: أَصْحَاب الرس

Firyâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den nakletti; o: "{الرس} (er-Ress), başında kendilerine 'Ashâb-ı Ress' denilen bir kavmin bulunduğu bir kuyudur" dedi.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ {وَأَصْحَاب الرس} رسوا نَبِيّهم فِي بِئْر

Firyâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den nakletti; o: "{وَأَصْحَاب الرس} “ve Ress halkı”, peygamberlerini bir kuyuya gömenlerdir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَنه سَأَلَ كَعْبًا عَن أَصْحَاب الرس قَالَ: صَاحب الْبِئْر الَّذِي {قَالَ يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} فرسه قومه فِي بِئْر بالحجار

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan nakletti; o Ka'b'a Ashâb-ı Ress'i sordu. [Ka'b] şöyle dedi: "{قَالَ يَا قوم اتبعُوا الْمُرْسلين} 'Ey kavmim! Peygamberlere uyun' diyen kuyu sahibidir ki, kavmi onu taşlarla bir kuyuya gömmüştü."

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ {الرس} بِئْر قتل بِهِ صَاحب يس

İbn Cerîr, Dahhâk'ten nakletti; o: "{الرس} (er-Ress), Yâsîn [sûresindeki zâtın] sahibinin yanında öldürüldüğü bir kuyudur" dedi.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الملاهي وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد بن عَليّ: ان امْرَأتَيْنِ سألتاه هَل تَجِد غشيان الْمَرْأَة الْمَرْأَة محرما فِي كتاب الله قَالَ: نعم

İbn Ebi'd-Dünyâ 'Zemmü'l-Melâhî'de, Beyhakî ve İbn Asâkir, Ca'fer b. Muhammed b. Ali'den nakletti: İki kadın ona gelip: 'Kadının kadına yaklaşmasını Allah'ın Kitabında haram kılınmış olarak buluyor musun?' diye sordu. O: 'Evet,'

هن اللواتي كن على عهد تبعن وَهن صَوَاحِب الرس وكل نهر وبئر رس

'onlar Tubba' döneminde bulunan kadınlardı ve onlar Ashâb-ı Ress'in kadınlarıydı. Her bir nehir ve kuyu da ress (رس) diye adlandırılır.'

قَالَ: يقطع لَهُنَّ جِلْبَاب من نَار وَدرع من نَار ونطاق من نَار وتاج من نَار وخفان من نَار وَمن فَوق ذَلِك ثوب غليظ جَاف جلف منتن من نَار قَالَ جَعْفَر: علمُوا هَذَا نساءكم

Dedi ki: 'Onlar için ateşten bir cilbab, ateşten bir zırh, ateşten bir kemer, ateşten bir taç ve ateşten iki mest biçilir; bunların da üstünde ateşten kalın, kaba, sert ve pis kokulu bir elbise bulunur.' Ca'fer: 'Bunu kadınlarınıza öğretin' dedi.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن وَاثِلَة بن الْأَسْقَع رَفعه قَالَ: سحاق النِّسَاء زنا بَينهُنَّ

İbn Ebi'd-Dünyâ, Vâsile b. Eskā'dan merfû olarak nakletti; [Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: "Kadınların sürtünmesi (lezbiyenlik), aralarındaki zinadır."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عبد الله بن كَعْب بن مَالك قَالَ: لعن رَسُول الله ﷺ الراكبة والمركوبة

Abdurrezzâk el-Musannef'te Abdullah b. Ka'b b. Mâlik'ten nakletti; o şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [bu fiilde] üste çıkana da alta geçene de lanet etti."

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: إِن أَصْحَاب الأيكة

İbn Cerîr, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: "Ashâb-ı Eyke

وَأَصْحَاب الرس

ve Ashâb-ı Ress,

كَانَتَا أمتين فَبعث الله إِلَيْهِمَا نَبيا وَاحِدًا شعيباً وعذبهما الله بعذابين

iki ayrı ümmet idi; Allah onlara tek bir peygamberi, Şuayb'ı gönderdi ve Allah onları iki ayrı azapla cezalandırdı."

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن أول النَّاس يدْخل الْجنَّة يَوْم الْقِيَامَة العَبْد الْأسود وَذَلِكَ أَن الله تَعَالَى بعث نَبيا إِلَى أهل قريته فَلم يُؤمن بِهِ من أَهلهَا أحد إِلَّا ذَلِك الْأسود ثمَّ إِن أهل الْقرْيَة عدوا على النَّبِي فَحَفَرُوا لَهُ بِئْر فألقوه فِيهَا ثمَّ أطبقوا عَلَيْهِ بِحجر ضخم فَكَانَ ذَلِك العَبْد يذهب فيحتطب على ظَهره ثمَّ يَأْتِي بحطبه فيبيعه فيشتري بِهِ طَعَاما وَشَرَابًا ثمَّ يَأْتِي بِهِ إِلَى تِلْكَ الْبِئْر فيرفع تِلْكَ الصَّخْرَة فيعينه الله عَلَيْهَا فيدلي طَعَامه وَشَرَابه ثمَّ يردهَا كَمَا كَانَت مَا شَاءَ الله أَن يكون

İbn İshak ve İbn Cerîr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Kıyamet günü cennete girecek ilk insan siyah bir köledir. Şöyle ki: Allah Teâlâ bir köy halkına bir peygamber göndermişti; o köy ahalisinden şu siyah köleden başka hiç kimse ona iman etmedi. Sonra o köy ahalisi peygambere saldırıp onun için bir kuyu kazdılar ve onu oraya attılar; sonra da üzerine koca bir kaya kapattılar. O köle ise gider, sırtında odun taşır, sonra odununu getirip satar ve onunla yiyecek içecek satın alırdı. Sonra o kuyuya gelir, o kayayı kaldırırdı; Allah da ona bu hususta yardım ederdi. Yiyeceğini ve içeceğini [kuyuya] sarkıtır, sonra kayayı Allah'ın dilediği süre boyunca eski haline getirirdi.

ثمَّ انه ذهب يحتطب كَمَا كَانَ يصنع فَجمع حطبه وحزم حزمته وَفرغ مِنْهَا فَلَمَّا أَرَادَ أَن يحتملها وجد سنة فاضطجع فَنَامَ فَضرب على أُذُنه سبع سِنِين نَائِما ثمَّ إِنَّه هَب فتمطى فتحوّل لِشقِّهِ الآخر فاضطجع فَضرب الله على أُذُنه سبع سِنِين أُخْرَى ثمَّ

Sonra o, her zamanki gibi odun toplamaya gitti. Odununu toplayıp demetini bağladı ve işini bitirdi. Onu sırtlanmak istediğinde üzerine bir uyuklama hali geldi; uzanıp uyudu. Allah onun kulağına vurup onu yedi yıl uyuttu. Sonra uyandı, gerindi ve diğer yanına döndü, tekrar uzandı; Allah yine onun kulağına vurup onu bir yedi yıl daha uyuttu. Sonra

انه هَب فاحتم حزمته وَلَا يحْسب إِلَّا أَنه نَام سَاعَة من نَهَار فجَاء إِلَى الْقرْيَة فَبَاعَ حزمته ثمَّ اشْترى طَعَاما وَشَرَابًا كَمَا كَانَ يصنع ثمَّ ذهب إِلَى الحفرة فِي موضعهَا الَّتِي كَانَت فِيهِ فالتمسه فَلم يجده وَفد كَانَ بدا لِقَوْمِهِ بداء فاستخرجوه فآمنوا بِهِ وَصَدقُوهُ

uyandı ve gündüzün sadece bir saati kadar uyuduğunu zannederek odun demetini yüklendi. Köye gelip demetini sattı; sonra her zamanki gibi yiyecek içecek satın aldı. Ardından bulunduğu yerdeki o çukura gitti, onu aradı fakat bulamadı. Meğer kavmine yeni bir fikir gelmiş, onu [kuyudan] çıkarmışlar, ona iman edip onu tasdik etmişlerdi.

وَكَانَ النَّبِي يسألهم عَن ذَلِك الْأسود مَا فعل فَيَقُولُونَ لَهُ: مَا نَدْرِي

Peygamber onlara o siyah köleyi, ne yaptığını soruyor; onlar da kendisine: 'Bilmiyoruz' diyorlardı.

حَتَّى قبض ذَلِك النَّبِي فأهب الله الْأسود من نومته بعد ذَلِك

Nihayet o peygamber vefat etti; Allah bundan sonra o siyah köleyi uykusundan uyandırdı.

ان ذَلِك لأوّل من يدْخل الْجنَّة

İşte o, cennete ilk girecek kimsedir."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أم سَلمَة سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول بعد عدنان بن أدد بن زين بن الْبَراء واعراق الثرى

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Delâil'de Beyhakî, Ümmü Seleme'den nakletti: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in; 'Adnân b. Uded b. Zeyd b. el-Berâ ve a'râku's-serâ'dan sonrasını zikrederken şöyle dediğini işittim:

قَالَت: ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ أهلك {وعادا وَثَمُود وَأَصْحَاب الرس وقروناً بَين ذَلِك كثيرا} {لَا يعلمهُمْ إِلَّا الله} قَالَت: واعراق الثرى: اسمعيل وَزيد وهميسع وبرانيت

[Ümmü Seleme] dedi ki: Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [şu ayetleri] okudu: Helâk etti: {وعادا وَثَمُود وَأَصْحَاب الرس وقروناً بَين ذَلِك كثيرا} “Âd'ı, Semûd'u, Ress halkını ve bunların arasında geçen birçok nesilleri de...” {لَا يعلمهُمْ إِلَّا الله} “onları ancak Allah bilir”. Dedi ki: A'râku's-serâ şunlardır: İsmâil, Zeyd, Hemeyse' ve Berânît.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وقروناً بَين ذَلِك كثيرا} قَالَ: كَانَ يُقَال إِن الْقرن سَبْعُونَ سنة

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وقروناً بَين ذَلِك كثيرا} “ve bunların arasında geçen birçok nesilleri de...” kavli hakkında: "Bir asrın (karn) yetmiş yıl olduğu söylenirdi" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن زُرَارَة بن أوفى قَالَ: الْقرن مائَة وَعِشْرُونَ عَاما قَالَ: فَبعث رَسُول الله ﷺ فِي قرن كَانَ آخِره الْعَام الَّذِي مَاتَ فِيهِ يزِيد بن مُعَاوِيَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Zürâre b. Evfâ'dan nakletti; o şöyle dedi: "Bir asır (karn) yüz yirmi yıldır." Dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, sonu Yezîd b. Muâviye'nin vefat ettiği yıla rastlayan bir asırda peygamber olarak gönderildi."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق أبي سَلمَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ كَانَ بَين آدم وَبَين نوح عشرَة قُرُون وَبَين نوح وَإِبْرَاهِيم عشرَة قُرُون قَالَ أبوسلمة: الْقرن مائَة سنة

İbn Merdeveyh, Ebû Seleme tarikiyle Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Âdem ile Nûh arasında on asır, Nûh ile İbrâhim arasında da on asır vardı." Ebû Seleme dedi ki: "Bir asır (karn) yüz yıldır."

وَأخرج الْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن بسر قَالَ: وضع رَسُول الله ﷺ يَده على رَأْسِي فَقَالَ: هَذَا الْغُلَام يعِيش قرنا

Hâkim ve İbn Merdeveyh, Abdullah b. Büsr'den nakletti; o şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elini başımın üzerine koydu ve: 'Bu çocuk bir asır yaşayacaktır' buyurdu."

فَعَاشَ مائَة سنة

Bunun üzerine o, yüz yıl yaşadı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مُحَمَّد بن الْقَاسِم الْحِمصِي عَن عبد الله بسر الْمَازِني قَالَ: وضع النَّبِي ﷺ يَده على رَأْسِي وَقَالَ: سيعيش هَذَا الْغُلَام قرنا قلت: يَا رَسُول الله كم الْقرن قَالَ: مائَة سنة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. el-Kâsım el-Hımsî tarikiyle Abdullah [b.] Büsr el-Mâzinî'den nakletti; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem elini başımın üzerine koyup: "Bu çocuk bir asır yaşayacaktır" buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü, bir asır (karn) ne kadardır?" diye sordum. "Yüz yıldır" buyurdu.

قَالَ مُحَمَّد بن الْقَاسِم: مَا زلنا نعد لَهُ حَتَّى تمت مائَة سنة

Muhammed b. el-Kâsım dedi ki: "Biz onun [ömrünü], nihayet yüz yıl tamamlanıncaya kadar saymaya devam ettik."