وَكَانَ فِرْعَوْن يَوْمئِذٍ على حصان فَأقبل جِبْرِيل على فرس أُنْثَى فِي ثَلَاثَة وَثَلَاثِينَ من الْمَلَائِكَة ففرقوا النَّاس وَتقدم جِبْرِيل فَسَار بَين يَدي فِرْعَوْن وَتَبعهُ فِرْعَوْن وصاحت الْمَلَائِكَة فِي النَّاس: الحقوا الْملك
Firavun o gün bir aygır üzerindeydi. Cebrâîl ise otuz üç melekle birlikte dişi bir at üzerinde geldi. İnsanları ayırdılar; Cebrâîl öne geçip Firavun'un önünde yürüdü, Firavun da onu takip etti. Melekler insanlara: "Hükümdara yetişin!" diye bağırdılar.
حَتَّى إِذا دخل آخِرهم وَلم يخرج أَوَّلهمْ
Nihayet onların sonuncusu girdiğinde ve ilki henüz çıkmamışken,
التقى الْبَحْر عَلَيْهِم فَغَرقُوا
deniz üzerlerine kapandı da boğuldular.
فَسمع بَنو إِسْرَائِيل وجبة الْبَحْر حِين التقى فَقَالُوا: مَا هَذَا قَالَ مُوسَى: غرق فِرْعَوْن وَأَصْحَابه
İsrâiloğulları deniz kapandığında onun gürültüsünü işittiler ve: "Bu nedir?" dediler. Mûsâ: "Firavun ve adamları boğuldu" dedi.
فَرَجَعُوا ينظرُونَ فألقاهم الْبَحْر على السَّاحِل
Dönüp baktılar; deniz onları sahile atmıştı.
وَأخرج ابْن عبد الحكم وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كَانَ جِبْرِيل بَين النَّاس
İbn Abdilhakem ve Abd b. Humeyd'in Mücâhid (radıyallâhu anh)'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Cebrâîl insanların arasındaydı;
بَين بني إِسْرَائِيل وَبَين آل فِرْعَوْن فَيَقُول: رويدكم ليلحقكم آخركم
İsrâiloğulları ile Firavun hanedanı arasında bulunuyor ve: "Aheste olun ki arkadakileriniz size yetişsin" diyordu.
فَقَالَت بَنو إِسْرَائِيل: مَا رَأينَا سائقاً أحسن سياقاً من هَذَا
İsrâiloğulları: "Bundan daha güzel sevk eden bir sürücü görmedik" dediler.
وَقَالَ آل فِرْعَوْن: مَا رَأينَا وازعاً أحسن زعة من هَذَا
Firavun hanedanı da: "Bundan daha güzel nizam veren bir düzenleyici görmedik" dediler.
فَلَمَّا انْتهى مُوسَى وَبَنُو إِسْرَائِيل إِلَى الْبَحْر قَالَ مُؤمن آل فِرْعَوْن
Mûsâ ve İsrâiloğulları denize vardıklarında Firavun ailesinin mümini şöyle dedi:
يَا نَبِي الله أَيْن أمرت هَذَا الْبَحْر أمامك وَقد غشينا آل فِرْعَوْن فَقَالَ:
"Ey Allah'ın peygamberi! Nereye [gitmen] emrolundu? İşte deniz önünde ve Firavun hanedanı da bizi kuşattı." [Mûsâ] şöyle dedi:
أمرت بالبحر
"Bana deniz emrolundu."
فاقتحم مُؤمن آل فِرْعَوْن فرسه فَرده التيار فَجعل مُوسَى لَا يدْرِي كَيفَ يصنع وَكَانَ الله قد أوحى إِلَى الْبَحْر: أَن أطع مُوسَى وَآيَة ذَلِك إِذا ضربك بعصا فَأوحى الله إِلَى مُوسَى: أَن اضْرِب بعصاك الْبَحْر
Bunun üzerine Firavun ailesinin mümini atını [suya] sürdü, fakat akıntı onu geri püskürttü. Mûsâ ne yapacağını bilemez oldu. Allah ise denize: "Mûsâ'ya itaat et; bunun işareti de sana asayla vurduğu zamandır" diye vahyetmişti. Allah Mûsâ'ya: "Asanla denize vur!" diye vahyetti.
فَضَربهُ {فانفلق فَكَانَ كل فرق كالطود الْعَظِيم} فَدخل بَنو إِسْرَائِيل واتبعهم آل فِرْعَوْن فَلَمَّا خرج آخر بني إِسْرَائِيل وَدخل آخر آل فِرْعَوْن أطبق الله عَلَيْهِم الْبَحْر
Mûsâ denize vurdu; {فانفلق فَكَانَ كل فرق كالطود الْعَظِيم} “Derken yarıldı ve her parçası büyük bir dağ gibi oldu”. İsrâiloğulları girdi, Firavun hanedanı da onları takip etti. İsrâiloğullarının sonuncusu çıkıp Firavun hanedanının sonuncusu da [denize] girdiğinde Allah denizi üzerlerine kapattı.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: نزل جِبْرِيل يَوْم غرق فِرْعَوْن وَعَلِيهِ عِمَامَة سَوْدَاء
İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Cübeyr (radıyallâhu anh)'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Firavun'un boğulduğu gün Cebrâîl, başında siyah bir sarık olduğu halde indi.
وَأخرج الْخَطِيب فِي الْمُتَّفق والمفترق عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ جعل النَّبِي ﷺ يصفق بيدَيْهِ ويعجب من بني إِسْرَائِيل وتعنتهم لما حَضَرُوا الْبَحْر وحضرهم عدوهم
Hatîb'in el-Müttefik ve'l-Müfterik'te Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem), denize vardıklarında ve düşmanları da kendilerine ulaştığında İsrâiloğullarına ve onların inatçı tutumuna hayret ederek ellerini birbirine vurmaya başladı.
جاؤا مُوسَى فَقَالُوا: قد حَضَرنَا العدوّ فَمَاذَا أمرت قَالَ: أَن أنزل هَهُنَا فاما أَن يفتح لي رَبِّي ويهزمهم وَأما أَن يفرق لي هَذَا الْبَحْر
Mûsâ'ya gelip: "Düşman bize ulaştı, sana ne emredildi?" dediler. [Mûsâ]: "Buraya inmem emrolundu; Rabbim ya bana fetih nasip edip onları hezimete uğratacak ya da benim için bu denizi yaracak" dedi.
فَضَربهُ فتأطط كَمَا تتأطط الْفرش ثمَّ ضربه الثَّانِيَة فانصدع فَقَالَ: هَذَا من سُلْطَان رَبِّي
Mûsâ denize vurdu; deniz, döşeklerin gıcırdadığı gibi gıcırdadı. Sonra ikinci kez vurdu ve yarıldı. [Mûsâ]: "Bu, Rabbimin kudretindendir" dedi.
فاجازوا الْبَحْر فَلم يسمع بِقوم أعظم ذَنبا وَلَا أسْرع تَوْبَة مِنْهُم
Denizi geçtiler. Onlardan daha büyük günah işleyen ve onlardan daha çabuk tövbe eden bir kavim duyulmamıştır.
- قَوْله تَعَالَى: واتل عَلَيْهِم نبأ إِبْرَاهِيم إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَومه مَا تَعْبدُونَ قَالُوا نعْبد أصناما فنظل لَهَا عاكفين قَالَ هَل يسمعونكم إِذْ تدعون أَو ينفعونكم أَو يضرون قَالُوا بل وجدنَا آبَاءَنَا كَذَلِك يَفْعَلُونَ قَالَ أَفَرَأَيْتُم مَا كُنْتُم تَعْبدُونَ أَنْتُم وآباؤكم الأقدمون فَإِنَّهُم عَدو لي إِلَّا رب الْعَالمين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {واتل عَلَيْهِم نبأ إِبْرَاهِيم إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَومه مَا تَعْبدُونَ قَالُوا نعْبد أصناما فنظل لَهَا عاكفين قَالَ هَل يسمعونكم إِذْ تدعون أَو ينفعونكم أَو يضرون قَالُوا بل وجدنَا آبَاءَنَا كَذَلِك يَفْعَلُونَ قَالَ أَفَرَأَيْتُم مَا كُنْتُم تَعْبدُونَ أَنْتُم وآباؤكم الأقدمون فَإِنَّهُم عَدو لي إِلَّا رب الْعَالمين} “Onlara İbrâhim'in haberini de oku. Hani o, babasına ve kavmine: 'Neye tapıyorsunuz?' demişti. 'Putlara tapıyoruz ve onlara tapmaya devam edeceğiz' dediler. [İbrâhim]: 'Yalvardığınızda onlar sizi işitiyorlar mı? Yahut size fayda veya zarar veriyorlar mı?' dedi. 'Hayır, ama biz babalarımızı böyle yapar bulduk' dediler. [İbrâhim] dedi ki: 'Gördünüz mü şu taptıklarınızı; hem siz hem de önceki atalarınız? Şüphesiz onlar benim düşmanımdır; ancak Âlemlerin Rabbi müstesna!'”
أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فنظل لَهَا عاكفين} قَالَ: عابدين {قَالَ هَل يسمعونكم إِذْ تدعون} يَقُول: هَل تجيبكم آلِهَتكُم إِذا دعوتموهم
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {فنظل لَهَا عاكفين} “onlara tapmaya devam edeceğiz” ayeti hakkında [Katâde]: "İbadet ediciler [demektir]" dedi. {قَالَ هَل يسمعونكم إِذْ تدعون} “[İbrâhim]: 'Yalvardığınızda onlar sizi işitiyorlar mı?' dedi” ayeti hakkında da: "Onlara dua ettiğinizde ilahlarınız size icabet ediyor mu?" demek istemektedir demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {هَل يسمعونكم} قَالَ: هَل يسمعُونَ أَصْوَاتكُم
İbnü'l-Münzir'in İkrime (radıyallâhu anh)'dan bildirdiğine göre {هَل يسمعونكم} “onlar sizi işitiyorlar mı?” ayeti hakkında o: "Seslerinizi işitiyorlar mı?" demiştir.
- قَوْله تَعَالَى: الَّذِي خلقني فَهُوَ يهدين وَالَّذِي هُوَ يطعمني ويسقين وَإِذا مَرضت فَهُوَ يشفين وَالَّذِي يميتني ثمَّ يحيين وَالَّذِي أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {الَّذِي خلقني فَهُوَ يهدين وَالَّذِي هُوَ يطعمني ويسقين وَإِذا مَرضت فَهُوَ يشفين وَالَّذِي يميتني ثمَّ يحيين وَالَّذِي أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين} “Beni yaratan ve bana doğru yolu gösteren O'dur. Bana yediren ve içiren O'dur. Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur. Canımı alacak, sonra beni diriltecek olan da O'dur. Hesap günü günahımı bağışlayacağını umduğum da O'dur.”
رب هَب لي حكما وألحقني بالصالحين وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين واجعلني من وَرَثَة جنَّة النَّعيم
{رب هَب لي حكما وألحقني بالصالحين وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين واجعلني من وَرَثَة جنَّة النَّعيم} “Rabbim! Bana hikmet ver ve beni salihlere kat. Sonrakiler arasında bana güzel bir nam nasip eyle. Beni Naim cennetinin vârislerinden kıl.”
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَ يُقَال أول نعْمَة الله على عَبده حِين خلقه
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah'ın kuluna ilk nimeti, onu yarattığı andır" denilirdi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين} قَالَ: قَوْله {إِنِّي سقيم} الصافات الْآيَة ٢٩ وَقَوله {بل فعله كَبِيرهمْ هَذَا} الْأَنْبِيَاء الْآيَة ٦٣ وَقَوله لسارة: إِنَّهَا أُخْتِي
Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid (radıyallâhu anh)'dan bildirdiğine göre {أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين} “Hesap günü günahımı bağışlayacağını umduğum [da O'dur]” ayeti hakkında [Mücâhid], onun: es-Sâffât Suresi 29. ayetindeki {إِنِّي سقيم} “Ben hastayım” sözü, el-Enbiyâ Suresi 63. ayetindeki {بل فعله كَبِيرهمْ هَذَا} “Belki de bu işi onların şu büyüğü yapmıştır” sözü ve Sâre hakkında söylediği: "O benim kız kardeşimdir" sözüdür demiştir;
حِين أَرَادَ فِرْعَوْن من الفراعنة أَن يَأْخُذهَا
firavunlardan bir firavun onu almak istediği zaman [böyle demişti].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وألحقني بالصالحين} يَعْنِي أهل الْجنَّة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وألحقني بالصالحين} “ve beni salihlere kat” ayeti hakkında o: "Yani cennet ehline [kat]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين} قَالَ: يُؤمن بإبراهيم كل مِلَّة
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ)'dan bildirdiğine göre {وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين} “Sonrakiler arasında bana güzel bir nam nasip eyle” ayeti hakkında o: "Her millet İbrâhim'e inanır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الذّكر وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الْحسن عَن سَمُرَة بن جُنْدُب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا تَوَضَّأ العَبْد لصَلَاة مَكْتُوبَة فاسبغ الْوضُوء ثمَّ خرج من بَاب دَاره يُرِيد الْمَسْجِد فَقَالَ حِين يخرج: بِسم الله الَّذِي خلقني فَهُوَ يهدين
İbn Ebi'd-Dünyâ ez-Zikr'de ve İbn Merdûye, el-Hasan tarikiyle Semüre b. Cündeb'den bildirdiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Kul farz namaz için abdest alıp abdestini tastamam yapar, sonra mescide gitmek üzere evinin kapısından çıkarken: 'Bismillâh, {الَّذِي خلقني فَهُوَ يهدين} Beni yaratan ve bana doğru yolu gösteren O'dur' derse,
هداه الله للصَّوَاب - وَلَفظ ابْن مرْدَوَيْه: لصواب الْأَعْمَال - وَالَّذِي هُوَ يطعمني ويسقين
Allah onu doğruya -İbn Merdûye'nin lafzıyla: amellerin doğrusuna- iletir. '{وَالَّذِي هُوَ يطعمني ويسقين} Bana yediren ve içiren O'dur' [derse],
أطْعمهُ الله من طَعَام الْجنَّة وسقاه من شراب الْجنَّة وَإِذا مَرضت فَهُوَ يشفين
Allah ona cennet yiyeceğinden yedirir ve cennet içeceğinden içirir. '{وَإِذا مَرضت فَهُوَ يشفين} Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur' [derse],
شفَاه الله وَجعل مَرضه كَفَّارَة لذنوبه وَالَّذِي يميتني ثمَّ يحيين
Allah ona şifa verir ve hastalığını günahlarına kefaret kılar. '{وَالَّذِي يميتني ثمَّ يحيين} Canımı alacak, sonra beni diriltecek olan da O'dur' [derse],
أَحْيَاهُ الله حَيَاة السُّعَدَاء وأماته ميتَة الشُّهَدَاء وَالَّذِي أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين
Allah onu bahtiyarların hayatıyla yaşatır ve şehitlerin ölümüyle öldürür. '{وَالَّذِي أطمع أَن يغْفر لي خطيئتي يَوْم الدّين} Hesap günü günahımı bağışlayacağını umduğum da O'dur' [derse],
غفر الله خطاياه كلهَا وَإِن كَانَت أَكثر من زبد الْبَحْر رب هَب لي حكما وألحقني بالصالحين
deniz köpüğünden çok olsa bile Allah onun bütün günahlarını bağışlar. '{رب هَب لي حكما وألحقني بالصالحين} Rabbim! Bana hikmet ver ve beni salihlere kat' [derse],
وهب الله لَهُ حكما وألحقه بِصَالح من مضى وَصَالح من بَقِي وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين
Allah ona hikmet bağışlar ve onu geçmiş ve gelecek salih kimselere katar. '{وَاجعَل لي لِسَان صدق فِي الآخرين} Sonrakiler arasında bana güzel bir nam nasip eyle' [derse],
كتب فِي ورقة بَيْضَاء أَن فلَان بن فلَان من الصَّادِقين ثمَّ وَفقه الله بعد ذَلِك للصدق واجعلني من وَرَثَة جنَّة النَّعيم
beyaz bir sayfaya 'falan oğlu falan sadıklardandır' diye yazılır, sonra Allah onu bundan sonra doğruluğa muvaffak kılar. '{واجعلني من وَرَثَة جنَّة النَّعيم} Beni Naim cennetinin vârislerinden kıl' [derse],
جعل الله لَهُ الْقُصُور والمنازل فِي الْجنَّة وَكَانَ الْحسن يزِيد فِيهِ - واغفر لوالدي كَمَا ربياني صَغِيرا
Allah onun için cennette saraylar ve konaklar kılar." Hasan buna: "-ve 'Beni küçükken yetiştirdikleri gibi anne babamı da bağışla' [duasını]" eklerdi.
وَأخرج ابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَائِشَة أَنَّهَا قَالَت: يَا رَسُول الله إِن ابْن جدعَان كَانَ يقري الضَّيْف ويصل الرَّحِم وَيفْعل وَيفْعل
İbn Cerîr ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! İbn Cüd'ân misafiri ağırlar, akrabalık bağlarını gözetir, şunu şunu yapardı.
أينفعه ذَلِك قَالَ: لَا
Bu ona fayda verir mi?" Resûlullah: "Hayır" buyurdu;
إِنَّه لم يقل يَوْمًا قطّ: رب اغْفِر لي خطيئتي يَوْم الدّين
"Çünkü o hiçbir gün: 'Rabbim! Hesap günü günahımı bağışla' dememiştir."
- قَوْله تَعَالَى: واغفر لأبي إِنَّه كَانَ من الضَّالّين وَلَا تخزني يَوْم يبعثون يَوْم لَا ينفع مَال وَلَا بنُون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {واغفر لأبي إِنَّه كَانَ من الضَّالّين وَلَا تخزني يَوْم يبعثون يَوْم لَا ينفع مَال وَلَا بنُون} “Babamı da bağışla; çünkü o sapıklardandı. İnsanların diriltileceği gün beni utandırma; o gün ne mal fayda verir ne de evlatlar.”
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {واغفر لأبي} قَالَ: اُمْنُنْ عَلَيْهِ بتوبة يسْتَحق بهَا مغفرتك
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {واغفر لأبي} “Babamı da bağışla” ayeti hakkında o: "Ona, mağfiretini hak edeceği bir tövbe ihsan eyle [demektir]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا تخزني يَوْم يبعثون} قَالَ: ذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قَالَ: ليجيئن رجل يَوْم الْقِيَامَة من الْمُؤمنِينَ آخِذا بيد أَب لَهُ مُشْرك حَتَّى يقطعهُ النَّار ويرجو أَن يدْخلهُ الْجنَّة فيناديه مُنَاد: أَنه لَا يدْخل الْجنَّة مششرك
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {وَلَا تخزني يَوْم يبعثون} “İnsanların diriltileceği gün beni utandırma” ayeti hakkında [Katâde] şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre Allah'ın Nebisi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Kıyamet gününde müminlerden bir adam, müşrik olan babasının elinden tutarak onu ateşten geçirmek ve cennete sokmayı ummak üzere mutlaka gelecektir. Derken bir seslenen ona şöyle seslenir: 'Şüphesiz müşrik cennete giremez!'
فَيَقُول: رب أبي
O da: 'Rabbim! Babam!' der.
ووعدت أَن لَا تخزيني
'Sen ise beni utandırmayacağını vadetmiştin.'
قَالَ: فَمَا يزَال متشبثاً بِهِ حَتَّى يحوله الله فِي صُورَة سَيِّئَة وريح مُنْتِنَة فِي سُورَة ضبعان فَإِذا رَآهُ كَذَلِك تَبرأ مِنْهُ وَقَالَ: لست بِأبي قَالَ: فَكُنَّا نرى أَنه يَعْنِي إِبْرَاهِيم وَمَا سمى بِهِ يَوْمئِذٍ
[Katâde] dedi ki: Adam ona sarılmaya devam eder; nihayet Allah onu çirkin bir surete, pis bir kokuya ve bir sırtlan kılığına dönüştürür. Onu bu halde görünce ondan uzaklaşır ve: 'Sen benim babam değilsin' der. [Katâde] dedi ki: Biz, onun İbrâhim'i kastettiğini düşünürdük; o gün onun ismini zikretmemişti.
وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يلقى إِبْرَاهِيم أَبَاهُ آزر يَوْم الْقِيَامَة وعَلى وَجه آزر قترة وغبرة فَيَقُول لَهُ إِبْرَاهِيم: ألم أقل لَك لَا تعصيني فَيَقُول أَبوهُ: فاليوم لَا أعصيك فَيَقُول إِبْرَاهِيم: رب إِنَّك وَعَدتنِي أَن لَا تخزيني يَوْم يبعثون فَأَي خزي أخزى من أبي الْأَبْعَد
Buhârî ve Nesâî'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Kıyamet gününde İbrâhim babası Âzer ile karşılaşır; Âzer'in yüzünde bir karalık ve toz toprak vardır. İbrâhim ona: 'Sana bana isyan etme dememiş miydim?' der. Babası: 'Bugün sana isyan etmeyeceğim' der. İbrâhim: 'Rabbim! Sen insanların diriltileceği gün beni utandırmayacağını vadetmiştin. [Rahmetinden] en uzak olan babamın [durumundan] daha rezil edici hangi rüsvaylık olabilir?' der.
فَيَقُول الله: إِنِّي حرَّمت الْجنَّة على الْكَافرين
Allah ise şöyle buyurur: 'Şüphesiz Ben cenneti kâfirlere haram kıldım.'
ثمَّ يُقَال: يَا إِبْرَاهِيم مَا تَحت رجليك فَإِذا هُوَ بذيخ متلطخ فَيُؤْخَذ بقوائمه فَيلقى فِي النَّار
Sonra: 'Ey İbrâhim! Ayaklarının altındaki nedir?' denilir. Bir de bakar ki pisliğe bulanmış bir sırtlandır. Hemen ayaklarından tutulup ateşe atılır."
وَأخرج أَحْمد عَن رجل من بني كنَانَة قَالَ: صليت خلف النَّبِي ﷺ عَام الْفَتْح فَسَمعته يَقُول اللَّهُمَّ لَا تخزني يَوْم الْقِيَامَة
Ahmed'in Benî Kinâne'den bir adamdan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Fetih yılında Nebi'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) arkasında namaz kıldım ve onun: 'Allah'ım! Kıyamet gününde beni utandırma' dediğini işittim.
- قَوْله تَعَالَى: إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} “Ancak Allah'a selim bir kalple gelen başka.”
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} قَالَ: شهداة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} “Ancak Allah'a selim bir kalple gelen başka” ayeti hakkında o: "Lâ ilâhe illallâh şehadetidir" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} قَالَ: كَانَ يُقَال: سليم من الشّرك
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} “Ancak Allah'a selim bir kalple gelen başka” ayeti hakkında o: "Şirkten arınmış [kalp] denilirdi" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} قَالَ: من الشّرك
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {إِلَّا من أَتَى الله بقلب سليم} “Ancak Allah'a selim bir kalple gelen başka” ayeti hakkında o: "Şirkten [arınmış],
لَيْسَ فِيهِ شكّ فِي الْحق
içinde hakka dair hiçbir şüphe bulunmayan [bir kalp]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عون قَالَ: ذكرُوا الْحجَّاج عِنْد ابْن سِيرِين فَقَالَ: غير مَا تَقولُونَ أخوف على الْحجَّاج عِنْدِي مِنْهُ قلت: وَمَا هُوَ قَالَ: إِن كَانَ لَقِي الله بقلب سليم فقد أصَاب الذُّنُوب خير مِنْهُ قلت: وَمَا الْقلب السَّلِيم قَالَ: إِن يعلم أَنه لَا إِلَه إِلَّا الله
Abd b. Humeyd'in Avn'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Sîrîn'in yanında Haccâc'ı andılar. Bunun üzerine o: "Benim nazarımda Haccâc için sizin söylediklerinizden başka bir şey daha çok korkutucudur" dedi. Ben: "O nedir?" dedim. Şöyle dedi: "Eğer Allah'ın huzuruna selim bir kalple vardıysa, ondan daha hayırlı kimseler de günah işlemiştir." Ben: "Selim kalp nedir?" dedim. "Allah'tan başka hiçbir ilah olmadığını bilmesidir" dedi.
- قَوْله تَعَالَى: وأزلفت الْجنَّة لِلْمُتقين وبرزت الْجَحِيم للغاوين وَقيل لَهُم أَيْن مَا كُنْتُم تَعْبدُونَ من دون الله هَل ينصرونكم أَو ينتصرون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وأزلفت الْجنَّة لِلْمُتقين وبرزت الْجَحِيم للغاوين وَقيل لَهُم أَيْن مَا كُنْتُم تَعْبدُونَ من دون الله هَل ينصرونكم أَو ينتصرون} “Cennet takva sahiplerine yaklaştırılır. Cehennem de azgınlar için açığa çıkarılır. Ve onlara: 'Allah'ı bırakıp da tapmakta olduklarınız nerede? Size yardım edebiliyorlar mı veya kendilerini kurtarabiliyorlar mı?' denilir.”
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وأزلفت الْجنَّة لِلْمُتقين} قَالَ: قربت لأَهْلهَا
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre {وأزلفت الْجنَّة لِلْمُتقين} “Cennet takva sahiplerine yaklaştırılır” ayeti hakkında o: "Ehline yaklaştırılır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن نُبيح ابْن امْرَأَة كَعْب قَالَ: تزلف الْجنَّة ثمَّ تزخرف ثمَّ ينظر إِلَيْهَا من خلق الله
İbn Ebî Şeybe'nin Kâ'b'ın hanımının oğlu Nübeyh'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Cennet yaklaştırılır, sonra süslenir, sonra da Allah'ın yarattıklarından -
من مُسلم أَو يَهُودِيّ أَو نَصْرَانِيّ إِلَّا رجلَانِ
Müslüman, Yahudi veya Hristiyan olsun- iki adam hariç herkes ona bakar.
رجلا قتل مُؤمنا مُتَعَمدا أَو رجلا قتل معاهدا مُتَعَمدا
[Bu iki adam:] Bir mümini kasten öldüren adam yahut bir muâhedi (antlaşmalı gayrimüslimi) kasten öldüren adamdır.
- قَوْله تَعَالَى: فكبكبوا فِيهَا هم والغاوون وجنود إِبْلِيس أَجْمَعُونَ قَالُوا وهم فِيهَا يختصمون تالله إِن كُنَّا لفي ضلال مُبين إِذْ نسويكم بِرَبّ الْعَالمين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {فكبكبوا فِيهَا هم والغاوون وجنود إِبْلِيس أَجْمَعُونَ قَالُوا وهم فِيهَا يختصمون تالله إِن كُنَّا لفي ضلال مُبين إِذْ نسويكم بِرَبّ الْعَالمين} “Artık onlar, azgınlar ve İblis'in bütün orduları tepe taklak oraya atılırlar. Orada birbirleriyle çekişerek şöyle derler: 'Vallahi biz apaçık bir sapıklık içindeymişiz; çünkü sizi âlemlerin Rabbi ile bir tutuyorduk.'”
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فكبكبوا فِيهَا} قَالَ: جمعُوا فِيهَا {هم والغاوون} قَالَ: مُشْرِكُوا الْعَرَب والآلهة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {فكبكبوا فِيهَا} “Artık tepe taklak oraya atılırlar” ayeti hakkında o: "Orada toplanırlar", {هم والغاوون} “Onlar ve azgınlar” ayeti hakkında da: "Arap müşrikleri ve ilahlar" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {فكبكبوا} قَالَ: رموا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {فكبكبوا} “Tepe taklak atılırlar” ifadesi hakkında o: "Fırlatılıp atılırlar" demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {فكبكبوا فِيهَا} قَالَ: فِي النَّار {هم} قَالَ: الْآلهَة {والغاوون} قَالَ: مشركو قُرَيْش {وجنود إِبْلِيس} قَالَ: ذُرِّيَّة إِبْلِيس وَمن ولد
Firyâbî ve İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre {فكبكبوا فِيهَا} “Artık tepe taklak oraya atılırlar” ifadesi hakkında: "Ateşe", {هم} “Onlar” hakkında: "İlahlar", {والغاوون} “Ve azgınlar” hakkında: "Kureyş müşrikleri", {وجنود إِبْلِيس} “Ve İblis'in orduları” hakkında da: "İblis'in soyu ve doğanları" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {والغاوون} قَالَ: الشَّيَاطِين
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {والغاوون} “Ve azgınlar” ayeti hakkında o: "Şeytanlardır" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن النَّاس يَمرونَ يَوْم الْقِيَامَة على الصِّرَاط: والصراط دحض مزلة يَتَكَفَّأ بأَهْله
İbn Merdûye'nin Câbir'den bildirdiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Kıyamet gününde insanlar Sırat üzerinden geçerler. Sırat ise kaygan, ayak kaydırıcıdır ve üzerindekileri sallar.
وَالنَّار تَأْخُذ مِنْهُم وَإِن جَهَنَّم لتنطف عَلَيْهِم مثل الثَّلج إِذا وَقع لَهَا زفير وشهيق
Ateş onları yakalar. Cehennem, kükreyip inlediğinde üzerlerine kar gibi damlar.
فَبَيْنَمَا هم كَذَلِك اذا جَاءَهُم نِدَاء من الرَّحْمَن: عبَادي من كُنْتُم تَعْبدُونَ فِي دَار الدُّنْيَا فَيَقُولُونَ: رب أَنْت تعلم انا إياك كُنَّا نعْبد
Onlar bu haldeyken birden Rahmân'dan onlara bir nida gelir: 'Kullarım! Dünya yurdunda kime ibadet ediyordunuz?' Onlar da: 'Rabbimiz! Sen bilirsin ki biz yalnızca Sana ibadet ediyorduk' derler.
فَيُجِيبهُمْ بِصَوْت لم يسمع الْخَلَائق مثله قطّ: عبَادي حق عليّ أَن لَا أَكِلَكُمُ الْيَوْم إِلَى أحد غَيْرِي فقد عَفَوْت عَنْكُم ورضيت عَنْكُم
Bunun üzerine [Allah] yaratılmışların benzerini asla işitmediği bir sesle onlara şöyle cevap verir: 'Kullarım! Bugün sizi Kendimden başkasına bırakmamak Benim üzerime bir haktır. Sizi affettim ve sizden razı oldum.'
فتقوم الْمَلَائِكَة عِنْد ذَلِك بالشفاعة فينحون من ذَلِك الْمَكَان فَيَقُول الَّذين تَحْتهم فِي النَّار {فَمَا لنا من شافعين وَلَا صديق حميم فَلَو أَن لنا كرة فنكون من الْمُؤمنِينَ} إِبْرَاهِيم الْآيَة ٤٣ قَالَ الله {فكبكبوا فِيهَا هم والغاوون} قَالَ ابْن عَبَّاس: ادخروا فِيهَا إِلَى آخر الدَّهْر)
İşte o zaman melekler şefaat için kalkarlar ve onları o mekândan çekerler. Ateşin içinde onların altında bulunanlar ise: {فَمَا لنا من شافعين وَلَا صديق حميم فَلَو أَن لنا كرة فنكون من الْمُؤمنِينَ} “Artık bizim için ne şefaatçiler var ne de candan bir dost. Keşke bizim için bir dönüş daha olsaydı da müminlerden olsaydık!” (İbrâhim Suresi, 43. ayet) derler. Allah: {فكبكبوا فِيهَا هم والغاوون} “Artık onlar ve azgınlar tepe taklak oraya atılırlar” buyurmuştur. İbn Abbâs: 'Zamanın sonuna kadar orada tutulurlar' demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن أمتِي ستحشر يَوْم الْقِيَامَة فَبَيْنَمَا هم وقُوف إِذْ جَاءَهُم مُنَاد من الله: ليعتزل سفاكو الدِّمَاء بِغَيْر حَقّهَا
İbn Merdûye'nin Abdullah b. Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz ümmetim kıyamet gününde haşredilecektir. Onlar ayakta beklerlerken birden Allah tarafından bir seslenici onlara gelir [ve şöyle der]: 'Haksız yere kan dökenler ayrılsın!'
فيميزون على حِدة فيسيل عِنْدهم سيل من دم ثمَّ يَقُول لَهُم الدَّاعِي: اعيدوا هَذِه الدِّمَاء فِي أجسادها فَيَقُول: احشروهم إِلَى النَّار
Ayrı bir tarafa ayrılırlar ve yanlarında bir kan seli akar. Sonra çağıran kişi onlara: 'Bu kanları bedenlerine geri döndürün!' der. Sonra da: 'Onları ateşe sürün!' der.
فَبَيْنَمَا هم يجرونَ إِلَى النَّار إِذْ نَادَى مُنَاد فَقَالَ: إِن الْقَوْم قد كَانُوا يهللون
Onlar ateşe doğru sürüklenirken birden bir seslenen seslenip şöyle der: 'Şüphesiz bu topluluk tehlil getiriyordu (Lâ ilâhe illallâh diyordu)!'
فيوقفون مِنْهَا مَكَانا يَجدونَ وهجها حَتَّى يفرغ من حِسَاب أمة مُحَمَّد ﷺ ثمَّ يكبكبون فِي النَّار {هم والغاوون} {وجنود إِبْلِيس أَجْمَعُونَ}
Bunun üzerine ateşten, sıcaklığını hissedecekleri bir yerde Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ümmetinin hesabı bitinceye kadar durdurulurlar. Sonra da {هم والغاوون} “onlar ve azgınlar” ile {وجنود إِبْلِيس أَجْمَعُونَ} “İblis'in bütün orduları” ateşe tepe taklak atılırlar."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة أَن عَائِشَة قَالَت: يَا رَسُول الله يكون يَوْم لَا يغنى عَنَّا فِيهِ من الله شَيْء قَالَ رَسُول الله ﷺ نعم
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Ebû Ümâme'den bildirdiğine göre Âişe şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah'tan gelecek şey konusunda bize hiçbir şeyin fayda vermeyeceği bir gün olacak mı?" Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Evet,
فِي ثَلَاث مَوَاطِن عِنْد الْمِيزَان وَعند النُّور والظلمة وَعند الصِّرَاط
üç yerde: Mizanın yanında, nur ve karanlık anında ve Sırat'ın yanında.
من شَاءَ الله سلمه وَأَجَازَهُ وَمن شَاءَ كبكبه فِي النَّار قَالَت: يَا رَسُول الله وَمَا الصِّرَاط قَالَ: طَرِيق بَين الْجنَّة وَالنَّار يجوز النَّاس عَلَيْهِ مثل حد الموسى وَالْمَلَائِكَة صافون يَمِينا وَشمَالًا يخطفونهم بالكلاليب مثل شوك السعدان وهم يَقُولُونَ: سلم سلم {وأفئدتهم هَوَاء} إِبْرَاهِيم الْآيَة ٤٣ فَمن شَاءَ الله سلمه وَمن شَاءَ كبكبه فِي النَّار
Allah'ın dilediğini [Allah] kurtarır ve geçirir; dilediğini de ateşe tepe taklak atar" buyurdu. [Âişe]: "Ey Allah'ın Resûlü! Sırat nedir?" dedi. Buyurdu ki: "Cennet ile cehennem arasında bir yoldur. İnsanlar ustura ağzı gibi olan onun üzerinden geçerler. Melekler de sağda ve solda saf tutmuş vaziyette, sa'dân dikeni gibi çengellerle onları kapıp alırlar ve: 'Kurtar, kurtar!' derler. {وأفئدتهم هَوَاء} 'Yürekleri bomboştur' (İbrâhim Suresi, 43. ayet). Allah'ın dilediğini [Allah] kurtarır, dilediğini de ateşe tepe taklak atar."
- قَوْله تَعَالَى: وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون فَمَا لنا من شافعين وَلَا صديق حميم فَلَو أَن لنا كرة فنكون من الْمُؤمنِينَ إِن فِي ذَلِك لآيَة وَمَا كَانَ أَكْثَرهم مُؤمنين وَإِن رَبك لَهو الْعَزِيز الرَّحِيم
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون فَمَا لنا من شافعين وَلَا صديق حميم فَلَو أَن لنا كرة فنكون من الْمُؤمنِينَ إِن فِي ذَلِك لآيَة وَمَا كَانَ أَكْثَرهم مُؤمنين وَإِن رَبك لَهو الْعَزِيز الرَّحِيم} “Bizi ancak o günahkârlar saptırdı. Artık bizim için ne şefaatçiler var ne de candan bir dost. Keşke bizim için bir dönüş daha olsaydı da müminlerden olsaydık! Şüphesiz bunda bir ibret vardır; ama onların çoğu iman etmiş değillerdir. Ve şüphesiz senin Rabbin, işte O, mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.”
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون} يَقُول: الأوّلون الَّذين كَانُوا قبلنَا اقتدينا بهم فضللنا
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre {وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون} “Bizi ancak o günahkârlar saptırdı” ayeti hakkında o: "Bizden önce gelip geçmiş olan evvelkilerdir; onlara uyduk da saptık, demektedirler" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون} قَالَ: إِبْلِيس وَابْن آدم الْقَاتِل
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İkrime'den bildirdiğine göre {وَمَا أضلنا إِلَّا المجرمون} “Bizi ancak o günahkârlar saptırdı” ayeti hakkında o: "İblis ve katil olan Âdemoğludur" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {فَمَا لنا من شافعين} قَالَ: من أهل السَّمَاء {وَلَا صديق حميم} قَالَ: من أهل الأَرْض
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre {فَمَا لنا من شافعين} “Artık bizim için şefaatçiler yoktur” ayeti hakkında: "Gök ehlinden", {وَلَا صديق حميم} “ne de candan bir dost” ayeti hakkında da: "Yer ehlinden" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وَلَا صديق حميم} قَالَ: شفيق
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {وَلَا صديق حميم} “Ne de candan bir dost” ayeti hakkında o: "Şefkatli [bir dost]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَلَو أَن لنا كرة} قَالَ: رَجْعَة إِلَى الدُّنْيَا {فنكون من الْمُؤمنِينَ} قَالَ: حَتَّى تحل لنا الشَّفَاعَة كَمَا حلت لهَؤُلَاء
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {فَلَو أَن لنا كرة} “Keşke bizim için bir dönüş daha olsaydı” ayeti hakkında o: "Dünyaya dönüş", {فنكون من الْمُؤمنِينَ} “da müminlerden olsaydık” ayeti hakkında da: "Bunlara şefaat hak olduğu gibi bize de şefaat hak olsun diye" demiştir.
وَالله أعلم
Doğrusunu Allah bilir.
- قَوْله تَعَالَى: كذبت قوم نوح الْمُرْسلين إِذْ قَالَ لَهُم أخوهم نوح أَلا تَتَّقُون إِنِّي لكم رَسُول أَمِين فَاتَّقُوا الله وأطيعون وَمَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ من أجر إِن أجري إِلَّا على رب الْعَالمين فَاتَّقُوا الله وأطيعون قَالُوا أنؤمن لَك واتبعك الأرذلون قَالَ وَمَا علمي بِمَا كَانُوا يعْملُونَ إِن حسابهم إِلَّا على رَبِّي لَو تشعرون وَمَا أَنا بطارد الْمُؤمنِينَ إِن أَنا إِلَّا نَذِير مُبين قَالُوا لَئِن لم تَنْتَهِ يانوح لتكونن من المرجومين قَالَ رب إِن قومِي كذبون فافتح بيني وَبينهمْ فتحا ونجني وَمن معي من الْمُؤمنِينَ فأنجيناه وَمن مَعَه فِي الْفلك المشحون ثمَّ أغرقنا بعد البَاقِينَ إِن فِي ذَلِك لآيَة وَمَا كَانَ أَكْثَرهم مُؤمنين وَإِن رَبك لَهو الْعَزِيز الرَّحِيم
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {كذبت قوم نوح الْمُرْسلين إِذْ قَالَ لَهُم أخوهم نوح أَلا تَتَّقُون إِنِّي لكم رَسُول أَمِين فَاتَّقُوا الله وأطيعون وَمَا أَسأَلكُم عَلَيْهِ من أجر إِن أجري إِلَّا على رب الْعَالمين فَاتَّقُوا الله وأطيعون قَالُوا أنؤمن لَك واتبعك الأرذلون قَالَ وَمَا علمي بِمَا كَانُوا يعْملُونَ إِن حسابهم إِلَّا على رَبِّي لَو تشعرون وَمَا أَنا بطارد الْمُؤمنِينَ إِن أَنا إِلَّا نَذِير مُبين قَالُوا لَئِن لم تَنْتَهِ يانوح لتكونن من المرجومين قَالَ رب إِن قومِي كذبون فافتح بيني وَبينهمْ فتحا ونجني وَمن معي من الْمُؤمنِينَ فأنجيناه وَمن مَعَه فِي الْفلك المشحون ثمَّ أغرقنا بعد البَاقِينَ إِن فِي ذَلِك لآيَة وَمَا كَانَ أَكْثَرهم مُؤمنين وَإِن رَبك لَهو الْعَزِيز الرَّحِيم} “Nuh kavmi de elçileri yalanladı. Hani kardeşleri Nuh onlara şöyle demişti: 'Siz hiç sakınmaz mısınız? Şüphesiz ben, size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin! Buna karşılık ben sizden hiçbir ücret istemiyorum; benim ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin!' Onlar dediler ki: 'Sana en aşağılık kimseler uymuşken biz sana inanır mıyız?' [Nuh] dedi ki: 'Onların yapmakta oldukları hakkında benim ne bilgim olabilir? Eğer şuurunda olsaydınız, onların hesabı ancak Rabbime aittir. Ben müminleri kovacak değilim. Ben ancak apaçık bir uyarıcıyım.' Dediler ki: 'Ey Nuh! Eğer vazgeçmezsen, mutlaka taşlananlardan olacaksın!' [Nuh] dedi ki: 'Rabbim! Şüphesiz kavmim beni yalanladı. Artık benimle onların arasını kesin bir hükümle ayır; beni ve beraberimdeki müminleri kurtar!' Bunun üzerine Biz de onu ve beraberindekileri o dolu gemide kurtardık. Sonra da geride kalanları suda boğduk. Şüphesiz bunda bir ibret vardır; ama onların çoğu iman etmiş değillerdir. Ve şüphesiz senin Rabbin, işte O, mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.'”
أخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {قَالُوا أنؤمن لَك} قَالُوا: أنصدقك
İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {قَالُوا أنؤمن لَك} “Dediler ki: Sana inanır mıyız?” ayeti hakkında: "Seni tasdik eder miyiz? dediler" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {واتبعك الأرذلون} قَالَ: الحوّاكون
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre {واتبعك الأرذلون} “Sana en aşağılık kimseler uymuşken” ayeti hakkında o: "Dokumacılar" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {واتبعك الأرذلون} قَالَ: سفلَة النَّاس وَأَرَاذِلهمْ
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {واتبعك الأرذلون} “Sana en aşağılık kimseler uymuşken” ayeti hakkında o: "İnsanların ayak takımı ve en bayağı olanlarıdır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {واتبعك الأرذلون} قَالَ: الحوّاكون
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre {واتبعك الأرذلون} “Sana en aşağılık kimseler uymuşken” ayeti hakkında o: "Dokumacılar" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {إِن حسابهم إِلَّا على رَبِّي} قَالَ: هُوَ أعلم بِمَا فِي أنفسهم
İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre {إِن حسابهم إِلَّا على رَبِّي} “Onların hesabı ancak Rabbime aittir” ayeti hakkında o: "İçlerinde olanı en iyi O bilir" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لتكونن من المرجومين} قَالَ: بِالْحِجَارَةِ
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {لتكونن من المرجومين} “Mutlaka taşlananlardan olacaksın” ayeti hakkında o: "Taşlarla [taşlananlardan]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {لتكونن من المرجومين} قَالَ: بالشتيمة
İbn Ebî Hâtim'in Hasan'dan bildirdiğine göre {لتكونن من المرجومين} “Mutlaka taşlananlardan olacaksın” ayeti hakkında o: "Küfürle/hakaretle [kovulanlardan]" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فافتح بيني وَبينهمْ فتحا} قَالَ: اقْضِ بيني وَبينهمْ قَضَاء
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {فافتح بيني وَبينهمْ فتحا} “Artık benimle onların arasını kesin bir hükümle ayır” ayeti hakkında o: "Benimle onların arasında bir hüküm ver [demektir]" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي صَالح
İbnü'l-Münzir'in Ebû Sâlih'ten bildirdiğine göre
مثله
bunun benzeri [rivayet edilmiştir].
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {الْفلك المشحون} قَالَ: السَّفِينَة الموقورة الممتلئة
Tastî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Azîz ve Celîl olan Allah'ın {الْفلك المشحون} buyruğundan haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Ağır yüklü, dopdolu gemidir" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet,
أما سَمِعت قَول عبيد بن الأبرص: شحنا أَرضهم بِالْخَيْلِ حَتَّى تركناهم أذلّ من الصِّرَاط وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ: تَدْرُونَ مَا المشحون قُلْنَا: لَا
Ubeyd b. el-Ebras'ın şu sözünü işitmedin mi: 'Onların topraklarını atlarla doldurduk, ta ki onları yoldan daha zelil kıldık'" dedi. İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Meşhûn'un ne olduğunu bilir misiniz?" Biz: "Hayır" dedik.