فَشَرِبُوا حَتَّى رووا عَن آخِرهم فَقطع كَلَامهم رجل فَقَالَ لَهُم: مَا سحركم مثل هَذَا الرجل
Sonuncularına varıncaya kadar içip kandılar. Derken bir adam onların sözünü kesip onlara: "Hiç kimse sizi bu adam gibi büyülememiştir!" dedi.
فاسكت النَّبِي ﷺ يَوْمئِذٍ فَلم يتَكَلَّم
Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem o gün sustu ve konuşmadı.
ثمَّ دعاهم من الْغَد على مثل ذَلِك من الطَّعَام وَالشرَاب ثمَّ بدرهم بالْكلَام فَقَالَ: يَا بني عبد الْمطلب إِنِّي أَنا النذير إِلَيْكُم من الله والبشير قد جِئتُكُمْ بِمَا لم يَجِيء بِهِ أحد
Sonra ertesi gün onları yine aynı şekildeki yiyecek ve içeceğe davet etti. Ardından onlardan önce söze başlayıp şöyle buyurdu: "Ey Abdülmuttalib oğulları! Şüphesiz ben, Allah'tan size bir uyarıcı ve bir müjdeciyim. Size hiç kimsenin getirmediği bir şey getirdim.
جِئتُكُمْ بالدنيا وَالْآخِرَة فاسلموا تسلموا وَأَطيعُوا تهتدوا
Size dünya ve âhireti getirdim; müslüman olun ki esenliğe eresiniz, itaat edin ki doğru yolu bulasınız."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} قَالَ: أَمر الله مُحَمَّدًا ﷺ إِن ينذر قومه وَيبدأ بِأَهْل بَيته وفصيلته قَالَ: {وَكذب بِهِ قَوْمك وَهُوَ الْحق} الانعام الْآيَة ٦٦
İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} “En yakın akrabanı uyar” ayeti hakkında o şöyle demiştir: "Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e kavmini uyarmasını ve [buna] ev halkı ile en yakın kabilesinden başlamasını emretti." [İbn Abbâs] dedi ki: {وَكذب بِهِ قَوْمك وَهُوَ الْحق} “O hak olduğu halde kavmin onu yalanladı” (el-En'âm: 66).
وَأخرج ابْن جرير عَن عَمْرو بن مرّة أَنه كَانَ يقْرَأ (وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين ورهطك مِنْهُم المخلصين)
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Amr b. Mürre, (وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين ورهطك مِنْهُم المخلصين) [En yakın akrabanı ve onlardan samimi olan hısımlarını uyar] şeklinde okurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر والديلمي عَن عبد الْوَاحِد الدِّمَشْقِي قَالَ: رَأَيْت أَبَا الدَّرْدَاء يحدث النَّاس ويفتيهم
İbn Merdeveyh, İbn Asâkir ve Deylemî'nin Abdülvâhid ed-Dımaşkî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ebü'd-Derdâ'yı insanlara hadis rivayet ederken ve fetva verirken gördüm.
وَولده وَأهل بَيته جُلُوس فِي جَانب الدَّار يتحدثون فَقيل لَهُ: يَا أَبَا الدَّرْدَاء مَا بَال النَّاس يرغبون فِيمَا عنْدك من الْعلم وَأهل بَيْتك جُلُوس لاهين فَقَالَ: اني سَمِعت نَبِي الله ﷺ يَقُول أَن ازهد النَّاس فِي الْأَنْبِيَاء واشدهم عَلَيْهِم
Çocukları ve ev halkı ise evin bir köşesinde oturmuş sohbet ediyorlardı. Ona: "Ey Ebü'd-Derdâ! İnsanlar sendeki ilme rağbet ederken ev halkının boş oturup oyalanmasının sebebi nedir?" denildi. Bunun üzerine şöyle dedi: "Ben Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Peygamberlere karşı insanların en ilgisizi ve onlara karşı en katı olanı,
الاقربون وَذَلِكَ فِيمَا أنزل الله {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} إِلَى آخر الْآيَة
en yakın akrabalarıdır.' Bu da Allah'ın {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} “En yakın akrabanı uyar” ayetinin sonuna kadar indirdiği husustadır."
ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أزهد النَّاس فِي الْعَالم أَهله حَتَّى يفارقهم وَأَنه يشفع فِي أَهله وجيرانه فَإِذا مَاتَ خلا عَنْهُم من مَرَدَة الشَّيَاطِين أَكثر من عدد ربيعَة وَمُضر قد كَانُوا مشتغلين بِهِ فَأَكْثرُوا التَّعَوُّذ بِاللَّه مِنْهُم
Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Âlime karşı insanların en ilgisizi, aralarından ayrılıncaya kadar kendi ailesidir. Şüphesiz o, ailesine ve komşularına şefaat eder. O vefat ettiğinde, daha önce kendisiyle meşgul olan Rebîa ve Mudar kabilelerinin sayısından daha fazla azgın şeytan onların başından boşalır (onlara musallat olur). Bu yüzden onlardan Allah'a çokça sığının."
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُحَمَّد بن جحادة
İbn Asâkir'in Muhammed b. Cühâde'den bildirdiğine göre:
أَن كَعْبًا لَقِي أَبَا مُسلم الْخَولَانِيّ فَقَالَ: كَيفَ كرامتك على قَوْمك قَالَ: إِنِّي عَلَيْهِم لكريم
Ka'b, Ebû Müslim el-Havlânî ile karşılaşıp: "Kavminin yanındaki değerin nasıldır?" diye sordu. O da: "Ben onların yanında pek değerliyim" dedi.
قَالَ: إِنِّي أجد فِي التَّوْرَاة غير مَا تَقول قَالَ: وَمَا هُوَ قَالَ: وجدت فِي التَّوْرَاة أَنه لم يكن حَكِيم فِي قوم إِلَّا كَانَ أزهدهم فِيهِ قومه ثمَّ الْأَقْرَب فَالْأَقْرَب وَإِن كَانَ فِي حَبسه شَيْء عيروه بِهِ وَإِن كَانَ عمل بُرْهَة من دهره ذَنبا عيروه بِهِ
[Ka'b]: "Ben Tevrat'ta senin söylediğinden farklı bir şey buluyorum" dedi. [Ebû Müslim]: "O nedir?" diye sordu. [Ka'b] dedi ki: "Tevrat'ta buldum ki bir kavimde hiçbir bilge kişi yoktur ki kavmi, sonra da en yakınından başlayarak [akrabaları] ona karşı insanların en ilgisizi olmasın. Eğer [geçmişinde] hapsedildiği bir şey varsa onu başına kakarlar; eğer ömrünün bir döneminde bir günah işlemişse onu başına kakarlar."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن كَعْب أَنه قَالَ لأبي مُسلم: كَيفَ تَجِد قَوْمك لَك قَالَ: مكرمين مُطِيعِينَ
Beyhakî'nin ed-Delâil'de bildirdiğine göre Ka'b, Ebû Müslim'e: "Kavmini sana karşı nasıl buluyorsun?" dedi. O da: "İkram eden ve itaat eden kimseler olarak" dedi.
قَالَ: مَا صدقتني التَّوْرَاة إِذن مَا كَانَ رجل حَكِيم فِي قوم إِلَّا بغوا عَلَيْهِ وحسدوه
[Ka'b] şöyle dedi: "O halde Tevrat beni doğrulamamış demektir. Çünkü bir kavimde hiçbir bilge adam yoktur ki ona haksızlık edip haset etmesinler."
- قَوْله تَعَالَى: واخفض جناحك لمن اتبعك من الْمُؤمنِينَ فَإِن عصوك فَقل إِنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ وتوكل على الْعَزِيز الرَّحِيم
Yüce Allah'ın: {واخفض جناحك لمن اتبعك من الْمُؤمنِينَ فَإِن عصوك فَقل إِنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ وتوكل على الْعَزِيز الرَّحِيم} “Müminlerden sana uyanlara kol kanat ger. Eğer sana karşı gelirlerse: 'Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım' de. Mutlak güç ve merhamet sahibi [Allah]'a tevekkül et” buyruğu.
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: لما نزلت {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} بَدَأَ بِأَهْل بَيته وفصيلته فشق ذَلِك على الْمُسلمين فَأنْزل الله {واخفض جناحك لمن اتبعك من الْمُؤمنِينَ}
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {وأنذر عشيرتك الْأَقْرَبين} “En yakın akrabanı uyar” ayeti indiğinde [Resûlullah] ev halkı ve en yakın kabilesiyle başladı; bu durum müslümanlara ağır geldi. Bunun üzerine Allah {واخفض جناحك لمن اتبعك من الْمُؤمنِينَ} “Müminlerden sana uyanlara kol kanat ger” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {واخفض جناحك لمن اتبعك} يَقُول ذَلِك لَهُم وَفِي قَوْله {فَإِن عصوك فَقل إِنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ} وَقَالَ: أمره بِهَذَا ثمَّ نسخه فَأمره بجهادهم
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o, {واخفض جناحك لمن اتبعك} “Sana uyanlara kol kanat ger” ayeti hakkında, "[Resûlullah] onlara bunu söyler" dedi. {فَإِن عصوك فَقل إِنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ} “Eğer sana karşı gelirlerse: 'Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım' de” ayeti hakkında da şöyle dedi: "Ona bunu emretti, sonra bunu neshetti ve onlarla cihat etmesini emretti."
- قَوْله تَعَالَى: الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين إِنَّه هُوَ السَّمِيع الْعَلِيم
Yüce Allah'ın: {الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين إِنَّه هُوَ السَّمِيع الْعَلِيم} “O ki, [namaza] kalktığında ve secde edenler arasında dolaşmanı (duruşunu) görür. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir” buyruğu.
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {الَّذِي يراك حِين تقوم} قَالَ: للصَّلَاة
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında: "Namaz için [kalktığında]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {الَّذِي يراك حِين تقوم} قَالَ: من فراشك أَو من مجلسك
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında: "Yatağından veya meclisinden [kalktığında]" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {الَّذِي يراك حِين تقوم} قَالَ: أَيْنَمَا كنت
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında: "Nerede olursan ol" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد ابْن جُبَير {الَّذِي يراك حِين تقوم} قَالَ: فِي صَلَاتك {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: كَمَا كَانَت تقلب الْأَنْبِيَاء قبلك
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında: "Namazında [kalktığında]", {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında da: "Senden önceki peygamberlerin halleri gibi" demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: قِيَامه وركوعه وَسُجُوده وجلوسه
Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين} “O ki, kalktığında ve secde edenler arasında dolaşmanı görür” ayeti hakkında şöyle demiştir: "[Bu,] onun kıyamı, rükûu, secdesi ve oturuşudur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {الَّذِي يراك حِين تقوم}
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında:
قَالَ: يراك قَائِما وَقَاعِدا وعَلى حالاتك {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: قِيَامه وركوعه وَسُجُوده وجلوسه
Şöyle demiştir: "Ayaktayken, otururken ve her halinde seni görür." {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında da: "[Bu,] onun kıyamı, rükûu, secdesi ve oturuşudur" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {الَّذِي يراك حِين تقوم} قَالَ: يراك قَائِما وَقَاعِدا وعَلى حالاتك {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: فِي الصَّلَاة يراك وَحدك ويراك فِي الْجَمِيع
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم} “O ki, kalktığında seni görür” ayeti hakkında: "Ayaktayken, otururken ve her halinde seni görür", {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında da: "Namazda tek başınayken de seni görür, cemaat içindeyken de seni görür" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: فِي الْمُصَلِّين
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında: "Namaz kılanlar arasında" demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن مُجَاهِد
Feryâbî'nin Mücâhid'den bildirdiğine göre:
مثله
Bunun benzerini rivayet etmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين} يَقُول: قيامك وركوعك وسجودك
İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {الَّذِي يراك حِين تقوم وتقلبك فِي الساجدين} “O ki, kalktığında ve secde edenler arasında dolaşmanı görür” ayeti hakkında şöyle demektedir: "[Yani] kıyamın, rükûun ve secdendir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: يراك وَأَنت مَعَ الساجدين تقوم وتقعد مَعَهم
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Secde edenlerle birlikteyken, onlarla beraber kalkıp otururken seni görür."
وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة وَالْفِرْيَابِي والْحميدِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن مُجَاهِد فِي قَوْله
Süfyân b. Uyeyne, Feryâbî, Humeydî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Mücâhid'den bildirdiğine göre Yüce Allah'ın:
{وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يرى من خَلفه فِي الصَّلَاة كَمَا يرى من بَين يَدَيْهِ
{وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” buyruğu hakkında [Mücâhid] şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazda önünü gördüğü gibi arkasını da görürdü."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ إِذا قَامَ إِلَى الصَّلَاة رأى من خَلفه كَمَا يرى من بَين يَدَيْهِ
İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında o şöyle demiştir: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem namaza durduğunda önünü gördüğü gibi arkasını da görürdü."
وَأخرج مَالك وَسَعِيد بن مَنْصُور وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ هَل ترَوْنَ قِبْلَتِي هَهُنَا فو الله مَا يخفى عَليّ خُشُوعكُمْ وَلَا ركوعكم واني لَا راكم من وَرَاء ظَهْري
Mâlik, Saîd b. Mansûr, Buhârî, Müslim ve İbn Merdeveyh'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Siz kıblemi yalnızca burada mı görüyorsunuz? Vallahi sizin ne huşûunuz ne de rükûunuz bana gizli kalır; şüphesiz ben sizi arkamdan da görüyorum."
وَأخرج ابْن أبي عمر الْعَدنِي فِي مُسْنده وَالْبَزَّار وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: من نَبِي إِلَى نَبِي حَتَّى أخرجت نَبيا
İbn Ebî Ömer el-Adenî Müsned'inde, Bezzâr, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Merdeveyh ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında şöyle demiştir: "[Resûlullah buyurdu ki:] 'Bir peygamberden bir peygambere [intikal ettim], nihayet peygamber olarak çıkarıldım.'"
وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة وَالْفِرْيَابِي والْحميدِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرديوه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الادئل عَن مُجَاهِد {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يرى من خَلفه فِي الصَّلَاة كَمَا يرى من بَين يَدَيْهِ
Süfyân b. Uyeyne, Feryâbî, Humeydî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazda önünü gördüğü gibi arkasını da görürdü."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وتقلبك فِي الساجدين} قَالَ: مَا زَالَ النَّبِي ﷺ يتقلب فِي أصلاب الْأَنْبِيَاء حَتَّى وَلدته أمه
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {وتقلبك فِي الساجدين} “Ve secde edenler arasındaki dönüşünü de [görür]” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, annesi onu doğuruncaya kadar peygamberlerin sulblerinde intikal edip durdu."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ فَقلت: بأبى أَنْت وَأمي أَيْن كنت وآدَم فِي الْجنَّة فَتَبَسَّمَ حَتَّى بَدَت نواجده ثمَّ قَالَ إِنِّي كنت فِي صلبه وَهَبَطَ إِلَى الأَرْض وَأَنا فِي صلبه وَركبت السَّفِينَة فِي صلب أبي نوح وقذفت فِي النَّار فِي صلب أبي إِبْرَاهِيم وَلم يلتق أبواي قطّ على سفاح لم يزل الله ينقلني من الإِصلاب الطّيبَة إِلَى الْأَرْحَام الطاهرة مصفى مهذباً لَا تتشعب شعبتان إِلَّا كنت فِي خيرهما
İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorup: "Anam babam sana feda olsun, Âdem cennetteyken sen neredeydin?" dedim. Bunun üzerine azı dişleri görününceye kadar tebessüm etti, sonra şöyle buyurdu: "Şüphesiz ben onun sulbündeydim. O yeryüzüne indiğinde ben onun sulbündeydim. Babam Nûh'un sulbünde gemiye bindim, babam İbrâhim'in sulbünde ateşe atıldım. Anne ve babam asla gayrimeşru bir şekilde bir araya gelmedi. Allah beni temiz sulblerden pâk rahimlere tertemiz ve arınmış olarak aktarıp durdu. Ne zaman [insanlar] iki kola ayrılsa mutlaka onların en hayırlısında yer aldım.
قد أَخذ الله بالنبوّة ميثاقي وبالإِسلام هَدَانِي وَبَين فِي التَّوْرَاة والإِنجيل ذكري وَبَين كل شَيْء من صِفَتي فِي شَرق الأَرْض وغربها وَعَلمنِي كِتَابه ورقي بِي فِي سمائه وشق لي من أَسْمَائِهِ فذو الْعَرْش مَحْمُود وَأَنا مُحَمَّد ووعدني أَن يحبوني بالحوض وَأَعْطَانِي الْكَوْثَر
Allah peygamberlikle benden misak aldı, İslâm ile beni hidayete erdirdi, Tevrat'ta ve İncil'de beni andı, yeryüzünün doğusunda ve batısında sıfatıma dair her şeyi açıkladı, bana Kitabı'nı öğretti, beni semasına yükseltti ve Kendi isimlerinden bana bir isim türetti; Arş'ın sahibi Mahmûd'dur, ben ise Muhammed'im. Bana Havz'ı ihsan edeceğini vadetti ve bana Kevser'i verdi.
وَأَنا أَو شَافِع وَأول مُشَفع ثمَّ أخرجني فِي خير قُرُون أمتِي وَأمتِي الْحَمَّادُونَ يأمرون بِالْمَعْرُوفِ وَينْهَوْنَ عَن الْمُنكر
Ben ilk şefaat edecek ve ilk şefaati kabul olunacak olanım. Sonra beni ümmetimin en hayırlı asırlarında çıkardı; ümmetim ise [Allah'a] çokça hamdeden, iyiliği emredip kötülükten meneden kimselerdir."
- قَوْله تَعَالَى: هَل أنبئكم على من تنزل الشَّيَاطِين تنزل على كل أفاك أثيم يلقون السّمع وَأَكْثَرهم كاذبون
Yüce Allah'ın: {هَل أنبئكم على من تنزل الشَّيَاطِين تنزل على كل أفاك أثيم يلقون السّمع وَأَكْثَرهم كاذبون} “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? Onlar, günaha düşkün her yalancıya inerler. [Şeytanlar onlara] kulak verirler ve onların çoğu yalancıdır” buyruğu.
أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن سعيد بن وهب قَالَ: كنت عِنْد عبد الله بن الزبير فَقيل لَهُ: إِن الْمُخْتَار يزْعم أَنه يُوحى إِلَيْهِ فَقَالَ ابْن الزبير: صدق ثمَّ تَلا {هَل أنبئكم على من تنزل الشَّيَاطِين تنزل على كل أفاك أثيم}
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in Saîd b. Vehb'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Abdullah b. ez-Zübeyr'in yanındaydım, ona: "Muhtâr kendisine vahiy geldiğini iddia ediyor" denildi. Bunun üzerine İbnü'z-Zübeyr: "Doğru söylemiş" dedi ve ardından şu ayeti okudu: {هَل أنبئكم على من تنزل الشَّيَاطِين تنزل على كل أفاك أثيم} “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? Onlar, günaha düşkün her yalancıya inerler.”
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {على كل أفاك أثيم} قَالَ: كَذَّاب من النَّاس {يلقون السّمع} قَالَ: مَا سَمعه الشَّيْطَان أَلْقَاهُ {على كل أفاك} كَذَّاب من النَّاس
Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {على كل أفاك أثيم} “Günaha düşkün her yalancıya” ayeti hakkında: "İnsanlardan olan yalancıya" demiştir. {يلقون السّمع} “Kulak verirler” ayeti hakkında da: "Şeytanın işittiği şeyi {على كل أفاك} insanlardan olan her yalancıya ulaştırmasıdır" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {تنزل على كل أفاك أثيم} قَالَ: الأفاك: الْكذَّاب
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {تنزل على كل أفاك أثيم} “Onlar, günaha düşkün her yalancıya inerler” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Effâk, çok yalancı demektir.
وهم الكهنة تسْتَرق الْجِنّ السّمع ثمَّ يأْتونَ بِهِ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ من الإِنس
Bunlar kâhinlerdir; cinler kulak hırsızlığı yapar, sonra onu insanlardan olan dostlarına getirirler."
وَفِي قَوْله {يلقون السّمع وَأَكْثَرهم كاذبون} قَالَ: كَانَت الشَّيَاطِين تصعد إِلَى السَّمَاء فَتسمع ثمَّ تنزل إِلَى الكهنة فتخبرهم فَتحدث الكهنة بِمَا أنزلت بِهِ الشَّيَاطِين من السّمع وتخلط الكهنة كذبا كثيرا فيحدثون بِهِ النَّاس
Katâde {يلقون السّمع وَأَكْثَرهم كاذبون} “[Şeytanlar onlara] kulak verirler ve onların çoğu yalancıdır” ayeti hakkında da şöyle demiştir: "Şeytanlar göğe yükselip kulak kabartır, sonra kâhinlere inip onlara haber verirlerdi. Kâhinler de şeytanların işitip indirdikleri şeyleri anlatır ve kâhinler [buna] pek çok yalan karıştırarak insanlara anlatırlardı.
فَأَما مَا كَانَ من سمع السَّمَاء فَيكون حَقًا وَأما مَا خلطوا بِهِ من الْكَذِب فَيكون كذبا
Gökyüzünden işitilen kısım hak olur, kattıkları yalan ise bâtıl olurdu."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: سَأَلَ أنَاس النَّبِي ﷺ عَن الْكُهَّان فَقَالَ إِنَّهُم لَيْسُوا بِشَيْء فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّهُم يحدثوننا أَحْيَانًا بالشَّيْء يكون حَقًا
Buhârî, Müslim ve İbn Merdeveyh'in Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bazı kimseler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e kâhinleri sordular. [Resûlullah]: "Onlar bir hiçtir (sözlerine itibar edilmez)" buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Bazen bize öyle şeyler söylüyorlar ki doğru çıkıyor" dediler.
قَالَ: تِلْكَ الْكَلِمَة من الْحق يَخْطفهَا الجني فيقذفها فِي أذن وليه فَيَخْلِطُونَ فِيهَا أَكثر من مائَة كذبة
[Resûlullah] şöyle buyurdu: “Bu, cinin [gökten] kapıp dostunun kulağına fırlattığı hak olan bir kelimedir; onlar da buna yüzden fazla yalan karıştırırlar.”
وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن الْمُنْذر عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الْمَلَائِكَة تحدث فِي الْعَنَان - والعنان: الْغَمَام - بِالْأَمر فِي الأَرْض
Buhârî ve İbnü'l-Münzir'in Âişe'den bildirdiğine göre Resûl-i Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Melekler 'anân'da -ki anân, bulut demektir- yeryüzündeki bir iş hakkında konuşurlar.
فَيسمع الشَّيْطَان الْكَلِمَة فيقرها فِي أذن الكاهن كَمَا تقر القارورة فيزيدون مَعهَا مائَة كذبة
Şeytan o kelimeyi işitir ve şişenin [içine bir şeyin] döküldüğü gibi onu kâhinin kulağına akıtır; ardından kâhinler onunla birlikte yüz yalan daha uydururlar.”
- قَوْله تَعَالَى: وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ ألم تَرَ أَنهم فِي كل وَاد يهيمون وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون
- Yüce Allah'ın: {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ ألم تَرَ أَنهم فِي كل وَاد يهيمون وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar. Görmez misin onlar her vadide başıboş dolaşırlar ve yapmadıkları şeyleri söylerler? Ancak iman edip salih ameller işleyenler, Allah'ı çokça zikredenler ve haksızlığa uğradıktan sonra kendilerini savunanlar müstesnadır. Zulmedenler ise nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir” buyruğu.
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تهاجى رجلَانِ على عهد رَسُول الله ﷺ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde iki adam birbiriyle atıştı (birbirini hicvetti).
أَحدهمَا من الْأَنْصَار
Onlardan biri Ensâr'dan,
وَالْآخر من قوم آخَرين وَكَانَ مَعَ كل وَاحِد مِنْهُمَا غواة من قومه وهم السُّفَهَاء
diğeri ise başka bir kavimdendi. Her birinin yanında kendi kavminden beyinsizler olan azgın kimseler vardı.
فَأنْزل الله {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} الْآيَات
Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayetlerini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك
İbn Cerîr'in Dahhâk'ten bildirdiğine göre de,
مثله
bunun bir benzeri nakledilmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: تهاجى شاعران فِي الْجَاهِلِيَّة وَكَانَ مَعَ كل وَاحِد مِنْهُمَا فِئَام من النَّاس
İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Câhiliye devrinde iki şair birbiriyle atıştı ve her birinin yanında insanlardan bir topluluk vardı.
فَأنْزل الله {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ}
Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن عُرْوَة قَالَ: لما نزلت {وَالشعرَاء} إِلَى قَوْله {مَا لَا يَفْعَلُونَ} قَالَ عبد الله بن رَوَاحَة: يَا رَسُول الله قد علم الله أَنِّي مِنْهُم
İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in Urve'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {وَالشعرَاء} ayetinden {مَا لَا يَفْعَلُونَ} “...yapmadıkları şeyleri söylerler” kısmına kadar olan ayetler inince, Abdullah b. Revâha: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah benim de onlardan olduğumu biliyor” dedi.
فَأنْزل الله {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} إِلَى قَوْله {يَنْقَلِبُون}
Bunun üzerine Allah Teâlâ: {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} ayetinden {يَنْقَلِبُون} kısmına kadar olan “Ancak iman edip salih ameller işleyenler... nasıl bir inkılapla devrileceklerini [yakında bileceklerdir]” ayetlerini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي حسن سَالم البراد قَالَ: لما نزلت {وَالشعرَاء} جَاءَ عبد الله بن رَوَاحَة وَكَعب بن مَالك وَحسان بن ثَابت وهم يَبْكُونَ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله لقد أنزل الله هَذِه الْآيَة وَهُوَ يعلم انا شعراء أهلكنا فَأنْزل الله {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} فَدَعَاهُمْ رَسُول الله ﷺ فَتَلَاهَا عَلَيْهِم
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Nâsih'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in Ebû Hasen Sâlim el-Berrâd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Şuarâ Suresi indiğinde Abdullah b. Revâha, Kâ'b b. Mâlik ve Hassân b. Sâbit ağlayarak geldiler ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah bizim şair olduğumuzu bildiği halde bu ayeti indirdi, helak olduk!” dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır” ayetini indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları çağırdı ve bu ayeti onlara okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْحَاكِم عَن أبي الْحسن مولى بني نَوْفَل
Abd b. Humeyd ve el-Hâkim'in Nevfeloğulları'nın azatlısı Ebü'l-Hasen'den bildirdiğine göre:
أَن عبد الله بن رَوَاحَة وَحسان بن ثَابت أَتَيَا رَسُول الله ﷺ حِين نزلت الشُّعَرَاء يَبْكِيَانِ وَهُوَ يقْرَأ {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} حَتَّى بلغ {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} قَالَ: أَنْتُم {وَذكروا الله كثيرا} قَالَ: أَنْتُم {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} قَالَ: أَنْتُم {وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون} قَالَ: الْكفَّار
Şuarâ Suresi indiğinde Abdullah b. Revâha ile Hassân b. Sâbit ağlayarak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler. O sırada Resûlullah: {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayetini okuyordu; {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır” ayetine gelince: “Bunlar sizsiniz” buyurdu. {وَذكروا الله كثيرا} “Allah'ı çokça zikredenler” ayetine gelince: “Bunlar sizsiniz” buyurdu. {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} “Ve haksızlığa uğradıktan sonra kendilerini savunanlar” ayetine gelince: “Bunlar sizsiniz” buyurdu. {وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون} “Zulmedenler ise nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir” ayetine gelince de: “Bunlar ise kâfirlerdir” buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: هم الْكفَّار
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Onlara sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Onlar kâfirlerdir.
يتبعُون ضلال الْجِنّ والإِنس {فِي كل وَاد يهيمون} فِي كل لَغْو يَخُوضُونَ {وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ} أَكثر وَلَهُم مكذبون ثمَّ اسْتثْنى مِنْهُم فَقَالَ {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا} فِي كَلَامهم {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} قَالَ: ردوا على الْكفَّار الَّذين كانون يَهْجُونَ الْمُؤمنِينَ
Cinlerin ve insanların sapkınlarına uyarlar. {فِي كل وَاد يهيمون} “Onlar her vadide başıboş dolaşırlar” yani her türlü boş ve faydasız lafa dalarlar. {وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ} “Ve onlar yapmadıkları şeyleri söylerler” yani onların çoğu yalancıdır. Sonra Allah onlardan bir kısmını istisna ederek şöyle buyurdu: {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler, [sözlerinde] Allah'ı çokça zikredenler...” {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} “Ve haksızlığa uğradıktan sonra kendilerini savunanlar” ayeti hakkında da: 'Müminleri hicveden kâfirlere karşılık verenlerdir' demiştir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَالشعرَاء} قَالَ: الْمُشْركُونَ مِنْهُم الَّذين كَانُوا يَهْجُونَ النَّبِي ﷺ {يتبعهُم الْغَاوُونَ} غواة الْجِنّ {فِي كل وَاد يهيمون} فِي كل فن من الْكَلَام يَأْخُذُونَ ثمَّ اسْتثْنى فَقَالَ {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} يَعْنِي حسان بن ثَابت وَعبد الله بن رَوَاحَة وَكَعب بن مَالك كَانُوا يَذبُّونَ عَن النَّبِي ﷺ وَأَصْحَابه هجاء الْمُشْركين
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {وَالشعرَاء} “Şairler” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Onlar, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i hicveden müşrik şairlerdir. {يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Onlara sapkınlar uyarlar” yani cinlerin azgınları [uyar]. {فِي كل وَاد يهيمون} “Her vadide başıboş dolaşırlar” yani sözün her çeşidine dalarlar. Sonra [Allah] istisna yaparak şöyle buyurdu: {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır”. Yani Hassân b. Sâbit, Abdullah b. Revâha ve Kâ'b b. Mâlik'tir; onlar, müşriklerin hicivlerine karşı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i ve ashabını savunurlardı.”
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: هم الروَاة
Feryâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Onlara sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında: “Onlar şairlerin şiirlerini rivayet eden kimselerdir” demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} فنسخ من ذَلِك وَاسْتثنى فَقَالَ {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا}
Buhârî el-Edeb'de ve Ebû Dâvûd Nâsih'inde İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” buyrulmuş; ardından bundan istisna yapılarak hükmü neshedilmiş ve şöyle buyrulmuştur: {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler ve Allah'ı çokça zikredenler müstesnadır.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا} قَالَ: أَبُو بكر وَعمر وَعلي وَعبد الله بن رَوَاحَة
İbn Merdeveyh ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَذكروا الله كثيرا} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler ve Allah'ı çokça zikredenler müstesnadır” ayeti hakkında: “Ebû Bekir, Ömer, Ali ve Abdullah b. Revâha'dır” demiştir.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَأَبُو يعلى وَابْن مرْدَوَيْه عَن كَعْب بن مَالك أَنه قَالَ للنَّبِي ﷺ: إِن الله قد أنزل فِي الشُّعَرَاء مَا أنزل فَكيف ترى فِيهِ فَقَالَ إِن الْمُؤمن يُجَاهد بِسَيْفِهِ وَلسَانه - وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ - لكَأَنَّمَا بوجههم مثل نضج النبل
Ahmed, Târîh'inde Buhârî, Ebû Ya'lâ ve İbn Merdeveyh'in Kâ'b b. Mâlik'ten bildirdiğine göre o, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: “Allah Teâlâ şairler hakkında indireceğini indirdi, bu hususta ne buyurursun?” diye sordu. Bunun üzerine Resûlullah: “Mümin kılıcıyla da diliyle de cihad eder. Canım elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, sanki [onları hicvetmeniz] onların yüzüne ok fırlatmak gibidir” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد قَالَ: بَيْنَمَا نَحن نسير مَعَ رَسُول الله ﷺ إِذْ عرض شَاعِر ينشد فَقَالَ النَّبِي ﷺ لِأَن يمتلىء جَوف أحدكُم قَيْحا خير لَهُ من أَن يمتلىء شعرًا
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Saîd'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yürürken karşımıza şiir okuyan bir şair çıktı. Bunun üzerine Resûl-i Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem: “Birinizin içinin cerahatle (irinle) dolması, şiirle dolmasından daha hayırlıdır” buyurdu.
وَأخرج الديلمي عَن ابْن مَسْعُود مَرْفُوعا: الشُّعَرَاء الَّذين يموتون فِي الإِسلام يَأْمُرهُم الله أَن يَقُولُوا شعرًا تتغنى بِهِ الْحور الْعين لِأَزْوَاجِهِنَّ فِي الْجنَّة وَالَّذين مَاتُوا فِي الشّرك يدعونَ بِالْوَيْلِ وَالثُّبُور فِي النَّار
Deylemî'nin İbn Mes'ûd'dan merfû olarak bildirdiğine göre [Resûlullah şöyle buyurmuştur]: “İslam üzere vefat eden şairlere Allah şiir söylemelerini emreder; hûriler de cennette o şiirleri eşlerine terennüm ederler. Şirk üzere ölen şairler ise cehennemde 'Eyvahlar olsun, helak olduk!' diye bağırırlar.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن من الشّعْر حِكْمَة قَالَ: وَأَتَاهُ قرظة بن كَعْب وَعبد الله بن رَوَاحَة وَحسان بن ثَابت فَقَالُوا: إِنَّا نقُول الشّعْر وَقد نزلت هَذِه الْآيَة
İbn Merdeveyh'in Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Şüphesiz şiirin bir kısmında hikmet vardır” buyurmuştur. [Ravi] dedi ki: Karaza b. Kâ'b, Abdullah b. Revâha ve Hassân b. Sâbit Resûlullah'a gelip: “Biz şiir söylüyoruz, bu ayet ise indi” dediler.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ اقرأوا {وَالشعرَاء} إِلَى قَوْله {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} قَالَ: أَنْتُم هم {وَذكروا الله كثيرا} قَالَ: أَنْتُم هم {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} قَالَ: أَنْتُم هم
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “{وَالشعرَاء} ayetinden {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} 'Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır' kısmına kadar okuyun” buyurdu ve: “Siz onlarsınız” dedi. {وَذكروا الله كثيرا} “Ve Allah'ı çokça zikredenler” buyurdu ve: “Siz onlarsınız” dedi. {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} “Ve haksızlığa uğradıktan sonra kendilerini savunanlar” buyurdu ve: “Siz onlarsınız” dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: كَانَ الشاعران يتقاولان ليَكُون لهَذَا تبع وَلِهَذَا تبع
Feryâbî, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre o, {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: “İki şair karşılıklı atışırlardı; böylece şunun da bir taraftarı, bunun da bir taraftarı olurdu.”
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: هم عصاة الْجِنّ
Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İkrime'den bildirdiğine göre o, {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında: “Onlar cinlerin isyankârlarıdır” demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: الشَّيَاطِين {ألم تَرَ أَنهم فِي كل وادٍ يهيمون} قَالَ: يمدحون قوما بباطل ويشتمون قوما بباطل
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında: “Şeytanlardır” demiştir. {ألم تَرَ أَنهم فِي كل وادٍ يهيمون} “Görmez misin onlar her vadide başıboş dolaşırlar” ayeti hakkında da: “Bir topluluğu haksız yere överler, bir topluluğu da haksız yere yererler” demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} قَالَ: الشَّيَاطِين {ألم تَرَ أَنهم فِي كل وادٍ يهيمون} قَالَ: فِي كل فن يفتنون {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} قَالَ: عبد الله بن رَوَاحَة وَأَصْحَابه
Feryâbî, İbn Cerîr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {وَالشعرَاء يتبعهُم الْغَاوُونَ} “Şairler(e gelince), onlara da sapkınlar uyarlar” ayeti hakkında: “Şeytanlardır” demiştir. {ألم تَرَ أَنهم فِي كل وادٍ يهيمون} “Görmez misin onlar her vadide başıboş dolaşırlar” ayeti hakkında: “Sözün her çeşidine dalıp fitne çıkarırlar” demiştir. {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır” ayeti hakkında da: “Abdullah b. Revâha ve arkadaşlarıdır” demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} قَالَ: هَذِه ثنية الله من الشُّعَرَاء وَمن غَيرهم {وَذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} قَالَ: فِي بعض الْقِرَاءَة {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي رَهْط من الْأَنْصَار هاجوا عَن رَسُول الله ﷺ مِنْهُم كَعْب بن مَالك وَعبد الله بن رَوَاحَة وَحسان بن ثَابت {وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا} من الشُّعَرَاء وَغَيرهم {أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون}
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu, Allah'ın şairlerden ve başkalarından yaptığı bir istisnadır.” {وَذكروا الله كثيرا وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} “Ve Allah'ı çokça zikredenler ve haksızlığa uğradıktan sonra kendilerini savunanlar” ayeti hakkında -bazı kıraatlerde {وانتصروا من بعد مَا ظلمُوا} şeklindedir- şöyle demiştir: “Bu ayet, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem adına hiciv yoluyla mücadele eden Ensâr'dan bir grup hakkında inmiştir ki aralarında Kâ'b b. Mâlik, Abdullah b. Revâha ve Hassân b. Sâbit vardır. {وَسَيعْلَمُ الَّذين ظلمُوا} 'Zulmedenler ise... yakında bileceklerdir' yani şairlerden ve başkalarından zulmedenler, {أَي مُنْقَلب يَنْقَلِبُون} 'Nasıl bir inkılapla devrileceklerini'.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} قَالَ: نزلت فِي عبد الله بن رَوَاحَة
İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî radıyallâhu anh'den bildirdiğine göre o, {إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesnadır” ayeti hakkında: “Abdullah b. Revâha hakkında inmiştir” demiştir.
وَفِي شعراء الْأَنْصَار
Ve Ensâr şairleri hakkında [inmiştir].
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لحسان بن ثَابت اهج الْمُشْركين فَإِن جِبْرِيل مَعَك
İbn Sa'd ve İbn Ebî Şeybe'nin Berâ b. Âzib radıyallâhu anh'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hassân b. Sâbit'e: “Müşrikleri hicvet; zira Cibrîl seninledir” buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁ قَالَ قيل يَا رَسُول الله إِن أَبَا سُفْيَان بن الْحَرْث بن عبد الْمطلب يهجوك فَقَامَ ابْن رَوَاحَة فَقَالَ: يَا رَسُول الله ائْذَنْ لي فِيهِ قَالَ: أَنْت الَّذِي تَقول ثَبت الله قَالَ: نعم
İbn Sa'd'ın Berâ b. Âzib radıyallâhu anh'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: [Resûlullah'a]: “Ey Allah'ın Resûlü! Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib seni hicvediyor” denildi. Bunun üzerine İbn Revâha ayağa kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana izin ver [ona cevap vereyim]” dedi. [Resûlullah]: “Sen şu 'Sebbetallâhu' diyen kimse misin?” buyurdu. O da: “Evet,
يَا رَسُول الله قلت: ثَبت الله مَا أَعْطَاك من حسن تثبيت مُوسَى ونصراً مثل مَا نصرا قَالَ: وَأَنت يفعل الله بك مثل ذَلِك ثمَّ وثب كَعْب فَقَالَ: يَا رَسُول الله ائْذَنْ لي فِيهِ فَقَالَ: أَنْت الَّذِي تَقول هَمت قَالَ: نعم يَا رَسُول الله قلت: هَمت سخينة أَن تغالب رَبهَا فليغلبن مغالب الغلاب قَالَ: أما إِن الله لم ينس لَك ذَلِك ثمَّ قَامَ حسان الحسام فَقَالَ: يَا رَسُول الله ائْذَنْ لي فِيهِ وَأخرج لِسَانا لَهُ اسود فَقَالَ: يَا رَسُول الله ائْذَنْ لي فِيهِ فَقَالَ: اذْهَبْ إِلَى
Ey Allah'ın Resûlü! Ben: 'Allah, Mûsâ'yı sebatkâr kıldığı gibi sana verdiği güzelliği de sebatkâr kılsın ve ona yardım ettiği gibi sana da yardım etsin' demiştim” dedi. [Resûlullah]: “Allah sana da aynısını yapsın” buyurdu. Sonra Kâ'b sıçrayıp ayağa kalktı ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana izin ver” dedi. Resûlullah: “Sen 'Hemmet' diyen kimse misin?” buyurdu. O da: “Evet, ey Allah'ın Resûlü! Ben: 'Sehîne (Kureyş) Rabbine galip gelmeye yeltendi, oysa yenenlerin Galib'i mutlaka galip gelecektir' demiştim” dedi. [Resûlullah]: “Bil ki Allah bu söylediğini senin lehine asla unutmamıştır” buyurdu. Sonra kılıç gibi keskin [dilli] Hassân ayağa kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana izin ver” dedi ve siyah dilini dışarı çıkararak: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana izin ver” dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: “Git,
أبي بكر فليحدثك الْقَوْم وأيامهم وأحسابهم واهجهم وَجِبْرِيل مَعَك
Ebû Bekir'e; o sana o kavmi, onların savaş günlerini ve soylarını anlatsın; sonra onları hicvet, Cibrîl de seninledir” buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن بُرَيْدَة
İbn Sa'd'ın İbn Büreyde'den bildirdiğine göre:
أَن جِبْرِيل أعَان حسان بن ثَابت على مدحته النَّبِي ﷺ بسبعين بَيْتا
Cibrîl, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i övdüğü yetmiş beyitlik kasidesinde Hassân b. Sâbit'e yardım etmiştir.
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: مر عمر بِحسان وَهُوَ ينشد فِي الْمَسْجِد فلحظ إِلَيْهِ
İbn Sa'd ve Ahmed'in Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer, mescidde şiir okumakta olan Hassân'ın yanından geçti ve ona [öfkeyle] baktı.
فَنظر إِلَيْهِ فَقَالَ: قد كنت أنْشد فِيهِ وَفِيه من هُوَ خير مِنْك
[Hassân] ona dönüp baktı ve: “Ben bu mescidde, senden daha hayırlı olan zat bulunurken de şiir okuyordum” dedi.
فَسكت
Bunun üzerine [Ömer] sustu.
ثمَّ الْتفت حسان إِلَى أبي هُرَيْرَة فَقَالَ: أنْشدك بِاللَّه هَل سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول أجب عني اللَّهُمَّ أيده بِروح الْقُدس قَالَ: نعم
Sonra Hassân, Ebû Hüreyre'ye dönerek: “Allah aşkına söyle! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Benim adıma cevap ver; Allah'ım, onu Rûhu'l-Kudüs ile teyit et!' dediğini duydun mu?” dedi. O da: “Evet” cevabını verdi.
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن سِيرِين قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَيْلَة وهم فِي سفر أَيْن حسان بن ثَابت فَقَالَ: لبيْك يَا رَسُول الله وَسَعْديك قَالَ: أحد
İbn Sa'd'ın İbn Sîrîn'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir gece bir yolculuk esnasında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Hassân b. Sâbit nerede?” buyurdu. [Hassân]: “Buyur, emrindeyim ey Allah'ın Resûlü!” dedi. [Resûlullah]: “[Develeri şevke getirecek bir şiir] oku!” buyurdu.
فَجعل ينشده ويصغي إِلَيْهِ حَتَّى فرغ من نشيده فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لهَذَا أَشد عَلَيْهِم من وَقع النَّبِي
Hassân şiir okumaya, [Resûlullah da] şiirini bitirinceye kadar onu dinlemeye başladı. Ardından Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bu, onlara ok atışından daha şiddetlidir” buyurdu.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن حسن بن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعبد الله بن رَوَاحَة مَا الشّعْر قَالَ: شَيْء يختلج فِي صدر الرجل فيخرجه على لِسَانه شعرًا
İbn Asâkir'in Hasan b. Ali'den bildirdiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Revâha'ya: “Şiir nedir?” diye sordu. O da: “Kişinin göğsünde çalkalanan ve onu diliyle dışarı şiir olarak çıkardığı bir şeydir” dedi.
وَأخرج ابْن سعد عَن مدرك بن عمَارَة قَالَ: قَالَ عبد الله بن رَوَاحَة: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: كَيفَ تَقول الشّعْر إِذا أردْت أَن تَقول - كَأَنَّهُ يتعجب لذاك - قلت: انْظُر فِي ذَاك ثمَّ أَقُول
İbn Sa'd'ın Müdrik b. Umâre'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Abdullah b. Revâha dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem -sanki bu işe hayret ediyormuş gibi- bana: “Şiir söylemek istediğin zaman nasıl söylersin?” diye sordu. Ben de: “O hususta [biraz] düşünürüm, sonra söylerim” dedim.
قَالَ: فَعَلَيْك بالمشركين
Bunun üzerine [Resûlullah]: “Öyleyse müşriklere hücum et [onları hicvet]!” buyurdu.