Binûn

Neml Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَكتب النَّبِي ﷺ أول مَا كتب: بِاسْمِك اللَّهُمَّ

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ilk olarak: 'Bismikellâhumme' diye yazdı.

حَتَّى نزلت {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا} فَكتب {بِسم الله} ثمَّ نزلت {ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} الرَّحْمَن الْآيَة ١١٠ فَكتب {بِسم الله الرَّحْمَن} ثمَّ أنزلت الْآيَة الَّتِي فِي {طس} {إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فَكتب {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Nihayet { بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا } “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır” [ayeti] indi de { بِسم الله } “Bismillâh” diye yazdı. Sonra [İsrâ Suresi] 110. ayet olan { ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن } “İster Allah deyin, ister Rahmân deyin” [ayeti] indi; bunun üzerine { بِسم الله الرَّحْمَن } “Bismillâhirrahmân” diye yazdı. Daha sonra { طس } [Neml Suresi'ndeki] { إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “O mektup Süleyman'dandır ve şüphesiz 'Bismillâhirrahmânirrahîm' ile [başlamakta]dır” ayeti indirildi; bunun üzerine de { بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “Bismillâhirrahmânirrahîm” diye yazdı.

وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله عَن الْحَرْث العكلي قَالَ: قَالَ لي الشّعبِيّ: كَيفَ كَانَ كتاب النَّبِي ﷺ إِلَيْكُم قلت: بِاسْمِك اللَّهُمَّ فَقَالَ: ذَاك الْكتاب الأول كتب النَّبِي ﷺ (بِاسْمِك اللَّهُمَّ) فجرت بذلك مَا شَاءَ الله أَن تجْرِي ثمَّ نزلت {بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا} فَكتب (بِسم الله) فجرت بذلك مَا شَاءَ الله أَن تجْرِي ثمَّ نزلت {قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن} فَكتب (بِسم الله الرَّحْمَن) فجرت بذلك مَا شَاءَ الله أَن تجْرِي ثمَّ نزلت {إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} فَكتب بذلك

Ebû Ubeyd, Fezâil'inde el-Hâris el-Uklî'den şöyle rivayet etmiştir: Şa'bî bana: 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in size yazdığı mektup nasıldı?' dedi. Ben de: 'Bismikellâhumme idi' dedim. Bunun üzerine şöyle dedi: 'O ilk mektuptu; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem (Bismikellâhumme) diye yazmıştı ve Allah'ın dilediği bir süre böyle devam etti. Sonra { بِسم الله مجْراهَا وَمرْسَاهَا } “Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır” [ayeti] indi; bunun üzerine (Bismillâh) diye yazdı ve Allah'ın dilediği bir süre böyle devam etti. Sonra { قل ادعوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَن } “De ki: İster Allah deyin, ister Rahmân deyin” [ayeti] indi; bunun üzerine (Bismillâhirrahmân) diye yazdı ve Allah'ın dilediği bir süre böyle devam etti. Sonra { إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “O mektup Süleyman'dandır ve şüphesiz 'Bismillâhirrahmânirrahîm' ile [başlamakta]dır” [ayeti] indi; bunun üzerine böylece yazdı.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَيْمُون بن مهْرَان

İbn Ebî Hâtim, Meymûn b. Mihrân'dan rivayet etmiştir:

أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يكْتب (بِاسْمِك اللَّهُمَّ) حَتَّى نزلت {إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, { إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “O mektup Süleyman'dandır ve şüphesiz 'Bismillâhirrahmânirrahîm' ile [başlamakta]dır” [ayeti] inene kadar (Bismikellâhumme) diye yazardı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: لم يكن النَّاس يَكْتُبُونَ إِلَّا (بِاسْمِك اللَّهُمَّ) حَتَّى نزلت {إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم}

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "İnsanlar, { إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “O mektup Süleyman'dandır ve şüphesiz 'Bismillâhirrahmânirrahîm' ile [başlamakta]dır” [ayeti] inene kadar ancak (Bismikellâhumme) diye yazarlardı."

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي مراسيله عَن أبي مَالك قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يكْتب (بِاسْمِك اللَّهُمَّ) فَلَمَّا نزلت {إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} كتب (بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم)

Ebû Dâvûd Merâsîl'inde Ebû Mâlik'ten şöyle rivayet etmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem (Bismikellâhumme) diye yazardı; { إِنَّه من سُلَيْمَان وَإنَّهُ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم } “O mektup Süleyman'dandır ve şüphesiz 'Bismillâhirrahmânirrahîm' ile [başlamakta]dır” [ayeti] inince (Bismillâhirrahmânirrahîm) diye yazdı.

وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: كتب رَسُول الله ﷺ إِلَى كسْرَى وَقَيْصَر وَالنَّجَاشِي أما بعد: فتعالوا إِلَى كلمة سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم ان لَا نعْبد إِلَّا الله وَلَا نشْرك بِهِ شَيْئا وَلَا يتَّخذ بَعْضنَا بَعْضًا أَرْبَابًا من دون الله فَإِن توَلّوا فَقولُوا اشْهَدُوا بِأَنا مُسلمُونَ) فَلَمَّا أَتَى كتاب النَّبِي ﷺ إِلَى قَيْصر فقرأه قَالَ: إِن هَذَا الْكتاب لم أره بعد سُلَيْمَان بن دَاوُد (بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم)

Ebû Ubeyd Fezâil'inde ve İbn Ebî Şeybe, Saîd b. el-Müseyyeb'den şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kisrâ'ya, Kayser'e ve Necâşî'ye: 'Emmâ ba'd (bundan sonra): Bizimle sizin aranızda eşit olan bir kelimeye gelin: Allah'tan başkasına kulluk etmeyelim, O'na hiçbir şeyi ortak koşmayalım ve Allah'ı bırakıp da birbirimizi rabler edinmeyelim. Eğer yüz çevirirlerse: Şahit olun ki biz Müslümanlarız deyin' diye yazdı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in mektubu Kayser'e ulaşıp onu okuyunca şöyle dedi: 'Ben Dâvûd oğlu Süleyman'dan sonra bu [başlığı; yani] (Bismillâhirrahmânirrahîm'i) görmemiştim.'

- قَوْله تَعَالَى: قَالَت يَا أَيهَا الْمَلأ أفتوني فِي أَمْرِي مَا كنت قَاطِعَة أمرا حَتَّى تَشْهَدُون قَالُوا نَحن أولُوا قُوَّة وَأولُوا بَأْس شَدِيد وَالْأَمر إِلَيْك فانظري مَاذَا تأمرين قَالَت إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها وَجعلُوا أعزة أَهلهَا أَذِلَّة كَذَلِك يَفْعَلُونَ وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم بهدية فناظرة بِمَ يرجع المُرْسَلُونَ فَلَمَّا جَاءَ سُلَيْمَان قَالَ أتمدونن بِمَال فَمَا آتَانِي الله خير مِمَّا آتَاكُم بل أَنْتُم بهديتكم تفرحون ارْجع إِلَيْهِم فلنأتينهم بِجُنُود لَا قبل لَهُم بهَا ولنخرجنهم مِنْهَا أَذِلَّة وهم صاغرون قَالَ يَا أَيهَا الْمَلأ أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين قَالَ عفريت من الْجِنّ أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي أَمِين قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقرًّا عِنْده قَالَ هَذَا من فضل رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أم أكفر وَمن شكر فَإِنَّمَا يشْكر لنَفسِهِ وَمن كفر فَإِن رَبِّي غَنِي كريم قَالَ نكروا لَهَا عرشها نَنْظُر أتهتدي أم تكون

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: [Melike] 'Ey ileri gelenler! Bu meselem hakkında bana görüşünüzü bildirin; siz yanımda hazır bulunmadıkça hiçbir işi kesin karara bağlamış değilim' dedi. [Onlar:] 'Biz güç kuvvet sahibiyiz ve çetin savaşçılarız; fakat emir sana aittir, ne buyuracağını sen düşün' dediler. [Melike] dedi ki: 'Şüphesiz hükümdarlar bir memlekete girdikleri zaman orayı ifsat ederler ve halkının izzetli kimselerini zelil kılarlar; [evet,] onlar böyle yaparlar. Ben onlara bir hediye göndereyim de elçilerin ne ile döneceğine bakayım.' [Elçi hediyelerle] Süleyman'a geldiğinde [Süleyman] dedi ki: 'Siz bana mal ile yardım mı etmek istiyorsunuz? Oysa Allah'ın bana verdiği, size verdiğinden daha hayırlıdır. Hayır, siz hediyenizle sevinip övünürsünüz! [Ey elçi!] Onlara dön; andolsun, karşı koyamayacakları ordularla üzerlerine varırız da oradan onları hor, hakir ve zelil bir hâlde çıkarırız!' [Süleyman] dedi ki: 'Ey ileri gelenler! Onlar teslimiyet göstererek bana gelmeden önce, onun tahtını bana hanginiz getirebilir?' Cinlerden bir ifrit: 'Sen makamından kalkmadan önce ben onu sana getiririm; doğrusu ben buna karşı hem güçlü hem de güvenilir biriyim' dedi. Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse ise: 'Gözünü açıp kapamadan önce ben onu sana getiririm' dedi. [Süleyman] onu yanı başında yerleşmiş görünce: 'Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınamak için Rabbimin bir lütfudur. Şükreden ancak kendisi için şükreder, nankörlük edene gelince şüphesiz Rabbim hiçbir şeye muhtaç değildir, kerem sahibidir' dedi. [Süleyman]: 'Onun tahtını tanınmaz hâle getirin; bakalım doğruyu bulabilecek mi, yoksa [bulamayanlardan] mı olacak?' dedi.

من الَّذين لَا يَهْتَدُونَ فَلَمَّا جَاءَت قيل أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ وأوتينا الْعلم من قبلهَا وَكُنَّا مُسلمين وصدها مَا كَانَت تعبد من دون الله إِنَّهَا كَانَت من قوم كَافِرين قيل لَهَا ادخلي الصرح فَلَمَّا رَأَتْهُ حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا قَالَ إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير قَالَت رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين

من الَّذين لَا يَهْتَدُونَ فَلَمَّا جَاءَت قيل أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ وأوتينا الْعلم من قبلهَا وَكُنَّا مُسلمين وصدها مَا كَانَت تعبد من دون الله إِنَّهَا كَانَت من قوم كَافِرين قيل لَهَا ادخلي الصرح فَلَمَّا رَأَتْهُ حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا قَالَ إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير قَالَت رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين } “[Melike] dedi ki: 'Ey ileri gelenler! Bu meselem hakkında bana görüşünüzü bildirin; siz yanımda bulunmadıkça hiçbir işi kesin karara bağlamış değilim.' Dediler ki: 'Biz güç kuvvet sahibiyiz ve çetin savaşçılarız; ama emir sana aittir, ne buyuracağını sen düşün.' [Melike] dedi ki: 'Gerçekten hükümdarlar bir memlekete girdikleri zaman orayı ifsat ederler ve halkının onurlu insanlarını hor ve hakir kılarlar; evet, onlar böyle yaparlar. Ben onlara bir hediye göndereyim de bakayım elçiler ne ile dönecekler.' [Elçi hediyelerle] Süleyman'a geldiğinde [Süleyman] dedi ki: 'Siz bana mal ile yardım mı etmek istiyorsunuz? Oysa Allah'ın bana verdiği, size verdiğinden daha hayırlıdır. Hayır, siz hediyenizle sevinip övünürsünüz! Onlara dön; andolsun, karşı koyamayacakları ordularla üzerlerine varırız da oradan onları hor, hakir ve zelil bir hâlde çıkarırız!' [Süleyman] dedi ki: 'Ey ileri gelenler! Onlar teslimiyet göstererek bana gelmeden önce, onun tahtını bana hanginiz getirebilir?' Cinlerden bir ifrit: 'Sen makamından kalkmadan önce ben onu sana getiririm; doğrusu ben buna karşı hem güçlü hem de güvenilir biriyim' dedi. Yanında kitaptan bir ilim bulunan zat ise: 'Gözünü açıp kapamadan önce ben onu sana getiririm' dedi. [Süleyman] onu yanı başında yerleşmiş görünce: 'Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınamak için Rabbimin bir lütfudur. Şükreden ancak kendisi için şükreder, nankörlük edene gelince şüphesiz Rabbim zengindir, cömerttir' dedi. [Süleyman] dedi ki: 'Onun tahtını tanınmaz hâle getirin; bakalım doğruyu bulabilecek mi, yoksa bulamayanlardan mı olacak?' [Melike] gelince: 'Senin tahtın da böyle miydi?' denildi. O: 'Tıpkı kendisi!' dedi. [Süleyman dedi ki:] 'Bize ondan önce ilim verilmişti ve biz zaten teslim olmuştuk.' Allah'tan başka taptığı şeyler onu [haktan] alıkoymuştu; çünkü o kâfir bir kavimdendi. Ona: 'Köşke gir' denildi. Onu görünce derin bir su sandı ve eteklerini sıyırıp bacaklarını açtı. [Süleyman]: 'O, billurdan yapılmış cilalı şeffaf bir köşktür' dedi. [Kadın]: 'Rabbim! Ben gerçekten kendime zulmetmiştim; artık Süleyman ile birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum' dedi.”

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قَالَت يَا أَيهَا الْمَلأ أفتوني فِي أَمْرِي} قَالَ: جمعت رُؤُوس مملكتها فشاورتهم فِي أمرهَا فَاجْتمع رَأْيهمْ ورأيها على أَن يغزوه

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, { قَالَت يَا أَيهَا الْمَلأ أفتوني فِي أَمْرِي } “[Melike] dedi ki: 'Ey ileri gelenler! Bu meselem hakkında bana görüşünüzü bildirin'” buyruğu hakkında şöyle demiştir: "Krallığının ileri gelenlerini topladı ve bu durumu onlarla istişare etti. Onların da kendisinin de görüşü onunla savaşmak üzere birleşti.

فسارت حَتَّى إِذا كَانَت قريبَة قَالَت: أرسل إِلَيْهِ بهدية فَإِن قبلهَا فَهُوَ ملك أقاتله وَإِن ردهَا تابعته فَهُوَ نَبِي

[Ordusuyla] yola çıktı; nihayet yaklaşınca şöyle dedi: 'Ona bir hediye göndereyim; eğer kabul ederse o bir hükümdardır, onunla savaşırım; eğer geri çevirirse ona uyarım, zira o bir peygamberdir.'

فَلَمَّا دنت رسلها من سُلَيْمَان علم خبرهم فَأمر الشَّيَاطِين فهيئوا لَهُ ألف قصر من ذهب وَفِضة

Elçileri Süleyman'a yaklaştığında, Süleyman onların durumunu öğrendi ve şeytanlara emretti; onlar da kendisi için altından ve gümüşten bin tane köşk hazırladılar.

فَلَمَّا رَأَتْ رسلها قُصُور ذهب قَالُوا: مَا يصنع هَذَا بهديتنا وقصوره ذهب وَفِضة فَلَمَّا دخلُوا بهديتها قَالَ: أتهدونني بِمَال ثمَّ قَالَ سُلَيْمَان {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين} فَقَالَ كَاتب سُلَيْمَان: ارْفَعْ بَصرك

Kadının elçileri altın köşkleri görünce: 'Onun köşkleri altın ve gümüşten iken bizim hediyemizle ne yapsın!' dediler. Hediyesiyle huzura girdiklerinde Süleyman: 'Bana mal ile hediye mi sunuyorsunuz?' dedi. Sonra Süleyman: { أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين } “Onlar teslimiyet göstererek bana gelmeden önce, onun tahtını bana hanginiz getirebilir?” dedi. Süleyman'ın kâtibi: 'Gözünü kaldır [ve bak]' dedi.

فَرفع بَصَره

Bunun üzerine gözünü kaldırdı.

فَلَمَّا رَجَعَ إِلَيْهِ طرفه إِذا هُوَ بسريرها {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} فَنزع عَنهُ فصوصه ومرافقه وَمَا كَانَ عَلَيْهِ من شَيْء فَقيل لَهَا {أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ} وَأمر الشَّيَاطِين: فَجعلُوا لَهَا صرحاً من قَوَارِير ممرداً وَجعل فِيهَا تماثيل السّمك فَقيل لَهَا {ادخلي الصرح فَلَمَّا رَأَتْهُ حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا} فَإِذا فِيهَا الشّعْر

Bakışı kendisine dönünce bir de baktı ki kadının tahtı yanındadır. { قَالَ نكروا لَهَا عرشها } “[Süleyman] dedi ki: 'Onun tahtını tanınmaz hâle getirin'”. Bunun üzerine tahtın mücevherleri, süslemeleri ve üzerindeki her şey söküldü. Kadına: { أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ } “'Senin tahtın da böyle miydi?' denildi. O: 'Tıpkı kendisi!' dedi.” [Süleyman] şeytanlara emretti; onlar da billurdan cilalı şeffaf bir köşk yaptılar ve içine balık suretleri koydular. Kadına: { ادخلي الصرح فَلَمَّا رَأَتْهُ حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا } “'Köşke gir' denildi. Onu görünce derin bir su sandı ve eteklerini sıyırıp bacaklarını açtı.” Bir de baktılar ki bacaklarında kıl vardır.

فَعِنْدَ ذَلِك أَمر بصنعة النورة فَقيل لَهَا {إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير قَالَت رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين}

İşte o zaman nûre (tüy dökücü hamam otu) yapılmasını emretti. Kadına: { إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير قَالَت رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين } “'O, billurdan yapılmış cilalı şeffaf bir köşktür' dedi. [Kadın]: 'Rabbim! Ben gerçekten kendime zulmetmiştim; artık Süleyman ile birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum' dedi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد فِي قَوْله {أفتوني فِي أَمْرِي} تَقول: أَشِيرُوا عَليّ برأيكم {مَا كنت قَاطِعَة أمرا حَتَّى تَشْهَدُون} تُرِيدُ: حَتَّى تشيروا

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den rivayet ettiğine göre o, { أفتوني فِي أَمْرِي } “Bu meselem hakkında bana görüşünüzü bildirin” ayeti hakkında: 'Bana görüşünüzle yol gösterin demektir' demiştir; { مَا كنت قَاطِعَة أمرا حَتَّى تَشْهَدُون } “siz yanımda bulunmadıkça hiçbir işi kesin karara bağlamış değilim” ayetiyle de 'bana görüş bildirmedikçe [demek istemiştir]' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ تَحت يَدي ملكة سبأ اثْنَا عشر ألف قيول تَحت يَدي كل قيول مائَة ألف مقَاتل وهم الَّذين قَالُوا {نَحن أولُوا قُوَّة وأولو بَأْس شَدِيد}

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Sebe Melikesi'nin emri altında on iki bin kayl (emir/komutan) vardı; her kaylın emrinde de yüz bin savaşçı bulunuyordu. İşte: { نَحن أولُوا قُوَّة وأولو بَأْس شَدِيد } “Biz güç kuvvet sahibiyiz ve çetin savaşçılarız” diyenler onlardı."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَنه كَانَ أولو مشورتها ثَلَاثمِائَة واثني عشر رجلا

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Bize nakledildiğine göre onun danışma meclisindekiler üç yüz on iki kişiydi;

كل رجل مِنْهُم على عشرَة آلَاف من الرِّجَال

Onlardan her bir kişi on bin askerin başındaydı."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها} قَالَ: إِذا أخذوها عنْوَة أخربوها

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, { إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها } “Gerçekten hükümdarlar bir memlekete girdikleri zaman orayı ifsat ederler” buyruğu hakkında: 'Orayı zorla ele geçirdiklerinde tahrip ederler' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد فِي قَوْله {وَجعلُوا أعزة أَهلهَا أَذِلَّة} قَالَ: بِالسَّيْفِ

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den rivayet ettiğine göre o, { وَجعلُوا أعزة أَهلهَا أَذِلَّة } “ve halkının onurlu insanlarını hor ve hakir kılarlar” buyruğu hakkında: 'Kılıç zoruyla [yaparlar]' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَت بلقيس {إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها وَجعلُوا أعزة أَهلهَا أَذِلَّة} قَالَ: يَقُول الرب ﵎ {وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ}

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Belkıs: { إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها وَجعلُوا أعزة أَهلهَا أَذِلَّة } “Gerçekten hükümdarlar bir memlekete girdikleri zaman orayı ifsat ederler ve halkının onurlu insanlarını hor ve hakir kılarlar” dedi; Yüce Rab de: { وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ } “Evet, onlar böyle yaparlar” buyurdu."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم بهدية} قَالَ: أرْسلت بلبنة من ذهب فَلَمَّا قدمُوا إِذا حيطان الْمَدِينَة من ذهب فَذَلِك قَوْله {أتمدوننِ بِمَال}

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, { وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم بهدية } “Ben onlara bir hediye göndereyim” buyruğu hakkında şöyle demiştir: "Altından bir tuğla gönderdi. [Elçiler] vardıklarında bir de baktılar ki şehrin surları altındandır. İşte bu durum, [Süleyman'ın] { أتمدوننِ بِمَال } “Siz bana mal ile yardım mı etmek istiyorsunuz?” sözüdür."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَت إِنِّي باعثة إِلَيْهِم بهدية فمصانعتهم بهَا عَن ملكي أَن كَانُوا أهل دنيا

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[Belkıs] dedi ki: 'Ben onlara bir hediye göndereyim de eğer dünya ehli iseler bu hediye ile onları krallığımdan savıp idare edeyim.'

فَبعثت إِلَيْهِم بلبنة من ذهب فِي حَرِير وديباج فَبلغ ذَلِك سُلَيْمَان فَأمر بلبنة من ذهب فصنعت ثمَّ قذفت تَحت أرجل الدَّوَابّ على طريقهم تبول عَلَيْهَا وتروث فَلَمَّا جَاءَ رسلها واللبنة تَحت أرجل الدَّوَابّ صغر فِي أَعينهم الَّذِي جاؤا بِهِ

Bunun üzerine onlara ipek ve atlastan kumaşlar içinde altından bir tuğla gönderdi. Bu haber Süleyman'a ulaşınca, altından bir tuğla yapılmasını emretti; yapıldı ve bineklerin yolları üzerine, onların ayakları altına atıldı, binekler onun üzerine işiyor ve pisliyordu. Kadının elçileri gelip de tuğlayı bineklerin ayakları altında görünce, getirdikleri hediye gözlerinde küçüldü."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ثَابت الْبنانِيّ قَالَ: أَهْدَت لَهُ صَفَائِح الذَّهَب فِي أوعية الديباج

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Sâbit el-Bünânî'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Kadın ona atlas kılıflar içinde altın külçeleri hediye etti.

فَلَمَّا بلغ ذَلِك سُلَيْمَان أَمر الْجِنّ فموّهوا لَهُ الْآجر بِالذَّهَب ثمَّ أَمر بِهِ فألقي فِي الطَّرِيق

Bu durum Süleyman'a ulaşınca cinlere emretti, onlar da tuğlaları altınla kapladılar. Sonra bunları yola atmasını emretti.

فَلَمَّا جاؤا ورأوه ملقى فِي الطَّرِيق وَفِي كل مَكَان قَالُوا: جِئْنَا نحمل شَيْئا نرَاهُ هَهُنَا ملقى مَا يلْتَفت إِلَيْهِ

Elçiler gelip de onun yola ve her yere atılmış olduğunu görünce: 'Biz buraya atılmış, yüzüne bile bakılmayan bir şeyi mi taşımışız!' dediler.

فصغر فِي أَعينهم مَا جاؤا بِهِ

Böylece getirdikleri şey gözlerinde küçüldü."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم بهدية} قَالَ: جوَار لباسهن لِبَاس الغلمان وغلمان لباسهن لِبَاس الْجَوَارِي

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, { وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم بهدية } “Ben onlara bir hediye göndereyim” buyruğu hakkında şöyle demiştir: "Kıyafetleri oğlan kıyafeti olan cariyeler ve kıyafetleri cariye kıyafeti olan oğlanlar [gönderdi]."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: أرْسلت بِثَمَانِينَ من وصيف ووصيفة وحلقت رؤوسهم كلهم وَقَالَت: إِن عرف الغلمان من الْجَوَارِي فَهُوَ نَبِي وَإِن لم يعرف الغلمان من الْجَوَارِي فَلَيْسَ بِنَبِي

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den şöyle rivayet etmiştir: "Seksen tane erkek ve kız köle gönderdi ve hepsinin başını tıraş etti. Kadın şöyle dedi: 'Eğer oğlanları cariyelerden ayırt edebilirse o bir peygamberdir; eğer oğlanları cariyelerden ayırt edemezse peygamber değildir.'

فَدَعَا بِوضُوء فَقَالَ: توضؤا

Bunun üzerine [Süleyman] abdest suyu istedi ve: 'Abdest alın' dedi.

فَجعل الْغُلَام يَأْخُذ من مرفقيه إِلَى كفيه وَجعلت الْجَارِيَة تَأْخُذ من كفها إِلَى مرفقها فَقَالَ: هَؤُلَاءِ جوَار وَهَؤُلَاء غلْمَان

Oğlan dirseklerinden avuçlarına doğru [suyu dökmeye] başladı; cariye ise avucundan dirseğine doğru dökmeye başladı. Bunun üzerine: 'Şunlar cariyeler, şunlar da oğlanlardır' dedi."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: كَانَت هَدِيَّة بلقيس لِسُلَيْمَان مِائَتي فرس على كل فرس غُلَام وَجَارِيَة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den şöyle rivayet etmiştir: "Belkıs'ın Süleyman'a hediyesi, üzerlerinde birer oğlan ve birer cariye bulunan iki yüz attı.

الغلمان والجواري على هَيْئَة وَاحِدَة لَا يعرف الْجَوَارِي من الغلمان وَلَا الغلمان من الْجَوَارِي

Oğlanlar ve cariyeler aynı kılıkta idi; cariyeler oğlanlardan, oğlanlar da cariyelerden ayırt edilemiyordu.

على كل فرس لون لَيْسَ على الآخر

Her atın rengi diğerinden farklıydı.

وَكَانَت أَو هديتهم عِنْد سُلَيْمَان وَآخِرهَا عِنْدهَا

Hediyelerinin başı Süleyman'ın yanında, sonu ise kadının yanındaydı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: الْهَدِيَّة

İbn Ebî Hâtim, İkrime'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Hediye;

وصفان ووصائف ولبنة من ذهب

Erkek ve kız hizmetçiler ile altından bir tuğla idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: كَانَت الْهَدِيَّة

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Hediye,

جَوَاهِر

Cevahir (mücevherler) idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: إِن الْهَدِيَّة لما جَاءَت سُلَيْمَان بَين الغلمان والجواري امتحنهم بِالْوضُوءِ

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Oğlanlar ve cariyelerden oluşan hediye Süleyman'a geldiğinde onları abdest ile imtihan etti.

فَغسل الغلمان ظُهُور السواعد قبل بطونها وغسلت الْجَوَارِي بطُون السواعد قبل ظُهُورهَا

Oğlanlar kollarının dış tarafını iç tarafından önce yıkadılar; cariyeler ise kollarının iç tarafını dış tarafından önce yıkadılar."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن السّديّ قَالَ: قَالَت: إِن هُوَ قبل الْهَدِيَّة فَهُوَ ملك فقاتلوه دون ملككم وَإِن لم يقبل الْهَدِيَّة فَهُوَ نَبِي لَا طَاقَة لكم بقتاله

İbn Ebî Şeybe, es-Süddî'den şöyle rivayet etmiştir: Kadın dedi ki: 'Eğer o hediyeyi kabul ederse bir kraldır; mülkünüz uğruna onunla savaşın. Şayet hediyeyi kabul etmezse o bir peygamberdir ve sizin onunla savaşmaya gücünüz yetmez.'

فَبعثت إِلَيْهِ بهدية

Bunun üzerine ona bir hediye gönderdi;

غلْمَان فِي هَيْئَة الْجَوَارِي وحليهم وَجوَار فِي هَيْئَة الغلمان ولباسهم وَبعثت إِلَيْهِ بلبنات من ذهب وبخرزة مثقوبة مُخْتَلفَة وَبعثت إِلَيْهِ بقدح وَبعثت إِلَيْهِ تعلمه

Cariye kılığında ve onların ziynetleri içinde oğlanlar; oğlan kılığında ve onların kıyafetleri içinde cariyeler [gönderdi]. Ayrıca ona altından tuğlalar, içi delinmiş farklı bir boncuk ve bir kadeh gönderip [bunları ayırt etmesini isteyerek] onu sınamak üzere gönderdi.

فَلَمَّا جَاءَ سُلَيْمَان الْهَدِيَّة أَمر الشَّيَاطِين فموّهوا لبن الْمَدِينَة وحيطانها ذَهَبا وَفِضة فَلَمَّا رأى ذَلِك رسلها قَالُوا: أَيْن نَذْهَب باللبنات فِي أَرض هَؤُلَاءِ وحيطانهم ذهب وَفِضة فَحَسبُوا اللبنات وأدخلوا عَلَيْهِ مَا سوى ذَلِك وَقَالُوا: أخرج لنا الغلمان من الْجَوَارِي

Hediye Süleyman'a gelince, şeytanlara emretti; onlar da şehrin kerpiçlerini ve surlarını altın ve gümüşle kapladılar. Kadının elçileri bunu görünce: 'Surları altın ve gümüş olan bu adamların yurduna bu tuğlaları nereye götüreceğiz!' dediler ve tuğlaları gizleyip onun dışındakileri huzuruna çıkardılar ve: 'Bizim için oğlanları cariyelerden ayırt et' dediler.

فَأَمرهمْ فتوضأوا وَأخرج الغلمان من الْجَوَارِي

Bunun üzerine onlara emretti, abdest aldılar ve [böylece] oğlanları cariyelerden ayırt etti.

أما الْجَارِيَة فافرغت على يَدهَا وَأما الْغُلَام فاغترف وَقَالُوا: ادخل لنا فِي هَذِه الخرزة خيطاً

Cariyeye gelince [suyu] eline döktü, oğlan ise [avuçlayıp] daldırdı. [Elçiler] dediler ki: "Bizim için bu boncuğun içine bir iplik geçir."

فَدَعَا بالدساس فَربط فِيهِ خيطاً فَأدْخلهُ فِيهَا فجال فِيهَا واضطرب حَتَّى خرج من الْجَانِب الآخر

Bunun üzerine [Süleyman] kör yılanı (veya yer solucanını) çağırıp ona bir ip bağladı ve onu boncuğun içine soktu. O da içinde kıvrılıp dolanarak öbür tarafından çıktı.

وَقَالُوا: املأ لنا هَذَا الْقدح بِمَاء لَيْسَ من الأَرْض وَلَا من السَّمَاء ابْن عَبَّاس

Ve dediler ki: "Bizim için bu kadehi ne yerden ne de gökten olan bir suyla doldur." -İbn Abbâs-

فَأمر بِالْخَيْلِ فأجريت حَتَّى إِذا اربدت مسح عرقها فَجعله فِيهِ حَتَّى ملأَهُ

Bunun üzerine atların koşturulmasını emretti; [atlar] terden tozlanıp renkleri değişinceye kadar koşturuldu, sonra onların terini silip kadehe koydu ve onu doldurdu.

فَلَمَّا رجعت رسلها فأخبروها: أَن سُلَيْمَان رد الْهَدِيَّة

Elçileri dönüp ona Süleyman'ın hediyeyi geri çevirdiğini haber verince,

وفدت إِلَيْهِ وَأمرت بِعَرْشِهَا فَجعل فِي سَبْعَة أَبْيَات وغلقت عَلَيْهَا فَأخذت المفاتيح

Onun yanına gitmek üzere yola çıktı ve tahtı hakkında emir verdi; taht yedi odanın içine konuldu, üzerlerine kilit vuruldu ve [Belkıs] anahtarları yanına aldı.

فَلَمَّا بلغ سُلَيْمَان مَا صنعت بِعَرْشِهَا {قَالَ يَا أَيهَا الْمَلأ أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين}

Tahtına ne yaptığının haberi Süleyman'a ulaşınca {قَالَ يَا أَيهَا الْمَلأ أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين} “[Süleyman:] ‘Ey ileri gelenler! Onlar teslimiyet gösterip bana gelmeden önce, onun tahtını bana kim getirebilir?’ dedi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد قَالَ: قَالَ للهدهد {ارْجع إِلَيْهِم فلنأتينهم بِجُنُود لَا قبل لَهُم بهَا} يَعْنِي من الانس وَالْجِنّ

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: [Süleyman] hüdhüde, {ارْجع إِلَيْهِم فلنأتينهم بِجُنُود لَا قبل لَهُم بهَا} “‘Onlara dön! Andolsun, karşı koyamayacakları ordularla onlara geliriz...’” dedi; yani insanlardan ve cinlerden [oluşan ordularla].

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح فِي قَوْله {لَا قبل لَهُم بهَا} قَالَ: لَا طَاقَة لَهُم بهَا

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Sâlih'ten {لَا قبل لَهُم بهَا} “Karşı koyamayacakları” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Onların buna güçleri yetmez."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: لما بلغ سُلَيْمَان أَنَّهَا جَاءَتْهُ وَكَانَ قد ذكر لَهُ عرشها فأعجبه

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: [Belkıs'ın] kendisine gelmekte olduğu Süleyman'a ulaştığında -ki ona kadının tahtından bahsedilmiş ve taht hoşuna gitmişti-,

وَكَانَ عرشها من ذهب وقوائمه من لُؤْلُؤ وجوهر وَكَانَ مستتراً بالديباج وَالْحَرِير وَكَانَ عَلَيْهِ سَبْعَة مغاليق فكره أَن يَأْخُذهُ بعد إسْلَامهمْ

Tahtı altından, ayakları inci ve mücevherdendi, ibrişim ve ipek kumaşlarla örtülüydü ve üzerinde yedi kilit vardı; [Süleyman] onlar Müslüman olduktan sonra onu almayı kerih gördü.

وَقد علم نَبِي الله سُلَيْمَان أَن الْقَوْم مَتى مَا يسلمُوا تحرم أَمْوَالهم مَعَ دِمَائِهِمْ فَأحب أَن يُؤْتى بِهِ قبل أَن يكون ذَلِك من أَمرهم فَقَالَ {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين}

Allah'ın peygamberi Süleyman biliyordu ki, o kavim Müslüman olduğu anda kanlarıyla birlikte malları da haram (dokunulmaz) olacaktı. Bu yüzden onların bu durumu gerçekleşmeden önce tahtın getirilmesini arzu etti ve {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين} “‘Onlar bana teslimiyet gösterip gelmeden önce hanginiz onun tahtını bana getirebilir?’ dedi.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا} قَالَ: سَرِير فِي أريكة

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا} “‘Hanginiz onun tahtını bana getirebilir?’” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[O,] süslü bir divan üzerindeki bir serir (karyola/taht) idi."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قبل أَن يأتوني مُسلمين} قَالَ: طائعين

İbnü'l-Münzir, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {قبل أَن يأتوني مُسلمين} “‘Bana teslimiyet gösterip gelmeden önce’” kavli hakkında: "İtaat ediciler olarak" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قَالَ عفريت من الْجِنّ} قَالَ: مارد {قبل أَن تقوم من مقامك} قَالَ: من مَقْعَدك

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {قَالَ عفريت من الْجِنّ} “Cinlerden bir ifrit dedi ki” kavli hakkında: "Mârid (azgın bir cin)", {قبل أَن تقوم من مقامك} “‘Sen makamından kalkmadan önce’” kavli hakkında da: "Oturduğun yerden" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح فِي قَوْله {قَالَ عفريت} قَالَ: عَظِيم كَأَنَّهُ جبل

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Sâlih'ten {قَالَ عفريت} “Bir ifrit dedi ki” kavli hakkında: "Sanki bir dağ gibi azametli [bir cin]" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن شُعَيْب الجبائي قَالَ: كَانَ اسْم العفريت

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Şuayb el-Cübbâî'den rivayet etmiştir: "İfritin ismi,

كوزن

Kevzen idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد بن رُومَان قَالَ: اسْمه كوزي

İbn Ebî Hâtim, Yezîd b. Rûmân'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Onun ismi Kûzî idi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قَالَ عفريت من الْجِنّ} قَالَ: هُوَ صَخْر الجني {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي} قَالَ: على حمله {أَمِين} قَالَ: على مَا استودع فِيهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {قَالَ عفريت من الْجِنّ} “Cinlerden bir ifrit dedi ki” kavli hakkında: "O, Cin Sahr'dır", {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي} “‘Gerçekten ben buna karşı çok güçlüyüm’” kavli hakkında: "Onu taşımaya [gücüm yeter]", {أَمِين} “‘Güvenilirim’” kavli hakkında da: "İçine konulan emanete karşı" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قبل أَن تقوم من مقامك} قَالَ: من مجلسك

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {قبل أَن تقوم من مقامك} “‘Sen makamından kalkmadan önce’” kavli hakkında: "Meclisinden (oturduğun yerden)" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد فِي قَوْله {قبل أَن تقوم من مقامك} قَالَ: من مجلسك الَّذِي تجْلِس فِيهِ للْقَضَاء

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den {قبل أَن تقوم من مقامك} “‘Sen makamından kalkmadan önce’” kavli hakkında: "Hüküm vermek için oturduğun meclisinden" dediğini rivayet etmiştir.

وَكَانَ سُلَيْمَان إِذا جلس للْقَضَاء لم يقم حَتَّى تَزُول الشَّمْس

Süleyman hüküm vermek için oturduğunda güneş zevale erinceye kadar kalkmazdı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي أَمِين} قَالَ: على جوهره

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي أَمِين} “‘Gerçekten ben buna karşı çok güçlü ve güvenilirim’” kavli hakkında: "Onun mücevherine karşı [güvenilirim]" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك} قَالَ: إِنِّي أُرِيد أعجل من هَذَا {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} قَالَ: فَخرج الْعَرْش من نفق من الأَرْض

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك} “‘Sen makamından kalkmadan önce onu sana getiririm’” kavli hakkında şöyle demiştir: "[Süleyman:] 'Ben bundan daha çabuk olanını istiyorum' [dedi]. {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} “Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse: ‘Ben gözünü açıp kapamadan önce onu sana getiririm’ dedi.” [Mücâhid] dedi ki: 'Bunun üzerine taht, yerin altındaki bir tünelden çıkageldi.'"

وَأخرج عبد بن حميد عَن حَمَّاد بن سَلمَة قَالَ: قَرَأت من مصحف أبي بن كَعْب {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي أَمِين} قَالَ: أُرِيد أعجل من ذَلِك

Abd b. Humeyd, Hammâd b. Seleme'den rivayet etmiştir: "Ubeyy b. Ka'b'ın mushafından okudum: {وَإِنِّي عَلَيْهِ لقوي أَمِين} “‘Gerçekten ben buna karşı çok güçlü ve güvenilirim’” [kavlinden sonra Süleyman] 'Bundan daha çabuk olanını istiyorum' dedi [şeklindeydi]."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} قَالَ: آصف: كَاتب سُلَيْمَان

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} “Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse dedi ki” kavli hakkında: "[Bu kimse] Âsaf idi; Süleyman'ın kâtibiydi" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد بن رُومَان قَالَ: هُوَ آصف بن برخيا

İbn Ebî Hâtim, Yezîd b. Rûmân'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, Âsaf b. Berhiyâ'dır."

وَكَانَ صديقا يعلم الِاسْم الْأَعْظَم

O, sıddîk bir kimseydi ve İsm-i Âzam'ı biliyordu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ اسْمه أسطوم

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Onun adı Ustûm idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن لَهِيعَة قَالَ: هُوَ الْخضر

İbn Ebî Hâtim, İbn Lehîa'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, Hızır idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد قَالَ: هُوَ رجل من الإِنس يُقَال لَهُ: ذُو النُّور

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, insanlardan Zü'n-Nûr denilen bir adamdı."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: هُوَ آصف بن برخيا بن مشعيا بن منكيل وَاسم أمه باطورا من بني إِسْرَائِيل

İbn Asâkir, el-Hasan'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, İsrâiloğulları'ndan Âsaf b. Berhiyâ b. Meş'iyâ b. Menkîl idi, annesinin adı ise Bâtûrâ idi."

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} قَالَ: كَانَ اسْمه تمليخا

İbn Cerîr, Katâde'den {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} “Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse dedi ki” kavli hakkında: "Onun adı Temlîhâ idi" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} قَالَ الِاسْم الْأَعْظَم الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب وَهُوَ يَاذَا الْجلَال والإِكرام

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} “Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse dedi ki” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[O ilim], kendisiyle dua edildiğinde icabet edilen İsm-i Âzam'dır; o da: 'Yâ Ze'l-celâli ve'l-ikrâm'dır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} قَالَ: كَانَ رجلا من بني إِسْرَائِيل يعلم اسْم الله الْأَعْظَم إِذا دعى بِهِ أجَاب

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب} “Yanında kitaptan bir ilim bulunan kimse dedi ki” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, İsrâiloğulları'ndan, Allah'ın kendisiyle dua edildiğinde icabet ettiği en yüce ismini (İsm-i Âzam'ı) bilen bir adamdı."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} قَالَ: ادامة النّظر حَتَّى يرْتَد إِلَيْك الطّرف خاسئاً

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} “‘Gözünü açıp kapamadan önce’” kavli hakkında: "Göz [yorulup] bitkin bir şekilde sana dönünceye kadar bakışı sürdürmendir" dediğini rivayet etmiştir.

وَأخرج أَبُو عبيد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود (قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا أنظر فِي كتاب رَبِّي ثمَّ آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك) قَالَ: فَتكلم ذَلِك الْعَالم بِكَلَام دخل الْعَرْش فِي نفق تَحت الأَرْض حَتَّى خرج إِلَيْهِم

Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den rivayet etmiştir: "İbn Mes'ûd'un kıraatinde [bu ayet]: '(Kitaptan ilmi olan kimse: Ben Rabbimin kitabına bakayım, sonra sen gözünü açıp kapamadan önce onu sana getiririm, dedi)' şeklindedir. [Mücâhid] dedi ki: 'O âlim zat öyle bir söz söyledi ki, taht yerin altındaki bir tünelden içeri girdi ve nihayet onların karşısına çıktı.'"

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} قَالَ: قَالَ لِسُلَيْمَان: انْظُر إِلَى السَّمَاء قَالَ: فَمَا اطرق حَتَّى جَاءَهُ بِهِ فَوَضعه بَين يَدَيْهِ

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den {قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} “‘Gözünü açıp kapamadan önce’” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Süleyman'a: 'Göğe bak' dedi. [Süleyman] gözünü aşağı indirmeden tahtı ona getirip önüne koydu."

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan rivayet etmiştir:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etmiştir].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: دُعَاء الَّذِي عِنْده من الْكتاب

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, ez-Zührî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Yanında kitaptan [ilim] bulunan kimsenin duası,

يَا إلهنا وإله كل شَيْء إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَه إِلَّا أَنْت: ائْتِنِي بِعَرْشِهَا

'Ey bizim ilahımız ve tek bir ilah olarak her şeyin ilahı! Senden başka hiçbir ilah yoktur; onun tahtını bana getir' idi."

قَالَ: فَمثل لَهُ بَين يَدَيْهِ

[Zührî] dedi ki: "Bunun üzerine taht onun önünde beliriverdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لم يجر عرش صَاحِبَة سبأ بَين الأَرْض وَالسَّمَاء وَلَكِن انشقت بِهِ الأَرْض فَجرى تَحت الأَرْض حَتَّى ظهر بَين يَدي سُلَيْمَان

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Sebe'li kadının tahtı yer ile gök arasından geçmedi; fakat onun için yer yarıldı, yerin altından aktı ve nihayet Süleyman'ın önünde ortaya çıktı."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن سابط قَالَ: دَعَا باسمه الْأَعْظَم فَدخل السرير فَصَارَ لَهُ نفق فِي الأَرْض حَتَّى نبع بَين يَدي سُلَيْمَان

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İbn Sâbit'ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[Âsaf] O'nun İsm-i Âzam'ı ile dua etti; taht [yere] girdi, yerde onun için bir tünel oluştu ve nihayet Süleyman'ın önünde bitiverdi (ortaya çıktı)."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: دَعَا باسم من أَسمَاء الله

İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Allah'ın isimlerinden bir isimle dua etti;

فَإِذا عرشها

bir de baktı ki kadının tahtı,

يحمل بَين عَيْنَيْهِ

gözlerinin önünde taşınmaktadır.

وَلَا يدْرِي ذَلِك الِاسْم

[İbn Zeyd] o ismin ne olduğunu bilmiyordu."