Binûn

Neml Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قد خَفِي ذَلِك الإِسم على سُلَيْمَان وَقد أعظم مَا أعْطى

Kendisine verilen şeyler bu kadar büyük olmasına rağmen o isim Süleyman'a gizli kalmıştı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} قَالَ: كَانَ رجلا من بني إِسْرَائِيل يعلم اسْم الله الْأَعْظَم الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب وَإِذا سُئِلَ لَهُ أعطي

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} “Kitaptan ilmi olan kimse: 'Ben, gözünü açıp kapamadan önce onu sana getiririm' dedi” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "O, İsrâiloğulları'ndan bir adamdı; Allah'ın, kendisiyle dua edildiğinde icabet ettiği ve istendiğinde verdiği İsm-i Âzam'ını biliyordu.

وارتداد الطّرف أَن يرى ببصره حَيْثُ بلغ ثمَّ يرد طرفه

Gözün geri dönmesi (açıp kapaması), gözünün ulaştığı yere kadar bakıp sonra bakışını geri çevirmesidir.

فَدَعَاهُ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقرًّا عِنْده جزع وَقَالَ: رجل غَيْرِي أقدر على مَا عِنْد الله مني

Bunun üzerine dua etti. [Süleyman] tahtı yanında durur vaziyette görünce endişelendi (şaşırdı) ve: 'Benden başka bir adam, Allah katında olana benden daha muktedirdir' dedi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {هَذَا من فضل رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ} إِذا أتيت بالعرش {أم أكفر} إِذا رَأَيْت من هُوَ أدنى مني فِي الدُّنْيَا أعلم مني

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den {هَذَا من فضل رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ} “'Bu Rabbimin bir lütfudur; şükür mü edeceğim'” -yani taht bana getirildiğinde- {أم أكفر} “'yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınamak içindir'” -yani dünyada benden daha aşağıda olan birinin benden daha bilgili olduğunu gördüğümde- kavli hakkında rivayet etmiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} قَالَ: زيد فِيهِ وَنقص {نَنْظُر أتهتدي} قَالَ: لنَنْظُر إِلَى عقلهَا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} “'[Süleyman] dedi ki: Onun tahtını tanınmaz hale getirin'” kavli hakkında: "Ona bir şeyler eklendi ve bir şeyler eksiltildi", {نَنْظُر أتهتدي} “'bakalım tanıyacak mı'” kavli hakkında ise: "Aklına bakalım [diye]" dediğini rivayet etmiştir.

فَوجدت ثَابِتَة الْعقل

Böylece onun akıllı ve dirayetli olduğu görüldü.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} قَالَ: تنكيره أَن يَجْعَل أَسْفَله أَعْلَاهُ ومقدمه مؤخره وَيُزَاد فِيهِ أَو ينقص مِنْهُ فَلَمَّا جَاءَت {قيل أهكذا عرشك} قَالَت {كَأَنَّهُ هُوَ} شبهته بِهِ وَكَانَت قد تركته خلفهَا فَوَجَدته أمامها

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} “'[Süleyman] dedi ki: Onun tahtını tanınmaz hale getirin'” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Tanınmaz hale getirilmesi; altının üstüne, önünün arkasına getirilmesi ve ona ekleme yapılması ya da ondan eksiltilmesidir. [Belkıs] gelince {قيل أهكذا عرشك} “'Senin tahtın da böyle miydi?' denildi”. O da {كَأَنَّهُ هُوَ} “'Tıpkı o!' dedi”. Onu ona benzetti; halbuki onu arkasında bırakmıştı, fakat önünde buldu."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: لما دخلت وَقد غير عرشها

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[Belkıs], tahtı değiştirilmiş haldeyken içeri girdiğinde,

فَجعل كل شَيْء من حليته أَو فرشه فِي غير مَوْضِعه ليلبسوا عَلَيْهَا قيل {أهكذا عرشك} فرهبت أَن تَقول نعم هُوَ

Kafasını karıştırmak için süsünden ve örtülerinden her şey yerinden başka bir yere konulmuştu. Kendisine {أهكذا عرشك} “'Senin tahtın da böyle miydi?'” denildi. O: 'Evet, odur' demekten çekindi;

فَيَقُولُونَ: مَا هَكَذَا كَانَ حليته وَلَا كسوته ورهبت أَن تَقول لَيْسَ هُوَ

çünkü öyle derse: 'Onun süsü ve örtüsü böyle değildi' diyeceklerdi. 'O değildir' demekten de çekindi;

فَيُقَال لَهَا: بل هُوَ وَلَكنَّا غيرناه

çünkü bu sefer de kendisine: 'Aksine odur, fakat biz onu değiştirdik' denecekti.

فَقَالَت كَأَنَّهُ هُوَ

Bunun üzerine: 'Tıpkı o!' dedi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد فِي قَوْله {وأوتينا الْعلم من قبلهَا} قَالَ: سُلَيْمَان يَقُوله: أوتينا معرفَة الله وتوحيده

İbn Ebî Hâtim, Züheyr b. Muhammed'den {وأوتينا الْعلم من قبلهَا} “'Bize ondan önce ilim verildi'” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Bunu Süleyman söylemektedir: Bize Allah'ı bilme ve O'nu birleme [ilmi] verildi."

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وأوتينا الْعلم من قبلهَا} قَالَ: سُلَيْمَان يَقُوله

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وأوتينا الْعلم من قبلهَا} “'Bize ondan önce ilim verildi'” kavli hakkında: "Bunu Süleyman söylemektedir" dediğini rivayet etmiştir.

وَفِي قَوْله {وصدها مَا كَانَت تعبد من دون الله} قَالَ: كفرها بِقَضَاء الله غير الوثن أَن تهتدي

{وصدها مَا كَانَت تعبد من دون الله} “'Allah'tan başka taptığı şeyler onu engelledi'” kavli hakkında ise şöyle demiştir: "Allah'ın takdiriyle puttan başka şeye küfretmesi, onun doğru yola ermesine mani oldu;

للحق

hakka [ulaşmasını engelledi]."

فِي قَوْله {قيل لَهَا ادخلي الصرح} بركَة مَاء ضرب عَلَيْهَا سُلَيْمَان قَوَارِير وَكَانَت بلقيس عَلَيْهَا شعر قدماها حافر كحافر الْحمار وَكَانَت أمهَا جنية

{قيل لَهَا ادخلي الصرح} “'Ona: Köşke gir, denildi'” kavli hakkında [şöyle demiştir]: "Bu bir su havuzuydu; Süleyman onun üzerine cam döşetti. Belkıs kıllı idi, ayakları da merkep tırnağı gibi toynaklıydı. Annesi bir cin idi."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح قَالَ: كَانَ الصرح من زجاج وَجعل فِيهِ تماثيل السّمك

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Sâlih'ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Köşk camdandı ve içine balık suretleri konulmuştu.

فَلَمَّا رَأَتْهُ وَقيل لَهَا: أدخلي الصرح

Onu görüp de kendisine: 'Köşke gir' denilince,

فكسفت عَن سَاقيهَا وظنت أَنه مَاء قَالَ: والممرد: الطَّوِيل

eteklerini sıyırıp bacaklarını açtı ve onun su olduğunu sandı." [Ebû Sâlih] dedi ki: "Mümerred (مُمَرَّد), uzun/düzgün yapılmış demektir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: كَانَ قد نعت لَهَا خلقهَا فَأحب أَن ينظر إِلَى سَاقيهَا فَقيل لَهَا {ادخلي الصرح} فَلَمَّا رَأَتْهُ ظنت أَنه مَاء فَكشفت عَن سَاقيهَا فَنظر إِلَى سَاقيهَا أَنه عَلَيْهِمَا شعر كثير فَوَقَعت من عَيْنَيْهِ وكرهها فَقَالَت لَهُ الشَّيَاطِين: نَحن نصْنَع لَك شَيْئا يذهب بِهِ

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "[Süleyman'a] kadının yaratılışı vasfedilmişti. Bu yüzden bacaklarına bakmak istedi ve kendisine {ادخلي الصرح} “'Köşke gir'” denildi. Onu görünce su sandı ve bacaklarını açtı. [Süleyman] bacaklarına baktı ve üzerlerinde çok kıl olduğunu gördü; bu yüzden gözünden düştü ve ondan hoşlanmadı. Şeytanlar ona: 'Biz senin için onu giderecek bir şey yaparız' dediler.

فصنعوا لَهُ نورة من أصداف فطلوها فَذهب الشّعْر ونكحها سُلَيْمَان ﵇

Bunun üzerine deniz kabuklarından onun için bir kıl dökücü (nûre) yaptılar ve onu [bacaklarına] sürdüler. Kıllar döküldü ve Süleyman aleyhisselâm onunla evlendi."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله قَالَت {رب إِنِّي ظلمت نَفسِي} قَالَ: ظنت أَنه مَاء

İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den {رب إِنِّي ظلمت نَفسِي} “'Rabbim! Gerçekten ben kendime zulmetmişim' dedi” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Onun su olduğunu zannetti;

وَأَن سُلَيْمَان أَرَادَ قَتلهَا فَقَالَت: أَرَادَ قَتْلِي - وَالله - على ذَلِك لأقتحمن فِيهِ

ve Süleyman'ın kendisini öldürmek istediğini [düşündü]. Şöyle dedi: 'Allah'a yemin olsun ki beni öldürmek istedi, buna rağmen yine de içine dalacağım.'

فَلَمَّا رَأَتْهُ أَنه قَوَارِير عرفت أَنَّهَا ظلمت سُلَيْمَان بِمَا ظنت

Onun cam olduğunu görünce, zannı sebebiyle Süleyman'a haksızlık ettiğini anladı.

فَذَلِك قَوْلهَا {ظلمت نَفسِي} وَإِنَّمَا كَانَت هَذِه المكيدة من سُلَيْمَان ﵇ لَهَا

{ظلمت نَفسِي} “'Kendime zulmetmişim'” sözü işte bundandır. Bu hile, Süleyman aleyhisselâm'ın ona karşı yaptığı bir plandan ibaretti.

إِن الْجِنّ تراجعوا فِيمَا بَينهم فَقَالُوا: قد كُنْتُم تصيبون من سُلَيْمَان غرَّة فَإِن نكح هَذِه الْمَرْأَة اجْتمعت فطنة الْوَحْي وَالْجِنّ فَلَنْ تصيبوا لَهُ غرَّة

Cinler kendi aralarında konuşup dediler ki: 'Sizler [önceden] Süleyman'ın bir gaflet anını yakalayabiliyordunuz. Eğer bu kadınla evlenirse vahyin zekâsı ile cinlerin zekâsı birleşir ve artık onun hiçbir gaflet anını yakalayamazsınız.'

فقدموا إِلَيْهِ فَقَالُوا: إِن النَّصِيحَة لَك علينا حق إِنَّمَا قدماها حافر حمَار

Bunun üzerine [Süleyman'ın] yanına varıp dediler ki: 'Sana nasihat etmek boynumuzun borcudur; onun ayakları bir merkep toynağıdır.'

فَذَلِك حِين ألبس الْبركَة قَوَارِير وَأرْسل إِلَى نسَاء من نسَاء بني إِسْرَائِيل ينظرنها إِذا كشفت عَن سَاقيهَا

İşte o vakit [Süleyman] havuzun üzerini camla kaplattı ve İsrâiloğulları kadınlarından bazı kadınları, bacaklarını açtığında bakmaları için gönderdi.

مَا قدماها فَإِذا هِيَ أحسن النَّاس ساقاً من سَاق شعراء وَإِذا قدماها هما قدم إِنْسَان فبشرن سُلَيْمَان

[Kadınlar] ayaklarının nasıl olduğuna [baktılar]. Bir de gördüler ki o, kıllı bacak cinsinden insanların en güzel bacağına sahipti ve ayakları da insan ayağıydı. Bunun üzerine Süleyman'a müjde verdiler.

وَكره الشّعْر فَأمر الْجِنّ فَجعلت النورة

[Süleyman] kıllardan hoşlanmadı; bunun üzerine cinlere emretti ve kıl dökücü (nûre) hazırlandı.

فَذَلِك أَو مَا كَانَت النورة

Kıl dökücünün ilk ortaya çıkışı işte böyle oldu."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇ إِذا أَرَادَ سفرا قعد على سَرِيره وَوضعت الكراسي يَمِينا وَشمَالًا فَيُؤذن للإِنس عَلَيْهِ ثمَّ أذن للجن عَلَيْهِ بعد الانس ثمَّ أذن للشياطين بعد الْجِنّ ثمَّ أرسل إِلَى الطير فتظلهم وَأمر الرّيح فحملتهم وَهُوَ على سَرِيره وَالنَّاس على الكراسي وَالطير تظلهم وَالرِّيح تسير بهم

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Dâvûd oğlu Süleyman aleyhisselâm sefere çıkmak istediğinde tahtına oturur, sağına ve soluna kürsüler konulurdu. Önce insanların yanına girmesine izin verilir, insanlardan sonra cinlere izin verilir, cinlerden sonra şeytanlara izin verilirdi. Sonra kuşlara haber gönderir, kuşlar onları gölgelerdi; rüzgâra emreder, o kendisi tahtının üzerinde, insanlar kürsülerde, kuşlar onları gölgeler vaziyette ve rüzgâr onları götürür halde onları taşırdı.

غدوها شهر ورواحها شهر رخاء حَيْثُ أَرَادَ

Onun sabah gidişi bir aylık, akşam dönüşü bir aylık [mesafe] idi; dilediği yere tatlı bir esintiyle [giderdi].

لَيْسَ بالعاصف وَلَا باللين وسطا بَين ذَلِك

Ne kasırga gibi ne de çok hafif; ikisinin ortasında [eserdi].

وَكَانَ سُلَيْمَان يخْتَار من كل طير طيراً فَيَجْعَلهُ رَأس تِلْكَ الطير

Süleyman her kuş türünden bir kuş seçer ve onu o kuşların başı yapardı.

فَإِذا أَرَادَ أَن يسائل تِلْكَ الطير عَن شَيْء سَأَلَ رَأسهَا

O kuşlara bir şey sormak istediğinde, onların başına sorardı.

فَبَيْنَمَا سُلَيْمَان يسير إِذْ نزل مفازة فَقَالَ: كم بعد المَاء هَهُنَا فَسَأَلَ الإِنس فَقَالُوا: لَا نَدْرِي فَسَأَلَ الشَّيَاطِين فَقَالُوا: لَا نَدْرِي فَغَضب سُلَيْمَان وَقَالَ: لَا أَبْرَح حَتَّى أعلم كم بعد مَسَافَة المَاء هَهُنَا فَقَالَت لَهُ الشَّيَاطِين: يَا رَسُول الله لَا تغْضب فَإِن يَك شَيْء يعلم فالهدهد يُعلمهُ

Süleyman ilerlerken bir çöle indi ve: 'Burada su ne kadar uzakta?' dedi. İnsanlara sordu, onlar: 'Bilmiyoruz' dediler. Şeytanlara sordu, onlar da: 'Bilmiyoruz' dediler. Süleyman öfkelendi ve: 'Burada su mesafesinin ne kadar uzak olduğunu öğreninceye kadar buradan ayrılmayacağım' dedi. Şeytanlar ona: 'Ey Allah'ın elçisi, öfkelenme; eğer [bunu] bilecek biri varsa o da hüdhüddür, o bilir' dediler.

فَقَالَ سُلَيْمَان: عليَّ بالهدهد

Bunun üzerine Süleyman: 'Hüdhüdü bana getirin!' dedi.

فَلم يُوجد فَغَضب سُلَيْمَان وَقَالَ {لأعذبنه عذَابا شَدِيدا أَو لأذبحنه أَو ليأتيني بسُلْطَان مُبين} يَقُول: بِعُذْر مُبين غيبه عَن مسيري هَذَا

Fakat [hüdhüd] bulunamadı. Süleyman öfkelendi ve {لأعذبنه عذَابا شَدِيدا أَو لأذبحنه أَو ليأتيني بسُلْطَان مُبين} “'Ona mutlaka şiddetli bir azapla azap edeceğim yahut onu boğazlayacağım ya da bana apaçık bir delil getirecektir'” dedi. Yani: 'Onu benim bu yolculuğumdan alıkoyan apaçık bir mazeret [getirecektir].'

قَالَ: وَمر الهدهد على قصر بلقيس فَرَأى لَهَا بستاناً خلف قصرهَا فَمَال إِلَى الخضرة فَوَقع فِيهِ فَإِذا هُوَ بهدهد فِي الْبُسْتَان فَقَالَ لَهُ: هدهد سُلَيْمَان أَيْن أَنْت عَن سُلَيْمَان وَمَا تصنع هَهُنَا فَقَالَ لَهُ هدهد بلقيس: وَمن سُلَيْمَان فَقَالَ: بعث الله رجلا يُقَال لَهُ: سُلَيْمَان رَسُولا وسخر لَهُ الْجِنّ والانس وَالرِّيح وَالطير

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Hüdhüd, Belkıs'ın sarayının üzerinden geçti ve sarayın arkasında ona ait bir bahçe gördü. Yeşilliğe doğru yönelip oraya kondu. Bir de baktı ki bahçede başka bir hüdhüd var. Süleyman'ın hüdhüdü ona: 'Sen Süleyman'dan habersiz neredesin ve burada ne yapıyorsun?' dedi. Belkıs'ın hüdhüdü ona: 'Süleyman da kim?' dedi. O da: 'Allah, Süleyman denilen bir adamı peygamber olarak gönderdi ve cinleri, insanları, rüzgârı ve kuşları onun emrine verdi' dedi.

فَقَالَ لَهُ هدهد بلقيس: أَي شَيْء تَقول قَالَ: أَقُول لَك مَا تسمع

Belkıs'ın hüdhüdü ona: 'Sen ne diyorsun?' dedi. O da: 'Sana işittiğin şeyi söylüyorum' dedi.

قَالَ: إِن هَذَا لعجب وأعجب من ذَلِك أَن كَثْرَة هَؤُلَاءِ الْقَوْم تملكهم امْرَأَة {وَأُوتِيت من كل شَيْء وَلها عرش عَظِيم} جعلُوا الشُّكْر لله: أَن يسجدوا للشمس من دون الله

[Süleyman'ın hüdhüdü] dedi ki: 'Bu gerçekten şaşılacak bir şeydir. Bundan daha şaşırtıcı olanı ise bu kadar kalabalık bir kavme bir kadının hükmetmesi, {وَأُوتِيت من كل شَيْء وَلها عرش عَظِيم} “'kendisine her şeyden verilmiş olması ve onun büyük bir tahtının bulunmasıdır.'” Allah'a şükretmek [yerine], Allah'ı bırakıp güneşe secde etmeyi seçtiler.'

قَالَ: وَذكر لهدهد سُلَيْمَان فَنَهَضَ عَنهُ فَلَمَّا انْتهى إِلَى الْعَسْكَر تَلَقَّتْهُ الطير فَقَالُوا: تواعدك رَسُول الله وَأَخْبرُوهُ بِمَا قَالَ

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Süleyman'ın hüdhüdüne [durum] hatırlatıldı, o da yanından havalandı. Orduya ulaştığında kuşlar onu karşıladı ve: 'Allah'ın elçisi seni cezalandırmakla tehdit etti' dediler ve [Süleyman'ın] ne söylediğini ona haber verdiler.

وَكَانَ عَذَاب سُلَيْمَان للطير أَن ينتفه ثمَّ يشمسه فَلَا يطير أبدا وَيصير مَعَ هوَام الأَرْض أَو يذبحه فَلَا يكون لَهُ نسل أبدا

Süleyman'ın kuşa vereceği ceza; tüylerini yolup sonra güneşe bırakması, böylece onun asla uçamaması ve yer haşereleriyle birlikte yaşaması ya da onu kesip asla bir neslinin kalmamasıydı.

قَالَ الهدهد: وَمَا اسْتثْنى نَبِي الله قَالُوا: بلَى

Hüdhüd: 'Allah'ın peygamberi bir istisna yapmadı mı?' dedi. Onlar: 'Evet [yaptı]' dediler.

قَالَ: أَو ليأتيني بِعُذْر مُبين

[Kuşlar]: ''Ya da bana apaçık bir mazeret getirecektir' dedi' dediler.

فَلَمَّا أَتَى سُلَيْمَان قَالَ: وَمَا غَيْبَتِك عَن مسيري قَالَ {أحطت بِمَا لم تحط بِهِ وجئتك من سبإ بنبإ يَقِين إِنِّي وجدت امْرَأَة تملكهم وَأُوتِيت من كل شَيْء وَلها عرش عَظِيم} قَالَ: بل اعتللت {سننظر أصدقت أم كنت من الْكَاذِبين اذْهَبْ بكتابي هَذَا فألقه إِلَيْهِم} وَكتب (بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم) إِلَى بلقيس {أَلا تعلوا عَليّ وأتوني مُسلمين} فَلَمَّا ألْقى الهدهد الْكتاب إِلَيْهَا ألْقى فِي روعها أَنه كتاب كريم وَإنَّهُ من سُلَيْمَان و {أَلا تعلوا عَليّ وأتوني مُسلمين}

Süleyman'ın yanına gelince [Süleyman]: 'Benim seferimden seni alıkoyan neydi?' dedi. [Hüdhüd] {أحطت بِمَا لم تحط بِهِ وجئتك من سبإ بنبإ يَقِين إِنِّي وجدت امْرَأَة تملكهم وَأُوتِيت من كل شَيْء وَلها عرش عَظِيم} “'Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim ve Sebe'den sana kesin bir haber getirdim. Gerçekten onlara hükümdarlık eden, kendisine her şeyden verilmiş ve büyük bir tahtı olan bir kadın buldum'” dedi. [Süleyman]: 'Aksine mazeret ileri sürdün! {سننظر أصدقت أم كنت من الْكَاذِبين اذْهَبْ بكتابي هَذَا فألقه إِلَيْهِم} “'Doğru mu söyledin, yoksa yalancılardan mısın bakacağız. Şu mektubumu götür, onu kendilerine bırak'” dedi. Ve Belkıs'a: '(Bismillâhirrahmânirrahîm) {أَلا تعلوا عَليّ وأتوني مُسلمين} “Bana karşı büyüklük taslamayın ve teslimiyet göstererek bana gelin”' diye yazdı. Hüdhüd mektubu ona bırakınca, kadının kalbine onun çok değerli bir mektup olduğu, Süleyman'dan geldiği ve {أَلا تعلوا عَليّ وأتوني مُسلمين} “'Bana karşı büyüklük taslamayın ve teslimiyet göstererek bana gelin'” [dediği] doğdu.

قَالُوا نَحن أولُوا قُوَّة {قَالَت} إِن الْمُلُوك إِذا دخلُوا قَرْيَة أفسدوها

[Kavmi]: 'Biz güçlü kimseleriz' dediler. {قَالَت} “[Belkıs] dedi ki:” 'Gerçekten hükümdarlar bir memlekete girdikleri zaman orayı ifsat ederler (bozguna uğratırlar).'

وَإِنِّي مُرْسلَة إِلَيْهِم

[Belkıs dedi ki:] 'Ben onlara göndereceğim...

بهدية فَلَمَّا جَاءَت الْهَدِيَّة سُلَيْمَان قَالَ: أتمدونني بِمَال ارْجع إِلَيْهِم

...bir hediye.' Hediye Süleyman'a ulaştığında o: 'Bana mal ile yardım mı ediyorsunuz? Onlara geri dön!' dedi.

فَلَمَّا رَجَعَ إِلَيْهَا رسلها خرجت فزعة فَأقبل مَعهَا ألف قيل مَعَ كل قيل مائَة ألف

Elçileri ona geri dönünce [Belkıs] telaşla yola çıktı. Beraberinde bin kayl (Yemen beyi/önderi) yöneldi; her kaylın yanında da yüz bin [kişi] vardı.

قَالَ: وَكَانَ سُلَيْمَان رجلا مهيباً لَا يبتدأ بِشَيْء حَتَّى يكون هُوَ الَّذِي يسْأَل عَنهُ

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Süleyman çok heybetli bir adamdı; kendisi bir şey hakkında sormadıkça ona bir söze başlanmazdı.'

فَخرج يَوْمئِذٍ فَجَلَسَ على سَرِيره فَرَأى رهجاً قَرِيبا مِنْهُ قَالَ: مَا هَذَا قَالُوا:: بلقيس يَا رَسُول الله قَالَ: وَقد نزلت منا بِهَذَا الْمَكَان قَالَ ابْن عَبَّاس: وَكَانَ بَين سُلَيْمَان وَبَين ملكة سبأ وَمن مَعهَا حِين نظر إِلَى الْغُبَار كَمَا بَين الْكُوفَة والحيرة قَالَ: فَأقبل على جُنُوده فَقَالَ: أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين قَالَ: وَبَين سُلَيْمَان وَبَين عرشها حِين نظر إِلَى الْغُبَار مسيرَة شَهْرَيْن {قَالَ عفريت من الْجِنّ أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك}

O gün çıkıp tahtına oturdu ve kendisine yakın bir toz bulutu gördü. 'Bu nedir?' dedi. 'Ey Allah'ın elçisi, bu Belkıs'tır' dediler. [Süleyman]: 'Bize bu kadar yakın bir yere mi indi?' dedi. İbn Abbâs dedi ki: Toza baktığı sırada Süleyman ile Sebe melikesi ve beraberindekiler arasındaki mesafe, Kûfe ile Hîre arası kadardı. [İbn Abbâs] dedi ki: [Süleyman] askerlerine yönelip: 'Onlar bana teslim olmuş olarak gelmeden önce hanginiz bana onun tahtını getirir?' dedi. Toza baktığı sırada Süleyman ile tahtın [bulunduğu yer] arasında iki aylık bir mesafe vardı. {قَالَ عفريت من الْجِنّ أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك} “Cinlerden bir ifrit: 'Sen makamından kalkmadan önce ben onu sana getiririm' dedi.”

قَالَ: وَكَانَ لِسُلَيْمَان مجْلِس فِيهِ للنَّاس كَمَا تجْلِس الْأُمَرَاء ثمَّ يقوم قَالَ سُلَيْمَان: أُرِيد اعجل من ذَلِك

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Süleyman'ın, emirlerin oturduğu gibi insanlar için oturduğu, sonra da kalktığı bir meclisi vardı. Süleyman: 'Ben bundan daha acele olanını istiyorum' dedi.'

قَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب: أَنا أنظر فِي كتاب رَبِّي ثمَّ آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك

Yanında kitaptan bir ilim bulunan zat: 'Ben Rabbimin kitabına bakayım, sonra sen gözünü kırpmadan önce onu sana getiririm' dedi.

فَنظر إِلَيْهِ سُلَيْمَان فَلَمَّا قطع كَلَامه رد سُلَيْمَان بَصَره فنبع عرشها من تَحت قدم سُلَيْمَان

Süleyman ona baktı. O sözünü bitirince Süleyman bakışını geri çevirdi; bir de baktı ki onun tahtı Süleyman'ın ayağının altından fışkırıp çıkıverdi.

من تَحت كرْسِي كَانَ يضع عَلَيْهِ رجله ثمَّ يصعد إِلَى السرير فَلَمَّا رأى سُلَيْمَان عرشها مُسْتَقرًّا عِنْده {قَالَ هَذَا من فضل رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ} إِذْ أَتَانِي بِهِ قبل أَن يرْتَد إليَّ طرفِي {أم أكفر} إِذْ جعل من هُوَ تَحت يَدي أقدر على الْمَجِيء مني ثمَّ {قَالَ نكروا لَهَا عرشها}

Ayağını üzerine basıp tahtına çıktığı bir kürsünün altından [çıktı]. Süleyman onun tahtını yanında yerleşmiş olarak görünce {قَالَ هَذَا من فضل رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ} “Dedi ki: 'Bu, Rabbimin bir lütfudur; şükür mü edeceğim'” -gözümü kırpmadan önce onu bana getirdiği için- {أم أكفر} “'yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınamak içindir'” -elim altındaki birini [tahtı] getirmeye benden daha kadir kıldığı için-. Sonra {قَالَ نكروا لَهَا عرشها} “'Onun tahtını tanınmaz hâle getirin' dedi.”

فَلَمَّا جَاءَت تقدّمت إِلَى سُلَيْمَان {قيل أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ} ثمَّ قَالَت: يَا سُلَيْمَان إِنِّي أُرِيد أَن أَسأَلك عَن شَيْء فَأَخْبرنِي بِهِ قَالَ: سَلِي

[Belkıs] gelince Süleyman'ın huzuruna vardı. {قيل أهكذا عرشك قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ} “'Senin tahtın da böyle miydi?' denildi. [O da:] 'Tıpkı o' dedi.” Sonra: 'Ey Süleyman! Sana bir şey sormak istiyorum, bana haber ver' dedi. O da: 'Sor' dedi.

قَالَت: أَخْبرنِي عَن مَاء رواء لَا من الأَرْض وَلَا من السَّمَاء

[Belkıs]: 'Bana ne yerden ne de gökten olan, bol ve tatlı bir suyu haber ver' dedi.

قَالَ: وَكَانَ إِذا جَاءَ سُلَيْمَان شَيْء لَا يُعلمهُ يسْأَل الإِنس عَنهُ فَإِن كَانَ عِنْد الإِنس مِنْهُ علم

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Süleyman bilmediği bir şeyle karşılaştığında onu insanlara sorardı. Eğer insanların yanında buna dair bir bilgi varsa [ne âlâ],'

وَإِلَّا سَأَلَ الْجِنّ فَإِن لم يكن عِنْد الْجِنّ علم سَأَلَ الشَّيَاطِين فَقَالَت لَهُ الشَّيَاطِين: مَا أَهْون هَذَا يَا رَسُول الله مر بِالْخَيْلِ فتجري ثمَّ لتملأ الْآنِية من عرقها فَقَالَ لَهَا سُلَيْمَان: عرق الْخَيل قَالَت: صدقت قَالَت: فَأَخْبرنِي عَن لون الرب قَالَ ابْن عَبَّاس: فَوَثَبَ سُلَيْمَان عَن سَرِيره فَخر سَاجِدا فَقَامَتْ عَنهُ وَتَفَرَّقَتْ عَنهُ جُنُوده وجاءه الرَّسُول فَقَالَ: يَا سُلَيْمَان يَقُول

yoksa cinlere sorardı. Eğer cinlerin yanında da bilgi yoksa şeytanlara sorardı. Şeytanlar ona: 'Bu ne kadar kolay bir şeydir ey Allah'ın elçisi! Atları emret, koşsunlar; sonra da kapları onların terinden doldurursun' dediler. Süleyman ona: 'Atların teridir' dedi. [Belkıs]: 'Doğru söyledin' dedi. [Sonra]: 'Bana Rabb'in rengini haber ver' dedi. İbn Abbâs dedi ki: Süleyman tahtından fırlayıp secdeye kapandı. [Belkıs] onun yanından kalktı, ordusu da onun etrafından dağıldı. Derken elçi [melek] ona gelip şöyle dedi: 'Ey Süleyman! Şöyle buyuruyor:

لَك رَبك مَا شَأْنك قَالَ: يَا رب أَنْت أعلم بِمَا قَالَت قَالَ: فَإِن الله يَأْمُرك أَن تعود إِلَى سريرك فتقعد عَلَيْهِ وَترسل إِلَيْهَا وَإِلَى من حضرها من جنودها وَترسل إِلَى جَمِيع جنودك الَّذين حضروك فيدخلوا عَلَيْك فتسألها وتسألهم عَمَّا سَأَلتك عَنهُ قَالَ: فَفعل سُلَيْمَان ذَلِك

Rabbin sana: 'Neyin var?' [diyor].' [Süleyman]: 'Ya Rabbi! Sen onun ne dediğini en iyi bilensin' dedi. [Melek]: 'Şüphesiz Allah tahtına geri dönüp oturmanı, ona ve onun yanında hazır bulunan askerlerine haber göndermeni ve senin yanında hazır bulunan bütün askerlerine de haber göndermeni emrediyor; huzuruna girsinler de ona ve onlara sana ne sorduğunu sorasın' dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: Süleyman bunu yaptı.

فَلَمَّا دخلُوا عَلَيْهِ جَمِيعًا قَالَ لَهَا: عَم سألتيني قَالَت: سَأَلتك عَن مَاء رواء لَا من الأَرْض وَلَا من السَّمَاء قَالَ: قلت لَك عرق الْخَيل قَالَت: صدقت

Hepsi birden huzuruna girince [Süleyman] kadına: 'Bana ne hakkında sormuştun?' dedi. Kadın: 'Sana ne yerden ne de gökten olan, bol ve tatlı bir suyu sormuştum' dedi. [Süleyman]: 'Sana atların teridir demiştim' dedi. Kadın: 'Doğru söyledin' dedi.

قَالَ: وَعَن أَي شَيْء سألتيني قَالَت: مَا سَأَلتك عَن شَيْء إِلَّا عَن هَذَا قَالَ لَهَا سُلَيْمَان: فلأي شَيْء خَرَرْت عَن سَرِيرِي قَالَت: كَانَ ذَلِك لشَيْء لَا أَدْرِي مَا هُوَ

[Süleyman]: 'Başka ne hakkında sormuştun?' dedi. Kadın: 'Sana bundan başka bir şey sormadım' dedi. Süleyman ona: 'Öyleyse ben ne diye tahtımdan [yere] kapandım?' dedi. Kadın: 'Bu, ne olduğunu bilmediğim bir şeyden dolayı idi' dedi.

فَسَأَلَ جنودها فَقَالُوا: مثل قَوْلهَا

[Süleyman] kadının askerlerine sordu; onlar da kadının sözü gibi söylediler.

فَسَأَلَ جُنُوده من الإِنس وَالْجِنّ وَالطير وكل شَيْء كَانَ حَضَره من جُنُوده فَقَالُوا: مَا سَأَلتك يَا رَسُول الله عَن شَيْء إِلَّا عَن مَاء رواء قَالَ: وَقد كَانَ

[Süleyman] insanlardan, cinlerden, kuşlardan ve yanında hazır bulunan ordusunun her bir ferdinden olan askerlerine sordu. Onlar: 'Ey Allah'ın elçisi! O sana bol ve tatlı bir sudan başka bir şey sormadı' dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: Ve gerçekten de öyle olmuştu.

قَالَ لَهُ الرَّسُول: يَقُول الله لَك: ارْجع ثمَّة إِلَى مَكَانك فَإِنِّي قد كفيتكم فَقَالَ سُلَيْمَان للشياطين: ابنو لي صرحاً تدخل عَليّ فِيهِ بلقيس فَرجع الشَّيَاطِين بَعضهم إِلَى بعض فَقَالُوا لِسُلَيْمَان: يَا رَسُول الله قد سخر الله لَك مَا سخر وبلقيس ملكة سبأ ينْكِحهَا فتلد لَهُ غُلَاما فَلَا ننفك لَهُ من الْعُبُودِيَّة أبدا قَالَ: وَكَانَت امْرَأَة شَعْرَاء السَّاقَيْن فَقَالَت الشَّيَاطِين: ابنو لَهُ بنياناً كَأَنَّهُ المَاء يرى ذَلِك مِنْهَا فَلَا يَتَزَوَّجهَا فبنوا لَهُ صرحاً من قَوَارِير فَجعلُوا لَهُ طوابيق من قَوَارِير وَجعلُوا من بَاطِن الطوابيق كل شَيْء يكون من الدَّوَابّ فِي الْبَحْر

Elçi [melek] ona şöyle demişti: 'Allah sana şöyle buyuruyor: Oraya, kendi yerine dön; çünkü Ben siz[in endişenizi] giderdim.' Süleyman şeytanlara: 'Bana, içine Belkıs'ın gireceği bir köşk yapın' dedi. Şeytanlar birbirlerine dönüp [aralarında] dediler ki: 'Allah Süleyman'a emrine verdiği şeyleri verdi. Sebe melikesi Belkıs'ı da nikâhlar da kadın ona bir erkek çocuk doğurursa, biz asla onun köleliğinden kurtulamayız.' [İbn Abbâs] dedi ki: Kadın baldırları kıllı bir kadındı. Şeytanlar: 'Ona su gibi görünen bir bina yapın ki kadındaki bu [kusuru] görsün de onunla evlenmesin' dediler. Böylece ona camdan bir köşk yaptılar; onun camdan kat kat döşemelerini kurup bu döşemelerin alt tarafına denizdeki canlılardan ne varsa hepsini koydular,

من السّمك وَغَيره ثمَّ اطبقوه ثمَّ قَالُوا لِسُلَيْمَان: ادخل الصرح

balıklardan ve diğerlerinden... Sonra üzerini kapattılar. Ardından Süleyman'a: 'Köşke gir' dediler.

فألقي كرسياً فِي أقْصَى الصرح

Köşkün en uç noktasına bir kürsü konuldu.

فَلَمَّا دخله أَتَى الْكُرْسِيّ فَصَعدَ عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: أدخلُوا عليَّ بلقيس فَقيل لَهَا ادخلي الصرح فَلَمَّا ذهبت فرأت صُورَة السّمك وَمَا يكون فِي المَاء من الدَّوَابّ {حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا} لتدخل

[Süleyman] oraya girince kürsüye varıp üzerine çıktı. Sonra: 'Belkıs'ı huzuruma alın' dedi. Kadına: 'Köşke gir' denildi. Kadın yürüyüp balıkların ve suda bulunan canlıların görüntüsünü görünce {حسبته لجة وكشفت عَن سَاقيهَا} “onu derin bir su sandı ve girmek için baldırlarını açtı.”

وَكَانَ شعر سَاقهَا ملتوياً على سَاقيهَا

Baldırının kılları ise bacaklarına dolanmış durumdaydı.

فَلَمَّا رَآهُ سُلَيْمَان ناداها وَصرف وَجهه عَنْهَا {إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير} فَأَلْقَت ثوبها وَقَالَت {رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين}

Süleyman bunu görünce yüzünü ondan çevirerek ona seslendi: {إِنَّه صرح ممرد من قَوَارِير} “'O, camdan yapılmış şeffaf bir köşktür.'” Bunun üzerine kadın elbisesini indirdi ve: {رب إِنِّي ظلمت نَفسِي وَأسْلمت مَعَ سُلَيْمَان لله رب الْعَالمين} “'Rabbim! Ben gerçekten kendime zulmetmişim. Artık Süleyman'la beraber âlemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum' dedi.”

فَدَعَا سُلَيْمَان الإِنس فَقَالَ: مَا أقبح هَذَا مَا يذهب هَذَا قَالُوا: يَا رَسُول الله الموسى

Bunun üzerine Süleyman insanları çağırıp: 'Bu ne kadar çirkin! Bunu ne giderir?' dedi. 'Ey Allah'ın elçisi, ustura' dediler.

فَقَالَ: الموسى تقطع ساقي الْمَرْأَة ثمَّ دَعَا الشَّيَاطِين فَقَالَ مثل ذَلِك فتلكؤا عَلَيْهِ ثمَّ جعلُوا لَهُ النورة قَالَ ابْن عَبَّاس: فَإِنَّهُ لأوّل يَوْم رؤيت فِيهِ النورة

[Süleyman]: 'Ustura kadının bacaklarını keser' dedi. Sonra şeytanları çağırıp aynı şeyi söyledi. Önce tereddüt edip ağırdan aldılar, sonra onun için nûre (tüy dökücü macun) yaptılar. İbn Abbâs dedi ki: Bu, nûrenin görüldüğü ilk gündü.

قَالَ: واستنكحها سُلَيْمَان ﵇

[İbn Abbâs] dedi ki: 'Ve Süleyman aleyhisselâm onunla evlendi.'

قَالَ ابْن أبي حَاتِم: قَالَ أَبُو بكر ابْن أبي شيبَة: مَا أحْسنه من حَدِيث وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن شَدَّاد قَالَ: كَانَ سُلَيْمَان ﵇ إِذا أَرَادَ أَن يسير وضع كرسيه فَيَأْتِي من أَرَادَ من الانس وَالْجِنّ ثمَّ يَأْمر الرّيح فتحملهم ثمَّ يَأْمر الطير فتظلهم

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Ebû Bekr İbn Ebî Şeybe şöyle demiştir: 'Bu ne kadar güzel bir hadistir!' Feryâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Abdullah b. Şeddâd'dan nakletmişlerdir; o şöyle demiştir: Süleyman aleyhisselâm sefere çıkmak istediğinde kürsüsünü koyar, insanlardan ve cinlerden dilediği kimseler gelir, sonra rüzgâra emreder, o da onları taşırdı. Sonra kuşlara emreder, onlar da gölge yaparlardı.

فَبينا هُوَ يسير إِذْ عطشوا فَقَالَ: مَا ترَوْنَ بعد المَاء قَالُوا: لَا نَدْرِي

O böyle ilerlerken susadılar. [Süleyman]: 'Suyun uzaklığı hakkında ne dersiniz?' dedi. 'Bilmiyoruz' dediler.

فتفقد الهدهد وَكَانَ لَهُ مِنْهُ منزلَة لَيْسَ بهَا طير غَيره فَقَالَ {مَا لي لَا أرى الهدهد أم كَانَ من الغائبين لأعذبنه عذَابا شَدِيدا} وَكَانَ عَذَابه إِذا عذب الطير نتفه ثمَّ يجففه فِي الشَّمْس {أَو لأذبحنه أَو ليأتيني بسُلْطَان مُبين} يَعْنِي بِعُذْر بَين

Bunun üzerine hüdhüdü aradı -ki onun yanında başka hiçbir kuşta bulunmayan bir mertebesi vardı-. Şöyle dedi: {مَا لي لَا أرى الهدهد أم كَانَ من الغائبين لأعذبنه عذَابا شَدِيدا} “'Bana ne oluyor ki hüdhüdü göremiyorum? Yoksa kayıplara mı karıştı? Ona mutlaka şiddetli bir azapla azap edeceğim'” -kuşa azap edeceği zaman onun tüylerini yolar, sonra onu güneşte kuruturdu- {أَو لأذبحنه أَو ليأتيني بسُلْطَان مُبين} “'ya da onu keseceğim yahut bana apaçık bir delil getirecektir.'” Yani apaçık bir mazeret [getirecektir].

فَلَمَّا جَاءَ الهدهد استقبلته الطير فَقَالَت لَهُ: قد أوعدك سُلَيْمَان فَقَالَ لَهُم: هَل اسْتثْنى فَقَالُوا لَهُ: نعم

Hüdhüd gelince kuşlar onu karşılayıp ona: 'Süleyman seni cezalandırmakla tehdit etti' dediler. O onlara: 'Bir istisna yaptı mı?' dedi. Onlar: 'Evet,'

قد قَالَ: إِلَّا أَن يَجِيء بِعُذْر بَين

''Açık bir mazeret getirmesi müstesna' dedi' dediler.

فجَاء بِخَبَر صَاحِبَة سبأ فَكتب مَعَه إِلَيْهَا (بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم أَلا تعلوا عليَّ وائتوني مُسلمين) فَأَقْبَلت بلقيس فَلَمَّا كَانَت على قدر فَرسَخ قَالَ سُلَيْمَان {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين قَالَ عفريت من الْجِنّ أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك} فَقَالَ سُلَيْمَان: أُرِيد اعجل من ذَلِك

[Hüdhüd] Sebe melikesinin haberini getirdi. Süleyman onunla kadına: '(Bismillâhirrahmânirrahîm. Bana karşı büyüklük taslamayın ve teslim olmuş kimseler olarak gelin)' diye yazdı. Belkıs yola çıktı. Bir fersah mesafeye geldiğinde Süleyman: {أَيّكُم يأتيني بِعَرْشِهَا قبل أَن يأتوني مُسلمين قَالَ عفريت من الْجِنّ أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن تقوم من مقامك} “'Onlar bana teslim olmuş olarak gelmeden önce hanginiz bana onun tahtını getirir? Cinlerden bir ifrit: 'Sen makamından kalkmadan önce ben onu sana getiririm' dedi.'” Süleyman: 'Ben bundan daha acele olanını istiyorum' dedi.

فَقَالَ الَّذِي عِنْده علم من الْكتاب {أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} فَأتى بالعرش فِي نفق فِي الأَرْض يَعْنِي سرب فِي الأَرْض قَالَ سُلَيْمَان: غيروه

Yanında kitaptan bir ilim bulunan zat: {أَنا آتِيك بِهِ قبل أَن يرْتَد إِلَيْك طرفك} “'Sen gözünü kırpmadan önce ben onu sana getiririm'” dedi ve tahtı yerin altındaki bir tünelden, yani yerin altındaki bir geçitten getirdi. Süleyman: 'Onu tanınmaz hâle getirin' dedi.

فَلَمَّا جَاءَت {قيل أهكذا عرشك} فاستنكرت السرعة وَرَأَتْ الْعَرْش {قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ}

[Belkıs] gelince {قيل أهكذا عرشك} “'Senin tahtın da böyle miydi?' denildi.” Bu kadar çabuk olmasına şaşırdı ve tahtı görünce: {قَالَت كَأَنَّهُ هُوَ} “'Tıpkı o' dedi.”

قيل لَهَا ادخلي الصرح فَلَمَّا رَأَتْهُ حسبته {لجة} مَاء {وكشفت عَن سَاقيهَا} فَإِذا هِيَ امْرَأَة شعراء فَقَالَ سُلَيْمَان: مَا يذهب هَذَا فَقَالَ بعض الْجِنّ: أَنا أذهبه

Ona: 'Köşke gir' denildi. Onu görünce bir su {لجة} “birikintisi (derin su)” sandı {وكشفت عَن سَاقيهَا} “ve baldırlarını açtı.” Bir de baktılar ki bacakları kıllı bir kadın. Süleyman: 'Bunu ne giderir?' dedi. Cinlerden biri: 'Onu ben gideririm' dedi

وصنعت لَهُ النورة

ve onun için nûre (tüy dökücü macun) yapıldı.

وَكَانَ أول مَا صنعت النورة وَكَانَ اسْمهَا بلقيس

Nûre ilk defa yapılmış oldu. Kadının adı ise Belkıs idi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عِكْرِمَة قَالَ: لما تزوج سُلَيْمَان بلقيس قَالَ: مَا مستني حَدِيدَة قطّ فَقَالَ للشياطين: أنظروا أَي شَيْء يذهب بالشعر غير الْحَدِيد فوضعوا لَهُ النورة فَكَانَ أول من وَضعهَا شياطين سُلَيْمَان

İbn Asâkir, İkrime'den nakletti; o şöyle demiştir: Süleyman Belkıs ile evlendiğinde kadın: 'Bana asla demir değmedi' dedi. [Süleyman] şeytanlara: 'Demirden başka kılı neyin gidereceğine bakın' dedi. Onlar da onun için nûreyi yaptılar. Dolayısıyla onu ilk yapanlar Süleyman'ın şeytanları oldu.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه والعقيلي عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أول من صنعت لَهُ الحمامات سُلَيْمَان

Buhârî Târîh'inde ve Ukaylî, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletmişlerdir; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kendisi için hamamların ilk yapıldığı kişi Süleyman'dır' buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن عدي فِي الْكَامِل وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أول من دخل الْحمام سُلَيْمَان فَلَمَّا وجد حره أوَّهَ من عَذَاب الله

Taberânî, İbn Adiy el-Kâmil'de ve Beyhakî Şu'ab'da, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletmişlerdir; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Hamama ilk giren kişi Süleyman'dır. Sıcaklığını hissedince Allah'ın azabından dolayı 'Âh!' dedi' buyurdu.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن مُجَاهِد قَالَ: لما قدمت ملكة سبأ على سُلَيْمَان رَأَتْ حطباً جزلاً فَقَالَت لغلام سُلَيْمَان: هَل يعرف مَوْلَاك كم وزن هَذَا الدُّخان فَقَالَ: أَنا أعلم فَكيف مولَايَ قَالَت: فكم وَزنه فَقَالَ الْغُلَام: يُوزن الْحَطب ثمَّ يحرق ثمَّ يُوزن الرماد فَمَا نقص فَهُوَ دخانه

Ebû Nuaym el-Hilye'de Mücâhid'den nakletti; o şöyle demiştir: Sebe melikesi Süleyman'ın yanına geldiğinde iri odunlar gördü ve Süleyman'ın kölesine: 'Efendin bu [odunların çıkaracağı] dumanın ağırlığının ne kadar olduğunu bilir mi?' dedi. Köle: 'Ben bile bilirim, nerede kaldı efendim bilemeyecek!' dedi. Kadın: 'Ağırlığı ne kadardır?' dedi. Köle: 'Odun tartılır, sonra yakılır, ardından külü tartılır; eksilen miktar ne ise onun dumanı odur' dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الزّهْد عَن الْأَوْزَاعِيّ قَالَ: كسر برج من أبراج تدمر فَأَصَابُوا فِيهِ امْرَأَة حسناء دعجاء مدمجى كَأَن أعطافها طي الطوامير عَلَيْهَا عِمَامَة طولهَا ثَمَانُون ذِرَاعا مَكْتُوب على طرف الْعِمَامَة بِالذَّهَب (بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم) إِنَّا بلقيس ملكة سبأ زَوْجَة سُلَيْمَان بن دَاوُد ملكت الدُّنْيَا كَافِرَة ومؤمنة مَا لم يملكهُ أحد قبلي وَلَا يملكهُ أحد بعدِي صَار مصيري إِلَى الْمَوْت فأقصروا يَا طلاب الدُّنْيَا

Beyhakî ez-Zühd'de Evzâî'den nakletti; o şöyle demiştir: Tedmür burçlarından bir burç yıkıldı; içinde gözleri iri ve simsiyah, endamlı, sanki vücut hatları tomar tomar dürülmüş gibi güzel bir kadın buldular. Üzerinde seksen arşın uzunluğunda bir sarık vardı ve sarığın ucunda altınla şöyle yazılmıştı: '(Bismillâhirrahmânirrahîm.) Şüphesiz ben Sebe melikesi, Dâvûd oğlu Süleyman'ın hanımı Belkıs'ım. Gerek kâfirken gerekse mümin iken dünyaya, benden önce hiç kimsenin sahip olmadığı ve benden sonra da hiç kimsenin sahip olamayacağı şekilde hükmettim. Sonunda varacağım yer ölüm oldu. Artık dünya talipleri, [hırslarınızı] kısın!'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سَلمَة بن عبد الله بن ربعي قَالَ: لما أسلمت بلقيس تزَوجهَا سُلَيْمَان وَأَمْهَرهَا باعلبك

İbn Asâkir, Seleme b. Abdillâh b. Rib'î'den nakletti; o şöyle demiştir: Belkıs Müslüman olunca Süleyman onunla evlendi ve mehir olarak ona Ba'lebek'i verdi.

- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد أرسلنَا إِلَى ثَمُود أَخَاهُم صَالحا أَن اعبدوا الله فَإِذا هم فريقا يختصمون قَالَ يَا قوم لم تَسْتَعْجِلُون بالسيئه قبل الحسنه لَوْلَا تستغفرون الله اعلكم ترحمون قَالُوا إطيرنا بك وبمن مَعَك قَالَ طائركم عِنْد الله بل أَنْتُم قوم تفتنون وَكَانَ فِي الْمَدِينَة تِسْعَة رَهْط يفسدون فِي الأَرْض وَلَا يصلحون قَالُوا تقاسموا بِاللَّه لنبيتنه وَأَهله ثمَّ لنقولن لوَلِيِّه مَا شَهِدنَا مهلك أَهله وَإِنَّا لصادقون ومكروا مكرا ومكرنا مكرا وهم لَا يَشْعُرُونَ فانظركيف كَانَ عَاقِبَة مَكْرهمْ إِنَّا دمرناهم وقومهم أَجْمَعِينَ فَتلك بُيُوتهم خاوية بِمَا ظلمُوا

- Yüce Allah'ın şu âyeti: 'Andolsun biz Semûd kavmine: «Allah'a kulluk edin» diye kardeşleri Sâlih'i gönderdik. Bir de ne görsün, onlar birbiriyle çekişen iki fırka olmuşlar! [Sâlih]: «Ey kavmim! İyilikten önce niçin hemen kötülüğü istiyorsunuz? Merhamet olunasınız diye Allah'tan bağışlanma dileseniz ya!» dedi. Onlar: «Sen ve seninle beraber olanlar yüzünden uğursuzluğa uğradık» dediler. [Sâlih]: «Uğursuzluğunuzun sebebi Allah katındadır. Doğrusu siz imtihan edilmekte olan bir kavimsiniz» dedi. O şehirde, yeryüzünde bozgunculuk yapan ve ıslah etmeyen dokuz kişi vardı. Birbirlerine: «Allah adına yeminleşin; geceleyin mutlaka ona ve ailesine baskın yapıp öldürelim, sonra da velisine: 'Ailesinin helak edildiğine şahit olmadık, bizler gerçekten doğru söyleyenleriz' diyelim» dediler. Onlar bir tuzak kurdular, biz de onlar farkında olmadan bir tuzak kurduk. Tuzaklarının sonunun nasıl olduğuna bir bak! Şüphesiz biz onları da kavimlerini de toptan helak ettik. İşte zulmetmeleri yüzünden çökmüş, ıpıssız kalmış evleri!'

إِن فِي ذَلِك لآيَة لقوم يعلمُونَ وأنجينا الَّذين آمنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ ولوطا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أتأتون الْفَاحِشَة وَأَنْتُم تبصرون أإنكم لتأتون الرِّجَال شَهْوَة من دون النِّسَاء بل أَنْتُم قوم تجهلون فَمَا كَانَ جَوَاب قومه إِلَّا أَن قَالُوا أخرجُوا آل لوط من قريتكم إِنَّهُم أنَاس يتطهرون فأنجيناه وَأَهله إِلَّا امْرَأَته قدرناها من الغابرين وأمطرنا عَلَيْهِم مَطَرا فسَاء مطر الْمُنْذرين

'Şüphesiz bunda bilen bir kavim için bir ibret vardır. İman edip de takva sahibi olanları kurtardık. Lût'u da [gönderdik]. Hani o kavmine şöyle demişti: «Göz göre göre o hayâsızlığı mı yapıyorsunuz? Siz kadınları bırakıp da şehvetle erkeklere mi yaklaşıyorsunuz? Doğrusu siz cahillik eden bir topluluksunuz.» Kavminin cevabı sadece: «Lût ailesini memleketinizden çıkarın; çünkü onlar temiz kalmak isteyen insanlarmış!» demekten ibaret oldu. Biz de onu ve ailesini kurtardık; ancak karısı müstesna, onu geride kalanlardan takdir ettik. Ve üzerlerine bir yağmur yağdırdık. Uyarılanların yağmuru ne de kötü oldu!'

أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَإِذا هم فريقان يختصمون} قَالَ: مُؤمن وَكَافِر قَوْلهم صَالح مُرْسل من ربه

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {فَإِذا هم فريقان يختصمون} “Bir de ne görsün, onlar birbiriyle çekişen iki fırka olmuşlar” ayeti hakkında Mücâhid'den nakletmişlerdir; o şöyle demiştir: '[Biri] mümin, [diğeri] kâfir. [Müminlerin] sözü: 'Sâlih Rabbi tarafından gönderilmiştir',

وَقَوْلهمْ لَيْسَ بمرسل

[kâfirlerin] sözü ise: 'O gönderilmiş bir peygamber değildir' [şeklindeydi].'

وَفِي قَوْله {لم تَسْتَعْجِلُون بِالسَّيِّئَةِ} قَالَ: الْعَذَاب {قبل الْحَسَنَة} قَالَ: الرَّحْمَة

{لم تَسْتَعْجِلُون بِالسَّيِّئَةِ} “Niçin hemen kötülüğü istiyorsunuz” kavli hakkında: 'Azabı', {قبل الْحَسَنَة} “iyilikten önce” kavli hakkında ise: 'Rahmetten önce' dedi.

وَفِي قَوْله {قَالُوا اطيرنا بك} قَالَ: تشاءمنا

{قَالُوا اطيرنا بك} “'Senin yüzünden uğursuzluğa uğradık' dediler” kavli hakkında: '[Yani] 'Uğursuzluk saydık' [dedi].' dedi.