وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: لما بنوا لَهُ الصرح ارْتقى فَوْقه فَأمر بنشابة فَرمى بهَا نَحْو السَّمَاء فَردَّتْ إِلَيْهِ وَهِي متلطخة دَمًا فَقَالَ: قتلت اله مُوسَى
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den şöyle dediğini rivayet etti: "Kendisi için kuleyi inşa ettiklerinde onun üzerine çıktı, bir ok istedi ve onu göğe doğru fırlattı. Ok, kana bulanmış olarak kendisine geri döndü. Bunun üzerine: 'Mûsâ'nın ilahını öldürdüm' dedi."
- قَوْله تَعَالَى: فأخذناه وَجُنُوده فنبذناهم فِي اليم فانظركيف كَانَ عَاقِبَة الظَّالِمين وجعلناهم أَئِمَّة يدعونَ إِلَى النَّار وَيَوْم الْقِيَامَة لَا ينْصرُونَ وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة هم من المقبوحين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {فأخذناه وَجُنُوده فنبذناهم فِي اليم فانظركيف كَانَ عَاقِبَة الظَّالِمين وجعلناهم أَئِمَّة يدعونَ إِلَى النَّار وَيَوْم الْقِيَامَة لَا ينْصرُونَ وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة هم من المقبوحين} “Bunun üzerine biz de onu ve ordularını yakalayıp denize atıverdik. Bak işte, zalimlerin sonu nasıl oldu! Onları ateşe çağıran önderler yaptık; kıyamet gününde de yardım görmezler. Bu dünyada da onların peşine lanet taktık. Kıyamet gününde ise onlar nefretle kovulmuş kimselerden olacaklardır.”
أخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فنبذناهم فِي اليم} قَالَ: فِي الْبَحْر
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {فنبذناهم فِي اليم} “Onları denize atıverdik” buyruğu hakkında: "Denize [attık]" dediğini rivayet ettiler.
بَحر يُقَال لَهُ ساف من وَرَاء مصر غرقهم الله فِيهِ
"Mısır'ın ardında Sâf denilen bir denizdir; Allah onları orada boğdu."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وجعلناهم أَئِمَّة يدعونَ إِلَى النَّار} قَالَ: جعلهم الله أَئِمَّة يدعونَ إِلَى الْمعاصِي
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وجعلناهم أَئِمَّة يدعونَ إِلَى النَّار} “Onları ateşe çağıran önderler yaptık” buyruğu hakkında: "Allah onları günahlara çağıran önderler kıldı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} لعنة أُخْرَى ثمَّ اسْتقْبل فَقَالَ {هم من المقبوحين}
İbnu'l-Münzir, İbn Cüreyc'den {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} “Bu dünyada da onların peşine lanet taktık, kıyamet gününde de” buyruğu hakkında: "[Kıyamet gününde de] başka bir lanet [taktık]. Sonra yeni bir söze başlayarak {هم من المقبوحين} 'Onlar nefretle kovulmuş kimselerdendir' buyurdu" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: لعنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة هُوَ كَقَوْلِه {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة}
Abd b. Humeyd, Katâde radıyallâhu anh'tan {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} “Bu dünyada da onların peşine lanet taktık, kıyamet gününde de” buyruğu hakkında: "Dünyada da ahirette de lanetlendiler; bu, O'nun: {وأتبعناهم فِي هَذِه الدُّنْيَا لعنة وَيَوْم الْقِيَامَة} 'Bu dünyada da onların peşine lanet taktık, kıyamet gününde de' buyruğu gibidir" dediğini rivayet etti.
- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب من بعد مَا أهلكنا الْقُرُون الأولى بصائر للنَّاس وَهدى وَرَحْمَة لَعَلَّهُم يتذكرون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب من بعد مَا أهلكنا الْقُرُون الأولى بصائر للنَّاس وَهدى وَرَحْمَة لَعَلَّهُم يتذكرون} “Andolsun biz, önceki nesilleri helak ettikten sonra Mûsâ'ya, düşünüp öğüt alsınlar diye insanlar için basiretler (kalp gözlerini açan deliller), bir hidayet ve bir rahmet olarak Kitab'ı verdik.”
أخرج الْبَزَّار وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أهلك الله قوما وَلَا قرنا وَلَا أمة وَلَا أهل قَرْيَة بِعَذَاب من السَّمَاء مُنْذُ أنزل التَّوْرَاة على وَجه الأَرْض غير الْقرْيَة الَّتِي مسخت قردة
el-Bezzâr, İbnu'l-Münzir, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdeveyh, Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Allah yeryüzüne Tevrat'ı indirdiğinden beri, maymuna dönüştürülen o kasaba halkı müstesna, hiçbir topluluğu, hiçbir nesli, hiçbir ümmeti ve hiçbir belde halkını gökten gelen bir azap ile helak etmemiştir."
ألم تَرَ إِلَى قَوْله {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب من بعد مَا أهلكنا الْقُرُون الأولى} وَأخرجه الْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن أبي سعيد مَوْقُوفا
"O'nun {وَلَقَد آتَيْنَا مُوسَى الْكتاب من بعد مَا أهلكنا الْقُرُون الأولى} 'Andolsun biz, önceki nesilleri helak ettikten sonra Mûsâ'ya Kitab'ı verdik' buyruğunu görmedin mi?" Bunu el-Bezzâr, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim başka bir tarikten Ebû Saîd'den mevkûf olarak da rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {بصائر للنَّاس} قَالَ: بَيِّنَةٌ
İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {بصائر للنَّاس} “İnsanlar için basiretler” buyruğu hakkında: "Açık bir delil [demektir]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: البصائر الْهدى
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'in şöyle dediğini rivayet etti: "Basâir, hidayettir."
بصائر مَا فِي قُلُوبهم لذنوبهم
"Günahları sebebiyle kalplerinde olanı [gösteren] basiretlerdir."
- قَوْله تَعَالَى: وَمَا كنت بِجَانِب الغربي إِذْ قضينا إِلَى مُوسَى الْأَمر وَمَا كنت من الشَّاهِدين وَلَكنَّا أنشأنا قرونا فتطاول عَلَيْهِم الْعُمر وَمَا كنت ثاويا فِي أهل مَدين تتلو عَلَيْهِم آيَاتنَا وَلَكنَّا كُنَّا مرسلين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَمَا كنت بِجَانِب الغربي إِذْ قضينا إِلَى مُوسَى الْأَمر وَمَا كنت من الشَّاهِدين وَلَكنَّا أنشأنا قرونا فتطاول عَلَيْهِم الْعُمر وَمَا كنت ثاويا فِي أهل مَدين تتلو عَلَيْهِم آيَاتنَا وَلَكنَّا كُنَّا مرسلين} “Biz Mûsâ'ya emri (vahyi) bildirdiğimiz zaman sen batı tarafında değildin, [o olaya] şahit olanlardan da değildin. Fakat biz nice nesiller var ettik de onların üzerinden uzun ömürler/zamanlar geçti. Sen Medyen halkı arasında ikamet edip de onlara ayetlerimizi okuyor da değildin; lâkin [seni] peygamber olarak gönderen biziz.”
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمَا كنت بِجَانِب الغربي} قَالَ: جَانب غربي الْجَبَل
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَمَا كنت بِجَانِب الغربي} “Sen batı tarafında değildin” buyruğu hakkında: "Dağın batı tarafında [değildin]" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَمَا كنت ثاوياً} قَالَ: الثاوي الْمُقِيم
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den {وَمَا كنت ثاوياً} “Sen ikamet eden değildin” buyruğu hakkında: "es-Sâvî, ikamet eden kimsedir" dediğini rivayet etti.
- قَوْله تَعَالَى: وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا وَلَكِن رَحْمَة من رَبك لتنذر قوما مَا أَتَاهُم من نَذِير من قبلك لَعَلَّهُم يتذكرون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا وَلَكِن رَحْمَة من رَبك لتنذر قوما مَا أَتَاهُم من نَذِير من قبلك لَعَلَّهُم يتذكرون} “Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında da değildin. Fakat Rabbinden bir rahmet olarak, senden önce kendilerine hiçbir uyarıcı gelmemiş bir kavmi, düşünüp öğüt alsınlar diye uyarman için [seni peygamber gönderdik].”
أخرج الْفرْيَابِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ فِي قَوْله {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} قَالَ: نُودُوا يَا أمة مُحَمَّد أَعطيتكُم قبل أَن تَسْأَلُونِي واستجبت لكم قبل أَن تَدعُونِي
el-Firyâbî, en-Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Merdeveyh ve her ikisi ed-Delâil'de olmak üzere Ebû Nuaym ile el-Beyhakî, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} “Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onlara şöyle seslenildi: 'Ey Muhammed ümmeti! Siz benden istemeden önce size verdim ve siz bana dua etmeden önce duanıza icabet ettim.'"
وَأخرجه ابْن مرْدَوَيْه من وَجه آخر عَن أبي هُرَيْرَة مَرْفُوعا
İbn Merdeveyh bunu başka bir tarikten Ebû Hureyre'den merfû olarak da rivayet etmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ إِن رب الْعِزَّة نَادَى يَا أمة مُحَمَّد إِن رَحْمَتي سبقت غَضَبي ثمَّ أنزلت هَذِه الْآيَة فِي سُورَة مُوسَى وَفرْعَوْن {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا}
Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Asâkir, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet ettiler: "İzzet Rabbi şöyle seslendi: 'Ey Muhammed ümmeti! Şüphesiz rahmetim gazabımı geçmiştir.' Sonra Mûsâ ve Firavun sûresinde şu ayet indirildi: {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} 'Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin'."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وأيو نصر السجْزِي فِي الابانة والديلمي عَن عَمْرو بن عبسة قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن قَوْله {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا وَلَكِن رَحْمَة من رَبك} مَا كَانَ النداء وَمَا كَانَت الرَّحْمَة قَالَ كتاب كتبه الله قبل أَن يخلق خلقه بألفي عَام ثمَّ وَضعه على عَرْشه ثمَّ نَادَى: يَا أمة مُحَمَّد سبقت رَحْمَتي غَضَبي أعيتكم قبل أَن تَسْأَلُونِي وغفرت لكم قبل أَن تستغفروني فَمن لَقِيَنِي مِنْكُم يشْهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّد عَبدِي ورسولي صَادِقا أدخلته الْجنَّة
İbn Merdeveyh, Delâil'de Ebû Nuaym, el-İbâne'de Ebû Nasr es-Siczî ve ed-Deylemî, Amr b. Abese'den şöyle rivayet ettiler: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا وَلَكِن رَحْمَة من رَبك} 'Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin, fakat Rabbinden bir rahmet olarak...' buyruğu hakkında 'O nida neydi ve o rahmet neydi?' diye sordum. Şöyle buyurdu: 'Allah'ın yaratıklarını yaratmasından iki bin yıl önce yazdığı, sonra da Arş'ının üzerine koyduğu bir kitaptır. Sonra şöyle seslendi: Ey Muhammed ümmeti! Rahmetim gazabımı geçmiştir. Siz benden istemeden önce size verdim ve benden bağışlanma dilemeden önce sizi bağışladım. Sizden kim bana içtenlikle Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederek kavuşursa onu cennete koyarım.'"
وَأخرج الْحلِيّ فِي الديباج عَن سهل بن سعد السَّاعِدِيّ مَرْفُوعا
el-Hıllî ed-Dîbâc'da Sehl b. Sa'd es-Sâidî'den merfû olarak rivayet etti:
مثله
"Bunun bir benzerini."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن حُذَيْفَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من شغله ذكري عَن مَسْأَلَتي أَعْطيته قبل أَن يسألني
İbn Merdeveyh ve Delâil'de Ebû Nuaym, Huzeyfe'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Kimi beni zikretmek benden istemekten alıkoyarsa, o benden istemeden önce ona veririm."
وَذَلِكَ فِي قَوْله {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} قَالَ: نُودُوا يَا أمة مُحَمَّد مَا دعوتمونا إِلَّا استجبنا لكم وَلَا سألتمونا إِلَّا أعطيناكم
"Bu, {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} 'Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin' buyruğu hakkındadır. [Allah] şöyle buyurdu: 'Onlara şöyle seslenildi: Ey Muhammed ümmeti! Bize ne dua ettiyseniz mutlaka icabet ettik ve bizden ne istediyseniz mutlaka verdik.'"
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لما قرب الله مُوسَى إِلَى طور سينا نجينا قَالَ: أَي رب هَل أحد أكْرم عَلَيْك مني قربتني نجيا وكلمتني تكليماً قَالَ: نعم
İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Allah, Mûsâ'yı Sînâ Tûru'na fısıldaşan bir kimse olarak yaklaştırdığında [Mûsâ]: 'Ey Rabbim! Benden daha değerli/üstün kimse var mı? Beni fısıldaşan bir kimse olarak yaklaştırdın ve benimle doğrudan konuştun' dedi. [Allah]: 'Evet,' buyurdu,"
مُحَمَّد أكْرم عَليّ مِنْك
"'Muhammed katımda senden daha değerlidir.'"
قَالَ: فَإِن كَانَ مُحَمَّد أكْرم عَلَيْك مني فَهَل أمة مُحَمَّد أكْرم من بني إِسْرَائِيل فلقت لَهُم الْبَحْر وأنجيتهم من فِرْعَوْن وَعَمله وأطعمتهم الْمَنّ والسلوى
"[Mûsâ]: 'Eğer Muhammed katında benden daha değerli ise, peki Muhammed'in ümmeti İsrâiloğullarından daha mı değerlidir? Onlar için denizi yardın, onları Firavun'dan ve onun yaptıklarından kurtardın, onlara kudret helvası ve bıldırcın eti yedirdin' dedi."
قَالَ: نعم
"[Allah]: 'Evet,' buyurdu,"
أمة مُحَمَّد أكْرم عَليّ من بني إِسْرَائِيل
"'Muhammed'in ümmeti katımda İsrâiloğullarından daha değerlidir.'"
قَالَ: إلهي أرنيهم قَالَ: إِنَّك لن تراهم وَإِن شِئْت أسمعتك
"[Mûsâ]: 'İlahım! Onları bana göster' dedi. [Allah]: 'Sen onları göremezsin; fakat dilersen sana işittireyim,'"
صوتهم
"'onların sesini.'"
قَالَ: نعم
"[Mûsâ]: 'Evet,' dedi."
إلهي فَنَادَى رَبنَا: أمة مُحَمَّد أجِيبُوا ربكُم فاجابوا وهم فِي أصلاب آبَائِهِم وأرحام امهاتهم إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
"'[İşittir] ilahım!' Bunun üzerine Rabbimiz: 'Ey Muhammed ümmeti! Rabbinize icabet edin!' diye seslendi. Onlar da kıyamet gününe kadar babalarının bellerinde ve annelerinin rahimlerinde oldukları halde icabet ettiler."
فَقَالُوا: لبيْك
"Ve: 'Lebbeyk (buyur emrindeyiz)!' dediler."
أَنْت رَبنَا حَقًا وَنحن عبيدك حَقًا قَالَ: صَدقْتُمْ وَأَنا ربكُم وَأَنْتُم عَبِيدِي حَقًا قد غفرت لكم قبل أَن تَدعُونِي وأعطيتكم قبل أَن تَسْأَلُونِي فَمن لَقِيَنِي مِنْكُم بِشَهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله دخل الْجنَّة
"'Sen gerçekten bizim Rabbimizsin, biz de gerçekten senin kullarınız.' [Allah] buyurdu ki: 'Doğru söylediniz; ben gerçekten sizin Rabbinizim, siz de gerçekten benim kullarımsınız. Bana dua etmeden önce sizi bağışladım ve benden istemeden önce size verdim. Sizden kim bana Allah'tan başka ilah olmadığı şehadetiyle kavuşursa cennete girer.'"
قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: فَلَمَّا بعث الله مُحَمَّدًا ﷺ أَرَادَ أَن يمن عَلَيْهِ بِمَا اعطاه وَبِمَا أعْطى امته فَقَالَ: يَا مُحَمَّد {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا}
İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dedi ki: "Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i [peygamber olarak] gönderince, ona ve ümmetine verdikleriyle ona lütufta bulunduğunu hatırlatmak istedi de şöyle buyurdu: 'Ey Muhammed! {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} 'Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin'."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نصر السجْزِي فِي الإِبانة عَن مقَاتل {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور} يَقُول: وَمَا كنت أَنْت يَا مُحَمَّد بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا أمتك وهم فِي أصلاب آبَائِهِم أَن يُؤمنُوا بك إِذا بعثت
İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-İbâne'de Ebû Nasr es-Siczî, Mukâtil'den {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور} “Sen Tûr'un yanında değildin” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Yani: Ey Muhammed! Sen peygamber olarak gönderildiğinde sana iman etsinler diye, ümmetine henüz babalarının bellerinde iken seslendiğimizde sen Tûr'un yanında değildin."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} قَالَ: إِذْ نادينا مُوسَى {وَلَكِن رَحْمَة من رَبك} أَي مِمَّا قَصَصنَا عَلَيْك
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَمَا كنت بِجَانِب الطّور إِذْ نادينا} “Biz seslendiğimiz zaman sen Tûr'un yanında değildin” buyruğu hakkında: "Biz Mûsâ'ya seslendiğimiz zaman [sen orada değildin]. {وَلَكِن رَحْمَة من رَبك} 'Fakat Rabbinden bir rahmet olarak...', yani sana anlattıklarımız [Rabbinden bir rahmettir]" dediğini rivayet ettiler.
- قَوْله تَعَالَى: وَلَوْلَا أَن تصيبهم مُصِيبَة بِمَا قدمت أَيْديهم فيقولوا رَبنَا لَوْلَا أرْسلت إِلَيْنَا رَسُولا فنتبع آياتك ونكون من الْمُؤمنِينَ فَلَمَّا جَاءَهُم الْحق من عندنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى أولم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا ساحران تظاهرا وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون قل فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه إِن كُنْتُم صَادِقين فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لَك فَاعْلَم أَنما يتبعُون أهواءهم وَمن أضلّ مِمَّن اتبع هَوَاهُ بِغَيْر هدى من الله إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {وَلَوْلَا أَن تصيبهم مُصِيبَة بِمَا قدمت أَيْديهم فيقولوا رَبنَا لَوْلَا أرْسلت إِلَيْنَا رَسُولا فنتبع آياتك ونكون من الْمُؤمنِينَ فَلَمَّا جَاءَهُم الْحق من عندنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى أولم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا ساحران تظاهرا وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون قل فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه إِن كُنْتُم صَادِقين فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لَك فَاعْلَم أَنما يتبعُون أهواءهم وَمن أضلّ مِمَّن اتبع هَوَاهُ بِغَيْر هدى من الله إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين} “Kendi elleriyle yapıp önden gönderdikleri yüzünden başlarına bir felaket gelip de: 'Rabbimiz! Bize bir elçi gönderseydin de ayetlerine uyup müminlerden olsaydık ya!' demesinler diye [seni peygamber gönderdik]. Fakat kendilerine katımızdan hak (peygamber) gelince de: 'Mûsâ'ya verilenin benzeri ona da verilseydi ya!' dediler. Daha önce Mûsâ'ya verileni de inkâr etmemişler miydi? 'Birbirini destekleyen iki büyücü/büyü' dediler ve: 'Doğrusu biz hepsini inkâr edenleriz' dediler. De ki: 'Eğer doğru sözlü iseniz, Allah katından bu ikisinden daha doğru yol gösteren bir kitap getirin de ben ona uyayım!' Eğer sana cevap veremezlerse bil ki onlar sırf heva ve heveslerine uymaktadırlar. Allah'tan bir hidayet olmaksızın kendi heva ve hevesine uyandan daha sapık kim olabilir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.”
أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْهَالِك فِي الفترة يَقُول: رب لم يأتني كتاب وَلَا رَسُول
İbn Merdeveyh, Ebû Saîd radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Fetret döneminde helak olan kimse şöyle der: 'Rabbim! Bana ne bir kitap ne de bir elçi geldi.'"
ثمَّ قَرَأَ هَذِه الْآيَة {رَبنَا لَوْلَا أرْسلت إِلَيْنَا رَسُولا فنتبع آياتك ونكون من الْمُؤمنِينَ}
Sonra şu ayeti okudu: {رَبنَا لَوْلَا أرْسلت إِلَيْنَا رَسُولا فنتبع آياتك ونكون من الْمُؤمنِينَ} “Rabbimiz! Bize bir elçi gönderseydin de ayetlerine uyup müminlerden olsaydık ya!”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {فَلَمَّا جَاءَهُم الْحق من عندنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا سحران تظاهرا وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} قَالَ: هم أهل الْكتاب
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {فَلَمَّا جَاءَهُم الْحق من عندنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا سحران تظاهرا وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} “Fakat kendilerine katımızdan hak gelince: 'Mûsâ'ya verilenin benzeri ona da verilseydi ya!' dediler. Daha önce Mûsâ'ya verileni de inkâr etmemişler miydi? 'Birbirini destekleyen iki büyü' dediler ve: 'Doğrusu biz hepsini inkâr edenleriz' dediler” ayeti hakkında: "Onlar Ehl-i kitaptır" dediğini rivayet ettiler.
يَقُول بالكتابين التَّوْرَاة وَالْفرْقَان فَقَالَ الله {قل فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه إِن كُنْتُم صَادِقين}
"[İki büyü derken] iki kitabı; Tevrat'ı ve Furkan'ı (Kur'an'ı) kastediyorlar. Bunun üzerine Allah: {قل فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه إِن كُنْتُم صَادِقين} 'De ki: Eğer doğru sözlü iseniz, Allah katından bu ikisinden daha doğru yol gösteren bir kitap getirin de ben ona uyayım!' buyurdu."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى} قَالَ: يهود تَأمر قُريْشًا أَن تسْأَل مُحَمَّدًا {مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى} من قبل يَقُول الله لمُحَمد: قل لقريش يَقُولُونَ لَهُم {أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا سحران تظاهرا} قَالَ: قَول يهود لمُوسَى وَهَارُون {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} قَالَ: يهود تكفر أَيْضا بِمَا أُوتِيَ مُحَمَّد
el-Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: {لَوْلَا أُوتِيَ مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى} “Mûsâ'ya verilenin benzeri ona da verilseydi ya!” buyruğu hakkında: "Yahudiler Kureyş'e, Muhammed'den daha önce {مثل مَا أُوتِيَ مُوسَى} 'Mûsâ'ya verilenin benzerini' istemesini emrediyorlardı. Allah Muhammed'e: Kureyş'e söyle, onlara [yahudilere] şöyle desinler: {أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل قَالُوا سحران تظاهرا} 'Daha önce Mûsâ'ya verileni de inkâr etmemişler miydi? Birbirini destekleyen iki büyü dediler' buyurmaktadır. [Mücâhid] dedi ki: 'Bu, yahudilerin Mûsâ ve Hârûn hakkında söyledikleri sözdür.' {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} 'Ve: Doğrusu biz hepsini inkâr edenleriz dediler' buyruğu hakkında da: 'Yahudiler Muhammed'e verileni de inkâr etmektedirler' dedi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل} قَالَ: من قبل أَن يبْعَث مُحَمَّد ﷺ
İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {أَو لم يكفروا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى من قبل} “Daha önce Mûsâ'ya verileni de inkâr etmemişler miydi?” buyruğu hakkında: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem gönderilmeden önce [inkâr etmişlerdi]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن الزبير ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ {قَالُوا سحران تظاهرا}
et-Taberânî, İbnu'z-Zübeyr radıyallâhu anh'tan {قَالُوا سحران تظاهرا} şeklinde okuduğunu rivayet etti.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير أَنه كَانَ يقْرَأ {قَالُوا سحران تظاهرا} قَالَ: مُوسَى وَهَارُون
el-Firyâbî, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'in {قَالُوا سحران تظاهرا} şeklinde okuduğunu ve: "Mûsâ ve Hârûn'dur" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ انه قَرَأَ {سحران تظاهرا} بِالْألف قَالَ: يَعْنِي مُوسَى ومحمداً ﵉
Abd b. Humeyd, et-Târîh'inde el-Buhârî, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan elif ile [yani sâhirân olarak] {سحران تظاهرا} şeklinde okuduğunu ve: "Mûsâ ile Muhammed'i aleyhimesselâm kastediyor" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ أَنه كَانَ يقْرَأ {سحران تظاهرا} قَالَ: هما كِتَابَانِ
Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir, İkrime radıyallâhu anh'tan {سحران تظاهرا} şeklinde okuduğunu ve: "Onlar iki kitaptır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵁ {قَالُوا سحران تظاهرا} يَقُول: التَّوْرَاة وَالْفرْقَان
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anh'tan {قَالُوا سحرan تظاهرا} buyruğu hakkında: "Tevrat ve Furkan'ı (Kur'an'ı) kastediyor" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {قَالُوا سحران تظاهرا} قَالَ: التَّوْرَاة وَالْفرْقَان حِين صدق كل وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî radıyallâhu anh'tan {قَالُوا سحرan تظاهرا} buyruğu hakkında: "Her ikisi de diğerini doğruladığı zaman [kastedilen] Tevrat ve Furkan'dır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَاصِم الجحدري أَنه كَانَ يقْرَأ {سحران تظاهرا}
İbn Ebî Hâtim, Âsım el-Cahderî'nin {سحرan تظاهرا} şeklinde okuduğunu rivayet etti.
يَقُول: كِتَابَانِ التَّوْرَاة وَالْفرْقَان: أَلا ترَاهُ يَقُول {فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا}
[Âsım] şöyle demektedir: "İki kitaptır; Tevrat ve Furkan'dır. Allah'ın: {فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا} 'Allah katından bu ikisinden daha doğru yol gösteren bir kitap getirin' buyurduğunu görmüyor musun?"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ قَالَ: لَو كَانَ يُرِيد النَّبِي ﷺ لم يقل {فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه} إِنَّمَا أَرَادَ الْكِتَابَيْنِ
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd radıyallâhu anh'ın şöyle dediğini rivayet etti: "Eğer Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i kastetmiş olsaydı {فَأتوا بِكِتَاب من عِنْد الله هُوَ أهْدى مِنْهُمَا أتبعه} 'Allah katından bu ikisinden daha doğru yol gösteren bir kitap getirin de ben ona uyayım' demezdi. O ancak iki kitabı kastetmiştir."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي رزين ﵁ أَنه كَانَ يَقْرَأها {سحران تظاهرا} يَقُول: كِتَابَانِ التَّوْرَاة والإِنجيل
el-Firyâbî, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Rezîn radıyallâhu anh'ın bu ayeti {سحران تظاهرا} şeklinde okuduğunu ve: "İki kitaptır; Tevrat ve İncil'dir" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {قَالُوا سحران تظاهرا} قَالَ: ذَلِك اعداء الله الْيَهُود للإِنجيل وَالْقُرْآن قَالَ: وَمن قَرَأَهَا (ساحران) يَقُول: مُحَمَّد وَعِيسَى
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {قَالُوا سحران تظاهرا} buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onlar, Allah'ın düşmanları olan yahudilerin İncil ve Kur'an hakkındaki sözleridir." Katâde dedi ki: "Onu (sâhirân / iki büyücü) şeklinde okuyan ise Muhammed ve Îsâ'yı kastediyordur."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الْكَرِيم أبي أُميَّة قَالَ: سَمِعت عِكْرِمَة يَقُول {سحران} فَذكرت ذَلِك لمجاهد فَقَالَ: كذب العَبْد قرأتها على ابْن عَبَّاس (ساحران) فَلم يُعِبْ عَليّ
Abd b. Humeyd, Abdülkerîm Ebû Ümeyye'den rivayet etti: "İkrime'nin {سحران} dediğini işittim. Bunu Mücâhid'e anlattığımda şöyle dedi: 'Köle yalan söylemiş! Ben onu İbn Abbâs'a (sâhirân) şeklinde okudum da beni ayıplamadı.'"
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس ﵄ وَهُوَ بَين الرُّكْن وَالْبَاب والملتزم وَهُوَ متكىء على يَدي عِكْرِمَة فَقلت: أسحران تظاهرا أم ساحران فَقلت ذَلِك مرَارًا فَقَالَ عِكْرِمَة (ساحران تظاهرا) اذْهَبْ أَيهَا الرجل
Abdurrezzâk ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid'den rivayet ettiler: "İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'ya, o Rükn, Kapı ve Mültezem arasında İkrime'nin eline yaslanmışken sordum ve: 'Sihrânı tezâharâ mı yoksa sâhirânı mı?' dedim. Bunu defalarca söyledim. Bunun üzerine İkrime: '(Sâhirâni tezâharâ)'dır, git ey adam!' dedi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} يَقُول: بِالتَّوْرَاةِ وَالْقُرْآن
İbn Ebî Hâtim, ed-Dahhâk radıyallâhu anh'tan {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} “Ve: Doğrusu biz hepsini inkâr edenleriz dediler” buyruğu hakkında: "Tevrat'ı ve Kur'an'ı [inkâr edenleriz dediler]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} قَالَ: الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى وَالَّذِي جَاءَ بِهِ عِيسَى
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den {وَقَالُوا إِنَّا بِكُل كافرون} “Ve: Doğrusu biz hepsini inkâr edenleriz dediler” buyruğu hakkında: "Mûsâ'nın getirdiğini de Îsâ'nın getirdiğini de [inkâr edenleriz]" dediğini rivayet etti.
- قَوْله تَعَالَى: وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل لَعَلَّهُم يتذكرون الَّذين أتيناهم الْكتاب من قبلهم هم بِهِ يُؤمنُونَ وإذايتلى عَلَيْهِم قَالُوا آمنا بِهِ إِنَّه الْحق من رَبنَا إِنَّا كُنَّا من قبله مُسلمين أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا ويدرؤون بِالْحَسَنَة السَّيئَة وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفقُونَ وَإِذا سمعُوا اللَّغْو
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: “Andolsun ki biz, düşünüp öğüt alsınlar diye sözü birbiri ardınca ulaştırdık. Ondan önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna inanırlar. Onlara okunduğu zaman: 'Ona iman ettik, şüphesiz o Rabbimizden gelen haktır. Esasen biz ondan önce de Müslüman idik' derler. İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükâfatları iki defa verilecektir. Onlar kötülüğü iyilikle savarlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden infak ederler. Boş sözü işittikleri zaman...”
أَعرضُوا عَنهُ وَقَالُوا لنا أَعمالنَا وَلكم أَعمالكُم سَلام عَلَيْكُم لَا نبتغي الْجَاهِلين
أَعرضُوا عَنهُ وَقَالُوا لنا أَعمالنَا وَلكم أَعمالكُم سَلام عَلَيْكُم لَا نبتغي الْجَاهِلين} “Andolsun ki biz, düşünüp öğüt alsınlar diye sözü (vahyi) birbiri ardınca ulaştırdık. Ondan (Kur'an'dan) önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar. Onlara (Kur'an) okunduğu zaman: 'Ona iman ettik, şüphesiz o Rabbimizden gelen haktır. Esasen biz ondan önce de Müslüman idik' derler. İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükafatları iki defa verilecektir. Onlar kötülüğü iyilikle savarlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden infak ederler. Boş sözü işittikleri zaman da ondan yüz çevirirler ve: 'Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz size. Size selam olsun, biz cahilleri istemeyiz' derler.”
أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الْقَاسِم الْبَغَوِيّ فِي مُعْجَمه والباوردي وَابْن قَانِع الثَّلَاثَة فِي معاجم الصَّحَابَة وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد جيد عَن رِفَاعَة الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: نزلت {وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل لَعَلَّهُم يتذكرون} إِلَى قَوْله {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} فِي عشرَة رَهْط: انا أحدهم
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Mu'cem'inde Ebü'l-Kāsım el-Begavî, Bâverdî ve İbn Kâni' -bu üçü Sahâbe Mu'cemlerinde-, et-Taberânî ve İbn Merdeveyh iyi bir senetle Rifâa el-Kurazî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: "{وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل لَعَلَّهُم يتذكرون} ayetinden {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} ayetine kadar olan kısım, aralarında benim de bulunduğum on kişilik bir grup hakkında indi."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {وَلَقَد وصلنا لَهُم} قَالَ: لقريش {القَوْل}
el-Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: {وَلَقَد وصلنا لَهُم} "Andolsun ki biz ulaştırdık" buyruğu hakkında: "Kureyş'e", {القَوْل} "sözü" [ulaştırdık] dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ {وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل} قَالَ: بَيَّنا
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî radıyallâhu anh'tan {وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل} “Andolsun ki biz sözü birbiri ardınca ulaştırdık” buyruğu hakkında: "Açıkladık [demektir]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل} قَالَ: وصل الله لَهُم القَوْل فِي هَذَا الْقُرْآن يُخْبِرهُمْ كَيفَ يصنع بِمن مضى وَكَيف صَنَعُوا وَكَيف هُوَ صانع
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَلَقَد وصلنا لَهُم القَوْل} “Andolsun ki biz sözü birbiri ardınca ulaştırdık” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Allah onlara bu Kur'an'da sözü birbiri ardınca ulaştırmış; geçmişlere ne yaptığını, onların ne yaptıklarını ve Kendisinin ne yapacağını onlara haber vermektedir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي رِفَاعَة ﵁ قَالَ: خرج عشرَة رَهْط من أهل الْكتاب - مِنْهُم أَبُو رِفَاعَة - إِلَى النَّبِي ﷺ فآمنوا فأوذوا فَنزلت {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ}
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Ebû Rifâa radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: "Kitap ehlinden -aralarında Ebû Rifâa'nın da bulunduğu- on kişilik bir grup Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına çıkıp geldiler, iman ettiler ve eziyete uğradılar. Bunun üzerine: {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} 'Ondan önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar' ayeti indi."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر عَن عَليّ بن رِفَاعَة ﵁ قَالَ: كَانَ أبي من الَّذين آمنُوا بِالنَّبِيِّ ﷺ من أهل الْكتاب وَكَانُوا عشرَة فَلَمَّا جاؤا جعل النَّاس يستهزئون بهم وَيضْحَكُونَ مِنْهُم فَأنْزل الله {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا}
el-Buhârî Târîh'inde ve İbnu'l-Münzir, Ali b. Rifâa radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: "Babam, Kitap ehlinden olup Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e iman edenlerdendi ve on kişiydiler. Geldiklerinde insanlar onlarla alay etmeye ve gülmeye başladılar. Bunun üzerine Allah: {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} 'İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükafatları iki defa verilecektir' ayetini indirdi."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب} إِلَى قَوْله {لَا نبتغي الْجَاهِلين} قَالَ: فِي مسلمة أهل الْكتاب
el-Firyâbî ve Abd b. Humeyd, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب} ayetinden {لَا نبتغي الْجَاهِلين} sözüne kadar olan kısım hakkında: "Kitap ehlinden Müslüman olanlar hakkındadır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} قَالَ: كُنَّا نُحدث أَنَّهَا أنزلت فِي
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Katâde radıyallâhu anh'ın {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} “Ondan önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Bize anlatıldığına göre bu ayet,
أنَاس من أهل الْكتاب كَانُوا على شَرِيعَة من الْحق يَأْخُذُونَ بهَا وينتهون إِلَيْهَا حَتَّى بعث الله مُحَمَّدًا ﷺ وصبرهم على ذَلِك قَالَ: وَذكر لنا أَن مِنْهُم سلمَان وَعبد الله بن سَلام
Allah Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderinceye kadar haktan bir şeriat üzere olup ona sımsıkı sarılan, onun sınırlarında duran ve buna sabreden Kitap ehlinden bir grup insan hakkında indi." [Katâde] dedi ki: "Bize zikredildiğine göre Selmân ve Abdullah b. Selâm da onlardandır."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} قَالَ: يَعْنِي من آمن بِمُحَمد ﷺ من أهل الْكتاب
İbn Merdeveyh, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} “Ondan önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar” buyruğu hakkında: "Kitap ehlinden Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e iman edenleri kastetmektedir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سلمَان الْفَارِسِي ﵁ قَالَ: تداولتني الموَالِي حَتَّى وَقعت بِيَثْرِب فَلَمَّا يكن فِي الأَرْض قوم أحب إِلَيّ من النَّصَارَى وَلَا دين أحب إِلَيّ من النَّصْرَانِيَّة لما رَأَيْت من اجتهادهم فَبينا أَنا كَذَلِك إِذْ قَالُوا: قد بعث فِي الْعَرَب نَبِي ثمَّ قَالُوا: قدم الْمَدِينَة فاتيته فَجعلت أسأله عَن النَّصَارَى قَالَ: لَا خير فِي النَّصَارَى وَلَا أحب النَّصَارَى قَالَ: فاخبرته أَن صَاحِبي قَالَ: لَو أَدْرَكته فَأمرنِي أَن أقع النَّار لوقعتها قَالَ: وَكنت قد استهترت بحب النَّصَارَى فَحدثت نَفسِي بالهرب وَقد جرد رَسُول الله ﷺ السَّيْف فَأَتَانِي آتٍ فَقَالَ: إِن رَسُول الله ﷺ يَدْعُوك فَقلت: اذْهَبْ حَتَّى أجيء وَأَنا أحدث نَفسِي بالهرب قَالَ لي: لن افارقك حَتَّى أذهب بك إِلَيْهِ فَانْطَلَقت بِهِ فَلَمَّا رَآنِي قَالَ: يَا سلمَان قد أنزل الله عذرك {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ}
İbn Merdeveyh, Selmân-ı Fârisî radıyallâhu anh'tan rivayet etti: "Efendiler beni elden ele sattılar, nihayet Yesrib'e (Medine'ye) düştüm. Gayret ve ibadetlerini gördüğüm için yeryüzünde bana Hristiyanlardan daha sevimli bir topluluk ve Hristiyanlıktan daha sevimli bir din yoktu. Ben bu durumdayken: 'Araplar arasından bir peygamber gönderildi' dediler. Sonra: 'Medine'ye geldi' dediler. Yanına vardım ve ona Hristiyanlar hakkında sormaya başladım. Şöyle buyurdu: 'Hristiyanlarda hiçbir hayır yoktur ve ben Hristiyanları sevmem.' [Selmân] dedi ki: Ben de ona, [Hristiyan olan eski] arkadaşımın: 'Eğer ona yetişirsen ve sana ateşe atlamanı emrederse ateşe atla' dediğini haber verdim. [Selmân] dedi ki: Ben Hristiyan sevgisiyle kendimden geçmiş durumdaydım; bu yüzden kaçmayı aklımdan geçirdim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise kılıcı kuşanmıştı. Bana birisi gelip: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem seni çağırıyor' dedi. Ben: 'Sen git, ben gelirim' dedim ve içimden kaçmayı geçiriyordum. Bana: 'Seni onun yanına götürünceye kadar senden ayrılmam' dedi. Onunla birlikte gittim. Beni görünce [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: 'Ey Selmân! Allah senin mazeretini indirdi: {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} "Ondan önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar"' buyurdu."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب فِي تَارِيخه عَن سلمَان الْفَارِسِي ﵁ قَالَ: أَنا رجل من أهل رام هُرْمُز كُنَّا قوما مجوساً فَأَتَانَا رجل نَصْرَانِيّ من أهل الجزيرة فَنزل فِينَا وَاتخذ فِينَا ديراً وَكنت فِي كتاب فِي الفارسية وَكَانَ لَا يزَال غُلَام معي فِي الْكتاب يَجِيء مَضْرُوبا يبكي قد ضربه أَبَوَاهُ
et-Taberânî ve Târîh'inde el-Hatîb, Selmân-ı Fârisî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiler: "Ben Râmhürmüz halkından bir adamdım. Mecûsî bir topluluktuk. Bize el-Cezîre halkından Hristiyan bir adam geldi, aramıza yerleşti ve içimizde bir manastır edindi. Ben de Farsça eğitim verilen bir mektepte idim. Mektepte benimle beraber olan bir çocuk vardı; anne babası tarafından dövülmüş olarak sürekli ağlayarak gelirdi.
فَقلت لَهُ يَوْمًا: مَا يبكيك قَالَ: يضربني أبواي قلت: وَلم يضربانك قَالَ: آتِي صَاحب هَذَا الدَّيْر فَإِذا علما ذَلِك ضرباني وَأَنت لَو أَتَيْته سَمِعت مِنْهُ حَدِيثا عجيباً قلت: فَاذْهَبْ بِي مَعَك فاتيناه فحدثنا عَن بَدْء الْخلق وَعَن بَدْء مغلق السَّمَوَات وَالْأَرْض وَعَن الْجنَّة وَالنَّار
Bir gün ona: 'Seni ağlatan nedir?' dedim. 'Anne babam beni dövüyor' dedi. 'Seni niçin dövüyorlar?' dedim. 'Şu manastır sahibinin yanına gidiyorum, bunu öğrendiklerinde beni dövüyorlar. Sen de onun yanına gitsen ondan hayret verici sözler işitirsin' dedi. 'Beni de kendinle birlikte götür' dedim. Yanına gittik; bize yaratılışın başlangıcından, göklerin ve yerin kilitlerinin açılışından, cennetten ve cehennemden bahsetti.
فحدثنا باحاديث عجب وَكنت أختلف إِلَيْهِ مَعَه فَفطن لنا غلْمَان من الْكتاب فَجعلُوا يجيؤن مَعنا
Bize hayret verici hadiseler anlattı. Ben onunla birlikte o zâtın yanına gidip gelmeye başladım. Mektepteki diğer çocuklar da bizi fark ettiler ve onlar da bizimle birlikte gelmeye başladılar.
فَلَمَّا رأى ذَلِك أهل الْقرْيَة أَتَوْهُ فَقَالُوا: يَا هَذَا إِنَّك قد جاورتنا فَلم نر من جوارك إِلَّا الْحسن وإننا لنا غلماننا يَخْتَلِفُونَ إِلَيْك وَنحن نَخَاف أَن تفسدهم علينا أخرج
Köy halkı bu durumu görünce onun yanına gelip: 'Ey adam! Bize komşu oldun ve biz senin komşuluğundan güzel olandan başka bir şey görmedik. Fakat çocuklarımız senin yanına gidip geliyorlar ve biz onların ahlakını bozmandan korkuyoruz. Yanımızdan çık
عَنَّا قَالَ: نعم
git!' dediler. O da: 'Peki' dedi.
فَقَالَ لذَلِك الْغُلَام كَانَ يَأْتِيهِ: اخْرُج معي
Yanına gelip giden o çocuğa: 'Benimle birlikte çık' dedi.
قَالَ: لَا أَسْتَطِيع ذَلِك قد علمت شدَّة أَبَوي عَليّ قلت: لكنني أخرج مَعَك وَكنت يَتِيما لَا أَب لي فَخرجت مَعَه فأخذنا جبل رام هُرْمُز فَجعلنَا نمشي ونتوكل وَنَأْكُل من ثَمَر الشّجر حَتَّى قدمنَا الجزيرة فقدمنا نَصِيبين فَقَالَ لي صَاحِبي: يَا سلمَان ان هَهُنَا قوما عباد الأَرْض وَأَنا أحب أَن ألقاهم
Çocuk: 'Buna gücüm yetmez, anne babamın bana karşı sertliğini biliyorsun' dedi. Ben: 'Fakat ben seninle gelirim' dedim. Zira ben babası olmayan bir yetimdim. Onunla birlikte yola çıktım. Râmhürmüz Dağı'nı aştık; yürüyor, tevekkül ediyor ve ağaç meyvelerinden yiyorduk. Nihayet el-Cezîre'ye ve oradan da Nusaybin'e vardık. Arkadaşım bana: 'Ey Selmân! Şurada yeryüzünün en çok ibadet eden bir topluluğu var, onlarla karşılaşmak isterim' dedi.
فَجِئْنَا إِلَيْهِم يَوْم الْأَحَد وَقد اجْتَمعُوا فَسلم عَلَيْهِم صَاحِبي فحيوه وبشوا بِهِ وَقَالُوا: أَيْن كَانَ غَيْبَتِك قَالَ كنت فِي اخوان لي من قبل فَارس فتحدثنا مَا تحدثنا ثمَّ قَالَ لي صَاحِبي: قُم يَا سلمَان انْطلق قلت: لَا دَعْنِي مَعَ هَؤُلَاءِ قَالَ: إِنَّك لَا تطِيق مَا يُطيق هَؤُلَاءِ يَصُومُونَ الْأَحَد إِلَى الْأَحَد وَلَا ينامون هَذَا اللَّيْل فَإِذا فيهم رجل من أَبنَاء الْمُلُوك ترك الْمُلْكَ وَدخل فِي الْعِبَادَة فَكنت فيهم حَتَّى أمسينا فَجعلُوا يذهبون وَاحِدًا وَاحِدًا إِلَى غاره الَّذِي يكون فِيهِ فَلَمَّا أمسينا قَالَ ذَاك الَّذِي من أَبنَاء الْمُلُوك هَذَا الْغُلَام مَا تصنعونه ليأخذه رجل مِنْكُم فَقَالُوا: خُذْهُ أَنْت
Pazar günü onların toplandığı bir sırada yanlarına gittik. Arkadaşım onlara selam verdi; selamını aldılar ve ona güler yüz gösterdiler: 'Nerede kayboldun?' dediler. O da: 'Fars taraflarında kardeşlerimin yanındaydım' dedi. Konuştuğumuz kadar konuştuk, sonra arkadaşım bana: 'Kalk ey Selmân, gidelim' dedi. Ben: 'Hayır, beni bunların yanında bırak' dedim. O: 'Sen bunların katlandığı şeye katlanamazsın; pazardan pazara oruç tutarlar ve bu geceleri hiç uyumazlar' dedi. İçlerinde kralların oğullarından biri vardı ki krallığı bırakıp ibadete yönelmişti. Akşama kadar onların yanında kaldım. Akşam olunca teker teker kaldıkları mağaraya gitmeye başladılar. Akşam olduğunda hükümdar oğullarından olan o zât: 'Bu çocuğu ne yapacaksınız? İçinizden bir adam onu yanına alsın' dedi. Onlar: 'Onu sen al' dediler.
فَقَالَ لي: قُم يَا سلمَان فَذهب بِي حَتَّى أَتَى غاره الَّذِي يكون فِيهِ فَقَالَ لي: يَا سلمَان هَذَا خبز وَهَذَا أَدَم فَكل إِذْ غرثت وصم إِذا نشطت وصل مَا بدا لَك ونم إِذا كسلت ثمَّ قَامَ فِي صلَاته فَلم يكلمني وَلم ينظر الي فأخذني الْغم تِلْكَ السَّبْعَة الْأَيَّام لَا يكلمني أحد حَتَّى كَانَ الْأَحَد فَانْصَرف الي فَهبت إِلَى مَكَانهَا الي كَانُوا يَجْتَمعُونَ وهم يَجْتَمعُونَ كل أحد يفطرون فِيهِ فَيلقى بَعضهم بَعْضًا فَيسلم بَعضهم على بعض ثمَّ لَا يلتقون إِلَى مثله
Bana: 'Kalk ey Selmân' dedi ve beni kaldığı mağaraya götürdü. Bana: 'Ey Selmân! İşte ekmek ve işte katık. Acıktığında ye, istekli olduğunda oruç tut, dilediğin kadar namaz kıl ve yorulduğunda uyu' dedi. Sonra namaza durdu; ne benimle konuştu ne de bana baktı. O yedi gün boyunca kimsenin benimle konuşmamasından dolayı beni bir keder kapladı. Pazar günü olunca bana döndü. Eskiden toplandıkları yere gitti; her pazar toplanır, onda oruçlarını açar, birbirleriyle karşılaşır, selamlaşırlar ve bir dahaki pazara kadar bir araya gelmezlerdi.
فَرَجَعت إِلَى منزلنا فَقَالَ لي: مثل مَا قَالَ لي أول مرّة: هَذَا خبز وخذا أَدَم فَكل مِنْهُ إِذا غرثت وصم إِذا نشطت وصل مَا بدا لَك ونم إِذا كسلت ثمَّ دخل فِي صلَاته فَلم يلْتَفت إِلَيّ وَلم يكلمني إِلَى الْأَحَد الآخر فاخذني غم وَحدثت نَفسِي بالفرار فَقلت: اصبر أحدين أَو ثَلَاثَة فَلَمَّا كَانَ الْأَحَد رَجعْنَا إِلَيْهِم فافطروا واجتمعوا فَقَالَ لَهُم: إِنِّي أُرِيد بَيت الْمُقَدّس
Kaldığımız yere döndüm. Bana ilk seferinde söylediği gibi: 'İşte ekmek ve işte katık. Acıktığında ondan ye, istekli olduğunda oruç tut, dilediğin kadar namaz kıl ve yorulduğunda uyu' dedi. Sonra namaza durdu; diğer pazara kadar bana ne dönüp baktı ne de konuştu. Beni yine bir keder kapladı ve kaçmayı aklımdan geçirdim. Kendi kendime: 'Bir iki veya üç pazar daha sabret' dedim. Pazar olunca onların yanına döndük; oruçlarını açtılar ve toplandılar. Onlara: 'Ben Beytülmakdis'e gitmek istiyorum' dedi.
فَقَالُوا لَهُ: وَمَا تُرِيدُ إِلَى ذَاك قَالَ: لَا عهد بِهِ قَالُوا: إِنَّا نَخَاف أَن يحدث بك حدث فيليك غَيرنَا وَكُنَّا نحب أَن نليك قَالَ: لَا عهد بِهِ
Ona: 'Oraya gitmekle ne istiyorsun?' dediler. O: 'Uzun zamandır gitmedim' dedi. Onlar: 'Sana bir hâl gelip de cenazeni bizden başkasının üstlenmesinden korkarız; oysa senin işini biz üstlenmek isterdik' dediler. O: 'Uzun zamandır gitmedim' dedi.
فَلَمَّا سمعته يذكر ذَاك فرحت قلت: نسافر ونلقى النَّاس فَيذْهب عني الْغم الَّذِي كنت أجد فَخرجت أَنا وَهُوَ وَكَانَ يَصُوم من الْأَحَد إِلَى الْأَحَد وَيُصلي اللَّيْل كُله وَيَمْشي بِالنَّهَارِ فَإِذا نزلنَا قَامَ يُصَلِّي
Onun bunu zikrettiğini duyunca sevindim ve: 'Yolculuk yaparız, insanlarla karşılaşırız da bende olan bu keder gider' dedim. Ben ve o yola çıktık. Pazardan pazara oruç tutuyor, bütün gece namaz kılıyor ve gündüzleri yürüyordu; bir yere konakladığımızda ise namaza duruyordu.
فَلم يزل ذَاك دأبه حَتَّى نزلنَا بَيت الْمُقَدّس وعَلى الْبَاب رجل مقْعد يسْأَل النَّاس فَقَالَ: اعطني
Beytülmakdis'e varıncaya kadar bu onun âdeti olmaya devam etti. Kapıda insanlardan dilenen kötürüm bir adam vardı; [arkadaşıma]: 'Bana bir şey ver' dedi.
فَقَالَ: مَا معي شَيْء فَدَخَلْنَا بَيت الْمُقَدّس فَلَمَّا رَآهُ أهل بَيت الْمُقَدّس بشوا بِهِ وَاسْتَبْشَرُوا بِهِ فَقَالَ لَهُم: غلامي هَذَا فَاسْتَوْصُوا بِهِ فَانْطَلقُوا بِي فاطعموني خبْزًا وَلَحْمًا وَدخل فِي الصَّلَاة فَلم ينْصَرف إِلَيّ حَتَّى كَانَ يَوْم الْأَحَد الآخر ثمَّ انْصَرف فَقَالَ لي: يَا سلمَان إِنِّي أُرِيد أَن أَضَع رَأْسِي فَإِذا بلغ الظل مَكَان كَذَا وَكَذَا فايقظني
O: 'Yanımda bir şey yok' dedi. Beytülmakdis'e girdik. Beytülmakdis ehli onu görünce ona güler yüz gösterip sevindiler. Onlara: 'Bu benim hizmetçimdir, ona iyi bakın' dedi. Beni götürüp ekmek ve et yedirdiler. O ise namaza durdu ve diğer pazar gününe kadar bana hiç dönmedi. Sonra namazdan ayrılıp bana: 'Ey Selmân! Başımı koyup uyumak istiyorum; gölge falanca yere ulaştığında beni uyandır' dedi.
فَبلغ الظل الَّذِي قَالَ فَلم أوقظه رَحْمَة لَهُ مِمَّا رَأَيْت من اجْتِهَاده ونصبه فَاسْتَيْقَظَ مذعوراً فَقَالَ: يَا سلمَان ألم أكن قلت لَك إِذا بلغ الظل مَكَان كَذَا وَكَذَا فأيقظني قلت: بلَى
Gölge söylediği yere ulaştı; fakat onun gayretini ve yorgunluğunu gördüğümden ona acıdığım için onu uyandırmadım. Dehşetle uyandı ve: 'Ey Selmân! Gölge falanca yere ulaştığında beni uyandır dememiş miydim?' dedi. 'Evet' dedim,
وَلَكِن إِنَّمَا مَنَعَنِي رَحْمَة لَك لما رَأَيْت من دأبك قَالَ: وَيحك يَا سلمَان
'ancak senin bu devamlı hâlini gördüğüm için sana acımam bana engel oldu.' Şöyle dedi: 'Yazık sana ey Selmân!
إِنِّي أكره أَن يفوتني شَيْء من الدَّهْر لم أعمل فِيهِ لله خيرا
Ben ömürden, içinde Allah için bir hayır işlemediğim hiçbir şeyin kaçıp gitmesini istemem.'
ثمَّ قَالَ لي: يَا سلمَان اعْلَم أَن أفضل ديننَا الْيَوْم النَّصْرَانِيَّة
Sonra bana: 'Ey Selmân! Bil ki bugün dinimizin en faziletlisi Hristiyanlıktır' dedi.
قلت: وَيكون بعد الْيَوْم دين أفضل من النَّصْرَانِيَّة كلمة ألقيت على لساني
Dilime gelen bir sözle: 'Bugünden sonra Hristiyanlıktan daha faziletli bir din olacak mı?' dedim.
قَالَ: نعم
'Evet' dedi,
يُوشك أَن يبْعَث نَبِي يَأْكُل الْهَدِيَّة وَلَا يَأْكُل الصَّدَقَة وَبَين كَتفيهِ خَاتم النُّبُوَّة فَإِذا أَدْرَكته فَاتبعهُ وَصدقه قلت: وَإِن أَمرنِي أَن أدع النَّصْرَانِيَّة قَالَ: نعم
'yakında bir peygamber gönderilecek; hediyeden yer, sadakadan yemez ve iki küreği arasında peygamberlik mührü bulunur. Ona yetişirsen ona uy ve onu doğrula.' 'Bana Hristiyanlığı bırakmamı emretse bile mi?' dedim. 'Evet' dedi,
فَإِنَّهُ نَبِي الله لَا يَأْمر إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَقُول إِلَّا حَقًا وَالله لَو أَدْرَكته ثمَّ أَمرنِي أَن أقع فِي النَّار لوقعتها
'zira o Allah'ın peygamberidir; haktan başkasını emretmez ve haktan başkasını söylemez. Vallahi ona yetişsem ve bana ateşe atlamamı emretse muhakkak atlarım.'
ثمَّ خرجنَا من بَيت الْمُقَدّس فمررنا على ذَلِك المقعد فَقَالَ لَهُ: دخلت فَلم تعطني وَهَذَا تخرج فاعطني
Sonra Beytülmakdis'ten çıktık ve o kötürüm adama rastladık. Adam ona: 'Girdin bana bir şey vermedin, işte çıkıyorsun bana bir şey ver' dedi.
فَالْتَفت فَلم ير حوله أحدا قَالَ: فاعطني يدك فَأخذ بِيَدِهِ فَقَالَ: قُم باذن الله
Etrafına baktı ve çevresinde kimseyi görmedi. 'Bana elini ver' dedi ve elinden tutarak: 'Allah'ın izniyle ayağa kalk!' dedi.
فَقَامَ صَحِيحا سوياً فَتوجه نَحْو أَهله فاتبعته بَصرِي تَعَجبا مِمَّا رَأَيْت وَخرج صَاحِبي فأسرع الْمَشْي وتبعته فتلقاني رفْقَة من كلب اعراب فسبوني فحملوني على بعير وشدوني وثاقاً فتداولني البياع حَتَّى سَقَطت إِلَى الْمَدِينَة فاشتراني رجل من الْأَنْصَار فجعلني فِي حَائِط لَهُ من نخل فَكنت فِيهِ وَمن ثمَّ تعلمت الخوص أَشْتَرِي خوصاً بدرهم فاعلمه فابيعه بِدِرْهَمَيْنِ فأرد درهما إِلَى الخوص واستنفق درهما أحب أَن آكل من عمل يَدي فَبَلغنَا وَنحن بِالْمَدِينَةِ أَن رجلا خرج بِمَكَّة يزْعم أَن الله أرْسلهُ فَمَكثْنَا مَا شَاءَ الله أَن نمكث فَهَاجَرَ إِلَيْنَا
Adam sapasağlam ve dosdoğru ayağa kalktı ve ailesine doğru yöneldi. Gördüğüm şeyin hayretinden gözlerimle onu takip ettim. Arkadaşım ise çıkıp hızlıca yürüdü, ben de peşinden gittim. Derken Kelb kabilesinden bedevî bir kafile bana rastladı; beni esir aldılar, bir deveye yüklediler ve sıkıca bağladılar. Tacirler beni elden ele sattılar, nihayet Medine'ye düştüm. Ensârdan bir adam beni satın aldı ve beni hurmalık bir bahçesine koydu, orada kaldım. Hurma yaprağı örmeyi de orada öğrendim; bir dirheme hurma yaprağı satın alıyor, onu örüyor, iki dirheme satıyor, bir dirhemini tekrar yaprağa ayırıyor ve bir dirhemini harcıyordum; zira el emeğimden yemeyi seviyordum. Biz Medine'deyken, Mekke'de bir adamın ortaya çıktığı ve Allah'ın kendisini elçi gönderdiğini iddia ettiği haberi bize ulaştı. Allah'ın dilediği bir süre kadar kaldık, sonra o bize hicret etti.
وَقدم علينا فَقلت: وَالله لأجربنه إِلَى السُّوق فاشتريت لحم جزور ثمَّ طحنته فَجعلت قَصْعَة من ثريد فاحتملتها حَتَّى أَتَيْته بهَا على عَاتِقي حَتَّى وَضَعتهَا بَين يَدَيْهِ فَقَالَ: مَا هَذِه
Yanımıza geldi. 'Vallahi onu mutlaka deneyeceğim' dedim. Çarşıya gidip bir deve eti satın aldım, sonra onu pişirdim ve bir çanak tirit yaptım. Onu omzumda taşıyarak yanına getirdim ve önüne koydum. 'Bu nedir?' diye sordu."