Binûn

Kasas Suresi — 6. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فارسلوا إِلَيْهَا فَقَالُوا لَهَا: نعطيك حكمك على أَن تشهدي على مُوسَى أَنه فجر بك

Bunun üzerine kadına haber gönderip: 'Mûsâ'nın seninle zina ettiğine dair şahitlik etmen karşılığında sana dilediğini verelim' dediler.

قَالَت: نعم

Kadın: 'Olur' dedi.

فجَاء قَارون إِلَى مُوسَى ﵇ قَالَ: اجْمَعْ بني إِسْرَائِيل فَأخْبرهُم بِمَا أَمرك رَبك قَالَ: نعم

Kârûn, Mûsâ aleyhisselâm'a gelip: 'İsrailoğullarını topla da Rabbinin sana ne emrettiğini onlara bildir' dedi. O da: 'Olur' dedi.

فَجَمعهُمْ فَقَالُوا لَهُ: بِمَ أَمرك رَبك قَالَ: أَمرنِي أَن تعبدوا الله وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئا وَأَن تصلوا الرَّحِم وَكَذَا وَكَذَا وَقد أَمرنِي فِي الزَّانِي إِذا زنى وَقد أحصن أَن يرْجم

[Mûsâ] onları topladı. Onlar kendisine: 'Rabbin sana ne emretti?' dediler. O: 'Allah'a ibadet etmenizi ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamanızı, akrabalık bağlarını gözetmenizi ve şöyle şöyle yapmanızı emretti. Ayrıca evli olup da zina eden kimsenin recmedilmesini emretti' dedi.

قَالُوا: وَإِن كنت أَنْت قَالَ: نعم

'Sen olsan bile mi?' dediler. O da: 'Evet' dedi.

قَالُوا: فَإنَّك قد زَنَيْت قَالَ: أَنا

'Oysa sen zina ettin' dediler. [Mûsâ]: 'Ben mi?' dedi.

فأرسلوا إِلَى الْمَرْأَة فَجَاءَت فَقَالُوا: مَا تشهدين على مُوسَى فَقَالَ لَهَا مُوسَى ﵇: أنْشدك بِاللَّه إِلَّا مَا صدقت قَالَت: أما إِذْ نشدتني بِاللَّه فَإِنَّهُم دَعونِي وَجعلُوا لي جعلا على أَن أقذفك بنفسي وَأَنا أشهد أَنَّك بَرِيء وَأَنَّك رَسُول الله فَخر مُوسَى ﵇ سَاجِدا يبكي فَأوحى الله إِلَيْهِ: مَا يبكيك وَأَنَّك رَسُول الله فَخر مُوسَى ﵇ سَاجِدا يبكي فَأوحى الله إِلَيْهِ: مَا يبكيك قد سلطناك على الأَرْض فَمُرْهَا فَتُطِيعك

Kadına haber gönderdiler, kadın geldi. 'Mûsâ hakkında neye şahitlik ediyorsun?' dediler. Mûsâ aleyhisselâm kadına: 'Allah adına doğruyu söylemeni senden istiyorum' dedi. Kadın: 'Mademki bana Allah adına and verdin; doğrusu onlar beni çağırdılar ve sana iftira atmam karşılığında bana bir ücret vadettiler. Ben şahitlik ederim ki sen bundan uzaksın ve şüphesiz sen Allah'ın elçisisin' dedi. Bunun üzerine Mûsâ aleyhisselâm ağlayarak secdeye kapandı. Allah ona: 'Seni ağlatan nedir? Biz seni yeryüzüne hâkim kıldık; ona emret, sana itaat edecektir' diye vahyetti.

فَرفع رَأسه فَقَالَ: خُذِيهِمْ فَأَخَذتهم إِلَى أَعْقَابهم فَجعلُوا يَقُولُونَ: يَا مُوسَى

Başını kaldırıp: 'Onları yakala!' dedi. Yer onları topuklarına kadar yuttu. Onlar: 'Ey Mûsâ!

يَا مُوسَى

Ey Mûsâ!' diye feryat etmeye başladılar.

فَقَالَ: خُذِيهِمْ إِلَى أَعْنَاقهم فَجعلُوا يَقُولُونَ: يَا مُوسَى

[Mûsâ]: 'Onları boyunlarına kadar yakala!' dedi. Onlar: 'Ey Mûsâ!

يَا مُوسَى

Ey Mûsâ!' diye feryat etmeye başladılar.

فَقَالَ: خُذِيهِمْ فَغَيَّبَتْهُمْ فَأوحى الله يَا مُوسَى: سَأَلَك عبَادي وَتَضَرَّعُوا إِلَيْك فَلم تجبهمْ وَعِزَّتِي لَو أَنهم دَعونِي لَأَجَبْتهمْ

[Mûsâ]: 'Onları yakala!' dedi ve yer onları tamamen yuttu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: 'Ey Mûsâ! Kurlarım senden yardım diledi, sana yalvarıp yakardılar da sen onlara cevap vermedin. İzzetime yemin olsun ki, şayet bana dua edip yalvarsalardı onlara icabet ederdim' diye vahyetti.

قَالَ ابْن عَبَّاس: وَذَلِكَ قَوْله تَعَالَى {فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْض} وَخسف بِهِ إِلَى الأَرْض السُّفْلى

İbn Abbâs dedi ki: İşte bu, Yüce Allah'ın {فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْض} “Sonunda onu da evini barkını da yere batırdık” ayetidir. O, yerin en alt tabakasına kadar batırıldı.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن إِبْرَاهِيم ﵁ قَالَ: كَانَ قَارون ابْن عَم مُوسَى

Feryâbî'nin İbrâhim radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kârûn, Mûsâ'nın amcasının oğluydu.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {إِن قَارون كَانَ من قوم مُوسَى} قَالَ: كَانَ ابْن عَمه أخي أبي قَارون بن مصر بن فاهث أَو قاهث ومُوسَى بن عرموم بن فاهث أَو قاهث وعرموم بِالْعَرَبِيَّةِ عمرَان

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِن قَارون كَانَ من قوم مُوسَى} “Şüphesiz Kârûn, Mûsâ'nın kavmindendi” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'O, [Mûsâ'nın] amcasının oğluydu; babasının erkek kardeşinin oğluydu. Kârûn b. Mısr b. Fâhis -yahut Kâhis-, Mûsâ ise b. İmrân (عرموم) b. Fâhis -yahut Kâhis-'tir. 'Irmûm' Arapçada İmrân demektir.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة رَضِي الله قَالَ: كَانَ قَارون ابْن عَم مُوسَى أخي أَبِيه وَكَانَ قطع الْبَحْر مَعَ بني إِسْرَائِيل وَكَانَ يُسمى النُّور من حسن صَوته بِالتَّوْرَاةِ وَلَكِن عدوّ الله نَافق كَمَا نَافق السامري فَأَهْلَكَهُ الله ببغيه

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Kârûn, Mûsâ'nın amcasının, yani babasının erkek kardeşinin oğluydu. İsrailoğulları ile birlikte denizi geçmişti. Tevrat'ı güzel sesle okuduğu için kendisine en-Nûr (ışık/aydınlık) denilirdi. Fakat bu Allah düşmanı, Sâmirî'nin münafıklık yaptığı gibi münafıklık etti; Allah da onu azgınlığı sebebiyle helak etti.'

وَإِنَّمَا بغى لِكَثْرَة مَاله وَولده

O ancak malının ve evladının çokluğundan ötürü azgınlık etmişti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فبغى عَلَيْهِم} قَالَ: فعلا عَلَيْهِم

Abd b. Humeyd'in Katâde'den rivayet ettiğine göre, {فبغى عَلَيْهِم} “Onlara karşı azgınlık etti” ayeti hakkında: 'Onlara karşı büyüklük tasladı' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن شهر بن حَوْشَب ﵁ فِي قَوْله {إِن قَارون كَانَ من قوم مُوسَى فبغى عَلَيْهِم} قَالَ: زَاد عَلَيْهِم فِي طول ثِيَابه شبْرًا

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Şehr b. Havşeb radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِن قَارون كَانَ من قوم مُوسَى فبغى عَلَيْهِم} “Şüphesiz Kârûn, Mûsâ'nın kavmindendi; onlara karşı azgınlık etti” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Elbisesinin boyunu onlarınkinden bir karış daha uzun yaptı.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} قَالَ: أصَاب كنزاً من كنوز يُوسُف

İbn Ebî Hâtim'in Atâ radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} “Biz ona öyle hazineler vermiştik ki” ayeti hakkında: 'Yûsuf'un hazinelerinden bir hazine bulmuştu' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْوَلِيد بن زوران ﵁ فِي قَوْله {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} قَالَ: أصَاب كنزاً من كنوز يُوسُف

İbn Ebî Hâtim'in Velîd b. Zevrân radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} “Biz ona öyle hazineler vermiştik ki” ayeti hakkında: 'Yûsuf'un hazinelerinden bir hazine bulmuştu' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْوَلِيد بن زوران ﵁ فِي قَوْله {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} قَالَ: كَانَ قَارون يعلم الكيمياء

İbn Ebî Hâtim'in Velîd b. Zevrân radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَآتَيْنَاهُ من الْكُنُوز} “Biz ona öyle hazineler vermiştik ki” ayeti hakkında: 'Kârûn simya ilmini biliyordu' demiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن سلمَان ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كَانَت أَرض دَار قَارون من فضَّة وأساسها من ذهب

İbn Merdûye'nin Selmân radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kârûn'un evinin tabanı gümüşten, temeli ise altındandı.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن خَيْثَمَة ﵁ قَالَ: وجدت فِي الإِنجيل أَن مَفَاتِيح خَزَائِن قَارون كَانَت وقر سِتِّينَ بغلاً غراً محجلةً مَا يزِيد مِنْهَا مِفْتَاح على أصْبع لكل مِفْتَاح كنز

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Hayseme radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'İncil'de, Kârûn'un hazinelerinin anahtarlarının alnı sakar ve ayakları sekili altmış katırın yükü olduğunu gördüm; her anahtar bir parmaktan büyük değildi ve her anahtar bir hazineye aitti.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن خَيْثَمَة ﵁ قَالَ: كَانَت مَفَاتِيح كنوز قَارون من جُلُود كل مِفْتَاح على خزانَة على حِدة فَإِذا ركب حملت المفاتيح على سبعين بغلاً أغر محجلاً

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hayseme radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Kârûn'un hazinelerinin anahtarları deridendi. Her anahtar ayrı bir hazineye aitti. Bir yere binekle gideceği zaman anahtarlar alnı sakar ve ayakları sekili yetmiş katıra yüklenirdi.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: كَانَت المفاتيح من جُلُود الإِبل

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den ayet hakkında rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Anahtarlar deve derisindendi.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لتنوء بالعصبة} يَقُول: لَا يرفعها الْعصبَة من الرِّجَال {أولي القوّة}

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre, {لتنوء بالعصبة} ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Güçlü kuvvetli bir topluluk {أولي القوّة} olan adamlar onu kaldıramazdı.'

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {لتنوء بالعصبة} قَالَ: لتثقل قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك

et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre; Nâfi' b. el-Ezrak ona {لتنوء بالعصبة} ayetini sormuş, o da: 'Ağır gelirdi demektir' demiştir. Nâfi': 'Araplar bunu bilir mi?' diye sormuştur.

قَالَ: نعم

[İbn Abbâs]: 'Evet' demiştir.

أما سَمِعت قَول امرىء الْقَيْس إِذْ يَقُول: تمشي فتثقلها عجيزتها مشي الضَّعِيف ينوء بالوسق وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ الْعصبَة مَا بَين الْعشْرَة إِلَى الْخَمْسَة عشر و {أولي القوّة} خَمْسَة عشر

'İmruulkays'ın şu sözünü işitmedin mi: Yürür de kalçaları ona ağır gelir, tıpkı yüklü deve yükü altında güçlükle kalkan zayıfın yürüyüşü gibi.' Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre o: 'Usbe (topluluk), on ile on beş kişi arasıdır. {أولي القوّة} ise on beş kişidir' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الْكَلْبِيّ قَالَ {بالعصبة} مَا بَين الْخمس عشرَة إِلَى الْأَرْبَعين

Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Kelbî'den rivayet ettiğine göre o: '{بالعصبة} ifadesi, on beş ile kırk kişi arasıdır' demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ {بالعصبة} أَرْبَعُونَ رجلا

İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o: '{بالعصبة} kırk adamdır' demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: كُنَّا نُحدث أَن {بالعصبة} مَا فَوق الْعشْرَة إِلَى الْأَرْبَعين

Abd b. Humeyd'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Bize anlatıldığına göre {بالعصبة}, onun üstünden kırka kadar olan topluluktur.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَالح مولى أم هانىء قَالَ {بالعصبة} سَبْعُونَ رجلا

İbn Ebî Hâtim'in Ümmü Hânî'nin azatlısı Ebû Sâlih'ten rivayet ettiğine göre o: '{بالعصبة} yetmiş adamdır' demiştir.

قَالَ: وَكَانَت خزانته تُحْمَلُ على أَرْبَعِينَ بغلاً

Dedi ki: 'Onun hazinesi kırk katıra yüklenirdi.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِذْ قَالَ لَهُ قومه لَا تفرح} قَالَ: هم الْمُؤْمِنُونَ مِنْهُم قَالُوا: يَا قَارون لَا تفرح بِمَا أوليت فتبطر

İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِذْ قَالَ لَهُ قومه لَا تفرح} “Hani kavmi ona şöyle demişti: Şımarma!” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Onlar, içlerindeki müminlerdi; dediler ki: Ey Kârûn! Sana verilenlerle şımarıp böbürlenme.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِن الله لَا يحب الفرحين} قَالَ: المرحين الأشرين البطرين الَّذين لَا يشكرون الله على مَا أَعْطَاهُم

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِن الله لَا يحب الفرحين} “Çünkü Allah şımaranları sevmez” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Yani kibirlenen, azgınlık eden, şımaran ve Allah'ın kendilerine verdiklerine şükretmeyen kimselerdir.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب والخرائطي فِي اعتلال الْقُلُوب عَن أبي الدَّرْدَاء ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله يحب كل قلب حَزِين

Hâkim -ve bunu tashih etmiştir-, Taberânî, Ebû Nuaym, el-Beyhakî Şuab'da ve Harâitî İ'tilâlü'l-Kulûb'da Ebû'd-Derdâ radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Şüphesiz Allah, her hüzünlü kalbi sever.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَقَالَ: هَذَا متن مُنكر عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ زُرِ الْقُبُور تَذْكُر بهَا الْآخِرَة واغسل الْمَوْتَى فَإِن معالجة جَسَد خاو موعظة بليغة وصل على الْجَنَائِز لَعَلَّ ذَلِك يحزنك فَإِن الحزين فِي ظلّ الله يَوْم الْقِيَامَة

Hâkim -ve bunu tashih etmiştir- ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ebû Zerr radıyallâhu anh'den rivayet edip (Beyhakî: Bu metin münkerdir demiştir) şöyle nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: 'Kabirleri ziyaret et, onlar sana ahireti hatırlatır. Ölüleri yıka, zira cansız bir cesetle meşgul olmak pek etkili bir öğüttür. Cenaze namazı kıl, umulur ki bu seni hüzünlendirir; zira mahzun kişi kıyamet günü Allah'ın gölgesindedir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِن الله لَا يحب الفرحين} قَالَ: الْفَرح هُنَا الْبَغي

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِن الله لَا يحب الفرحين} “Çünkü Allah şımaranları sevmez” ayeti hakkında: 'Buradaki ferah (sevinç), azgınlık demektir' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِن الله لَا يحب الفرحين} قَالَ: إِن الله لَا يحب بطراً {وابتغ فِيمَا آتاك الله الدَّار الْآخِرَة} قَالَ: تصدق وتقرب إِلَى الله تَعَالَى وصل الرَّحِم

İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِن الله لَا يحب الفرحين} “Çünkü Allah şımaranları sevmez” ayeti hakkında: 'Şüphesiz Allah şımarıp böbürlenenleri sevmez' demiştir. {وابتغ فِيمَا آتاك الله الدَّار الْآخِرَة} “Allah'ın sana verdiğinden ahiret yurdunu ara” ayeti hakkında ise: 'Sadaka ver, Allah Teâlâ'ya yakınlaş ve akrabalık bağını gözet' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِن الله لَا يحب الفرحين} قَالَ: المرحين

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre, {إِن الله لَا يحب الفرحين} “Çünkü Allah şımaranları sevmez” ayeti hakkında: 'Böbürlenenleri' demiştir.

وَفِي قَوْله {وابتغ فِيمَا آتاك الله الدَّار الْآخِرَة وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} يَقُول: لَا تتْرك أَن تعْمل لله فِي الدُّنْيَا

{وابتغ فِيمَا آتاك الله الدَّار الْآخِرَة وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} “Allah'ın sana verdiğinden ahiret yurdunu ara, dünyadan da nasibini unutma” ayeti hakkında ise şöyle demiştir: 'Dünyada Allah için amel etmeyi terk etme.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} قَالَ: أَن تعْمل فِيهَا لآخرتك

Feryâbî ve İbn Ebî Hâtim'in başka bir yoldan İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre, {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} “Dünyadan da nasibini unutma” ayeti hakkında: 'Dünyada ahiretin için amel etmendir' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} قَالَ: الْعَمَل بِطَاعَة الله نصِيبه من الدُّنْيَا الَّذِي يُثَاب عَلَيْهِ فِي الْآخِرَة

Abdurrezzâk, Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} “Dünyadan da nasibini unutma” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Allah'a itaat doğrultusunda amel etmektir; ahirette karşılığı verilecek olan dünyadaki nasibi budur.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {وَلَا تنس نصيبك} قَالَ: قدم الْفضل وَأمْسك مَا يبلغك - وَفِي لفظ - قَالَ: امسك قوت سنة وَتصدق بِمَا بَقِي

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hasan'dan rivayet ettiğine göre, {وَلَا تنس نصيبك} “Nasibini unutma” ayeti hakkında: 'Fazla olanı [ahiretin için] önden gönder, sana yetecek olanı tut' demiştir. Başka bir lafızda ise: 'Bir yıllık azığını tut, kalanını sadaka ver' demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} قَالَ: أَن تَأْخُذ من الدُّنْيَا مَا أحل الله لَك فَإِن لَك فِيهِ غنى وكفاية

Abd b. Humeyd'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} “Dünyadan da nasibini unutma” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Allah'ın sana helal kıldığı şeyleri dünyadan almandır; zira bunda senin için bir zenginlik ve yeterlilik vardır.'

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن مَنْصُور ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا}

Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de Mansûr radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَلَا تنس نصيبك من الدُّنْيَا} “Dünyadan da nasibini unutma” ayeti hakkında şöyle demiştir:

قَالَ: لَيْسَ هُوَ عرض من عرض الدُّنْيَا وَلَكِن هُوَ نصيبك عمرك أَن تقدم فِيهِ لآخرتك

'O, dünya metaından bir meta değildir; bilakis senin nasibin, ahiretin için önden [hayır] göndereceğin ömründür.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتهُ على علم عِنْدِي} يَقُول على خير عِنْدِي وَعلم عِنْدِي

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre, {قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتهُ على علم عِنْدِي} “O ise: 'Bu bana bendeki bir ilim sayesinde verildi' dedi” ayeti hakkında: 'Bendeki bir hayır ve bendeki bir ilim sayesinde [verildi]' demek istemektedir demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِنَّمَا أُوتِيتهُ على علم عِنْدِي} يَقُول: علم الله أَنِّي أهل لذَلِك

İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِنَّمَا أُوتِيتهُ على علم عِنْدِي} “O ise: 'Bu bana bendeki bir ilim sayesinde verildi' dedi” ayeti hakkında şöyle demiştir: '[Karun:] Allah buna layık olduğumu bildi [demek istemektedir].'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَلَا يسْأَل عَن ذنوبهم المجرمون} قَالَ: الْمُشْركُونَ

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَلَا يسْأَل عَن ذنوبهم المجرمون} “Günahkârlardan günahları sorulmaz” ayeti hakkında: 'Müşriklerden' demiştir.

لَا يسْأَلُون عَن ذنوبهم وَلَا يحاسبون لدُخُول النَّار بِغَيْر حِسَاب

Günahlarından sorulmazlar ve hesapsız olarak cehenneme girmeleri için hesaba çekilmezler.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا يسْأَل عَن ذنوبهم المجرمون} قَالَ: كَقَوْلِه {يعرف المجرمون بِسِيمَاهُمْ} الرَّحْمَن الْآيَة ٤١ سود الْوُجُوه زرق الْعُيُون الْمَلَائِكَة لَا تسْأَل عَنْهُم قد عرفتهم

Feryâbî ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {وَلَا يسْأَل عَن ذنوبهم المجرمون} “Günahkârlardan günahları sorulmaz” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Rahmân Suresi 41. ayetteki {يعرف المجرمون بِسِيمَاهُمْ} “Günahkârlar simalarından tanınır” buyruğu gibidir; yüzleri siyah, gözleri mavidir. Melekler onları sormaz, onları zaten tanımışlardır.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: خرج على براذين بيض عَلَيْهَا سرج من أرجوان وَعَلَيْهَا ثِيَاب معصفرة

Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Üzerlerinde erguvan rengi eyerler bulunan beyaz katırlar üzerinde ve üzerlerinde aspir boyalı giysiler olduğu halde çıktı.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: فِي ثَوْبَيْنِ أحمرين

İbn Ebî Hâtim'in Atâ radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında: 'İki kırmızı elbise içinde [çıktı]' demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي الزبير ﵁ قَالَ: خرج قَارون على قومه فِي ثَوْبَيْنِ بِغَيْر عصفر كالقرمز

Abd b. Humeyd'in Ebü'z-Zübeyr radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Kârûn, kavminin karşısına aspir boyası olmayan, kırmızı boya gibi iki elbise içinde çıktı.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: فِي ثِيَاب صفر وحمر

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbrâhîm en-Nehaî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında: 'Sarı ve kırmızı elbiseler içinde [çıktı]' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: خرج فِي سبعين ألفا عَلَيْهِم المعصفرات وَكَانَ ذَلِك أول يَوْم فِي الأَرْض رؤيت المعصفرات فِيهَا

İbn Ebî Hâtim'in Zeyd b. Eslem radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Üzerlerinde aspir boyalı elbiseler bulunan yetmiş bin kişi içinde çıktı. Bu, yeryüzünde aspir boyalı giysilerin görüldüğü ilk gündü.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: فِي حشمه

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında: 'Hizmetkârları ve maiyeti içinde [çıktı]' demiştir.

وَذكر لنا أَنهم خَرجُوا على أَرْبَعَة الاف دَابَّة

Bize anlatıldığına göre onlar dört bin binek üzerinde çıktılar.

عَلَيْهِم ثِيَاب حمر مِنْهَا ألف بغلة بَيْضَاء وعَلى دوابهم قطائف الأرجوان

Üzerlerinde kırmızı elbiseler vardı; bunların bini beyaz katırdı ve bineklerinin üzerinde erguvan rengi örtüler bulunuyordu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: خرج على بغلة شهباء عَلَيْهَا الأرجوان وَعَلَيْهَا ثَلَاثمِائَة جَارِيَة على بغال شهب عَلَيْهِنَّ ثِيَاب حمر

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Üzerinde erguvan rengi örtü bulunan kır bir katır üzerinde çıktı; beraberinde de kır katırlara binmiş, üzerlerinde kırmızı elbiseler olan üç yüz cariye vardı.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ: خرج فِي جوَار بيض على سروج من ذهب على قطف أرجوان وَهن على بغال بيض عَلَيْهِنَّ ثِيَاب حمر وحلى ذهب

İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Erguvan kadifeler üstündeki altın eyerlere ve beyaz katırlara binmiş, üzerlerinde kırmızı elbiseler ve altın takılar bulunan beyaz tenli cariyeler içinde çıktı.'

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أَوْس بن أَوْس الثَّقَفِيّ عَن النَّبِي ﷺ {فَخرج على قومه فِي زينته} قَالَ فِي أَرْبَعَة آلَاف بغل يَعْنِي عَلَيْهِ البزيون

İbn Merdûye'nin Evs b. Evs es-Sekafî vasıtasıyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre, {فَخرج على قومه فِي زينته} “Derken, kavminin karşısına debdebesi içinde çıktı” ayeti hakkında: 'Dört bin katır üzerinde -yani üzerinde ipekli elbiseler olduğu halde- çıktı' buyurmuştur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَبدة بن أبي لبَابَة ﵁ قَالَ: أول من صبغ بِالسَّوَادِ قَارون

İbn Ebî Hâtim'in Abde b. Ebî Lübâbe radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: '[Saçını ve sakalını] siyaha ilk boyayan Kârûn'dur.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {قَالَ الَّذين يُرِيدُونَ الْحَيَاة الدُّنْيَا} قَالَ: أنَاس من أهل التَّوْحِيد قَالُوا: {يَا لَيْت لنا مثل مَا أُوتِيَ قَارون} وَفِي قَوْله {وَلَا يلقاها إِلَّا الصَّابِرُونَ} يَعْنِي لَا يلقى ثَوَاب الله وَالصَّوَاب من القَوْل

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {قَالَ الَّذين يُرِيدُونَ الْحَيَاة الدُّنْيَا} “Dünya hayatını arzulayanlar dediler ki...” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Tevhid ehlinden birtakım kimseler, {يَا لَيْت لنا مثل مَا أُوتِيَ قَارون} “Keşke Kârûn'a verilenin bir benzeri bizim de olsaydı” dediler.' {وَلَا يلقاها إِلَّا الصَّابِرُونَ} “Buna ancak sabredenler kavuşturulur” ayeti hakkında ise: 'Yani Allah'ın sevabına ve sözün doğru olanına kavuşturulmaz' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {إِنَّه لذُو حَظّ عَظِيم} قَالَ: ذُو جد

İbn Ebî Hâtim'in Süddî radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {إِنَّه لذُو حَظّ عَظِيم} “Gerçekten o büyük bir pay sahibidir” ayeti hakkında: 'Büyük bir talih sahibidir' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن الْحَرْث ﵁

Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Abdullah b. el-Hâris radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre,

وَهُوَ ابْن نَوْفَل الْهَاشِمِي قَالَ: بلغنَا أَن قَارون أُوتِيَ من الْكُنُوز وَالْمَال حَتَّى جعل بَاب دَاره من ذهب وَجعل دَاره كلهَا من صَفَائِح الذَّهَب وَكَانَ الْمَلأ من بني إِسْرَائِيل يَغْدُونَ إِلَيْهِ وَيَرُوحُونَ يُطعمهُمْ الطَّعَام وَيَتَحَدَّثُونَ عِنْده وَكَانَ مُؤْذِيًا لمُوسَى ﵊ فَلم تَدعه الْقَسْوَة والهوى حَتَّى أرسل إِلَى امْرَأَة من بني إِسْرَائِيل مَذْكُورَة بالجمال كَانَت تذكر بريبة فَقَالَ لَهَا: هَل لَك أَن أُمَوِّلك وَأُعْطِيك وَأَخْلِطك بِنِسَائِي على أَن تأتين وَالْمَلَأ من بني إِسْرَائِيل عِنْدِي فتقولين: يَا قَارون أَلا تنهي مُوسَى عني فَقَالَت: بلَى

-ki o İbn Nevfel el-Hâşimî'dir- şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre Kârûn'a öyle çok hazine ve mal verilmişti ki evinin kapısını altından yapmış, evinin tamamını da altın levhalarla kaplatmıştı. İsrailoğullarının ileri gelenleri sabah akşam ona gider gelir, onlara yemek yedirir ve yanında sohbet ederlerdi. O, Mûsâ aleyhisselâm'a eziyet ederdi. Katı kalpliliği ve hevası onu bırakmadı; nihayetinde İsrailoğullarından güzelliğiyle anılan ve şüpheli/kötü işlerle adı geçen bir kadına haber gönderip ona şöyle dedi: 'İsrailoğullarının ileri gelenleri benim yanımdayken gelip: «Ey Kârûn, Mûsâ'yı benden vazgeçirmeyecek misin?» demen şartıyla sana mal mülk versem, seni donatsam ve seni kadınlarımın arasına katsam olmaz mı?' Kadın: 'Olur' dedi.

فلمّا جَاءَ أَصْحَابه واجتمعوا عِنْده دَعَا بهَا فَقَامَتْ على رؤوسهم فَقلب الله قَلبهَا وَرِزْقهَا التَّوْبَة فَقَالَت: مَا أجد الْيَوْم تَوْبَة أفضل من أَن

Arkadaşları gelip yanında toplandıklarında Kârûn kadını çağırdı. Kadın başuçlarında durdu; derken Allah kadının kalbini çevirdi ve ona tövbe nasip etti. Kadın şöyle dedi: 'Bugün bundan daha faziletli bir tövbe bulamam:'

أكذب عَدو الله وأبرىء رَسُول الله عَلَيْهِ فَقَالَت: إِن قَارون بعث إِلَيّ فَقَالَ: هَل لَك أَن أُمَوِّلك وَأُعْطِيك وَأَخْلِطك بِنِسَائِي على أَن تَأتِينِي وَالْمَلَأ من بني إِسْرَائِيل عِنْدِي وتقولين: يَا قَارون أَلا تنهي مُوسَى عني فَإِنِّي لم أجد الْيَوْم تَوْبَة أفضل من أَن أكذب عَدو الله وأبرىء رَسُول الله ﷺ فَنَكس قَارون رَأسه وَعرف أَنه قد هلك

'Allah'ın düşmanını yalanlamak ve Allah'ın Resûlü'nü aklamak.' Kadın şöyle dedi: 'Kârûn bana haber gönderip: «İsrailoğullarının ileri gelenleri benim yanımdayken bana gelip: 'Ey Kârûn, Mûsâ'yı benden vazgeçirmeyecek misin?' demen şartıyla sana mal mülk versem, seni donatsam ve seni kadınlarımın arasına katsam olmaz mı?» dedi. Ben ise bugün Allah'ın düşmanını yalanlamaktan ve Allah'ın Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'i aklamaktan daha faziletli bir tövbe bulamadım.' Bunun üzerine Kârûn başını öne eğdi ve helak olduğunu anladı.

وَفَشَا الحَدِيث فِي النَّاس حَتَّى بلغ مُوسَى ﵇ وَكَانَ مُوسَى ﵇ شَدِيد الْغَضَب

Bu söz insanlar arasında yayıldı, nihayet Mûsâ aleyhisselâm'a ulaştı. Mûsâ aleyhisselâm ise oldukça öfkeli [bir yapıya sahip] idi.

فَلَمَّا بلغه تَوَضَّأ ثمَّ صلى وَسجد وَبكى وَقَالَ: يَا رب

Haber kendisine ulaşınca abdest aldı, sonra namaz kıldı, secdeye kapandı, ağladı ve şöyle dedi: 'Ey Rabbim!'

عَدوك قَارون كَانَ لي مُؤْذِيًا فَذكر أَشْيَاء ثمَّ لن يناه حَتَّى أَرَادَ فَضِيحَتِي

'Senin düşmanın Kârûn bana eziyet ediyordu -birtakım şeyler saydı- sonra durmadı, hatta beni rezil etmek istedi.'

يَا رب سَلطنِي عَلَيْهِ

'Rabbim, bana onun üzerinde güç ve yetki ver.'

فَأوحى الله إِلَيْهِ: أَن مر الأَرْض بِمَا شِئْت تطعك

Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Yere dilediğini emret, sana itaat edecektir.'

فجَاء مُوسَى إِلَى قَارون فَلَمَّا رَآهُ قَارون عرف الْغَضَب فِي وَجهه فَقَالَ: يَا مُوسَى ارْحَمْنِي فَقَالَ مُوسَى ﵇: يَا أَرض خُذِيهِمْ فاضطربت دَاره وَخسف بِهِ وبأصحابه حَتَّى تغيبت أَقْدَامهم وَسَاخَتْ دَارهم على قدر ذَلِك فَقَالَ قَارون: يَا مُوسَى ارْحَمْنِي فَقَالَ: يَا أَرض خُذِيهِمْ فَخسفَ بِهِ وَبِدَارِهِ وبأصحابه فَلَمَّا خسف بِهِ قيل لَهُ: يَا مُوسَى مَا أفظك أما وَعِزَّتِي لَو إيَّايَ دَعَا لِرَحْمَتِهِ وَقَالَ أَبُو عمرَان الْجونِي: فَقيل لمُوسَى: لَا أعبد الأَرْض بعْدك أحدا

Mûsâ, Kârûn'un yanına geldi. Kârûn onu görünce yüzündeki öfkeyi anladı ve: 'Ey Mûsâ, bana merhamet et!' dedi. Mûsâ aleyhisselâm ise: 'Ey yer, onları yakala!' dedi. Bunun üzerine evi sarsıldı; ayakları kayboluncaya kadar kendisi ve arkadaşları yere batırıldı ve evleri de bu ölçüde battı. Kârûn: 'Ey Mûsâ, bana merhamet et!' dedi. Mûsâ: 'Ey yer, onları yakala!' dedi; kendisi, evi ve arkadaşları yerin dibine geçirildi. Yere batırılınca Mûsâ'ya şöyle denildi: 'Ey Mûsâ, ne kadar da katısın! İzzetime yemin olsun ki şayet benden merhamet dileseydi ona merhamet ederdim.' Ebû İmrân el-Cevnî dedi ki: Mûsâ'ya şöyle denildi: 'Senden sonra yeryüzünü hiç kimseye boyun eğdirmeyeceğim.'

وَأخرج الْفرْيَابِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْض} قَالَ: خسف بِهِ إِلَى الأَرْض السُّفْلى

Feryâbî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre, {فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْض} “Nihayet biz onu da evini barkını da yerin dibine geçirdik” ayeti hakkında: 'En alt tabakadaki yere kadar batırıldı' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق قَتَادَة عَن أبي مَيْمُون عَن سَمُرَة بن جُنْدُب قَالَ: يخسف بقارون وَقَومه فِي كل يَوْم قدر قامة فَلَا يبلغ الأَرْض السُّفْلى إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Hâtim'in Katâde yoluyla Ebû Meymûn'dan, onun da Semure b. Cündeb'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Kârûn ve kavmi her gün bir boy/insan boyu kadar batırılmaktadır; kıyamet gününe kadar en alt tabakadaki yere ulaşamayacaklardır.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ذكر لنا أَنه يخسف بِهِ كل يَوْم قامة وَأَنه يتجلجل فِيهَا لَا يبلغ قعرها إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Bize anlatıldığına göre o, her gün bir boy batırılmaktadır ve onun içinde debelenip durmakta, kıyamet gününe kadar dibine ulaşamamaktadır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre de

مثله

bunun benzeridir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: إِن الله أَمر الأَرْض أَن تُطِيعهُ سَاعَة

İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Allah yeryüzüne bir an/bir müddet ona itaat etmesini emretti.'

وَأخرج عبد بن حميد عَن مَالك بن دِينَار ﵁: أَن قَارون يخسف بِهِ كل يَوْم قامة

Abd b. Humeyd'in Mâlik b. Dînâr radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre: 'Kârûn her gün bir boy yere batırılmaktadır.'

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: لما خسف بقارون فَهُوَ يذهب ومُوسَى قريب مِنْهُ قَالَ: يَا مُوسَى ادْع رَبك يرحمني

Abd b. Humeyd'in İkrime radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: 'Kârûn yere batırıldığında o [aşağı doğru] gidiyor, Mûsâ da ona yakın duruyordu. Kârûn: «Ey Mûsâ, Rabbine dua et de bana merhamet etsin!» dedi.'

فَلم يجبهُ مُوسَى حَتَّى ذهب

Mûsâ ise tamamen kaybolup gidinceye kadar ona cevap vermedi.

فَأوحى الله إِلَيْهِ اسْتَغَاثَ بك فَلم تغثه وَعِزَّتِي وَجَلَالِي لَو قَالَ: يَا رب لِرَحْمَتِهِ

Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Senden yardım istedi de sen ona yardım etmedin. İzzetime ve celâlime yemin olsun ki şayet: «Ey Rabbim!» deseydi kesinlikle ona merhamet ederdim.'

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عون بن عبد الله الْقَارِي عَامل عمر بن عبد الْعَزِيز على ديوَان فلسطين أَنه بلغه: أَن الله ﷿ أَمر الأَرْض أَن تطيع مُوسَى ﵇ فِي قَارون فَلَمَّا لقِيه مُوسَى قَالَ للْأَرْض: أطيعيني فَأَخَذته إِلَى الرُّكْبَتَيْنِ ثمَّ قَالَ: أطيعيني فوارته فِي جوفها فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا مُوسَى مَا أَشد قَلْبك وَعِزَّتِي وَجَلَالِي لَو بِي اسْتَغَاثَ لأغثته قَالَ: رب غَضبا لَك فعلت

Ahmed Zühd'de Ömer b. Abdilazîz'in Filistin divanı âmili olan Avn b. Abdillâh el-Kârî'den rivayet ettiğine göre kendisine şu haber ulaşmıştır: Allah Azze ve Celle yeryüzüne Kârûn hakkında Mûsâ aleyhisselâm'a itaat etmesini emretti. Mûsâ onunla karşılaşınca yeryüzüne: 'Bana itaat et' dedi, yer onu dizlerine kadar aldı. Sonra: 'Bana itaat et' dedi, yer onu bağrında gizledi. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Ey Mûsâ, kalbin ne kadar da katı! İzzetime ve celâlime yemin olsun ki şayet benden yardım isteseydi ona mutlaka yardım ederdim.' Mûsâ: 'Rabbim, senin adına duyduğum öfkeden dolayı böyle yaptım' dedi.

وَأخرج عبد بن حميد ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فَمَا كَانَ لَهُ من فِئَة ينصرونه من دون الله وَمَا كَانَ من المنتصرين} قَالَ: مَا كَانَت عِنْده مَنْعَة يمْتَنع بهَا من الله تَعَالَى

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {فَمَا كَانَ لَهُ من فِئَة ينصرونه من دون الله وَمَا كَانَ من المنتصرين} “Artık Allah'a karşı ona yardım edecek bir topluluğu olmadığı gibi kendisi de yardım edebilecek durumda değildi” ayeti hakkında: 'Onun yanında kendisini Allah Teâlâ'dan koruyacak bir güç ve sığınak yoktu' demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ {ويكأن الله} يَقُول: أَو لَا يعلم {أَن الله يبسط الرزق} وَفِي قَوْله {ويكأنه لَا يفلح الْكَافِرُونَ} يَقُول: أَو لَا يعلم {أَنه لَا يفلح الْكَافِرُونَ} وَالله أعلم

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {ويكأن الله} “Vay be, demek ki Allah...” ifadesi hakkında: 'Bilmezler mi ki {أَن الله يبسط الرزق} «Allah rızkı bollaştırır»' demektir; {ويكأنه لَا يفلح الْكَافِرُونَ} “Vay be, demek ki inkârcılar iflah olmazmış!” ayeti hakkında ise: 'Bilmezler mi ki {أَنه لَا يفلح الْكَافِرُونَ} «Kâfirler asla iflah olmaz»' demektir demiştir. Doğrusunu Allah bilir.

- قَوْله تَعَالَى: تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة نَجْعَلهَا للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقبَة لِلْمُتقين من جَاءَ بِالْحَسَنَة فَلهُ خير مِنْهَا وَمن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يجزى الَّذين عمِلُوا السَّيِّئَات إِلَّا مَا كَانُوا يعْملُونَ

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة نَجْعَلهَا للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقبَة لِلْمُتقين من جَاءَ بِالْحَسَنَة فَلهُ خير مِنْهَا وَمن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يجزى الَّذين عمِلُوا السَّيِّئَات إِلَّا مَا كَانُوا يعْملُونَ} “İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere veririz. Güzel son, takva sahiplerinindir. Kim bir iyilik getirirse ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim de bir kötülük getirirse, kötülükleri işleyenler ancak yaptıkları kadar cezalandırılırlar.”

أخرج الْمحَامِلِي والديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة نَجْعَلهَا للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} قَالَ: التجبر فِي الأَرْض وَالْأَخْذ بِغَيْر الْحق

Mehamilî ve Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğine göre, {تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة نَجْعَلهَا للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} “İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere veririz” ayeti hakkında: '[Bu,] yeryüzünde zorbalık yapmak ve haksız yere [malı/hakkı] almaktır' buyurmuştur.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُسلم البطين ﵁ فِي قَوْله {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} قَالَ: الْعُلُوّ التكبر فِي الأَرْض بِغَيْر الْحق

Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Müslim el-Batîn radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} “...yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere...” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Böbürlenme (el-ulüvv), yeryüzünde haksız yere kibirlenmektir.'

وَالْفساد الْأَخْذ بِغَيْر الْحق

'Bozgunculuk (el-fesâd) ise haksız yere [malı/hakkı] almaktır.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} قَالَ: بغيا

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} “...yeryüzünde böbürlenmeyi... istemeyenlere...” ayeti hakkında: 'Azgınlık ve taşkınlık [yapmayı istemeyenlere]' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} قَالَ: تَعَظُّمًا وتجبراً {وَلَا فَسَادًا} قَالَ: بِالْمَعَاصِي

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} “...yeryüzünde böbürlenmeyi... istemeyenlere...” ayeti hakkında: 'Büyüklük taslamayı ve zorbalık etmeyi [istemeyenlere]'; {وَلَا فَسَادًا} “...ve bozgunculuk çıkarmayı...” ayeti hakkında ise: 'Günahlar işlemeyi [istemeyenlere]' demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة} قَالَ: نجْعَل الدَّار الْآخِرَة {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} قَالَ: التكبر وَطلب الشّرف والمنزلة عِنْد سلاطينها وملوكها {وَلَا فَسَادًا} قَالَ: لَا يعْملُونَ بمعاصي الله وَلَا يَأْخُذُونَ المَال بِغَيْر حَقه {وَالْعَاقبَة لِلْمُتقين} قَالَ: الْجنَّة

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {تِلْكَ الدَّار الْآخِرَة} “İşte ahiret yurdu!” ayeti hakkında şöyle demiştir: Ahiret yurdunu, {للَّذين لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} “...yeryüzünde böbürlenmeyi... istemeyenlere...” yani kibirlenmeyi, yeryüzünün sultanları ve kralları nezdinde şeref ve mevki aramayı istemeyenlere kılarız. {وَلَا فَسَادًا} “...ve bozgunculuk çıkarmayı...” buyruğu hakkında: 'Allah'ın yasakladığı günahları işlemeyen ve malı haksız yere almayan kimselere [kılarız]' demiştir. {وَالْعَاقبَة لِلْمُتقين} “Güzel son, takva sahiplerinindir” ayeti hakkında ise: 'Cennettir' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} قَالَ: الشّرف والعز عِنْد ذَوي سلطانهم

İbn Ebî Hâtim'in Hasan radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre, {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض} “...yeryüzünde böbürlenmeyi... istemeyenlere...” ayeti hakkında: 'Hükümranlık sahipleri nezdinde şeref ve itibar [aramayı istemeyenlere]' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مُعَاوِيَة الْأسود فِي قَوْله {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} قَالَ: لم ينازعوا أَهلهَا فِي عزها وَلَا يجزعوا من ذلها

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Muâviye el-Esved'den rivayet ettiğine göre, {لَا يُرِيدُونَ علوا فِي الأَرْض وَلَا فَسَادًا} “...yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere...” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Onun izzeti ve itibarı hususunda dünya ehliyle çekişmezler, onun zilletinden dolayı da sızlanıp feryat etmezler.'