وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عبد الله بن شَقِيق عَن أبي ذَر قَالَ سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن {المغضوب عَلَيْهِم} قَالَ: الْيَهُود
İbn Merdûye'nin Abdullah b. Şakīk yoluyla Ebû Zerr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e {المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar” hakkında sordum; «Yahudilerdir» buyurdu.
قلت {الضَّالّين} قَالَ: النَّصَارَى
{الضَّالّين} “Sapmış olanlar” [hakkında da sordum], «Hristiyanlardır» buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب من طَرِيق عبد الله بن شَقِيق عَن رجل من بلعين عَن ابْن عَم لَهُ أَنه قَالَ أتيت رَسُول الله ﷺ وَهُوَ بوادي الْقرى فَقلت: من هَؤُلَاءِ عنْدك قَالَ: {المغضوب عَلَيْهِم} الْيَهُود {وَلَا الضَّالّين} النَّصَارَى
Beyhakī'nin Şuab'da Abdullah b. Şakīk yoluyla Belkayn kabilesinden bir adamdan, o da bir amcasının oğlundan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Vâdi'l-Kurâ'da iken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim ve: «Senin yanındaki bunlar kimlerdir?» dedim. O da: «{المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar” Yahudilerdir, {وَلَا الضَّالّين} “Sapmış olanlar da değil” [ifadesindekiler] ise Hristiyanlardır» buyurdu.
وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة فِي تَفْسِيره وَسَعِيد بن مَنْصُور عَن إِسْمَعِيل بن أبي أبي خَالِد أَن النَّبِي ﷺ قَالَ {المغضوب عَلَيْهِم} الْيَهُود والضالون هم النَّصَارَى
Süfyân b. Uyeyne tefsirinde ve Saîd b. Mansûr'un İsmâil b. Ebî Hâlid'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «{المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar” Yahudilerdir, sapanlar da Hristiyanlardır» buyurmuştur.
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان فِي صَحِيحه عَن عدي بن حَاتِم قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن {المغضوب عَلَيْهِم} الْيَهُود وَإِن {الضَّالّين} النَّصَارَى
Ahmed, Abd b. Humeyd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sahîh'inde İbn Hibbân'ın Adiy b. Hâtim'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz {المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar” Yahudilerdir, {الضَّالّين} “Sapmış olanlar” da Hristiyanlardır.»
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالطَّبَرَانِيّ عَن الشريد قَالَ: مَرَّ بِي رَسُول الله ﷺ وَأَنا جَالس هَكَذَا وَقد وضعت يَدي الْيُسْرَى خلف ظَهْري واتكأت على الية يَدي قَالَ: أتقعد قعدة المغضوب عَلَيْهِم
Ahmed, Ebû Dâvûd, İbn Hibbân, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Taberânî'nin Şerîd'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Sol elimi sırtımın arkasına koymuş, elimin ayasına yaslanmış bir vaziyette otururken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma uğradı ve: «Gazaba uğramışların oturuşuyla mı oturuyorsun?» buyurdu.
وَأخرج ابْن جريج عَن ابْن مَسْعُود قَالَ {المغضوب عَلَيْهِم} الْيَهُود و {الضَّالّين} النَّصَارَى
İbn Cüreyc'in İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o: «{المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar” Yahudilerdir, {الضَّالّين} “Sapmış olanlar” ise Hristiyanlardır» demiştir.
وَأخرج ابْن جريج عَن مُجَاهِد
İbn Cüreyc'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre de
مثله
Bunun benzeri [nakledilmiştir].
قَالَ ابْن أبي حَاتِم: لَا أعلم خلافًا بَين الْمُفَسّرين فِي تَفْسِير {المغضوب عَلَيْهِم} باليهود {الضَّالّين} بالنصارى
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: {المغضوب عَلَيْهِم} “Gazaba uğramış olanlar”ın Yahudiler, {الضَّالّين} “Sapmış olanlar”ın ise Hristiyanlar olarak tefsir edilmesi konusunda müfessirler arasında bir ihtilaf olduğunu bilmiyorum.
ذكر آمين أخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة عَن أبي ميسرَة قَالَ: لما أَقرَأ جِبْرِيل رَسُول الله ﷺ فَاتِحَة الْكتاب فَبلغ {وَلَا الضَّالّين} قَالَ: قل آمين فَقَالَ: آمين
Âmîn Lafzının Zikri: Vekî' ve İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Meysere'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cibrîl, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Fâtihatü'l-Kitâb'ı okutup {وَلَا الضَّالّين} “Sapmışların da değil” kısmına ulaşınca: «Âmîn de» dedi. O da: «Âmîn» dedi.
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وأبوداود وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن وَائِل بن حجر الْحَضْرَمِيّ قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ قَرَأَ {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} فَقَالَ {آمين} يمد بهَا صَوته
Vekî', İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Sünen'inde Beyhakī'nin Vâil b. Hucr el-Hadramî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” ayetini okuduğunu ve sesini uzatarak {آمين} “Âmîn” dediğini işittim.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن وَائِل بن حجر أَنه سمع رَسُول الله ﷺ حِين قَالَ {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} قَالَ: رب اغْفِر لي {آمين}
Taberânî ve Beyhakī'nin Vâil b. Hucr'den rivayet ettiğine göre o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” dediğinde: «Rabbim beni bağışla, {آمين} “Âmîn”» dediğini işitmiştir.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن وَائِل بن حجر قَالَ: رَأَيْت رَسُول الله ﷺ دخل فِي الصَّلَاة فَلَمَّا فرغ من فَاتِحَة الْكتاب قَالَ {آمين} ثَلَاث مَرَّات
Taberânî'nin Vâil b. Hucr'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in namaza girdiğini gördüm. Fâtihatü'l-Kitâb'ı bitirince üç defa {آمين} “Âmîn” dedi.
وَأخرج ابْن مَاجَه عَن عَليّ سَمِعت رَسُول الله ﷺ إِذا قَالَ {وَلَا الضَّالّين} قَالَ {آمين}
İbn Mâce'nin Ali'den rivayet ettiğine göre o: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in {وَلَا الضَّالّين} “Sapmışların da değil” dediğinde {آمين} “Âmîn” dediğini işittim» demiştir.
وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن أبي شيبَة عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَرَأَ - يَعْنِي الإِمَام - {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} فَقولُوا {آمين} يحبكم الله
Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «–İmamı kastederek– {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” ayetini okuduğu zaman siz {آمين} “Âmîn” deyin ki Allah sizi sevsin.»
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا أَمن الإِمام فَأمنُوا فَإِنَّهُ من وَافق تأمينه تَأْمِين الْمَلَائِكَة غفر لَهُ مَا تقدم من ذَنبه
Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakī'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «İmam âmîn dediği vakit siz de âmîn deyin. Çünkü kimin âmîn demesi meleklerin âmîn demesine denk gelirse geçmiş günahları bağışlanır.»
وَأخرج أَبُو يعلى فِي مُسْنده وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد جيد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَالَ الإِمَام {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} قَالَ الَّذين خَلفه {آمين} الْتَقت من أهل السَّمَاء وَأهل الآرض وَمن لم يقل {آمين} كَمثل رجل غزا مَعَ قوم فاقترعوا سِهَامهمْ وَلم يخرج سَهْمه فَقَالَ: مَا لسهمي لم يخرج قَالَ: إِنَّك لم تقل {آمين}
Ebû Ya'lâ Müsned'inde ve İbn Merdûye'nin ceyyid bir senetle Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «İmam {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” dediğinde arkasındakiler {آمين} “Âmîn” der. Gök ehli ile yer ehlinin [duası] birbiriyle buluşur. {آمين} “Âmîn” demeyen kimsenin durumu ise, bir kavimle savaşa katılıp [ganimet için] kur'a çektiklerinde kendi oku çıkmayan ve: 'Benim okum niçin çıkmadı?' deyince 'Çünkü sen {آمين} “Âmîn” demedin' denilen adamın durumu gibidir.»
وَأخرج أَبُو دَاوُد بِسَنَد حسن عَن أبي زُهَيْر النميري وَكَانَ من الصَّحَابَة أَنه كَانَ إِذا دَعَا الرجل بِدُعَاء قَالَ: اختمه بآمين فَإِن آمين مثل الطابع على الصَّحِيفَة
Ebû Dâvûd'un hasen bir senetle sahâbî olan Ebû Züheyr en-Nümeyrî'den rivayet ettiğine göre o, bir adam bir dua ettiği zaman şöyle derdi: «Onu âmîn ile bitir; zira âmîn sayfadaki mühür gibidir.»
وَقَالَ أخْبركُم عَن ذَلِك خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ ذَات لَيْلَة فأتينا على رجل قد ألح فِي الْمَسْأَلَة فَوقف النَّبِي ﷺ يسمع مِنْهُ فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أوجب أَن ختم
Ve şöyle dedi: «Size bundan haber vereyim: Bir gece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktık. [Dua ve] istemekte çok ısrarcı olan bir adamın yanına geldik. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu dinlemek üzere durdu ve: 'Eğer mühürlerse vacip kıldı (duası kesin kabul oldu)' buyurdu.»
فَقَالَ رجل من الْقَوْم: بِأَيّ شَيْء يخْتم قَالَ بآمين فَإِنَّهُ إِن ختم بآمين فقد أوجب
Topluluktan bir adam: «Neyle mühürlerse?» dedi. «Âmîn ile; çünkü o âmîn ile bitirirse vacip kılmış (kabul ettirmiş) olur» buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا حسدتكم الْيَهُود على شَيْء مَا حسدتكم على التَّأْمِين
Ahmed, İbn Mâce ve Sünen'inde Beyhakī'nin Âişe'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Yahudiler size hiçbir konuda âmîn demeniz hususunda haset ettikleri kadar haset etmediler» buyurmuştur.
وَأخرج ابْن مَاجَه بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا حسدتكم الْيَهُود على شَيْء مَا حسدتكم على آمين فَأَكْثرُوا من قَول {آمين}
İbn Mâce'nin zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Yahudiler size hiçbir şeyde âmîn hususunda haset ettikleri kadar haset etmediler. Bu sebeple {آمين} “Âmîn” sözünü çokça söyleyin.»
وَأخرج ابْن عدي فِي الْكَامِل عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الْيَهُود قوم حسد حسدوكم على ثَلَاثَة أَشْيَاء إفشاء السَّلَام واقامة الصَّفّ وآمين
İbn Adî'nin el-Kâmil'de Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Yahudiler kıskanç bir topluluktur; size üç şeyden ötürü haset ettiler: Selamı yaymak, saf tutmak ve âmîn [demek].»
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن معَاذ بن جبل أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْيَهُود قوم حسد وَلم يحسدوا الْمُسلمين على أفضل من ثَلَاث
Taberânî'nin el-Evsat'ta Muâz b. Cebel'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Yahudiler kıskanç bir topluluktur; Müslümanlara şu üç şeyden daha üstün bir şey için haset etmemişlerdir:
رد السَّلَام وَإِقَامَة الصُّفُوف وَقَوْلهمْ خلف إمَامهمْ فِي الْمَكْتُوبَة {آمين}
Selamı almak, safları düzgün tutmak ve farz namazda imamlarının arkasından {آمين} “Âmîn” demeleri.»
وَأخرج الْحَرْث بن أُسَامَة فِي مُسْنده والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَعْطَيْت ثَلَاث خِصَال
Hâris b. Üsâme Müsned'inde, Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de ve İbn Merdûye'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Bana üç haslet verildi:
أَعْطَيْت صَلَاة الصُّفُوف وَأعْطيت السَّلَام وَهُوَ تَحِيَّة أهل الْجنَّة وَأعْطيت {آمين} وَلم يُعْطهَا أحد مِمَّن كَانَ قبلكُمْ إِلَّا أَن يكون الله أَعْطَاهَا هرون فَإِن مُوسَى كَانَ يَدْعُو وهرون يُؤمن
Bana saflar halinde namaz kılmak verildi, cennet ehlinin selamlaşması olan selam verildi ve bana {آمين} “Âmîn” verildi. Allah'ın bunu Hârûn'a vermiş olması müstesna, sizden önceki kimselerden hiçbirine bu verilmemiştir; zira Mûsâ dua eder, Hârûn ise âmîn derdi.»
وَلَفظ الْحَكِيم: إِن الله أعْطى أمتِي ثَلَاثًا لم يعطعها أحد قبلهم
Hakîm'in lafzı şöyledir: «Allah ümmetime kendilerinden önce hiç kimseye vermediği üç şey vermiştir:
السَّلَام وَهُوَ تَحِيَّة أهل الْجنَّة وصفوف الملاءكة وآمين إِلَّا مَا كَانَ من مُوسَى وهرون
Cennet ehlinin selamlaşması olan selam, meleklerin safları ve Mûsâ ile Hârûn hariç âmîn.»
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الدُّعَاء وَابْن عدي وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد ضَعِيف عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ آمين خَاتم رب الْعَالمين على لِسَان عباده الْمُؤمنِينَ
Taberânî ed-Duâ'da, İbn Adî ve zayıf bir senetle İbn Merdûye'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Âmîn, Âlemlerin Rabbi'nin mümin kullarının dili üzerindeki mührüdür.»
وَأخرج جوبير فِي تَفْسِيره عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قلت يَا رَسُول الله مَا معنى آمين قَالَ: رب أفعل
Cüveybir'in tefsirinde Dahhâk yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Ey Allah'ın Resûlü! Âmîn'in anlamı nedir?» dedim. O: «Rabbim [duamı] kabul buyur [demektir]» buyurdu.
وَأخرج الثَّعْلَبِيّ من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن ابْن صَالح عَن ابْن عَبَّاس
Sa'lebî'nin Kelbî yoluyla İbn Sâlih'ten, onun da İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre
مثله
Bunun benzeri [nakledilmiştir].
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن هِلَال بن يسَاف وَمُجاهد قَالَا {آمين} اسْم من أَسمَاء الله
Vekî' ve Musannef'te İbn Ebî Şeybe'nin Hilâl b. Yesâf ve Mücâhid'den rivayet ettiğine göre onlar: «{آمين} “Âmîn”, Allah'ın isimlerinden bir isimdir» demişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن حَكِيم بن جُبَير
İbn Ebî Şeybe'nin Hakîm b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre
مثله
Bunun benzeri [nakledilmiştir].
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ يسْتَحبّ إِذا قَالَ الإِمام {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} أَن يُقَال: اللَّهُمَّ اغْفِر لي {آمين}
İbn Ebî Şeybe'nin İbrâhîm en-Nehaî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İmam {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” dediğinde kişinin: 'Allahım beni bağışla, {آمين} “Âmîn”' demesi müstehap görülürdü.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: إِذا قَالَ الإِمَام {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} فَقل: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك الْجنَّة وَأَعُوذ بك من النَّار
İbn Ebî Şeybe'nin Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o: «İmam {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” dediğinde: 'Allahım, şüphesiz ben senden cenneti ister, cehennemden de sana sığınırım' de» demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الرّبيع بن خَيْثَم قَالَ: إِذا قَالَ الإِمَام {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} فَاسْتَعِنْ من الدُّعَاء ماشئت
İbn Ebî Şeybe'nin Rebî' b. Haysem'den rivayet ettiğine göre o: «İmam {غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين} “Gazaba uğramışların ve sapmışların değil” dediği zaman dilediğin duayı yap» demiştir.
وَأخرج ابْن شاهين فِي السّنة عَن إِسْمَاعِيل بن مُسلم قَالَ: فِي حرف أبيّ بن كَعْب / غير المغضوب عَلَيْهِم وَغير الضَّالّين آمين بِسم الله / قَالَ إِسْمَعِيل: وَكَانَ الْحسن إِذا سُئِلَ عَن {آمين} ماتفسيرها: هُوَ اللَّهُمَّ استجب
İbn Şâhîn'in es-Sünne'de İsmâil b. Müslim'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Übey b. Ka'b'ın kıraatinde / Gazaba uğramışların değil, sapmışların da değil, âmîn, Bismillâh / şeklindeydi. İsmâil şöyle dedi: Hasan'a {آمين} “Âmîn”in tefsirinin ne olduğu sorulduğunda: «O, Allahım icabet et/kabul eyle [demektir]» derdi.
وَأخرج الديلمي عَن أنس قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} ثمَّ قَرَأَ فَاتِحَة الْكتاب ثمَّ قَالَ آمين لم يبْق فِي السَّمَاء ملك مقرب إِلَّا اسْتغْفر لَهُ
Deylemî'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim {بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” okur, sonra Fâtihatü'l-Kitâb'ı okur ve ardından âmîn derse gökte onun için bağışlanma dilemeyen hiçbir mukarreb melek kalmaz.»
٢ -
2 -
سُورَة الْبَقَرَة
BAKARA SURESİ
مَدَنِيَّة وآياتها سِتّ وَثَمَانُونَ ومائتان إِلَّا آيَة ٢٨١ فَنزلت فِي حجَّة الْوَدَاع
Medenîdir; 281. ayeti müstesna olup iki yüz seksen altı ayettir. [O ayet] Vedâ Haccı'nda inmiştir.
نزُول سُورَة الْبَقَرَة وفضلها
Bakara Suresinin İnişi ve Fazileti
- مُقَدّمَة سُورَة الْبَقَرَة أخرج ابْن الضريس فِي فضائله وَأَبُو جَعْفَر النّحاس فِي النَّاسِخ والمنسوخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت بِالْمَدِينَةِ سُورَة الْبَقَرَة
- Bakara Suresinin Mukaddimesi: İbnü'd-Durays Fedâil'inde, Ebû Ca'fer en-Nahhâs en-Nâsih ve'l-Mensûh'ta, İbn Merdûye ve Delâilü'n-Nübüvve'de Beyhakī'nin muhtelif yollarla İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o: «Bakara Suresi Medine'de indi» demiştir.
وَأخرج ابْن مردوية عَن عبد الله بن الزبير قَالَ: أنزل بِالْمَدِينَةِ سُورَة الْبَقَرَة
İbn Merdûye'nin Abdullah b. ez-Zübeyr'den rivayet ettiğine göre o: «Bakara Suresi Medine'de indirildi» demiştir.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي النَّاسِخ والمنسوخ عَن عِكْرِمَة قَالَ: أول سُورَة نزلت بِالْمَدِينَةِ سُورَة الْبَقَرَة
Ebû Dâvûd'un en-Nâsih ve'l-Mensûh'ta İkrime'den rivayet ettiğine göre o: «Medine'de ilk inen sure Bakara Suresidir» demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَامع ابْن شَدَّاد قَالَ: كُنَّا فِي غزَاة فِيهَا عبد الرَّحْمَن بن يزِيد فَفَشَا فِي النَّاس أَن نَاسا يكْرهُونَ أَن يَقُولُوا سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان حَتَّى يَقُولُوا: السُّورَة الَّتِي يذكر فِيهَا الْبَقَرَة وَالسورَة الَّتِي يذكر فِيهَا آل عمرَان
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakī'nin Câmi' b. Şeddâd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Abdurrahman b. Yezîd'in de içinde bulunduğu bir gazvedeydik. İnsanlar arasında, bazılarının 'Bakara Suresi' ve 'Âl-i İmrân Suresi' demeyi hoş görmeyip onun yerine 'İçinde ineğin (bakara) zikredildiği sure' ve 'İçinde İmrân ailesinin zikredildiği sure' dedikleri yayılmıştı.
فَقَالَ عبد الرَّحْمَن: إِنِّي أسمع عبد الله بن مَسْعُود إِذا استبطن الْوَادي فَجعل الْجَمْرَة على حَاجِبه الْأَيْمن ثمَّ اسْتقْبل الْكَعْبَة فَرَمَاهَا بِسبع حَصَيَات يكبر مَعَ كل حَصَاة
Abdurrahman dedi ki: «Ben Abdullah b. Mes'ûd'un, vâdinin ortasına indiğinde cemreyi sağ kaşının hizasına alıp Kâbe'ye yönelerek her taşla birlikte tekbir getirip yedi taş attığını işittim.
فَلَمَّا فرغ قَالَ: من هَهُنَا - وَالَّذِي لَا إِلَه غَيره - رمى الَّذِي أنزلت عَلَيْهِ سُورَة الْبَقَرَة
[Atmayı] bitirince: 'Kendisine Bakara Suresi indirilen zât, kendisinden başka ilah olmayana yemin olsun ki işte buradan [taş] attı' dedi.»
وَأخر ابْن الضريس وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب بِسَنَد ضَعِيف عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لاتقولوا سُورَة الْبَقَرَة وَلَا سُورَة آل عمرَان وَلَا سُورَة النِّسَاء وَكَذَلِكَ الْقُرْآن كُله وَلَكِن قُولُوا: السُّورَة الَّتِي يذكر فِيهَا الْبَقَرَة وَالسورَة الَّتِي يذكر فِيهَا آل عمرَان وَكَذَلِكَ الْقُرْآن كُله
İbnü'd-Durays, et-Taberânî el-Evsat'ta, İbn Merdûye ve Beyhakī Şuab'da zayıf bir senetle Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Bakara Suresi, Âl-i İmrân Suresi ve Nisâ Suresi demeyiniz; bütün Kur'an için de böyledir. Fakat şöyle deyiniz: 'İçinde ineğin (bakara) zikredildiği sure', 'İçinde İmrân ailesinin zikredildiği sure' ve bütün Kur'an için de böyledir.»
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب بِسَنَد صَحِيح عَن ابْن عمر قَالَ: لاتقولوا سُورَة الْبَقَرَة وَلَكِن قُولُوا: السُّورَة الَّتِي يذكر فِيهَا الْبَقَرَة
Beyhakī Şuab'da sahih bir senetle İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o: «Bakara Suresi demeyiniz; fakat 'İçinde ineğin (bakara) zikredildiği sure' deyiniz» demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن حُذَيْفَة قَالَ صليت مَعَ رَسُول الله ﷺ لَيْلَة من رَمَضَان فَافْتتحَ الْبَقَرَة فَقلت: يُصَلِّي بهَا رَكْعَة
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, [sahih olduğunu belirterek] Hâkim ve Sünen'inde Beyhakī'nin Huzeyfe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ramazandan bir gece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kıldım. Bakara'ya başladı. Ben: «Onunla bir rekât kılar» dedim.
ثمَّ افْتتح النِّسَاء فقرأها ثمَّ افْتتح آل عمرَان فقرأها مترسلا
Sonra Nisâ'ya başlayıp onu okudu. Sonra Âl-i İmrân'a başlayıp onu tane tane (metrusselâ) okudu.
إِذا مر بِآيَة فِيهَا تَسْبِيح سبح وَإِذا مر بسؤال سَأَلَ وَإِذا مر بتعوذ تعوذ
İçinde tesbih bulunan bir ayete rastladığında tesbih eder, isteme [ayeti]ne rastladığında ister, sığınma [ayeti]ne rastladığında sığınırdı.
وَأخرج أَحْمد وَابْن الضريس وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَ كنت أقوم مَعَ رَسُول الله فِي اللَّيْل فَيقْرَأ بالبقرة وَآل عمرَان وَالنِّسَاء فَإِذا مر بِآيَة فِيهَا استبشار دَعَا وَرغب وَإِذا مر بِآيَة فِيهَا تخويف دَعَا واستعاذ
Ahmed, İbnü'd-Durays ve Beyhakī'nin Âişe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Geceleyin Resûlullah ile birlikte namaza kalkardım. Bakara, Âl-i İmrân ve Nisâ'yı okurdu. İçinde müjde bulunan bir ayete rastladığında dua eder ve rağbet gösterirdi; içinde korkutma bulunan bir ayete rastladığında dua eder ve [Allah'a] sığınırdı.»
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ فِي الشَّمَائِل وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَوْف بن مَالك الْأَشْجَعِيّ قَالَ قُمْت مَعَ رَسُول الله ﷺ لَيْلَة فَقَامَ فَقَرَأَ سُورَة الْبَقَرَة لايمر بِآيَة رَحْمَة إِلَّا وقف فَسَأَلَ ولايمر بِآيَة عَذَاب إِلَّا وقف فتعوذ
Ebû Dâvûd, Şemâil'de Tirmizî, Nesâî ve Beyhakī'nin Avf b. Mâlik el-Eşcaî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir gece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaza kalktım. [Namazda] durup Bakara Suresini okudu. Rahmet ayetine rastladığında mutlaka durup [Allah'tan rahmet] dilerdi; azap ayetine rastladığında da mutlaka durup [Allah'a] sığınırdı.
ثمَّ ركع بِقدر قِيَامه يَقُول فِي رُكُوعه: سُبْحَانَ ذِي الجبروت والملكوت والكبرياء وَالْعَظَمَة
Sonra kıyamı kadar rükû etti; rükûunda: «Sübhâne zi'l-ceberûti ve'l-melekûti ve'l-kibriyâi ve'l-azameh (Ceberut, melekut, büyüklük ve azamet sahibini tenzih ederim)» diyordu.
ثمَّ سجد بِقدر قِيَامه ثمَّ قَالَ فِي سُجُوده مثل ذَلِك
Sonra kıyamı kadar secde etti. Sonra secdesinde de bunun benzerini söyledi.
ثمَّ قَامَ فَقَرَأَ بآل عمرَان ثمَّ قَرَأَ سُورَة سُورَة
Sonra kalkıp Âl-i İmrân'ı okudu, ardından sure sure okumaya devam etti.
وَأخرج ابْن شيبَة فِي المُصَنّف عَن سعيد بن خَالِد قَالَ صلى رَسُول الله ﷺ بالسبع الطوَال فِي رَكْعَة
İbn [Ebî] Şeybe'nin el-Musannef'te Saîd b. Hâlid'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir rekâtta es-Seb'u't-Tıvâl'i (yedi uzun sureyi) kıldırdı/okudu.»
وَأخرج أَبُو عبيد وَأحمد وَحميد بن زَنْجوَيْه فِي فَضَائِل الْقُرْآن وَمُسلم وَابْن الضريس وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو ذَر الْهَرَوِيّ فِي فضائله وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: اقرؤا الْقُرْآن فانه يَأْتِي يَوْم الْقِيَامَة شَفِيعًا لأَصْحَابه
Ebû Ubeyd, Ahmed, Fedâilü'l-Kur'ân'da Humeyd b. Zencûye, Müslim, İbnü'd-Durays, İbn Hibbân, et-Taberânî, Fedâil'inde Ebû Zer el-Herevî, Hâkim ve Sünen'inde Beyhakī'nin Ebû Ümâme el-Bâhilî'den rivayet ettiğine göre o: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim demiştir: «Kur'an okuyunuz; çünkü o, kıyamet gününde ehline şefaatçi olarak gelir.
اقرؤا الزهراوين: سُورَة الْبَقَرَة وَسورَة آل عمرَان فَإِنَّهُمَا يأتيان يَوْم الْقِيَامَة كَأَنَّهُمَا غبابتان وكأنهما غمامتان أَو كَأَنَّهُمَا فرقان من طير صواف يحاجان عَن صَاحبهمَا
İki nur yumağını (zehrâveyn); Bakara Suresini ve Âl-i İmrân Suresini okuyunuz. Çünkü bu ikisi kıyamet gününde iki bulut gibi veya iki gölgelik gibi yahut sıra sıra kanat çırpan kuşlardan iki fırka gibi gelir, ehlini savunurlar.
اقرؤوا سُورَة الْبَقَرَة
Bakara Suresini okuyunuz.
فَإِن أَخذهَا بركَة وَتركهَا حسرة وَلَا تستطعيها بطلة
Çünkü onu elde etmek bereket, terk etmek ise pişmanlıktır; bâtıl ehli (büyücüler) ona güç yetiremez.»
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَمُحَمّد بن نصر عَن نواس بن سمْعَان قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: يُؤْتى بِالْقُرْآنِ وَأَهله الَّذين كَانُوا يعْملُونَ بِهِ فِي الدُّنْيَا تقدمهم سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان قَالَ: وَضرب لَهما رَسُول الله ﷺ ثَلَاثَة أَمْثَال مَا نسيتهن بعد
Ahmed, Târîh'inde Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Muhammed b. Nasr'ın Nevvâs b. Sem'ân'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: «Dünyada kendisiyle amel eden ehliyle birlikte Kur'an getirilir; önlerinde Bakara ve Âl-i İmrân sureleri yer alır.» [Nevvâs] dedi ki: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlar için üç misal verdi ki onları sonradan hiç unutmadım.
قَالَ: كَأَنَّهُمَا غمامتان أَو كانهما غبابتان أَو
Buyurdu ki: 'Sanki onlar iki bulut gibidir veya iki gölgelik gibidir yahut
كَأَنَّهُمَا ظلتان سوداوان بَينهمَا شرف أَو كَأَنَّهُمَا فرقان من طير صواف يحاجان عَن صَاحبهمَا
aralarında aydınlık bulunan iki siyah gölgelik gibidir veya sıra sıra kanat çırpan kuşlardan iki fırka gibidir; ehlini savunurlar.'»
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد بن حَنْبَل وَابْن أبي عمر الْعَرَبِيّ فِي مسانيدهم والدارمي وَمُحَمّد بن نصر وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن بُرَيْدَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ تعلمُوا سُورَة الْبَقَرَة فَإِن أَخذهَا بركَة وَتركهَا حسرة وَلَا تستطعيها البطلة - ثمَّ سكت سَاعَة - ثمَّ قَالَ: تعلمُوا سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان فَإِنَّهُمَا الزهروان يظلان صَاحبهمَا يَوْم الْقِيَامَة كَأَنَّهُمَا غمامتان أَو غبابتان أَو فرقان من طير صواف
İbn Ebî Şeybe, Ahmed b. Hanbel ve İbn Ebî Ömer el-Adebî Müsned'lerinde, Dârimî, Muhammed b. Nasr ve [sahih olduğunu belirterek] Hâkim'in Büreyde'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Bakara Suresini öğreniniz. Çünkü onu elde etmek bereket, terk etmek ise pişmanlıktır; bâtıl ehli (büyücüler) ona güç yetiremez.» -Sonra bir müddet sustu- ardından şöyle buyurdu: «Bakara ve Âl-i İmrân surelerini öğreniniz. Çünkü bu ikisi iki nur yumağıdır (zehrevân); kıyamet gününde sanki iki bulut veya iki gölgelik yahut sıra sıra kanat çırpan kuşlardan iki fırka gibi ehlini gölgelendirirler.»
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو ذَر الْهَرَوِيّ فِي فضائله بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ تعلمُوا الزهراوين
Taberânî ve Fedâil'inde Ebû Zer el-Herevî'nin zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «İki nur yumağını (zehrâveyn);
الْبَقَرَة وَآل عمرَان فَإِنَّهُمَا يجيآن يَوْم الْقِيَامَة كَأَنَّهُمَا غمامتان أَو كَأَنَّهُمَا غبابتان أَو كَأَنَّهُمَا فرقان من طير صواف تحاجان عَن صَاحبهمَا
Bakara ve Âl-i İmrân'ı öğreniniz. Çünkü bu ikisi kıyamet gününde sanki iki bulut veya sanki iki gölgelik yahut sıra sıra kanat çırpan kuşlardan iki fırka gibi gelir, ehlini savunurlar.
تعلمُوا الْبَقَرَة فَإِن أَخذهَا بركَة وَتركهَا حسرة وَلَا تستطيعها البطلة
Bakara'yı öğreniniz; çünkü onu elde etmek bereket, terk etmek ise pişmanlıktır; bâtıl ehli (büyücüler) ona güç yetiremez.»
وَأخرج الْبَزَّار بِسَنَد صَحِيح وَأَبُو ذَر الْهَرَوِيّ وَمُحَمّد بن نصر قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ اقرؤا الْبَقَرَة وَآل عمرَان فَإِنَّهُمَا يأتيان يَوْم الْقِيَامَة كَأَنَّهُمَا غمامتان أَو غبابتان أَو فرقان من طير صواف
Bezzâr sahih bir senetle, Ebû Zer el-Herevî ve Muhammed b. Nasr'ın [rivayet ettiğine göre] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Bakara ve Âl-i İmrân'ı okuyunuz. Çünkü bu ikisi kıyamet gününde sanki iki bulut veya iki gölgelik yahut sıra sıra kanat çırpan kuşlardan iki fırka gibi gelirler.»
وَأخرج أَبُو عبيد والدارمي عَن أبي أُمَامَة قَالَ: إِن أَخا لكم رأى فِي الْمَنَام أَن النَّاس يسلكون فِي صدر جبل وعر طَوِيل وعَلى رَأس الْجَبَل شجرتان خضراوان تهتفان: هَل فِيكُم من يقْرَأ سُورَة الْبَقَرَة هَل فِيكُم من يقْرَأ سُورَة آل عمرَان فَإِذا قَالَ الرجل: نعم
Ebû Ubeyd ve Dârimî'nin Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Sizin bir kardeşiniz rüyasında insanların sarp ve uzun bir dağın yamacında yürüdüklerini, dağın başında da iki yeşil ağacın şöyle seslendiğini gördü: 'İçinizde Bakara Suresini okuyan var mı? İçinizde Âl-i İmrân Suresini okuyan var mı?' Kişi 'Evet' deyince
دنتا مِنْهُ بأعناقهما حَتَّى يتَعَلَّق بهما فيخطرا بِهِ الْجَبَل
ona boyunlarını uzatırlar, o da onlara tutunur ve onu dağı aşırtırlar.»
وَأخرج الدَّارمِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَرَأَ عِنْده رجل سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان فَقَالَ: قَرَأت سورتين فيهمَا اسْم الله الْأَعْظَم الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب وَإِذا سُئِلَ بِهِ أعْطى
Dârimî'nin İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre onun yanında bir adam Bakara ve Âl-i İmrân surelerini okudu. Bunun üzerine [İbn Mes'ûd]: «Kendisiyle dua edildiğinde icabet edilen, kendisiyle istendiğinde verilen Allah'ın İsm-i Âzam'ının içinde bulunduğu iki sure okudun» dedi.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الضريس عَن أبي منيب عَن عَمه
Ebû Ubeyd ve İbnü'd-Durays'ın Ebû Münîb'den, onun da amcasından rivayet ettiğine göre
أَن رجلا قَرَأَ الْبَقر وَآل عمرَان فَلَمَّا قضى صلَاته قَالَ لَهُ كَعْب: أَقرَأت الْبَقَرَة وَآل عمرَان قَالَ: نعم
Bir adam Bakara ve Âl-i İmrân'ı okudu. Namazını bitirince Ka'b ona: «Bakara ve Âl-i İmrân'ı mı okudun?» dedi. O da: «Evet» cevabını verdi.
قَالَ - فوالذي نَفسِي بِيَدِهِ - إِن فيهمَا اسْم الله الَّذِي إِذا دعى بِهِ اسْتَجَابَ قَالَ: فَأَخْبرنِي بِهِ قَالَ: لَا وَالله لَا أخْبرك وَلَو أَخْبَرتك لأوشكت أَن تَدْعُو بدعوة أهلك فِيهَا أَنا وَأَنت
[Ka'b]: «Nefsim elinde olana yemin olsun ki, o ikisinde Allah'ın kendisiyle dua edildiğinde icabet ettiği ismi vardır» dedi. [Adam]: «Onu bana haber ver» deyince [Ka'b]: «Hayır, Allah'a yemin olsun ki sana haber vermeyeceğim. Şayet sana haber verirsem, hem benim hem de senin içinde helak olacağımız bir dua ile dua etmenden endişe ederim» dedi.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن أنس بن مَالك ﵁ قَالَ: كَانَ الرجل إِذا قَرَأَ الْبَقَرَة وَآل عمرَان جد فِينَا
Ahmed, Müslim ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın Enes b. Mâlik radıyallâhu anh'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Bir kimse Bakara ve Âl-i İmrân'ı okuduğu zaman aramızda cedd olurdu;
يَعْنِي عظم
yani büyürdü [saygınlık kazanırdı].»
وَأخرج الدَّارمِيّ عَن كَعْب قَالَ: من قَرَأَ الْبَقَرَة وَآل عمرَان جاءتا يَوْم الْقِيَامَة يَقُولَانِ: رَبنَا لاسبيل عَلَيْهِ
Dârimî'nin Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Kim Bakara ve Âl-i İmrân'ı okursa, kıyamet gününde o ikisi gelip: 'Rabbimiz, onun aleyhine bir yol yoktur' derler.»
وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب عَن عبد الْوَاحِد بن أَيمن قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان فِي لَيْلَة الْجُمُعَة كَانَ لَهُ الْأجر كَمَا بَين لبيدا وعروبا
el-Isbehânî'nin et-Terğîb'de Abdülvâhid b. Eymen'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim cuma gecesinde Bakara Suresi ile Âl-i İmrân'ı okursa, onun için Lebîdâ ile Arûbâ arası kadar ecir olur.»
فلبيدا: الأَرْض السَّابِعَة وعروبا: السَّمَاء السَّابِعَة
Lebîdâ yedinci yer, Arûbâ ise yedinci göktür.
وَأخرج حميد بن زَنْجوَيْه فِي فَضَائِل الْأَعْمَال عَن عبد الْوَاحِد بن أَيمن عَن حميد الشَّامي قَالَ: من قَرَأَ فِي لَيْلَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان كَانَ أجره مَا بَين لبيدا وعروبا
Humeyd b. Zencûye'nin Fedâilü'l-A'mâl'de Abdülvâhid b. Eymen'den, onun da Humeyd eş-Şâmî'den rivayet ettiğine göre o: «Kim bir gecede Bakara ve Âl-i İmrân'ı okursa onun ecri Lebîdâ ile Arûbâ arası kadar olur» demiştir.
قَالَ عروبا: السَّمَاء السَّابِعَة
Dedi ki: «Arûbâ yedinci göktür;
ولبيدا: الأَرْض السَّابِعَة
Lebîdâ ise yedinci yerdir.»
وَأخرج حميد بن زَنْجوَيْه فِي فَضَائِل الْقُرْآن من طَرِيق مُحَمَّد بن أبي سعيد عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: من قَرَأَ لَيْلَة الْجُمُعَة سُورَة الْبَقَرَة وَسورَة آل عمرَان كَانَ لَهُ نورا مَا بَين عريبا وعجيبا
Humeyd b. Zencûye'nin Fedâilü'l-Kur'ân'da Muhammed b. Ebî Saîd yoluyla Vehb b. Münebbih'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: «Kim cuma gecesi Bakara Suresi ve Âl-i İmrân Suresini okursa onun için Arîbâ ile Acîbâ arası kadar bir nur olur.»
قَالَ مُحَمَّد: عريبا: الْعَرْش
Muhammed dedi ki: «Arîbâ Arş'tır,
وعجيبا: أَسْفَل الْأَرْضين
Acîbâ ise yerlerin en altıdır.»
وَأخرج أَبُو عبيد عَن أبي عمرَان
Ebû Ubeyd'in Ebû İmrân'dan rivayet ettiğine göre
أَنه مَعَ أَبَا الدَّرْدَاء يَقُول: إِن رجلا مِمَّن قد قَرَأَ الْقُرْآن أغار على جَار لَهُ فَقتله وَأَنه أقيد مِنْهُ فَقتل
o, Ebü'd-Derdâ'yı şöyle derken işitmiştir: «Kur'an okumuş olan kimselerden bir adam bir komşusuna baskın yapıp onu öldürdü. Kendisine kısas uygulandı ve öldürüldü.
فَمَا زَالَ الْقُرْآن ينسل مِنْهُ سُورَة سُورَة حَتَّى بقيت الْبَقَرَة وَآل عمرَان جُمُعَة ثمَّ إِن آل عمرَان انسلت مِنْهُ فأقامت الْبَقَرَة جُمُعَة
Kur'an ondan sure sure sıyrılıp çıkmaya devam etti; nihayet bir cuma (bir hafta) Bakara ve Âl-i İmrân kaldı. Sonra Âl-i İmrân da ondan sıyrıldı, Bakara ise bir cuma (bir hafta) [daha] kaldı.
فَقيل لَهَا (مايبدل القَوْل لدي وَمَا أَنا بظلام للعبيد) (ق الْآيَة ٢٩) قَالَ: فَخرجت كَأَنَّهَا السحابة الْعَظِيمَة قَالَ: أَبُو عبيد: يَعْنِي أَنَّهُمَا كَانَتَا مَعَه فِي قَبره تدفعان عَنهُ وتؤنسانه فكانتا من آخر مَا بَقِي مَعَه من الْقُرْآن
Ona (مايبدل القَوْل لدي وَمَا أَنا بظلام للعبيد) (Kâf Suresi, 29. ayet) «Benim katımda söz değişmez ve ben kullara asla zulmedici değilim» denildi.» Dedi ki: «[Bakara] büyük bir bulut gibi [oradan] çıkıp gitti.» Ebû Ubeyd dedi ki: «Yani bu ikisi kabrinde onunla beraberdiler; onu savunuyor ve ona yoldaşlık ediyorlardı. Böylece onunla birlikte Kur'an'dan kalanların en sonuncusu oldular.»
وَأخرج أَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عمر ابْن الْخطاب قَالَ: من قَرَأَ الْبَقَرَة وَآل عمرَان وَالنِّسَاء فِي لَيْلَة كتب من القانتين
Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve Şuab'da Beyhakī'nin Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiğine göre o: «Kim bir gecede Bakara, Âl-i İmrân ve Nisâ'yı okursa kânitînden (itaatkâr kullardan) yazılır» demiştir.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا خيب الله إمرأ قَامَ فِي جَوف اللَّيْل فَافْتتحَ سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان
Taberânî'nin el-Evsat'ta İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Gecenin ortasında kalkıp Bakara ve Âl-i İmrân surelerine başlayan kimseyi Allah mahrum/eli boş bırakmamıştır.»
وَأخرج أَبُو عبيد عَن سعيد بن عبد الْعَزِيز التنوخي أَن يزِيد بن الْأسود الجرشِي كَانَ يحدث: إِنَّه من قَرَأَ الْبَقَرَة وَآل عمرَان فِي يَوْم برىء من النِّفَاق حَتَّى
Ebû Ubeyd'in Saîd b. Abdilazîz et-Tenûhî'den rivayet ettiğine göre Yezîd b. el-Esved el-Cüreşî şöyle anlatırdı: «Kim Bakara ve Âl-i İmrân'ı gündüz okursa
يُمْسِي وَمن قرأهما فِي لَيْلَة برىء من النِّفَاق حَتَّى يصبح
akşama kadar nifaktan beri olur; kim de bu ikisini gece okursa sabaha kadar nifaktan beri olur.»