قَالَ: الصَّلَاة على النَّبِي ﷺ أمحق للخطايا من المَاء الْبَارِد وَالسَّلَام على النَّبِي ﷺ أفضل من عتق الرّقاب وَحب النَّبِي ﷺ أفضل من مهج الْأَنْفس أَو قَالَ من ضرب السَّيْف فِي سَبِيل الله
Şöyle dedi: "Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem salât etmek günahları yok etmede soğuk sudan daha etkilidir; Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem selâm vermek köle âzat etmekten daha faziletlidir; Nebi'yi sallallâhu aleyhi ve sellem sevmek ise canları feda etmekten -yahut Allah yolunda kılıç çalmaktan- daha üstündür."
وَأخرج ابْن عدي عَن ابْن عمر ﵄ وَأبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ صلوا عليَّ صلى الله عَلَيْكُم
İbn Adiy, İbn Ömer radıyallâhu anhümâ ve Ebû Hüreyre'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bana salât edin ki Allah da size salât etsin."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبيّ بن كَعْب ﵁ قَالَ: قَالَ رجل يَا رَسُول الله أَرَأَيْت ان جعلت صَلَاتي كلهَا عَلَيْك قَالَ إِذا يَكْفِيك الله مَا أهمك من دنياك وآخرتك
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Şuabü'l-îmân'da Beyhakî, Übey b. Ka'b'dan radıyallâhu anh bildirdi: Bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü! Duamın tamamını sana salâta ayırsam ne dersin?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "O zaman Allah, dünya ve ahiretine dair seni tasalandıran şeylere kâfi gelir" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي طَلْحَة الانصاري ﵁ قَالَ: أصبح رَسُول الله ﷺ يَوْمًا طيب النَّفس يرى فِي وَجهه الْبشر قَالُوا: يَا رَسُول الله أَصبَحت الْيَوْم طيبا يرى فِي وَجهك الْبشر قَالَ أَتَانِي آتٍ من رَبِّي فَقَالَ: من صلى عَلَيْك من أمتك صَلَاة كتب الله لَهُ بهَا عشر حَسَنَات ومحا عَنهُ عشر سيآت وَرفع لَهُ عشر دَرَجَات ورد عَلَيْهِ مثلهَا
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd ve Tirmizî, Ebû Talha el-Ensârî'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün neşeli, yüzünde sevinç okunur bir halde sabahladı. "Ey Allah'ın Resûlü! Bugün yüzünde sevinç okunur şekilde neşeli sabahladın" dediler. Buyurdu ki: "Rabbimden bir gelen bana gelip şöyle dedi: 'Ümmetinden kim sana bir salât ederse, Allah buna karşılık ona on iyilik yazar, ondan on kötülüğü siler, onun derecesini on kat yükseltir ve ona bir o kadarıyla karşılık verir.'"
وَفِي لفظ فَقَالَ: أَتَانِي الْملك فَقَالَ: يَا مُحَمَّد أما يرضيك أَن رَبك يَقُول: إِنَّه لَا يُصَلِّي عَلَيْك أحد من أمتك إِلَّا صليت عَلَيْهِ عشرا وَلَا يسلم عَلَيْك أحد من أمتك إِلَّا سلمت عَلَيْهِ عشرا قَالَ: بلَى
Bir lafızda ise şöyle buyurdu: "Melek bana gelip: 'Ey Muhammed! Rabbinin, ümmetinden kim sana bir salât ederse mutlaka Benim ona on salât edeceğimi, kim de sana bir selâm verirse mutlaka Benim ona on selâm edeceğimi söylemesi seni razı etmez mi?' dedi. [Ben de]: 'Evet!' dedim."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر وَابْن الْمُنْذر فِي تَارِيخه عَن أنس بن مَالك ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن أقربكم مني يَوْم الْقِيَامَة فِي كل موطن أَكْثَرَكُم عليَّ صَلَاة فِي الدُّنْيَا من صلّى عليَّ يَوْم الْجُمُعَة وَلَيْلَة الْجُمُعَة مائَة مرّة قضى الله لَهُ مائَة حَاجَة سبعين من حوائج الْآخِرَة وَثَلَاثِينَ من حوائج الدُّنْيَا ثمَّ يُوكل الله بذلك ملكا يدْخلهُ فِي قَبْرِي كَمَا يدْخل عَلَيْكُم الْهَدَايَا يُخْبِرنِي بِمن صلّى عليَّ باسمه وَنسبه إِلَى عشرَة فأثبته عِنْدِي فِي صحيفَة بَيْضَاء
Şuabü'l-îmân'da Beyhakî, İbn Asâkir ve Târîh'inde İbnü'l-Münzir, Enes b. Mâlik'ten radıyallâhu anh bildirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kıyamet gününde her mekânda bana en yakın olanınız, dünyada bana en çok salât edeninizdir. Cuma günü ve cuma gecesi bana yüz defa salât edenin Allah yetmişi ahiret ihtiyaçlarından, otuzu da dünya ihtiyaçlarından olmak üzere yüz ihtiyacını karşılar. Sonra Allah bunun için bir melek görevlendirir; o melek, size hediyeler girdiği gibi kabrime girer; bana salât edeni ismiyle ve soyuyla bildirir, ben de onu yanımda beyaz bir sayfaya kaydederim."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب والخطيب وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صلّى عليَّ عِنْد قَبْرِي سمعته وَمن صلّى عليَّ نَائِيا كفى أَمر دُنْيَاهُ وآخرته وَكنت لَهُ شَهِيدا وشفيعاً يَوْم الْقِيَامَة
eş-Şuab'da Beyhakî, Hatîb ve İbn Asâkir, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kabrimin başında bana salât edeni bizzat işitirim; uzaktan bana salât edenin ise dünya ve ahiret işine kâfi gelinir ve kıyamet gününde ben ona şahit ve şefaatçi olurum."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَكْثرُوا الصَّلَاة عليَّ يَوْم الْجُمُعَة فَإِنَّهَا معروضة عليّ
İbn Ebî Şeybe ve İbn Merdûye, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cuma günü bana salâtı çokça yapın; çünkü o bana arz olunur."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم فِي الكنى عَن عَامر بن ربيعَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صلّى عليَّ صَلَاة صلّى الله عَلَيْهِ عشرا فَأَكْثرُوا أَو أقلوا
Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Taberânî ve el-Künâ'da Hâkim, Âmir b. Rebîa'dan radıyallâhu anh bildirdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bana bir salât ederse, Allah ona on salât eder; artık ister çoğaltın, ister azaltın."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن عَبَّاس ﵄
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ nakletti:
أَنه كَانَ إِذا صلى على النَّبِي ﷺ قَالَ: اللَّهُمَّ تقبل شَفَاعَة مُحَمَّد الْكُبْرَى وارفع دَرَجَته الْعليا وأعطه سؤله فِي الْآخِرَة وَالْأولَى كَمَا آتيت إِبْرَاهِيم ومُوسَى
O, Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem salât ettiği zaman şöyle derdi: "Allahım! Muhammed'in en büyük şefaatini kabul buyur, onun en yüce derecesini yükselt, İbrâhim'e ve Mûsâ'ya verdiğin gibi ona da ahirette ve dünyada dilediğini ver."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: إِذا صليتم على النَّبِي ﷺ فَأحْسنُوا الصَّلَاة عَلَيْهِ فَإِنَّكُم لَا تَدْرُونَ لَعَلَّ ذَلِك يعرض عَلَيْهِ
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Mâce ve İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: "Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem salât ettiğinizde salâtı güzelce yapın; zira bilemezsiniz, belki de bu ona arz olunur."
قَالُوا: فَعلمنَا
"O halde bize öğret" dediler.
قَالَ: قُولُوا اللَّهُمَّ اجْعَل صلواتك ورحمتك وبركاتك على سيد الْمُرْسلين وَإِمَام الْمُتَّقِينَ وَخَاتم النَّبِيين مُحَمَّد عَبدك وَرَسُولك إِمَام الْخَيْر وقائد الْخَيْر وَرَسُول الرَّحْمَة اللَّهُمَّ ابعثه مقَاما مَحْمُودًا يغبطه بِهِ الأوّلون وَالْآخرُونَ اللَّهُمَّ صل على مُحَمَّد وعَلى آل مُحَمَّد كَمَا صليت على إِبْرَاهِيم وَآل إِبْرَاهِيم إِنَّك حميد مجيد
Şöyle dedi: "Şöyle deyin: 'Allahım! Salâtlarını, rahmetini ve bereketlerini peygamberlerin efendisi, takva sahiplerinin önderi, nebilerin sonuncusu, kulun ve elçin, hayrın önderi, hayrın kılavuzu ve rahmet elçisi olan Muhammed'in üzerine kıl. Allahım! Onu öncekilerin ve sonrakilerin gıpta edeceği Makâm-ı Mahmûd'a ulaştır. Allahım! İbrâhim'e ve İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât et; şüphesiz Sen Hamîd'sin, Mecîd'sin.'"
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: قُلْنَا يَا رَسُول الله قد عرفنَا كَيفَ السَّلَام عَلَيْك فَكيف نصلي عَلَيْك قَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ صل على مُحَمَّد وأبلغه دَرَجَة الْوَسِيلَة من الْجنَّة اللَّهُمَّ اجْعَل فِي المصطفين محبته وَفِي المقربين مودته وَفِي عليين ذكره وداره وَالسَّلَام عَلَيْك وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته اللَّهُمَّ صل على مُحَمَّد وعَلى آل مُحَمَّد كَمَا صليت على إِبْرَاهِيم وعَلى آل إِبْرَاهِيم انك حميد مجيد وَبَارك على مُحَمَّد وعَلى آل مُحَمَّد
İbn Merdûye İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Dedik ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Sana nasıl selâm verileceğini öğrendik; peki sana nasıl salât edeceğiz?" Şöyle buyurdu: "Şöyle deyin: 'Allahım! Muhammed'e salât et ve onu cennetteki vesîle derecesine ulaştır. Allahım! Onun sevgisini seçkin kulların arasında, sevgisini mukarrebler arasında, anılışını ve makamını illiyyînde kıl. Ey Nebi! Selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketleri senin üzerine olsun. Allahım! İbrâhim'e ve İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât et; şüphesiz Sen Hamîd'sin, Mecîd'sin. Muhammed'e ve Muhammed'in âline bereket ver.'"
وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: زَينُوا مجالسكم بِالصَّلَاةِ على النَّبِي ﷺ
Hatîb Târîh'inde Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: "Meclislerinizi Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem salât ile süsleyiniz."
وَأخرج الشِّيرَازِيّ فِي الألقاب عَن زيد بن وهب قَالَ: قَالَ ابْن مَسْعُود ﵁: يَا زيد بن وهب لَا تدع إِذا كَانَ يَوْم الْجُمُعَة أَن تصلي على النَّبِي ألف مرّة تَقول: اللَّهُمَّ صل على النَّبِي الْأُمِّي
Şîrâzî el-Elkâb'da Zeyd b. Vehb'den bildirdi; o şöyle dedi: İbn Mes'ûd radıyallâhu anh: "Ey Zeyd b. Vehb! Cuma günü olunca Nebi'ye bin defa 'Allahümme salli ale'n-nebiyyi'l-ümmiyy' diyerek salât etmeyi bırakma" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْقَاضِي اسمعيل وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي هُرَيْرَة ﵁
Abdürrezzâk, Kâdı İsmâil, İbn Merdûye ve Şuabü'l-îmân'da Beyhakî Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ صلوا على أَنْبيَاء الله وَرُسُله فَإِن الله بَعثهمْ كَمَا بَعَثَنِي
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'ın peygamberlerine ve elçilerine salât edin; zira beni gönderdiği gibi onları da Allah göndermiştir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْقَاضِي اسمعيل وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لَا تصلح الصَّلَاة على أحد إِلَّا النَّبِي ﷺ وَلَكِن يدعى للْمُسلمين وَالْمُسلمَات بالاستغفار
İbn Ebî Şeybe, Kâdı İsmâil, İbn Merdûye ve Şuabü'l-îmân'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem dışında hiç kimseye salât etmek uygun düşmez; fakat mümin erkek ve mümin kadınlar için bağışlanma dilenerek dua edilir."
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن حميدة قَالَت: أوصت لنا عَائِشَة ﵂ بمتاعها فَكَانَ فِي مصحفها {إِن الله وَمَلَائِكَته يصلونَ على النَّبِي} وَالَّذين يصفونَ الصُّفُوف الأول
İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te Humeyde'den bildirdi; o şöyle dedi: Âişe radıyallâhu anhâ eşyalarını bize vasiyet etti; onun mushafında {إِن الله وَمَلَائِكَته يصلونَ على النَّبِي} “Şüphesiz Allah ve melekleri Nebi'ye salât ederler” ve ilk saflarda saf tutanlara [şeklindeydi].
- قَوْله تَعَالَى: إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله لعنهم الله فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَأعد لَهُم عذَابا مهينا
- Yüce Allah'ın şu kavli: "Allah'ı ve Resûlünü incitenlere gelince, Allah onlara dünyada da ahirette de lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır."
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله} الْآيَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله} “Allah'ı ve Resûlünü incitenler” ayeti hakkında bildirdi:
قَالَ: نزلت فِي الَّذين طعنوا على النَّبِي ﷺ حِين أَخذ صَفِيَّة بنت حَيّ ﵂
Şöyle dedi: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, Huyey'in kızı Safiyye'yi radıyallâhu anhâ aldığı zaman ona dil uzatanlar hakkında indi."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أنزلت فِي عبد الله بن أبي وناس مَعَه قذفوا عَائِشَة ﵂ فَخَطب النَّبِي ﷺ وَقَالَ من يعذرني فِي رجل يُؤْذِينِي وَيجمع فِي بَيته من يُؤْذِينِي فَنزلت
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Abdullah b. Übey ve beraberindeki bazı kimseler hakkında indirildi; onlar Âişe'ye radıyallâhu anhâ iftira atmışlardı. Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem bir hutbe irat edip: "Beni inciten ve beni inciten kimseleri evinde toplayan bir adama karşı bana kim hak verir?" buyurdu; bunun üzerine [bu ayet] indi.
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن أبي مليكَة قَالَ: جَاءَ رجل من أهل الشَّام فسب عليا ﵁ عِنْد ابْن عَبَّاس ﵄ فَحَصَبه ابْن عَبَّاس ﵄ وَقَالَ: يَا عدوّ الله آذيت رَسُول الله {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله لعنهم الله فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} لَو كَانَ رَسُول الله ﷺ حَيا لآذيته
Hâkim, İbn Ebî Müleyke'den bildirdi; o şöyle dedi: Şam ehlinden bir adam gelip İbn Abbâs'ın radıyallâhu anhümâ yanında Ali'ye radıyallâhu anh sövdü. Bunun üzerine İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ ona çakıl taşı atıp: "Ey Allah'ın düşmanı! Resûlullah'ı incittin! {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله لعنهم الله فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlünü incitenlere Allah dünyada da ahirette de lanet etmiştir”; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hayatta olsaydı onu incitmiş olurdun" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله لعنهم الله فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} قَالَ: آذوا الله فِيمَا يدعونَ مَعَه وآذوا رَسُول الله قَالُوا: إِنَّه سَاحر مَجْنُون
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den radıyallâhu anh {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله لعنهم الله فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlünü incitenlere Allah dünyada da ahirette de lanet etmiştir” kavli hakkında bildirdi; şöyle dedi: "O'nunla birlikte başka varlıklara dua etmekle Allah'ı incittiler; 'O bir büyücüdür, delidir' demekle de Resûlullah'ı incittiler."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله} قَالَ: أَصْحَاب التصاوير
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den radıyallâhu anh {إِن الَّذين يُؤْذونَ الله وَرَسُوله} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlünü incitenler” kavli hakkında bildirdi; o: "[Bunlar] sûret (resim/heykel) yapanlardır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: ذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ يَقُول فِيمَا يروي عَن ربه ﷿ شَتَمَنِي ابْن آدم وَلم يَنْبغ لَهُ أَن يَشْتمنِي وَكَذبَنِي وَلم يَنْبغ لَهُ أَن يكذبنِي فَأَما شَتمه إيَّايَ فَقَوله {اتخذ الله ولدا} الْبَقَرَة الْآيَة ١١٦ وَأَنا الْأَحَد الصَّمد وَأما تَكْذِيبه إيَّايَ فَقَوله: لن يُعِيدنِي كَمَا بَدَأَنِي
İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh ayet hakkında bildirdi; o şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem, Rabbi azze ve celle'den rivayet ettiği şeyde şöyle buyuruyordu: "Âdemoğlu Bana sövdü, oysa Bana sövmek ona yakışmazdı; Beni yalanladı, oysa Beni yalanlamak ona yakışmazdı. Bana sövmesine gelince; onun {اتخذ الله ولدا} (el-Bakara, 116. ayet) “Allah çocuk edindi” demesidir; oysa Ben Ahad'ım, Samed'im. Beni yalanlamasına gelince; 'Beni ilk başta yarattığı gibi tekrar diriltemez' demesidir."
قَالَ قَتَادَة: إِن كَعْبًا ﵁ كَانَ يَقُول: يخرج يَوْم الْقِيَامَة عنق من النَّار فَيَقُول: يَا أَيهَا النَّاس إِنِّي وكلت مِنْكُم بِثَلَاث بِكُل عَزِيز كريم وَبِكُل جَبَّار عنيد وبمن دَعَا مَعَ الله إِلَهًا آخر فيلتقطهم كَمَا يلتقط الطير الْحبّ من الأَرْض فتنطوي عَلَيْهِم فَتدخل النَّار فَتخرج عنق أُخْرَى فَتَقول: يَا أَيهَا النَّاس أَنِّي وكلت مِنْكُم بِثَلَاثَة
Katâde dedi ki: Ka'b radıyallâhu anh şöyle derdi: "Kıyamet günü ateşten bir boyun çıkar ve şöyle der: 'Ey insanlar! Ben aranızdan üç zümreye; her aziz-kerim [iddiasında bulunana], her inatçı zorbaya ve Allah ile birlikte başka bir ilaha yalvarana musallat kılındım.' Kuşun yerdeki daneyi toplaması gibi onları toplar, üzerlerine kapanır ve ateşe girer. Sonra başka bir boyun çıkar ve şöyle der: 'Ey insanlar! Ben aranızdan üç zümreye musallat kılındım:
بِمن كذب الله وَكذب على الله وآذى الله فَأَما من كذب الله فَمن زعم أَن الله لَا يَبْعَثهُ بعد الْمَوْت وَأما من كذب على الله فَمن زعم أَن الله يتَّخذ ولدا وَأما من آذَى الله: فَالَّذِينَ يصورون وَلَا يحيون
Allah'ı yalanlayana, Allah hakkında yalan söyleyene ve Allah'ı incitene. Allah'ı yalanlayana gelince; o, Allah'ın ölümden sonra kendisini diriltmeyeceğini iddia eden kimsedir. Allah hakkında yalan söyleyene gelince; o, Allah'ın çocuk edindiğini iddia eden kimsedir. Allah'ı incitene gelince; onlar sûret yapıp da onlara can veremeyen kimselerdir.'
فتلقطهم كَمَا تلقط الطير الْحبّ من الأَرْض فتنطوي عَلَيْهِم فَتدخل النَّار
Kuşun yerdeki daneyi toplaması gibi onları toplar, üzerlerine kapanır ve ateşe girer."
- قَوْله تَعَالَى: وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات بِغَيْر مَا اكتسبوا فقد احتملوا بهتاناً وإثما مُبينًا
- Yüce Allah'ın şu kavli: "Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri bir şey yüzünden incitenler ise, muhakkak bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir."
أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن سعد فِي الطَّبَقَات وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} قَالَ: يقعون {بِغَيْر مَا اكتسبوا} يَقُول: بِغَيْر مَا علمُوا {فقد احتملوا بهتاناً} قَالَ: إِثْمًا
Feryâbî, Tabakât'ta İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den radıyallâhu anh {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları incitenler” kavli hakkında bildirdi; şöyle dedi: "[Onların aleyhinde] konuşurlar; {بِغَيْر مَا اكتسبوا} 'İşlemedikleri bir şey yüzünden' yani bilmedikleri bir şey yüzünden demektir; {فقد احتملوا بهتاناً} 'Muhakkak bir iftira yüklenmişlerdir' [yani] günah [yüklenmişlerdir] dedi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: يلقى الجرب على أهل النَّار فيحكون حَتَّى تبدو الْعِظَام فَيَقُولُونَ: رَبنَا بِمَ أَصَابَنَا هَذَا فَيُقَال: بأذاكم الْمُسلمين
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den radıyallâhu anh ayet hakkında bildirdi; o şöyle dedi: "Cehennem halkının üzerine uyuz hastalığı atılır; öyle kaşınırlar ki kemikleri meydana çıkar. 'Rabbimiz! Bu başımıza neden geldi?' derler. 'Müslümanları incitmeniz yüzünden' denilir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi;
الْآيَة قَالَ: إيَّاكُمْ وأذى الْمُؤمنِينَ فَإِن الله يحوطهم ويغضب لَهُم وَقد زَعَمُوا أَن عمر بن الْخطاب قَرَأَهَا ذَات يَوْم فأفزعه ذَلِك حَتَّى ذهب إِلَى أُبي بن كَعْب ﵁ فَدخل عَلَيْهِ فَقَالَ: يَا أَبَا الْمُنْذر إِنِّي قَرَأت آيَة من كتاب الله تَعَالَى فَوَقَعت مني كل موقع {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} وَالله إِنِّي لأعاقبهم وأضربهم فَقَالَ لَهُ: إِنَّك لست مِنْهُم إِنَّمَا أَنْت معلم
Ayet hakkında şöyle dedi: "Müminleri incitmekten sakının; zira Allah onları korur ve onlar için gazaplanır. Anlatıldığına göre bir gün Ömer b. el-Hattâb bu ayeti okudu ve bu durum onu öyle dehşete düşürdü ki Übey b. Ka'b'a radıyallâhu anh gitti. Yanına girip şöyle dedi: 'Ey Ebü'l-Münzir! Allah Teâlâ'nın Kitabı'ndan bir ayet okudum ki beni derinden sarstı: {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları incitenler...”; Allah'a yemin ederim ki ben onları cezalandırıyor ve dövüyorum.' [Übey] ona şöyle dedi: 'Sen onlardan değilsin; sen ancak bir eğiticisin.'"
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ ﵁ أَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: إِنِّي لأبغض فلَانا فَقيل للرجل: مَا شَأْن عمر ﵁ يبغضك فَلَمَّا أَكثر الْقَوْم فِي الذّكر جَاءَ فَقَالَ: يَا عمر أفتقت فِي الإِسلام فتقاً قَالَ: لَا
İbnü'l-Münzir, Şa'bî'den radıyallâhu anh bildirdi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh: "Ben falan adama gerçekten buğzediyorum" dedi. Adama: "Ömer'in radıyallâhu anh sana buğzetmesi nedir?" denildi. İnsanlar bu konuyu çok konuşunca adam gelip: "Ey Ömer! İslam'da bir gedik mi açtım?" dedi. [Ömer]: "Hayır" dedi.
قَالَ: فجنيت جِنَايَة قَالَ: لَا
[Adam]: "Bir suç mu işledim?" dedi. [Ömer]: "Hayır" dedi.
قَالَ: أحدثت حَدثا قَالَ: لَا
[Adam]: "[Dinde] yeni bir şey mi çıkardım?" dedi. [Ömer]: "Hayır" dedi.
قَالَ: فعلام تبغضني وَقد قَالَ الله {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات بِغَيْر مَا اكتسبوا فقد احتملوا بهتاناً وإثماً مُبينًا} فقد آذيتني فَلَا غفرها الله لَك
[Adam]: "O halde bana niçin buğzediyorsun? Oysa Allah: {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات بِغَيْر مَا اكتسبوا فقد احتملوا بهتاناً وإثماً مُبينًا} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri bir şey yüzünden incitenler, muhakkak bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir” buyurmuştur. Sen beni incittin; Allah bunu sana bağışlamasın!" dedi.
فَقَالَ عمر ﵁: صدق وَالله مَا فتق فتقاً وَلَا وَلَا فاغفرها لي فَلم يزل بِهِ حَتَّى غفرها لَهُ
Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh: "Doğru söyledi; vallahi ne bir gedik açtı, ne de [başka bir şey yaptı]. Bunu bana bağışla!" dedi ve adam bunu ona bağışlayıncaya kadar ısrar etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عمر ﵄ {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} إِلَى قَوْله {وإثماً مُبينًا} قَالَ: فَكيف بِمن أحسن إِلَيْهِم يُضَاعف لَهُم الْأجر
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Ömer'den radıyallâhu anhümâ {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları incitenler” ifadesinden {وإثماً مُبينًا} “ve apaçık bir günah” kavline kadar olan kısım hakkında bildirdi; şöyle dedi: "O halde onlara iyilik eden kimsenin mükâfatı kat kat artırılmaz mı?"
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن يسر ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَيْسَ منَّا ذُو حسد وَلَا نميمة وَلَا خِيَانَة وَلَا إهانة ثمَّ تَلا رَسُول الله ﷺ هَذِه الْآيَة {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات}
Taberânî, İbn Merdûye ve İbn Asâkir, Abdullah b. Yüsr'den radıyallâhu anh, o da Nebi'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletti; buyurdu ki: "Haset eden, koğuculuk yapan, hainlik eden ve [insanları] hor gören bizden değildir." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu ayeti okudu: {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları incitenler..."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ لأَصْحَابه أَي الرِّبَا أربى عِنْد الله قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: أربى الرِّبَا عِنْد الله استحلال عرض امرىء مُسلم ثمَّ قَرَأَ {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات بِغَيْر مَا اكتسبوا}
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Şuabü'l-îmân'da Beyhakî, Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına: "Allah katında faizin en büyüğü hangisidir?" diye sordu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dediler. Şöyle buyurdu: "Allah katında faizin en büyüğü, Müslüman bir kimsenin haysiyetini helal saymaktır (ona dil uzatmaktır)." Sonra şu ayeti okudu: {وَالَّذين يُؤْذونَ الْمُؤمنِينَ وَالْمُؤْمِنَات بِغَيْر مَا اكتسبوا} “Mümin erkekleri ve mümin kadınları işlemedikleri bir şey yüzünden incitenler..."
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين وَكَانَ الله غَفُورًا رحِيما
- Yüce Allah'ın şu kavli: "Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına cilbaplarını (dış örtülerini) üzerlerine salmalarını söyle. Bu, onların tanınmaları ve incitilmemeleri için daha uygundur. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir."
أخرج ابْن سعد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: خرجت سَوْدَة ﵂ بعد مَا ضرب الْحجاب لحاجتها وَكَانَت امْرَأَة جسيمة لَا تخفى على من يعرفهَا فرآها عمر ﵁ فَقَالَ: يَا سَوْدَة إِنَّك وَالله مَا تخفين علينا فانظري كَيفَ تخرجين فَانْكَفَأت رَاجِعَة وَرَسُول الله ﷺ فِي بَيْتِي وَإنَّهُ ليتعشى وَفِي يَده عِرْقٌ فَدخلت وَقَالَت: يَا رَسُول الله إِنِّي خرجت لبَعض حَاجَتي فَقَالَ لي عمر ﵁: كَذَا
İbn Sa'd, Buhârî, Müslim, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: Hicap [emri] indirildikten sonra Sevde radıyallâhu anhâ ihtiyacını gidermek için dışarı çıkmıştı; o, kendisini tanıyanlardan gizlenemeyen iri yapılı bir kadındı. Ömer radıyallâhu anh onu görünce: "Ey Sevde! Allah'a yemin olsun ki bizden gizlenemiyorsun; nasıl çıktığına bir bak!" dedi. Bunun üzerine [Sevde] geri döndü; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise benim evimdeydi, akşam yemeğini yiyordu ve elinde etli bir kemik vardı. [Sevde] içeri girip: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben bir ihtiyacım için dışarı çıkmıştım; Ömer radıyallâhu anh bana şöyle
كَذَا
şöyle dedi" dedi.
فَأُوحي إِلَيْهِ ثمَّ رفع عَنهُ وان العِرْقَ فِي يَده فَقَالَ: إِنَّه قد أذن لَكِن ان تخرجن لحاجتكن
Bunun üzerine ona vahiy geldi, sonra etli kemik elindeyken vahiy hali üzerinden kalktı ve şöyle buyurdu: "İhtiyaçlarınız için dışarı çıkmanıza size izin verilmiştir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك قَالَ: كَانَ نسَاء النَّبِي ﷺ يخْرجن بِاللَّيْلِ لحاجتهن وَكَانَ نَاس من الْمُنَافِقين يتعرضون لَهُنَّ فيؤذين فَقيل: ذَلِك لِلْمُنَافِقين فَقَالُوا: إِنَّمَا نفعله بالإِماء
Saîd b. Mansûr, İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten bildirdi; o şöyle dedi: Nebi'nin sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları ihtiyaçları için geceleyin dışarı çıkarlardı. Münafıklardan bazı kimseler de onların karşısına çıkıp onları incitirlerdi. Münafıklara bu durum sorulunca: "Biz bunu ancak cariyelere yapıyoruz" dediler.
فَنزلت هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} فَأمر بذلك حَتَّى عرفُوا من الأماء
Bunun üzerine şu ayet indi: {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına cilbaplarını (dış örtülerini) üzerlerine salmalarını söyle. Bu, onların tanınmaları ve incitilmemeleri için daha uygundur.” Böylece cariyerden ayırt edilip tanınmaları için bununla emredildi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي صَالح ﵁ قَالَ: قدم النَّبِي ﷺ الْمَدِينَة على غير منزل فَكَانَ نسَاء النَّبِي ﷺ وغيرهن إِذا كَانَ اللَّيْل خرجن يقضين حوائجهن وَكَانَ رجال يَجْلِسُونَ على الطَّرِيق للغزل فَأنْزل الله {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك}
İbn Cerîr, Ebû Sâlih'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, Medine'ye belirli bir konak olmaksızın geldi. Gece olunca Nebi'nin sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları ve diğer kadınlar ihtiyaçlarını gidermek için çıkarlardı; birtakım erkekler de laf atmak (sataşmak) için yol kenarında otururlardı. Bunun üzerine Allah {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına... söyle” ayetini indirdi.
يَعْنِي بالجلباب حَتَّى تعرف الْأمة من الْحرَّة
Yani cariyenin hür kadından ayırt edilip tanınması için cilbap [örtünmelerini emretmiştir].
وَأخرج ابْن سعد عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: كَانَ رجل من الْمُنَافِقين يتَعَرَّض لِنسَاء الْمُؤمنِينَ يؤذيهن فَإِذا قيل لَهُ قَالَ: كنت أحسبها أمة فأمرهن الله تَعَالَى أَن يخالفن زِيّ الأماء ويدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن تخمر وَجههَا إِلَّا إِحْدَى عينيها {ذَلِك أدنى أَن يعرفن} يَقُول: ذَلِك أَحْرَى أَن يعرفن
İbn Sa'd, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Münafıklardan bir adam mümin kadınların karşısına çıkıp onları incitirdi. Kendisine [bu durum] sorulduğunda ise: "Onu cariye sanmıştım" derdi. Bunun üzerine Yüce Allah, kadınlara cariyelerin kıyafetine muhalefet etmelerini, bir gözü hariç yüzünü örterek cilbaplarını üzerlerine salmalarını emretti. {ذَلِك أدنى أَن يعرفن} “Bu, onların tanınmaları için daha uygundur” ifadesiyle; 'Bu, onların [hür olarak] tanınmaları için daha layıktır' buyurmaktadır.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: أَمر الله نسَاء الْمُؤمنِينَ إِذا خرجن من بُيُوتهنَّ فِي حَاجَة أَن يغطين وجوههن من فَوق رؤوسهن بالجلابيب ويبدين عينا وَاحِدَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, bu ayet hakkında İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Allah, mümin kadınlara bir ihtiyaç için evlerinden çıktıklarında başlarının üstünden cilbaplarıyla yüzlerini örtmelerini ve sadece tek bir gözlerini açıkta bırakmalarını emretmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ام سَلمَة ﵂ قَالَت: لما نزلت هَذِه الْآيَة {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} خرج نسَاء الْأَنْصَار كَأَن على رؤوسهن الْغرْبَان من أكسيه سود يلبسنها
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Ümmü Seleme'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Cilbaplarını (dış örtülerini) üzerlerine salsınlar” ayeti indiğinde, Ensâr kadınları giydikleri siyah örtülerden dolayı sanki başlarında kargalar varmış gibi [vakarla] çıktılar.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي قلَابَة ﵁ قَالَ: كَانَ عمر بن الْخطاب ﵁ لَا يدع فِي خِلَافَته أمة تقنع وَيَقُول: إِنَّمَا القناع للحرائر لكيلا يؤذين
İbn Ebî Şeybe, Ebû Kılâbe'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh hilafeti döneminde hiçbir cariyenin örtünmesine (peçe takmasına) izin vermez ve şöyle derdi: "Örtünmek ancak incitilmesinler diye hür kadınlar içindir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أنس ﵁ قَالَ: رأى عمر ﵁ جَارِيَة مقنعة فضربها بدرته وَقَالَ: القي القناع لَا تشبهين بالحرائر
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Ömer radıyallâhu anh örtünmüş (peçeli) bir cariye gördü ve kamçısıyla ona vurup: "Örtüyü çıkar, hür kadınlara benzeme!" dedi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: رحم الله نسَاء الْأَنْصَار لما نزلت {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ}
İbn Merdûye, Âişe'den bildirdi; o şöyle dedi: Allah Ensâr kadınlarına rahmet etsin; {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle...” ayeti indiğinde,
شققْنَ مُرُوطهنَّ
yünlü etekliklerini (murutlarını) yırttılar,
فاعتجرن بهَا فصلين خلف رَسُول الله ﷺ فَكَأَنَّمَا على رؤوسهن الْغرْبَان
onlarla başlarını örterek Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem arkasında namaz kıldılar; sanki başlarında kargalar vardı.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن شهَاب ﵁ أَنه قيل لَهُ: الْأمة تزوج فتخمر قَالَ {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} فَنهى الله الاماء أَن يتشبهن بالحرائر
Abd b. Humeyd, İbn Şihâb'dan radıyallâhu anh bildirdi: Kendisine: "Cariye evlendiğinde örtünür mü?" diye soruldu. O da: {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına cilbaplarını üzerlerine salmalarını söyle” ayetini okudu ve Allah'ın cariyelerin hür kadınlara benzemesini yasakladığını söyledi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن سِيرِين ﵁ قَالَ: سَأَلت عُبَيْدَة ﵁ عَن هَذِه الْآيَة {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} فَرفع ملحفة كَانَت عَلَيْهِ فقنع بهَا وغطى رَأسه كُله حَتَّى بلغ الحاجبين وغطى وَجهه وَأخرج عينه الْيُسْرَى من شقّ وَجهه الْأَيْسَر مِمَّا يَلِي الْعين
Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Sîrîn'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Ubeyde'ye radıyallâhu anh bu {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Cilbaplarını üzerlerine salsınlar” ayetini sordum. Üzerindeki çarşafı kaldırıp onunla örtündü; kaşlarına varıncaya kadar bütün başını örttü, yüzünü de örttü ve yüzünün sol tarafından, göze yakın kısımdan sol gözünü çıkardı (açıkta bıraktı).
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} قَالَ: أَخذ الله عَلَيْهِنَّ إِذا خرجن أَن يعدنها على الحواجب {ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} قَالَ: قد كَانَت الْمَمْلُوكَة يتناولونها فَنهى الله الْحَرَائِر يتشبهن بالاماء
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına cilbaplarını üzerlerine salmalarını söyle” kavli hakkında Katâde'den bildirdi; o şöyle dedi: Allah kadınlardan dışarı çıktıklarında örtülerini kaşlarının üzerine kadar indirmeleri hususunda söz almıştır. {ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} “Bu, onların tanınmaları ve incitilmemeleri için daha uygundur” kavli hakkında ise şöyle dedi: Cariyeye sataşırlardı; Allah da hür kadınların cariyelere benzemesini yasakladı.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْكَلْبِيّ فِي الْآيَة قَالَ: كن النِّسَاء يخْرجن إِلَى الجبابين لقَضَاء حوائجهن فَكَانَ الْفُسَّاق يتعرضون لَهُنَّ فيؤذونهن فأمرهن الله أَن يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن حَتَّى تعلم الْحرَّة من الْأمة
Abd b. Humeyd ayet hakkında Kelbî'den bildirdi; o şöyle dedi: Kadınlar ihtiyaçlarını gidermek için mezarlıklara çıkarlardı; fasıklar da onların karşısına çıkıp onları incitirlerdi. Bunun üzerine Allah, hür kadının cariyeden ayırt edilip bilinmesi için cilbaplarını üzerlerine salmalarını emretti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة ان دعارا من دعار أهل الْمَدِينَة كَانُوا يخرجُون بِاللَّيْلِ فَيَنْظُرُونَ النِّسَاء ويغمزونهن وَكَانُوا لَا يَفْعَلُونَ ذَلِك بالحرائر إِنَّمَا يَفْعَلُونَ ذَلِك بالإِماء فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ} إِلَى آخر الْآيَة
Abd b. Humeyd, Muâviye b. Kurre'den bildirdi: Medine halkının ahlaksızlarından birtakım kimseler geceleyin çıkar, kadınlara bakar ve onlara el-kol şakası yaparak sataşırlardı. Bunu hür kadınlara yapmazlar, sadece cariyelere yaparlardı. Bunun üzerine Allah, ayetin sonuna kadar bu {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي الْآيَة قَالَ:
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, ayet hakkında İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi:
كَانَت الْحرَّة تلبس لِبَاس الْأمة فَأمر الله نسَاء الْمُؤمنِينَ أَن يدنين عَلَيْهِم من جلابيبهن وَأدنى الجلباب: أَن تقنع وتشده على جبينها
Hür kadın cariye elbisesi giyerdi. Bunun üzerine Allah, mümin kadınlara cilbaplarını üzerlerine salmalarını emretti. Cilbap salmanın en azı: Örtünüp onu alnının üzerinden bağlamasıdır.
وَأخرج ابْن سعد عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} قَالَ: أماؤكن بِالْمَدِينَةِ يتَعَرَّض لَهُنَّ السُّفَهَاء فيؤذين فَكَانَت الْحرَّة تخرج فيحسب أَنَّهَا أمة فتؤذى فأمرهن الله أَن يدنين عَلَيْهِم من جلابيبهن
İbn Sa'd, {يَا أَيهَا النَّبِي قل لِأَزْوَاجِك وبناتك وَنسَاء الْمُؤمنِينَ يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن ذَلِك أدنى أَن يعرفن فَلَا يؤذين} “Ey Nebi! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına cilbaplarını üzerlerine salmalarını söyle. Bu, onların tanınmaları ve incitilmemeleri için daha uygundur” kavli hakkında Hasan'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Medine'deki cariyelerinize beyinsiz kimseler sataşır ve onları incitirlerdi. Hür kadın da dışarı çıktığında cariye sanılır ve incitilirdi. Bu yüzden Allah onlara cilbaplarını üzerlerine salmalarını emretti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ أنَاس من فساق أهل الْمَدِينَة بِاللَّيْلِ حِين يخْتَلط الظلام يأْتونَ إِلَى طرق الْمَدِينَة فيتعرضون للنِّسَاء وَكَانَت مسَاكِن أهل الْمَدِينَة ضيقَة فَإِذا كَانَ اللَّيْل خرج النِّسَاء إِلَى الطّرق فيقضين حاجتهن فَكَانَ أُولَئِكَ الْفُسَّاق يتبعُون ذَلِك مِنْهُنَّ فَإِذا رَأَوْا امْرَأَة عَلَيْهَا جِلْبَاب قَالُوا: هَذِه حرَّة فكفوا عَنْهَا وَإِذا رَأَوْا الْمَرْأَة لَيْسَ عَلَيْهَا جِلْبَاب قَالُوا: هَذِه أمة فَوَثَبُوا عَلَيْهَا
İbn Ebî Hâtim ayet hakkında Süddî'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Medine halkının fasıklarından birtakım insanlar, geceleyin karanlık bastığında Medine yollarına gelir ve kadınlara sataşırlardı. Medinelilerin evleri ise dardı; gece olunca kadınlar yollara çıkıp ihtiyaçlarını giderirlerdi. O fasıklar da kadınların bu halini kollarlardı. Üzerinde cilbap olan bir kadın gördüklerinde: "Bu hür kadındır" der ve ondan vazgeçerlerdi. Üzerinde cilbap olmayan bir kadın gördüklerinde ise: "Bu cariyedir" der ve üzerine çullanırlardı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} قَالَ: يسدلن عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن
İbn Ebî Hâtim, {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Cilbaplarını üzerlerine salsınlar” kavli hakkında Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Cilbaplarını üzerlerine sarkıtırlar.
وَهُوَ القناع فَوق الْخمار وَلَا يحل لمسلمة أَن يَرَاهَا غَرِيب إِلَّا أَن يكون عَلَيْهَا القناع فَوق الْخمار وَقد شدت بِهِ رَأسهَا ونحرها
O, başörtüsünün üzerindeki bürgüdür (peçedir). Müslüman bir kadının, başını ve gerdanını onunla bağladığı başörtüsü üzerindeki bürgü olmaksızın yabancı bir kimse tarafından görülmesi helal değildir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: تدني الجلباب حَتَّى لَا يرى ثغرة نحرها
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, ayet hakkında İkrime'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Gerdan çukuru görülmeyecek şekilde cilbabı [üzerine] salar.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} قَالَ: هُوَ الرِّدَاء
İbnü'l-Münzir, {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Cilbaplarını üzerlerine salsınlar” kavli hakkında Abdullah b. Mes'ûd'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: O, ridâdır (dış örtüdür).
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} قَالَ: يتجلببن بهَا فيعلمن أَنَّهُنَّ حرائر فَلَا يعرض لَهُنَّ فَاسق بأذى من قَول وَلَا ريبه
Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلabيبهن} “Cilbaplarını üzerlerine salsınlar” kavli hakkında Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Onunla örtünürler; böylece hür kadınlar oldukları bilinir de hiçbir fasık sözle veya şüpheyle onlara sataşıp eziyet etmez.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن سِيرِين ﵁ قَالَ: سَأَلت عبيدا السَّلمَانِي ﵁ عَن قَوْله الله {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} فتقنع بملحفة فَغطّى رَأسه وَوَجهه وَأخرج احدى عَيْنَيْهِ
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Sîrîn'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Ubeyde es-Selmânî'ye radıyallâhu anh Allah'ın {يدنين عَلَيْهِنَّ من جلابيبهن} “Cilbaplarını üzerlerine salsınlar” kavlini sordum; bir çarşaf ile büründü, başını ve yüzünü örttü ve gözlerinden birini dışarı çıkardı (açıkta bıraktı).
- قَوْله تَعَالَى: لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض والمرجفون فِي الْمَدِينَة لنغرينك بهم ثمَّ لَا يجاورونك فِيهَا إِلَّا قَلِيلا ملعونين أَيْنَمَا ثقفوا أخذُوا وقتِّلوا تقتيلا سنة الله فِي الَّذين خلوا من قبل وَلنْ تَجِد لسنة الله تبديلاً
- Yüce Allah'ın şu kavli: "Andolsun, eğer münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar ve Medine'de yalan haber yayanlar vazgeçmezlerse, mutlaka seni onlara musallat ederiz; sonra orada seninle ancak pek az komşuluk edebilirler. Lanetlenmiş olarak nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve öldürüldükçe öldürülürler. Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti (kanunu) budur. Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın."
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: إِن أُنَاسًا من الْمُنَافِقين أَرَادوا أَن يظهروا نفاقهم فَنزلت فيهم {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض والمرجفون فِي الْمَدِينَة لنغرينك بهم} لنحرشنك بهم
Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Münafıklardan birtakım insanlar nifaklarını açığa vurmak istediler; bunun üzerine haklarında şu ayet indi: {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض والمرجفون فِي الْمَدِينَة لنغرينك بهم} “Andolsun, eğer münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar ve Medine'de yalan haber yayanlar vazgeçmezlerse, mutlaka seni onlara musallat ederiz”; [yani] seni onlara karşı kışkırtırız.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ (الارجاف) الْكَذِب الَّذِي كَانَ يذيعه أهل النِّفَاق وَيَقُولُونَ: قد أَتَاكُم عدد وعدة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, ayet hakkında Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: İrcâf (الإرجاف), nifak ehlinin yaydığı ve: "Size sayıca çok ve teçhizatlı [düşman ordusu] geldi" dedikleri yalandır.
وَذكر لنا: إِن الْمُنَافِقين أَرَادوا أَن يظهروا مَا فِي قُلُوبهم من النِّفَاق فأوعدهم الله بِهَذِهِ الْآيَة {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} إِلَى قَوْله {لنغرينك بهم} أَي لنحملك عَلَيْهِم ولنحرشنك بهم فَلَمَّا أوعدهم الله بِهَذِهِ الْآيَة كتموا ذَلِك وأسروه {ثمَّ لَا يجاورونك فِيهَا إِلَّا قَلِيلا} أَي بِالْمَدِينَةِ {ملعونين} قَالَ: على كل حَال {أَيْنَمَا ثقفوا أخذُوا وَقتلُوا تقتيلاً} قَالَ: إِذا هم أظهرُوا النِّفَاق {سنة الله فِي الَّذين خلوا من قبل} يَقُول: هَكَذَا سنة الله فيهم إِذا أظهرُوا النِّفَاق
Bize nakledildiğine göre: Münafıklar kalplerindeki nifakı açığa vurmak istediler; Allah da onları bu ayetle uyardı: {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Andolsun, eğer münafıklar ve kalplerinde hastalık bulunanlar vazgeçmezlerse...” ayetinden {لنغرينك بهم} “Mutlaka seni onlara musallat ederiz” kavline kadar; yani seni onların üzerine sevk eder ve onlara karşı seni kışkırtırız. Allah onları bu ayetle uyarınca bunu gizleyip içlerinde sakladılar. {ثمَّ لَا يجاورونك فِيهَا إِلَّا قَلِيلا} “Sonra orada seninle ancak pek az komşuluk edebilirler”; yani Medine'de. {ملعونين} “Lanetlenmiş olarak”; her halükarda dedi. {أَيْنَمَا ثقفوا أخذُوا وَقتلُوا تقتيلاً} “Nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve öldürüldükçe öldürülürler”; nifakı açığa vurdukları takdirde dedi. {سنة الله فِي الَّذين خلوا من قبل} “Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti budur”; şöyle buyuruyor: Nifakı açığa vurduklarında Allah'ın onlar hakkındaki sünneti (kanunu) böyledir.
وَأخرج ابْن سعد عَن مُحَمَّد بن كَعْب ﵁ فِي قَوْله {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} قَالَ: يَعْنِي الْمُنَافِقين بأعيانهم {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} شكّ
İbn Sa'd, {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} “Andolsun, eğer münafıklar vazgeçmezlerse...” kavli hakkında Muhammed b. Ka'b'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Bizzat münafıkların şahıslarını kastetmektedir. {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Ve kalplerinde hastalık bulunanlar”; yani şüphe [bulunanlar],
يَعْنِي الْمُنَافِقين أَيْضا
yine münafıkları kastetmektedir.
وَأخرج ابْن سعد عَن عبيد بن حنين ﵁ فِي قَوْله {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} قَالَ: عرف الْمُنَافِقين بأعيانهم {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض والمرجفون فِي الْمَدِينَة} هم المُنَافِقُونَ جَمِيعًا
İbn Sa'd, {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} “Andolsun, eğer münafıklar vazgeçmezlerse...” kavli hakkında Ubeyd b. Huneyn'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Münafıkları bizzat şahıslarıyla bildirdi. {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض والمرجفون فِي الْمَدِينَة} “Kalplerinde hastalık bulunanlar ve Medine'de yalan haber yayanlar”; bunların hepsi münafıklardır.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن طَاوس ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: نزلت فِي بعض أُمُور النِّسَاء
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir ayet hakkında Tâvûs'tan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Kadınların bazı meseleleri hakkında inmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: سَأَلت عِكْرِمَة ﵁ عَن قَول الله {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: أَصْحَاب الْفَوَاحِش
Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mâlik b. Dînâr'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: İkrime'ye radıyallâhu anh Allah'ın {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Andolsun, eğer münafıklar ve kalplerinde hastalık bulunanlar vazgeçmezlerse...” kavlini sordum; "Fuhşiyat ehli (iffetsizler)" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: أَصْحَاب الْفَوَاحِش
İbn Ebî Hâtim, {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Ve kalplerinde hastalık bulunanlar” kavli hakkında Atâ'dan radıyallâhu anh bildirdi; o: "Fuhşiyat ehli (iffetsizler)" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء ﵁ فِي قَوْله {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: كَانُوا مُؤمنين وَكَانَ فِي أنفسهم أَن يزنوا
İbn Ebî Hâtim, {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Ve kalplerinde hastalık bulunanlar” kavli hakkında Atâ'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Mümin kimselerdi, ancak içlerinde zina etme arzusu vardı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} قَالَ: كَانَ النِّفَاق على ثَلَاثَة وُجُوه
İbn Ebî Hâtim, {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} “Andolsun, eğer münafıklar vazgeçmezlerse...” kavli hakkında Süddî'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Nifak üç türlüydü:
نفاق مثل نفاق عبد الله بن أُبي بن سلول
Abdullah b. Übey b. Selûl'ün nifakı gibi bir nifak;
ونفاق مثل نفاق عبد الله بن نَبْتَل وَمَالك بن داعس فَكَانَ هَؤُلَاءِ وُجُوهًا من وُجُوه الْأَنْصَار فَكَانُوا يستحبون أَن يَأْتُوا الزِّنَا يصونون بذلك أنفسهم {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: الزِّنَا إِن وجدوه عملوه وَإِن لم يجدوه لم يبتغوه
Abdullah b. Nebtel ve Mâlik b. Dâıs'ın nifakı gibi bir nifak; bunlar Ensâr'ın ileri gelenlerindendi ve zina etmeyi arzuluyor, bununla kendilerini koruduklarını sanıyorlardı. {وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Ve kalplerinde hastalık bulunanlar”; [Süddî] dedi ki: Zina; eğer [imkân] bulurlarsa işlerler, bulamazlarsa aramazlardı.
ونفاق يكابرون النِّسَاء مُكَابَرَة وهم هَؤُلَاءِ الَّذين كَانُوا يكابرون النِّسَاء {لَنُغْرِيَنَّكَ بهم} يَقُول: لَنُعلِّمَنَّك بهم ثمَّ قَالَ {ملعونين} ثمَّ فَصله فِي الْآيَة {أَيْنَمَا ثقفوا} يعْملُونَ هَذَا الْعَمَل مُكَابَرَة النِّسَاء {أخذُوا وَقتلُوا تقتيلاً} قَالَ: السّديّ ﵁: هَذَا حكم فِي الْقُرْآن لَيْسَ يعْمل بِهِ
Bir de kadınlara zorbalıkla saldıranların nifakı; bunlar kadınlara zorbalık eden kimselerdi. {لَنُغْرِيَنَّكَ بهم} “Mutlaka seni onlara musallat ederiz”; yani seni onlardan haberdar ederiz. Sonra {ملعونين} “Lanetlenmiş olarak” buyurdu, ardından ayette bunu detaylandırdı: {أَيْنَمَا ثقفوا} “Nerede bulunurlarsa”; bu kadınlara zorbalık etme işini yaparken, {أخذُوا وَقتلُوا تقتيلاً} “Yakalanırlar ve öldürüldükçe öldürülürler”. Süddî radıyallâhu anh dedi ki: Bu, Kur'an'da yer alan fakat [günümüzde] uygulanmayan bir hükümdür.
لَو أَن رجلا أَو أَكثر من ذَلِك اقتصوا أثر امْرَأَة فغلبوها على نَفسهَا فَفَجَرُوا بهَا كَانَ الحكم فيهم غير الْجلد وَالرَّجم
Şayet bir adam veya bundan daha fazlası bir kadının peşine düşüp ona zorla boyun eğdirerek zina etselerdi, haklarındaki hüküm celde (kırbaç) ve recmden başka olurdu;
ان يؤخذوا فَتضْرب أَعْنَاقهم {سنة الله فِي الَّذين خلوا من قبل} كَذَلِك كَانَ يفعل بِمن مضى من الْأُمَم {وَلنْ تَجِد لسنة الله تبديلاً} قَالَ: فَمن كَابر امْرَأَة على نَفسهَا فغلبها فَقتل فَلَيْسَ على قَاتله دِيَة لِأَنَّهُ مكابر
yakalanıp boyunlarının vurulması gerekirdi. {سنة الله فِي الَّذين خلوا من قبل} “Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti budur”; geçmiş ümmetlerden olanlara da böyle yapılırdı. {وَلنْ تَجِد لسنة الله تبديلاً} “Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın”. Dedi ki: Kim bir kadına zorbalıkla saldırıp ona galebe çalar ve [kadını savunurken] öldürülürse, onu öldürene diyet gerekmez; zira o bir zorbadır.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لنغرينك بهم} قَالَ: لنسلطنك عَلَيْهِم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {لنغرينك بهم} “Mutlaka seni onlara musallat ederiz” kavli hakkında İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o: "Seni onların üzerine musallat kılarız" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر والخطيب فِي تالي التَّلْخِيص عَن مُحَمَّد بن سِيرِين ﵁ فِي قَوْله {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} قَالَ: لَا أعلم أغري بهم حَتَّى مَاتَ
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Tâlî et-Telhîs'te Hatîb, {لَئِن لم ينْتَه المُنَافِقُونَ} “Andolsun, eğer münafıklar vazgeçmezlerse...” kavli hakkında Muhammed b. Sîrîn'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: [Nebi] vefat edene kadar onların üzerine musallat kılındığını bilmiyorum.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ
İbnü'l-Enbârî, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi: Nâfi b. el-Ezrak ona:
لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {لنغرينك بهم} قَالَ: لنولعنك قَالَ الْحَارِث بن حلزة: لَا تخلنا على غرائك انا قَلما قد رشى بِنَا الْأَعْدَاء
"Bana {لنغرينك بهم} 'Mutlaka seni onlara musallat ederiz' kavlini haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Seni onlara düşkün kılar (onları alt etmeye yöneltiriz) demektir" dedi. Hâris b. Hillize şöyle demiştir: 'Bizi kışkırtmana terk etme, zira düşmanlar bize karşı pek az rüşvet vermiştir.'
- قَوْله تَعَالَى: يَسْأَلك النَّاس عَن السَّاعَة قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد الله وَمَا يدْريك لَعَلَّ السَّاعَة تكون قَرِيبا إِن الله لعن الْكَافرين وَأعد لَهُم سعيرا خَالِدين فِيهَا أبدا لَا يَجدونَ وليا وَلَا نَصِيرًا يَوْم تقلب وُجُوههم فِي النَّار يَقُولُونَ ياليتنا أَطعْنَا الله وأطعنل الرسولا
- Yüce Allah'ın şu kavli: "İnsanlar sana kıyamet vaktini sorarlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Ne bilirsin, belki de kıyamet pek yakındır! Şüphesiz Allah kâfirlere lanet etmiş ve onlar için alevli bir ateş hazırlamıştır. Orada ebediyen kalıcıdırlar; ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler. Yüzlerinin ateşte evrilip çevrileceği gün: 'Keşke Allah'a itaat etseydik, Peygambere de itaat etseydik!' derler."
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة ﵁ قَالَ: كل شَيْء فِي الْقُرْآن {وَمَا يدْريك} فَلم يُخبرهُ بِهِ وَمَا كَانَ {مَا أَدْرَاك} فقد أخبرهُ
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Süfyân b. Uyeyne'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Kur'an'daki her {وَمَا يدْريك} “Ne bilirsin...” [ifadesinde Allah] onu ona bildirmemiştir; {مَا أَدْرَاك} “Sana bildiren nedir?” şeklinde olanları ise ona bildirmiştir.
- قَوْله تَعَالَى: وَقَالُوا رَبنَا إِنَّا أَطعْنَا سادتنا وكبراءنا فأضلونا السبيلا رَبنَا آتهم ضعفين من الْعَذَاب والعنهم لعنا كَبِيرا
- Yüce Allah'ın şu kavli: "Ve derler ki: 'Rabbimiz! Biz efendilerimize ve büyüklerimize itaat ettik de bizi yoldan saptırdılar. Rabbimiz! Onlara azaptan iki kat ver ve onları büyük bir lanetle lanetle!'"