وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ وَابْن جرير عَن مُحَمَّد بن عبد الله بن جحش قَالَ:
El-Hakîm et-Tirmizî ve İbn Cerîr, Muhammed b. Abdillâh b. Cahş'tan bildirdi:
تفاخرت زَيْنَب وَعَائِشَة ﵄ فَقَالَت زَيْنَب ﵂: أَنا الَّذِي نزل تزويجي من السَّمَاء
Zeyneb ile Âişe radıyallâhu anhümâ birbirlerine karşı övündüler. Zeyneb radıyallâhu anhâ: "Benim evliliğim semadan indi" dedi.
وَقَالَت عَائِشَة ﵂: أَنا نزل عُذْري من السَّمَاء فِي كِتَابه حِين حَملَنِي ابْن الْمُعَطل على الرَّاحِلَة
Âişe radıyallâhu anhâ ise: "İbnü'l-Muattal beni bineğe bindirdiğinde, benim masumiyetim O'nun Kitabında semadan indirildi" dedi.
فَقَالَت لَهَا زَيْنَب ﵂: مَا قلت حِين ركبتيها قَالَت: قلت حسبي الله وَنعم الْوَكِيل قَالَ: قلت كلمة الْمُؤمنِينَ
Zeyneb radıyallâhu anhâ ona: "Ona bindiğinde ne dedin?" diye sordu. Âişe: "'Hasbünallâhu ve ni'me'l-vekîl' (Allah bize yeter, O ne güzel vekildir) dedim" dedi. [Zeyneb]: "Müminlerin sözünü söylemişsin" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ورَضِي الله عَنْهُمَا فِي قَوْله {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} قَالَ: نزلت فِي زيد بن حَارِثَة
İbn Cerîr, [İbn Abbâs'tan] radıyallâhu anhümâ {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} “Muhammed, sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir” ayeti hakkında: "Zeyd b. Hârise hakkında indi" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ بن الْحُسَيْن ﵁ فِي قَوْله {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم وَلَكِن رَسُول الله} قَالَ: نزلت فِي زيد بن حَارِثَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir, Ali b. el-Hüseyin'den radıyallâhu anh {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم وَلَكِن رَسُول الله} “Muhammed, sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir; fakat o, Allah'ın Resûlüdür” ayeti hakkında: "Zeyd b. Hârise hakkında indi" dediğini bildirdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} قَالَ: نزلت فِي زيد ﵁ أَي أَنه لم يكن بِابْنِهِ ولعمري لقد ولد لَهُ ذُكُور وَإنَّهُ لأبو الْقَاسِم وَإِبْرَاهِيم وَالطّيب والمطهر
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} “Muhammed, sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir” ayeti hakkında: "Zeyd radıyallâhu anh hakkında indi, yani o onun oğlu değildi. Ömrüme yemin olsun ki onun erkek çocukları doğmuştu; o el-Kâsım'ın, İbrâhim'in, et-Tayyib'in ve el-Mutahhar'ın babasıdır" dediğini bildirdi.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} قَالَ: مَا كَانَ ليعيش لَهُ فِيكُم ولد ذكر
Tirmizî, Şa'bî'den {مَا كَانَ مُحَمَّد أَبَا أحد من رجالكم} “Muhammed, sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir” ayeti hakkında: "Sizin aranızda onun yaşayacak bir erkek çocuğu olmadı" dediğini bildirdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَلَكِن رَسُول الله وَخَاتم النَّبِيين} قَالَ: آخر نَبِي
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {وَلَكِن رَسُول الله وَخَاتم النَّبِيين} “Fakat o, Allah'ın Resûlü ve peygamberlerin sonuncusudur” ayeti hakkında: "Son peygamberdir" dediğini bildirdi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن فِي قَوْله {وَخَاتم النَّبِيين} قَالَ: ختم الله النَّبِيين بِمُحَمد ﷺ وَكَانَ آخر من بعث
Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan {وَخَاتم النَّبِيين} “Ve peygamberlerin sonuncusu” ayeti hakkında: "Allah peygamberleri Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ile sona erdirdi ve o, gönderilenlerin sonuncusu oldu" dediğini bildirdi.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثلي وَمثل النَّبِيين كَمثل رجل بنى دَارا فأتمها إِلَّا لبنة وَاحِدَة فَجئْت أَنا فأتممت تِلْكَ اللبنة
Ahmed ve Müslim, Ebû Saîd el-Hudrî'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benimle peygamberlerin durumu, bir ev yapıp tek bir kerpiç yeri hariç onu tamamlayan bir adamın durumuna benzer. Ben geldim ve o kerpici tamamladım."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثلي وَمثل الْأَنْبِيَاء كَمثل رجل ابتنى دَارا فأكملها وأحسنها إِلَّا مَوضِع لبنة فَكَانَ من دَخلهَا فَنظر إِلَيْهَا قَالَ: مَا أحْسنهَا إِلَّا مَوضِع اللبنة فَأَنا مَوضِع اللبنة فختم بِي الْأَنْبِيَاء
Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Câbir'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benimle peygamberlerin durumu, bir ev inşa edip bir kerpiç yeri hariç onu eksiksiz ve güzel yapan bir adamın durumuna benzer. Oraya kim girip baksa: 'Bir kerpiç yeri dışında ne kadar da güzel!' der. İşte o kerpiç yeri benim ve peygamberler benimle son bulmuştur."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ مثلي وَمثل الْأَنْبِيَاء من قبلي كَمثل رجل بنى دَارا بِنَاء فأحسنه وأجمله إِلَّا مَوضِع لبنة من زَاوِيَة من زواياها فَجعل النَّاس يطوفون بِهِ ويتعجبون لَهُ وَيَقُولُونَ: هلا وضعت هَذِه اللبنة فَأَنا اللبنة وَأَنا خَاتم النَّبِيين
Ahmed, Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbn Merdûye, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Benimle benden önceki peygamberlerin durumu, bir ev inşa edip köşelerinden birindeki bir kerpiç yeri hariç onu güzel ve mükemmel kılan bir adamın durumuna benzer. İnsanlar onun etrafında dolaşmaya, hayran kalmaya ve 'Şu kerpiç de konsaydı ya!' demeye başladılar. İşte o kerpiç benim ve ben peygamberlerin sonuncusuyum."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ عَن أبيّ بن كَعْب ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مثلي فِي النَّبِيين كَمثل رجل بنى دَارا فأحسنها وأكملها وأجملها وَترك فِيهَا مَوضِع هَذِه اللبنة لم يَضَعهَا فَجعل النَّاس يطوفون بالبنيان ويعجبون مِنْهُ وَيَقُولُونَ: لَو تمّ موشع هَذِه اللبنة فَأَنا فِي النَّبِيين مَوضِع تِلْكَ اللبنة
Ahmed ve -sahih olduğunu belirterek- Tirmizî, Übey b. Ka'b'dan radıyallâhu anh Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Peygamberler içindeki benim durumum, bir ev yapıp onu güzel, eksiksiz ve mükemmel kılan, fakat içinde koymadığı tek bir kerpiç yeri bırakan bir adamın durumuna benzer. İnsanlar binanın etrafında dolaşmaya, ona hayran kalmaya ve 'Keşke şu kerpicin yeri de tamamlansaydı!' demeye başladılar. İşte ben, peygamberler içinde o kerpiç yeriyim."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ثَوْبَان ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِنَّه سَيكون فِي أمتِي كذابون ثَلَاثُونَ كلهم يزْعم أَنه نَبِي وَأَنا خَاتم النَّبِيين لَا نَبِي بعدِي
İbn Merdûye, Sevbân'dan radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz ümmetimde hepsi de kendisinin peygamber olduğunu iddia eden otuz yalancı olacaktır. Halbuki ben peygamberlerin sonuncusuyum, benden sonra peygamber yoktur."
وَأخرج أَحْمد عَن حُذَيْفَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ فِي أمتِي كذابون ودجالون سَبْعَة وَعِشْرُونَ مِنْهُم أَربع نسْوَة وَإِنِّي خَاتم النَّبِيين لَا نَبِي بعدِي
Ahmed, Huzeyfe'den radıyallâhu anh Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Ümmetimde dördü kadın olmak üzere yirmi yedi yalancı ve deccal çıkacaktır. Şüphesiz ben peygamberlerin sonuncusuyum, benden sonra peygamber yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قُولُوا خَاتم النَّبِيين وَلَا تَقولُوا لَا نَبِي بعده
İbn Ebî Şeybe, Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi: O şöyle demiştir: "Peygamberlerin sonuncusu deyiniz, fakat 'Ondan sonra peygamber yoktur' demeyiniz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رجل عِنْد الْمُغيرَة بن أبي شُعْبَة صلى الله على مُحَمَّد خَاتم الْأَنْبِيَاء لَا نَبِي بعده فَقَالَ الْمُغيرَة: حَسبك إِذا قلت خَاتم الْأَنْبِيَاء فَإنَّا كُنَّا نُحدث أَن عِيسَى ﵇ خَارج فَإِن هُوَ خرج فقد كَانَ قبله وَبعده
İbn Ebî Şeybe, Şa'bî'den radıyallâhu anh bildirdi: Muğîre b. Ebî Şu'be'nin yanında bir adam: "Allah, peygamberlerin sonuncusu olan ve kendisinden sonra peygamber bulunmayan Muhammed'e salât etsin" dedi. Bunun üzerine Muğîre: "Peygamberlerin sonuncusu dediğin zaman bu sana yeter. Çünkü bize İsa'nın aleyhisselâm çıkacağı rivayet edilmiştir. Eğer o çıkarsa, hem ondan önce hem de ondan sonra olmuş olur" dedi.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن أبي عبد الرَّحْمَن السّلمِيّ قَالَ: كنت اقرىء الْحسن وَالْحُسَيْن فَمر بِي عَليّ بن أبي طَالب ﵁ وَأَنا اقرئهما فَقَالَ لي: اقرئهما وَخَاتم النَّبِيين بِفَتْح التَّاء
İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'den bildirdi: Hasan ve Hüseyin'e [Kur'an] okutuyordum. Ben onlara okuturken Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh yanıma uğradı ve bana: "Onlara {وَخَاتم النَّبِيين} ifadesini te harfinin fethasıyla (Hâteme'n-nebiyyîn şeklinde) okut" dedi.
وَالله الْمُوفق
Başarıya ulaştıran Allah'tır.
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اذْكروا الله ذكرا كثيرا
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin."
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ
قَوْله {اذْكروا الله ذكرا كثيرا} يَقُول: لَا يفْرض على عبَادَة فَرِيضَة إِلَّا جعل لَهَا حدا مَعْلُوما ثمَّ عذر أَهلهَا فِي حَال عذر غير الذّكر فَإِن الله تَعَالَى لم يَجْعَل لَهُ حدا يَنْتَهِي إِلَيْهِ وَلم يعْذر أحدا فِي تَركه إِلَّا مَغْلُوبًا على عقله فَقَالَ: اذْكروا الله قيَاما وقعوداً وعَلى جنوبكم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَار فِي الْبر وَالْبَحْر فِي السّفر والحضر فِي الْغنى والفقر وَالصِّحَّة والسقم والسر وَالْعَلَانِيَة وعَلى كل حَال وَقد سبحوه بكرَة وَأَصِيلا فَإِذا فَعلْتُمْ ذَلِك صلى عَلَيْكُم وَهُوَ وَمَلَائِكَته
{اذْكروا الله ذكرا كثيرا} “Allah'ı çokça zikredin” buyruğu hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah kullarına farz kıldığı her bir farz için bilinen bir sınır koymuş, sonra da mazeret halinde onun ehlini mazur saymıştır; zikir müstesnadır. Çünkü Yüce Allah onun için sona ereceği bir sınır koymamış ve aklını yitiren kimse hariç onu terk etmede hiç kimseyi mazur saymamıştır. Nitekim şöyle buyurmuştur: Ayaktayken, otururken ve yanlarınız üzere yatarken, gece ve gündüz, karada ve denizde, yolculukta ve ikamette, zenginlikte ve fakirlikte, sağlıkta ve hastalıkta, gizlide ve açıkta, her halde Allah'ı zikredin ve O'nu sabah akşam tesbih edin. Siz bunu yaptığınızda O ve melekleri size salât eder."
قَالَ الله تَعَالَى {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته}
Nitekim Yüce Allah: {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “O, size merhamet eden, melekleri de size dua edendir” buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل فِي قَوْله {اذْكروا الله ذكرا كثيرا} قَالَ: بِاللِّسَانِ بالتسبيح وَالتَّكْبِير والتهليل والتحميد واذكروه على كل حَال {وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا} يَقُول: صلوا لله بكرَة بِالْغَدَاةِ وَأَصِيلا بالْعَشي
İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den {اذْكروا الله ذكرا كثيرا} “Allah'ı çokça zikredin” ayeti hakkında: "Dille; tesbih, tekbir, tehlil ve tahmid ile [zikredin] ve O'nu her halde zikredin. {وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا} “Ve O'nu sabah akşam tesbih edin” buyruğu ise: Sabahın erken vaktinde ve akşam vaktinde Allah için namaz kılın demektir" dediğini bildirdi.
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ أَي الْعباد أفضل دَرَجَة عِنْد الله يَوْم الْقِيَامَة قَالَ: الذاكرون الله كثيرا قلت يَا رَسُول الله: وَمن الْغَازِي فِي سَبِيل الله قَالَ: لَو ضرب بِسَيْفِهِ فِي الْكفَّار وَالْمُشْرِكين حَتَّى ينكسر ويختضب دَمًا لَكَانَ الذاكرون الله أفضل مِنْهُ دَرَجَة
Ahmed, Tirmizî ve Beyhakî, Ebû Saîd el-Hudrî'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kıyamet gününde Allah katında derece bakımından hangi kullar daha üstündür?" diye soruldu. "Allah'ı çokça zikredenlerdir" buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah yolunda cihat eden gaziden de mi [üstündür]?" dedim. Şöyle buyurdu: "Kılıcı kırılana ve kana boyanana kadar kâfirlere ve müşriklere kılıcıyla vursa bile, Allah'ı çokça zikredenler derece bakımından ondan daha üstün olurdu."
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ سبق المفردون قَالُوا: وَمَا المفردون يَا رَسُول الله قَالَ: الذاكرون الله كثيرا
Ahmed, Müslim ve Tirmizî, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Müferridûn olanlar öne geçti" buyurdu. "Müferridûn kimlerdir ey Allah'ın Resûlü?" dediler. "Allah'ı çokça zikredenlerdir" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن معَاذ ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ أَن رجلا سَأَلَهُ فَقَالَ: أَي الْمُجَاهدين أعظم أجرا قَالَ: أَكْثَرهم لله ذكرا قَالَ: فَأَي الصائمين أعظم أجرا قَالَ: أَكْثَرهم لله ذكرا
Ahmed ve Taberânî, Muâz'dan radıyallâhu anh Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: Bir adam ona sorup: "Mücahidlerin hangisi mükâfat bakımından en büyüktür?" dedi. "Allah'ı en çok zikredenleridir" buyurdu. Adam: "Oruç tutanların hangisi mükâfat bakımından en büyüktür?" dedi. "Allah'ı en çok zikredenleridir" buyurdu.
الصَّلَاة وَالزَّكَاة وَالْحج وَالصَّدَََقَة
[Sonra adam] namazı, zekâtı, haccı ve sadakayı [sordu].
كل ذَلِك وَرَسُول الله ﷺ يَقُول: أَكْثَرهم لله ذكرا فَقَالَ أَبُو بكر لعمر ﵄: يَا أَبَا حَفْص ذهب الذاكرون بِكُل خير فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أجل
Bütün bunlara Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah'ı en çok zikredenleridir" buyuruyordu. Bunun üzerine Ebû Bekir, Ömer'e radıyallâhu anhümâ: "Ey Ebû Hafs, zikredenler bütün hayrı alıp götürdü!" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: "Evet" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن معَاذ بن جبل ﵁ قَالَ: بَيْنَمَا نَحن نسير مَعَ رَسُول الله ﷺ بالدف بَين حمدَان قَالَ يَا معَاذ أَيْن السَّابِقُونَ قلت
İbn Ebî Şeybe ve İbn Merdûye, Muâz b. Cebel'den radıyallâhu anh bildirdi: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Hemdân arasındaki Dıff mevkiinde yürürken o: "Ey Muâz! Öne geçenler nerede?" buyurdu. Ben:
مضى نَاس قَالَ: أَيْن السَّابِقُونَ الَّذين يستهترون بِذكر الله من أحب أَن يرتع فِي رياض الْجنَّة فليكثر ذكر الله
"İnsanlar geçip gitti" dedim. Şöyle buyurdu: "Allah'ın zikrine canla başla sarılan önde gidenler nerede? Cennet bahçelerinde sefa sürmek isteyen kimse, Allah'ı çokça zikretsin."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أم أنس ﵂ أَنَّهَا قَالَت يَا رَسُول الله أوصني قَالَ: اهجري الْمعاصِي فَإِنَّهَا أفضل الْهِجْرَة وحافظي على الْفَرَائِض فَإِنَّهَا أفضل الْجِهَاد واكثري من ذكر الله فَإنَّك لَا تأتين الله بِشَيْء أحب الله بِشَيْء أحب إِلَيْهِ من كَثْرَة ذكره
Taberânî, Ümmü Enes'ten radıyallâhu anhâ bildirdi: O, "Ey Allah'ın Resûlü, bana tavsiyede bulun" dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Günahlardan uzak dur; zira bu hicretin en faziletlisidir. Farzları koru; zira bu cihadın en faziletlisidir. Allah'ı çokça zikret; zira sen Allah'ın huzuruna, O'na kendisini çokça zikretmekten daha sevimli olan hiçbir şeyle varamazsın."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من لم يكثر ذكر الله فقد برىء من الايمان
Taberânî el-Evsat'ta Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'ı çokça zikretmeyen kimse imandan beri (uzak) olur."
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ أَكْثرُوا ذكر الله حَتَّى يَقُولُوا: مَجْنُون
Ahmed, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân ve -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim, Ebû Saîd el-Hudrî'den radıyallâhu anh Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Hakkınızda 'Deli' deyinceye kadar Allah'ı çokça zikredin."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ اذْكروا الله حَتَّى يَقُول المُنَافِقُونَ: انكم مراؤون
Taberânî, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Münafıklar 'Siz gösteriş yapıyorsunuz' deyinceye kadar Allah'ı zikredin."
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن أبي الجوزاء ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ اكثروا من ذكر الله حَتَّى يَقُول المُنَافِقُونَ: انكم مراؤون
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de Ebü'l-Cevzâ'dan radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Münafıklar 'Siz gösteriş yapıyorsunuz' deyinceye kadar Allah'ı çokça zikredin."
- قَوْله تَعَالَى: وسبحوه بكرَة واصيلا
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Ve O'nu sabah akşam tesbih edin."
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا} قَالَ: صَلَاة الصُّبْح وَصَلَاة الْعَصْر
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا} “Ve O'nu sabah akşam tesbih edin” ayeti hakkında: "Sabah namazı ve ikindi namazı" dediğini bildirdi.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِيمَا يذكر عَن ربه ﵎ اذْكُرْنِي بعد الْفجْر وَبعد الْعَصْر سَاعَة أكفك مَا بَينهمَا
Ahmed, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Rabbi Tebâreke ve Teâlâ'dan rivayet ettiği bir hadiste şöyle buyurdu: "Sabah [namazından] sonra ve ikindiden sonra bir müddet beni zikret ki bu ikisi arasındaki [zamanda] sana yeteyim."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لِأَن أقعد أذكر الله وأكبره وأحمده وأسبحه وأهلله حَتَّى تطلع الشَّمْس أحب إِلَيّ من أَن أعتق رقبتين أَو أَكثر من ولد اسمعيل وَمن بعد الْعَصْر حَتَّى تغرب الشَّمْس أحب إِلَيّ من أَن أعتق أَربع رِقَاب من ولد إِسْمَعِيل
Ahmed, Ebû Ümâme'den radıyallâhu anh Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Güneş doğuncaya kadar oturup Allah'ı zikretmem, O'nu tekbir etmem, O'na hamdetmem, O'nu tesbih etmem ve tehlil etmem, bana İsmail'in soyundan iki veya daha fazla köle azat etmekten daha sevimlidir. İkindi [namazından] sonra güneş batıncaya kadar [zikretmem de] bana İsmail'in soyundan dört köle azat etmekten daha sevimlidir."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الدَّرْدَاء ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَا يدع رجل مِنْكُم أَن يعْمل لله ألف حَسَنَة حِين يصبح يَقُول: سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ مائَة مرّة فَإِنَّهَا ألف حَسَنَة فَإِنَّهُ لن يعْمل إِن شَاءَ الله مثل ذَلِك فِي يَوْمه من الذُّنُوب وَيكون مَا عمل من خير سوى ذَلِك وافراً
Ahmed, Ebü'd-Derdâ'dan radıyallâhu anh Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Sizden hiç kimse sabahladığı zaman Allah için bin sevap işlemeyi ihmal etmesin; yüz kere 'Sübhânallâhi ve bi-hamdih' der, bu ise bin sevaptır. Zira o gün inşallah günahlardan bunun mislini işlemeyecektir ve bunun dışındaki yaptığı hayır da bol bol [kâr] kalacaktır."
وَأخرج أَحْمد عَن معَاذ بن أنس ﵁ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ من قَالَ سُبْحَانَ الله الْعَظِيم نبت لَهُ غرس فِي الْجنَّة
Ahmed, Muâz b. Enes'ten radıyallâhu anh Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Kim 'Sübhânallâhi'l-Azîm' (Yüce Allah'ı tenzih ederim) derse, cennette onun için bir fidan dikilir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ من قَالَ سُبْحَانَ الله الْعَظِيم نبت لَهُ غرس فِي الْجنَّة
İbn Merdûye, Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu bildirdi: "Kim 'Sübhânallâhi'l-Azîm' derse, cennette onun için bir fidan dikilir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ عَلَيْكُم يَقُول سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ انهما القريبتان
İbn Merdûye, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "'Sübhânallâhi ve bi-hamdih' demeye devam ediniz; zira bu ikisi [kul ile rahmeti] yakınlaştırıcı iki kelimedir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَالَ سُبْحَانَ الله الْعَظِيم غرس لَهُ نَخْلَة أَو سجرة فِي الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe, Câbir'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim 'Sübhânallâhi'l-Azîm' derse, cennette onun için bir hurma ağacı veya bir ağaç dikilir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن حبَان عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَالَ فِي يَوْم مائَة مرّة سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ حطت خطاياه وَلَو كَانَت مثل زبد الْبَحْر
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve İbn Hibbân, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir günde yüz defa 'Sübhânallâhi ve bi-hamdih' (Allah'ı hamdiyle tesbih ederim) derse, deniz köpüğü kadar da olsa günahları silinir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن هِلَال بن يسَار ﵁ قَالَ: كَانَت امْرَأَة من هَمدَان تسبح وتحصيه بالحصى أَو النَّوَى فَقَالَ لَهَا عبد الله: أَلا أدلك على خير من ذَلِك تَقُولِينَ: الله أكبر كَبِيرا وَسُبْحَان الله بكرَة وَأَصِيلا
İbn Ebî Şeybe, Hilâl b. Yesâr'dan radıyallâhu anh bildirdi: Hemdân kabilesinden bir kadın çakıl taşları veya hurma çekirdekleriyle tesbih çekip sayıyordu. Abdullah ona: "Sana bundan daha hayırlı olan bir şeyi göstereyim mi? 'Allâhu ekber kebîrâ ve sübhânallâhi bükraten ve asîlâ' (Büyük olan Allah en büyüktür, sabah akşam Allah'ı tesbih ederim) dersin" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعد ﵁ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لنا يعجز أحدكُم أَن يكْسب فِي الْيَوْم ألف حَسَنَة فَقَالَ رجل كَيفَ يكْسب أَحَدنَا ألف حَسَنَة قَالَ: يسبح الله مائَة تَسْبِيحَة فتكتب لَهُ ألف حَسَنَة وتحط عَنهُ ألف خَطِيئَة
İbn Ebî Şeybe, Sa'd'dan radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Bize: "Sizden biri günde bin sevap kazanmaktan aciz midir?" buyurdu. Bir adam: "Bizden biri nasıl bin sevap kazanabilir?" dedi. Şöyle buyurdu: "Allah'ı yüz defa tesbih eder, böylece kendisine bin sevap yazılır ve kendisinden bin günah silinir."
- قَوْله تَعَالَى: هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته ليخرجكم من الظُّلُمَات إِلَى النُّور وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رحِيما
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder. O, müminlere karşı çok merhametlidir."
أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لما نزلت {إِن الله وَمَلَائِكَته يصلونَ على النَّبِي} قَالَ أَبُو بكر ﵁: يَا رَسُول الله مَا أنزل الله عَلَيْك خيرا إِلَّا أشركنا فِيهِ فَنزلت {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته}
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdi: {إِن الله وَمَلَائِكَته يصلونَ على النَّبِي} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler” [ayeti] indiğinde, Ebû Bekir radıyallâhu anh: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah sana bir hayır indirmiş olmasın ki bizi de ona ortak etmiş olmasın" dedi. Bunun üzerine {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder” [ayeti] indi.
وَأخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن سليم بن عَامر ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى أبي أُمَامَة فَقَالَ: إِنِّي رَأَيْت فِي مَنَامِي أَن الْمَلَائِكَة تصلي عَلَيْك كلما دخلت وَكلما خرجت وَكلما قُمْت وَكلما جَلَست قَالَ: وَأَنْتُم لَو شِئْتُم صلت عَلَيْكُم الْمَلَائِكَة ثمَّ قَرَأَ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اذْكروا الله ذكرا كثيرا وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا}
Hâkim ve ed-Delâil'de Beyhakî, Süleym b. Âmir'den radıyallâhu anh bildirdi: Bir adam Ebû Ümâme'ye gelip: "Ben rüyamda meleklerin sen her girdiğinde, her çıktığında, her kalktığında ve her oturduğunda sana dua ettiğini gördüm" dedi. [Ebû Ümâme]: "Siz de dilerseniz melekler size dua eder" dedi ve sonra {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اذْكروا الله ذكرا كثيرا وسبحوه بكرَة وَأَصِيلا} “Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin ve O'nu sabah akşam tesbih edin” [ayetini] okudu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة ﵁ فِي قَوْله {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} قَالَ: صَلَاة الله: ثَنَاؤُهُ
İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den radıyallâhu anh {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah'ın salâtı, O'nun [kulunu] övmesidir."
وَصَلَاة الْمَلَائِكَة عَلَيْهِم: الصلام الدُّعَاء
Meleklerin onlara salâtı ise duadır.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: صَلَاة الرب: الرَّحْمَة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den radıyallâhu anh şöyle dediğini bildirdi: "Rabbin salâtı, rahmettir."
وَصَلَاة الْمَلَائِكَة: الاسْتِغْفَار
Meleklerin salâtı ise bağışlanma dilemektir (istiğfardır).
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} قَالَ: الله يغْفر لكم وَتَسْتَغْفِر لكم مَلَائكَته
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah sizi bağışlar, melekleri de sizin için bağışlanma diler."
وخ ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان ﵁ أَنه سُئِلَ عَن قَوْله اللَّهُمَّ صل على مُحَمَّد وعَلى آل مُحَمَّد كَمَا صليت على إِبْرَاهِيم وعَلى آل إِبْرَاهِيم قَالَ: أكْرم الله أمة مُحَمَّد ﷺ فصلى عَلَيْهِم كَمَا صلى على الْأَنْبِيَاء فَقَالَ {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته}
İbn Ebî Hâtim, Süfyân'dan radıyallâhu anh bildirdi: Kendisine "Allahım! İbrâhim'e ve İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât et" sözü sorulduğunda şöyle dedi: "Allah, Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem ümmetine ikramda bulunmuş ve peygamberlere salât ettiği gibi onlara da salât etmiştir; nitekim {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder” buyurmuştur."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم} قَالَ: إِن بني إِسْرَائِيل سَأَلُوا مُوسَى ﵇ هَل يُصَلِّي رَبك فَكَانَ ذَلِك كبر فِي صدر مُوسَى ﵇ فَأوحى الله إِلَيْهِ أخْبرهُم اني أُصَلِّي وَأَن صَلَاتي ان رَحْمَتي سبقت غَضَبي
Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan radıyallâhu anh {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم} “Üzerinize rahmet eden O'dur” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: İsrâiloğulları, Mûsâ'ya aleyhisselâm: "Rabbin salât eder mi?" diye sordular. Bu durum Mûsâ'nın aleyhisselâm göğsüne ağır geldi. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: "Onlara haber ver ki Ben salât ederim ve Benim salâtım, rahmetimin gazabımın önüne geçmiş olmasıdır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُصعب بن سعد ﵁ قَالَ: إِذا قَالَ العَبْد: سُبْحَانَ الله
İbn Ebî Şeybe, Mus'ab b. Sa'd'dan radıyallâhu anh bildirdi: "Kul 'Sübhânallâh' dediği zaman,"
قَالَت الْمَلَائِكَة: وَبِحَمْدِهِ
"Melekler: 'Ve bi-hamdih' der."
وَإِذ قَالَ: سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ
"'Sübhânallâhi ve bi-hamdih' dediği zaman da,"
صلوا عَلَيْهِ
"Ona salât ederler (dua ederler)."
وَأخرج عبد بن حميد عَن شهر بن حَوْشَب ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: قَالَ بَنو اسرائيل: يَا مُوسَى سل لنا رَبك هَل يُصَلِّي فتعاظم عَلَيْهِ ذَلِك فَقَالَ يَا مُوسَى مَا يَسْأَلك قَوْمك فَأخْبرهُ قَالَ: نعم
Abd b. Humeyd, Şehr b. Havşeb'den radıyallâhu anh bu ayet hakkında şöyle dediğini bildirdi: İsrâiloğulları: "Ey Mûsâ! Rabbine bizim için sor, O salât eder mi?" dediler. Bu durum ona çok ağır geldi. [Allah]: "Ey Mûsâ! Kavmin sana ne soruyor?" buyurdu. [Mûsâ da] O'na haber verdi. [Allah]: "Evet,"
أخْبرهُم اني أُصَلِّي وَأَن صَلَاتي ان رَحْمَتي سبقت غَضَبي وَلَوْلَا ذَلِك لهلكوا
" 'Onlara Benim salât ettiğimi, Benim salâtımın rahmetimin gazabımın önüne geçmesi olduğunu bildir; şayet öyle olmasaydı helak olurlardı' [buyurdu]."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَطاء بن أبي رَبَاح ﵁ فِي قَوْله {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} قَالَ: صلَاته على عباده سبوح قدوس تغلب رَحْمَتي غَضَبي
İbn Merdûye, Atâ b. Ebî Rebâh'tan radıyallâhu anh {هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُم وَمَلَائِكَته} “Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmet eden O'dur, melekleri de size dua eder” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "O'nun kullarına salâtı; 'Sübbûhun Kuddûs'tur, rahmetim gazabıma galip gelir' [demesidir]."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عَطاء بن أبي رَبَاح عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ قلت لجبريل ﵇: هَل يُصَلِّي رَبك قَالَ: نعم
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Atâ b. Ebî Rebâh tarikiyle Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cibrîl'e aleyhisselâm: 'Rabbin salât eder mi?' diye sordum. O: 'Evet' dedi."
قلت: وَمَا صلَاته قَالَ: سبوح قدوس سبقت رَحْمَتي غَضَبي
"'O'nun salâtı nedir?' dedim. 'Sübbûhun Kuddûs'tur, rahmetim gazabımın önüne geçmiştir [demesidir]' dedi."
- قَوْله تَعَالَى: تحيتهم يَوْم يلقونه سَلام وَأعد لَهُم أجرا كَرِيمًا
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "O'na kavuşacakları gün onların dirlik temennileri 'Selâm'dır. [Allah] onlara pek değerli bir mükâfat hazırlamıştır."
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {تحيتهم يَوْم يلقونه سَلام} تَحِيَّة أهل الْجنَّة: السَّلَام {وَأعد لَهُم أجرا كَرِيمًا} أَي الْجنَّة
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh {تحيتهم يَوْم يلقونه سَلام} “O'na kavuşacakları gün onların dirlik temennileri 'Selâm'dır” [ayeti hakkında]: "Cennet ehlinin selamlaşması 'Selâm'dır"; {وَأعد لَهُم أجرا كَرِيمًا} “[Allah] onlara pek değerli bir mükâfat hazırlamıştır” [ayeti hakkında da]: "Yani cennettir" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذكر الْمَوْت عبد بن حميد وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن الْبَراء بن عَازِب ﵁ فِي قَوْله {تحيتهم يَوْم يلقونه سَلام} قَالَ: يَوْم يلقون ملك الْمَوْت لَيْسَ من مُؤمن يقبض روحه إِلَّا سلم عَلَيْهِ
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Ebi'd-Dünyâ Zikru'l-Mevt'te, Abd b. Humeyd, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Berâ b. Âzib'den radıyallâhu anh {تحيتهم يَوْم يلقونه سَلام} “O'na kavuşacakları gün onların dirlik temennileri 'Selâm'dır” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Ölüm meleğiyle karşılaştıkları gündür. Ruhunu kabzettiği hiçbir mümin yoktur ki ona selâm vermesin."
وَأخرج الْمروزِي فِي الْجَنَائِز وَابْن أبي الدُّنْيَا وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: إِذا جَاءَ ملك الْمَوْت ليقْبض روح الْمُؤمن قَالَ: رَبك يُقْرِئك السَّلَام
el-Mervezî el-Cenâiz'de, İbn Ebi'd-Dünyâ ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh bildirdi: "Ölüm meleği müminin ruhunu kabzetmek için geldiğinde: 'Rabbin sana selâm söylüyor' der."
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا وداعياً إِلَى الله بِإِذْنِهِ وسراجا منيرا وَبشر الْمُؤمنِينَ بِأَن لَهُم من الله فضلا كَبِيرا وَلَا تُطِع الْكَافرين وَالْمُنَافِقِينَ ودع أذاهم وتوكل على الله وَكفى بِاللَّه وَكيلا
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik. Kendi izniyle Allah'a çağıran bir davetçi ve aydınlatıcı bir kandil olarak. Müminlere, Allah'tan kendileri için büyük bir lütuf olduğunu müjdele. Kâfirlere ve münafıklara boyun eğme, onların eziyetlerine aldırma; Allah'a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter."
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما نزلت {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} وَقد كَانَ أَمر عليا ومعاذ أَن يَسِيرا إِلَى الْيمن فَقَالَ انْطَلقَا فَبَشِّرا وَلَا تُنَفِّرا ويَسِّرا وَلَا تُعَسِّرا فَإِنَّهُ قد أنزل عليَّ {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} قَالَ: شَاهدا على أمتك وَمُبشرا بِالْجنَّةِ وَنَذِيرا من النَّار وداعياً إِلَى شَهَادَة لَا إِلَه إِلَّا الله {بِإِذْنِهِ وسراجاً منيراً} بِالْقُرْآنِ
İbn Ebî Hâtim, Taberânî, İbn Merdûye, Hatîb ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik” [ayeti] indiğinde –ki Ali ile Muâz'a Yemen'e gitmelerini emretmişti– şöyle buyurdu: "Gidin, müjdeleyin, nefret ettirmeyin; kolaylaştırın, zorlaştırmayın. Zira bana: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik” ayeti indirildi." [İbn Abbâs] dedi ki: "Ümmetine şahit, cennetle müjdeleyici, cehennemden sakındırıcı ve Allah'tan başka ilah olmadığına şahitliğe çağırıcı; {بِإِذْنِهِ وسراجاً منيراً} “Kendi izniyle... ve aydınlatıcı bir kandil olarak” Kur'an ile [gönderdik]."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَطاء بن يسَار ﵁ قَالَ: لقِيت عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ فَقلت: أَخْبرنِي عَن صفة رَسُول الله ﷺ فِي التَّوْرَاة قَالَ: أجل وَالله انه لموصوف فِي التَّوْرَاة بِبَعْض صفته فِي الْقُرْآن {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} وحرزاً للأميين أَنْت عَبدِي ورسولي سميتك المتَوَكل لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا سخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا تجزىء بِالسَّيِّئَةِ السَّيئَة وَلَكِن تَعْفُو وتصفح
Ahmed, Buhârî, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de Beyhakî, Atâ b. Yesâr'dan radıyallâhu anh bildirdi: Abdullah b. Amr b. el-Âs ile karşılaştım ve: "Bana Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Tevrat'taki vasıflarını haber ver" dedim. Şöyle dedi: "Evet, vallahi o Kur'an'daki bazı sıfatlarıyla Tevrat'ta da nitelenmiştir: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik” ve ümmîler için bir sığınak [olarak gönderdik]. Sen Benim kulum ve elçimsin, seni Mütevekkil (Allah'a güvenen) diye isimlendirdim; kaba, katı yürekli ve çarşılarda bağırıp çağıran biri değildir. Kötülüğe kötülükle karşılık vermez, bilakis affeder ve bağışlar."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْعِرْبَاض بن سَارِيَة ﵁ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول اني عبد الله وَخَاتم النَّبِيين وَأبي منجدل فِي طينته وأخبركم عَن ذَلِك أَنا دَعْوَة أبي إِبْرَاهِيم وَبشَارَة عِيسَى ورؤيا أُمِّي الَّتِي رَأَتْ وَكَذَلِكَ أُمَّهَات النَّبِيين يرين وَإِن أم رَسُول الله ﷺ رَأَتْ حِين وَضعته نورا أَضَاءَت لَهَا قُصُور السام
Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Beyhakî, İrbâd b. Sâriye'den radıyallâhu anh bildirdi: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: "Ben, Âdem henüz toprağında serilmiş yatarken Allah'ın kulu ve nebîlerin sonuncusuydum. Size bunun başlangıcını haber vereyim: Ben babam İbrâhim'in duası, Îsâ'nın müjdesi ve annemin gördüğü rüyasıyım. Peygamberlerin anneleri işte böyle [rüyalar] görürler. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem annesi de onu doğurduğu zaman, kendisi için Şam saraylarını aydınlatan bir nûr gördü."
ثمَّ تَلا {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} إِلَى قَوْله {منيراً}
Sonra {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik” [ayetinden] {منيراً} “aydınlatıcı” [kavline] kadar okudu.
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة وَالْحسن الْبَصْرِيّ قَالَا: لما نزلت ليغفر لَك الله مَا تقدم من ذَنْبك وَمَا تَأَخّر (الْفَتْح الْآيَة ٢) قَالُوا: يَا رَسُول الله قد علمنَا مَا يفعل بك فَمَاذَا
İbn Cerîr, İkrime ve Hasan-ı Basrî'den bildirdi: İkisi dediler ki: "Allah senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlasın diye" (Fetih Suresi, 2. ayet) [ayeti] indiğinde: "Ey Allah'ın Resûlü! Sana ne yapılacağını öğrendik, peki bize ne
يفعل بِنَا فَأنْزل الله {وَبشر الْمُؤمنِينَ بِأَن لَهُم من الله فضلا كَبِيرا} قَالَ: الْفضل الْكَبِير: الْجنَّة
yapılacak?" dediler. Bunun üzerine Allah: {وَبشر الْمُؤمنِينَ بِأَن لَهُم من الله فضلا كَبِيرا} “Müminlere, Allah'tan kendileri için büyük bir lütuf olduğunu müjdele” [ayetini] indirdi. [Ravi]: "Büyük lütuf cennettir" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: اجْتمع عتبَة
Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi: Utbe,
وَشَيْبَة
Şeybe,
وَأَبُو جهل
Ebû Cehil
وَغَيرهم فَقَالُوا: أسقط السَّمَاء علينا كسفا أَو ائتنا بِعَذَاب أَو امطر علينا حِجَارَة من السَّمَاء
ve başkaları toplanıp: "Göğü üzerimize parça parça düşür yahut bize bir azap getir ya da üzerimize gökten taş yağdır" dediler.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ مَا ذَاك إِلَيّ
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu benim elimde olan bir şey değildir,"
إِنَّمَا بعثت إِلَيْكُم دَاعيا وَمُبشرا وَنَذِيرا
"ben size ancak bir davetçi, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderildim" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا} قَالَ: على أمتك بالبلاغ {وَمُبشرا} بِالْجنَّةِ {وَنَذِيرا} من النَّار {وداعياً إِلَى الله} إِلَى الشَّهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله {بِإِذْنِهِ} قَالَ: بأَمْره {وسراجاً منيراً} قَالَ: كتاب الله يَدعُوهُم إِلَيْهِ {وَبشر الْمُؤمنِينَ بِأَن لَهُم من الله فضلا كَبِيرا} وَهِي الْجنَّة {وَلَا تُطِع الْكَافرين وَالْمُنَافِقِينَ ودع أذاهم} قَالَ: اصبر على أذاهم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا} “Ey Peygamber! Biz seni bir şahit olarak gönderdik” ayeti hakkında: "[Tebliği] ulaştırdığına dair ümmetine [şahit]"; {وَمُبشرا} “bir müjdeleyici” [hakkında]: "Cennetle"; {وَنَذِيرا} “ve bir uyarıcı” [hakkında]: "Cehennemden [sakındırıcı]"; {وداعياً إِلَى الله} “ve Allah'a çağıran bir davetçi” [hakkında]: "Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik etmeye [çağıran]"; {بِإِذْنِهِ} “Kendi izniyle” [hakkında]: "O'nun emriyle"; {وسراجاً منيراً} “ve aydınlatıcı bir kandil olarak” [hakkında]: "Onları kendisine davet ettiği Allah'ın Kitabı'dır"; {وَبشر الْمُؤمنِينَ بِأَن لَهُم من الله فضلا كَبِيرا} “Müminlere, Allah'tan kendileri için büyük bir lütuf olduğunu müjdele” [hakkında]: "O da cennettir"; {وَلَا تُطِع الْكَافرين وَالْمُنَافِقِينَ ودع أذاهم} “Kâfirlere ve münafıklara boyun eğme, onların eziyetlerine aldırma” [hakkında]: "Onların eziyetlerine sabret" dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {ودع أذاهم} قَالَ: اعْرِض عَنْهُم
Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den radıyallâhu anh {ودع أذاهم} “onların eziyetlerine aldırma” ayeti hakkında: "Onlardan yüz çevir" dediğini bildirdi.
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات ثمَّ طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ فَمَا لكم عَلَيْهِنَّ من عدَّة تعتدونها فمتعوهن وسرحوهن سراحا جميلا
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Ey iman edenler! Mümin kadınları nikâhlayıp da kendilerine dokunmadan önce onları boşarsanız, onlar üzerinde sayacağınız bir iddet hakkınız yoktur. Bu durumda onlara müt'a (hediye/tazminat) verin ve onları güzel bir şekilde serbest bırakın."
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات} “Mümin kadınları nikâhladığınızda...” ayeti hakkında bildirdi:
قَالَ: هَذَا فِي الرجل
Şöyle dedi: "Bu, bir adam hakkındadır ki,
يتَزَوَّج الْمَرْأَة ثمَّ يطلقهَا من قبل أَن يَمَسهَا فَإِذا طَلقهَا وَاحِدَة بَانَتْ مِنْهُ لَا عدَّة عَلَيْهَا تتَزَوَّج من شَاءَت ثمَّ قَالَ {فمتعوهن وسرحوهن سراحاً جميلاً} يَقُول: ان كَانَ سمي لَهَا صَدَاقا فَلَيْسَ لَهَا إِلَّا النّصْف وَإِن لم يكن سمي لَهَا صَدَاقا مَتعهَا على قدر عسره ويسره وَهُوَ السراح الْجَمِيل
bir kadınla evlenir de ona dokunmadan önce boşar. Onu bir talakla boşadığı zaman kadın ondan tamamen ayrılmış (bâin) olur, üzerinde iddet bekleme yükümlülüğü yoktur, dilediği kimseyle evlenir. Sonra [Allah]: {فمتعوهن وسرحوهن سراحاً جميلاً} “Bu durumda onlara müt'a verin ve onları güzel bir şekilde serbest bırakın” buyurmaktadır. [İbn Abbâs] der ki: "Eğer ona bir mehir tayin etmişse, kadına [tayin edilen mehrin] yarısından başkası yoktur. Şayet bir mehir tayin etmemişse, [adam] kendi darlık ve genişlik durumuna göre ona müt'a verir; işte güzel bir şekilde serbest bırakmak (serâh-ı cemîl) budur."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: الَّتِي نكحت وَلم
Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi: "Nikâhlanıp da henüz gerdeğe
يَبْنِ بهَا وَلم يفْرض لَهَا فَلَيْسَ لَهَا صدَاق وَلَيْسَ عَلَيْهَا عدَّة
girilmemiş ve kendisine mehir takdir edilmemiş kadının mehri yoktur ve iddet beklemesi gerekmez."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ فِي قَوْله {إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات ثمَّ طلقتموهن} قَالَ: هِيَ مَنْسُوخَة نسختها الْآيَة الَّتِي فِي الْبَقَرَة {فَنصف مَا فرضتم} الْبَقَرَة الْآيَة ٢٣٧
İbn Merdûye, İbn Ömer'den radıyallâhu anhümâ {إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات ثمَّ طلقتموهن} “Mümin kadınları nikâhlayıp da sonra onları boşadığınızda...” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Bu mensuhtur; onu Bakara Suresi'ndeki {فَنصف مَا فرضتم} “farz kıldığınızın yarısı [onlarındır]” (Bakara Suresi, 237. ayet) ayeti neshetmiştir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن الْمسيب ﵁ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات} إِلَى قَوْله {فمتعوهن} قَالَ: هِيَ مَنْسُوخَة
Abd b. Humeyd, Saîd b. el-Müseyyeb'den radıyallâhu anh {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا نكحتم الْمُؤْمِنَات} “Ey iman edenler! Mümin kadınları nikâhladığınızda...” ayetinden {فمتعوهن} “onlara müt'a verin” kavline kadarki kısım hakkında: "Bu mensuhtur," dediğini bildirdi.
نسختها الْآيَة الَّتِي فِي الْبَقَرَة {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ وَقد فرضتم لَهُنَّ فَرِيضَة فَنصف مَا فرضتم} الْبَقَرَة ن الْآيَة ٢٣٧ فَصَارَ لَهَا نصف الصَدَاق وَلَا مَتَاع لَهَا
"Onu Bakara Suresi'ndeki {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ وَقد فرضتم لَهُنَّ فَرِيضَة فَنصف مَا فرضتم} “Kendilerine mehir tayin etmişken, dokunmadan önce onları boşarsanız, tayin ettiğinizin yarısı onlarındır” (Bakara Suresi, 237. ayet) ayeti neshetti. Böylece kadına mehrin yarısı düşer ve müt'a verilmez."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ عَن أبي الْعَالِيَة ﵁ قَالَا: لَيست بمنسوخة لَهَا نصف الصَدَاق وَلها الْمَتَاع
Abd b. Humeyd, Hasan'dan radıyallâhu anh ve Ebu'l-Âliye'den radıyallâhu anh ikisinin şöyle dediğini bildirdi: "Mensuh değildir; hem mehrin yarısı hem de müt'a onun hakkıdır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لكل مُطلقَة مَتَاع
Abd b. Humeyd, Hasan'dan radıyallâhu anh bildirdi: "Her boşanan kadının müt'a hakkı vardır;"
دخل أَو لم يدْخل بهَا فرض لَهَا أَو لم يفْرض لَهَا
"ister zifafa girilmiş olsun ister girilmemiş olsun, ister mehir takdir edilmiş olsun ister edilmemiş olsun."
وَأخرج عبد بن حميد عَن حُسَيْن بن ثَابت ﵁ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى عَليّ بن حُسَيْن فَسَأَلَهُ عَن رجل قَالَ: ان تزوجت فُلَانَة فَهِيَ طَالِق قَالَ: لَيْسَ بِشَيْء
Abd b. Humeyd, Hüseyin b. Sâbit'ten radıyallâhu anh bildirdi: Bir adam Ali b. Hüseyin'e gelip: "Eğer falan kadınla evlenirsem o boştur" diyen bir adamın durumunu sordu. [Ali b. Hüseyin]: "Bu [söz] bir şey ifade etmez (hükmü yoktur)" dedi.