وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂ أَنَّهَا كَانَت تَقول: أما تَسْتَحي الْمَرْأَة أَن تهب نَفسهَا للرجل فَأنْزل الله فِي نسَاء النَّبِي ﷺ {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} فَقَالَ عَائِشَة ﵂: أرى رَبك يُسَارع فِي هَوَاك
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Mâce, İbnü'l-Münzir, Hâkim (ve bunu sahih kabul etti) ve İbn Merdûye Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi ki o şöyle derdi: "Bir kadının kendisini bir erkeğe hibe etmesinden hayâ etmez mi?" Bunun üzerine Allah Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları hakkında: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} “Onlardan dilediğini erteler, dilediğini yanına alırsın” ayetini indirdi. Âişe radıyallâhu anhâ da şöyle dedi: "Rabbinin senin arzunu yerine getirmekte acele ettiğini görüyorum."
وَأخرج ابْن سعد عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: لما نزلت {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} قلت: إِن الله يُسَارع لَك فِيمَا تُرِيدُ
İbn Sa'd Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} “Onlardan dilediğini erteler[sin]” ayeti inince: "Şüphesiz Allah senin dilediğin hususta senin için acele ediyor" dedim.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي السّنَن عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: كن وهبْنَ أَنْفسهنَّ لرَسُول الله ﷺ فَدخل ببعضهن وارجأ بَعضهنَّ فَلم يقربن حَتَّى توفّي وَلم ينكحن بعده
İbn Sa'd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî Şa'bî'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: "Kendilerini Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem hibe eden kadınlar vardı. Onlardan bazısıyla zifafa girdi, bazısını ise erteledi de vefat edinceye kadar onlara yaklaşmadı ve ondan sonra da evlenmediler."
مِنْهُنَّ أم شريك فَذَلِك قَوْله
Onlardan biri Ümmü Şerîk idi. İşte O'nun şu buyruğu [bunun hakkındadır]:
{ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء}
{ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} “Onlardan dilediğini erteler, dilediğini yanına alırsın.”
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي زيد ﵁ قَالَ: هم رَسُول الله ﷺ أَن يُطلق من نِسَائِهِ فَلَمَّا رأين ذَلِك أتينه فَقُلْنَ: لَا تخل سبيلنا وَأَنت فِي حل فِيمَا بَيْننَا وَبَيْنك افْرِضْ لنا من نَفسك وَمَالك مَا شئتن فَأنْزل الله {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} نسْوَة يَقُول: تعزل من تشَاء فارجأ مِنْهُنَّ واوى نسْوَة وَكَانَ مِمَّن أَرْجَى مَيْمُونَة
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ebû Zeyd'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından [bazılarını] boşamayı düşündü. Hanımları bunu görünce ona gelip şöyle dediler: "Bizi serbest bırakma (boşama), aramızdaki haklar hususunda sen serbestsin; kendinden ve malından dilediğin kadarını bize takdir et." Bunun üzerine Allah: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} “Onlardan dilediğini erteler[sin]” yani hanımlardan dilediğini ayrı tutarsın [ayetini] indirdi. O da onlardan bazısını erteledi, birtakım hanımları da yanına aldı. Erteledikleri arasında Meymûne,
وَجُوَيْرِية
Cüveyriye,
وَأم حَبِيبَة
Ümmü Habîbe,
وَصفِيَّة
Safiyye
وَسَوْدَة
ve Sevde vardı.
وَكَانَ يقسم بَينهُنَّ من نَفسه وَمَاله مَا شَاءَ وَكَانَ مِمَّن آوى عَائِشَة
Kendinden ve malından aralarında dilediği gibi taksim yapıyordu. Yanına aldığı kimseler arasında ise Âişe,
وَحَفْصَة
Hafsa,
وَأم سَلمَة
Ümmü Seleme
وَزَيْنَب
ve Zeyneb vardı.
فَكَانَت قسمته من نَفسه وَمَاله بَينهُنَّ سَوَاء
Kendisinden ve malından onların arasındaki taksimatı eşit idi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شهَاب ﵁ فِي قَوْله {ترجي من تشَاء} قَالَ: هَذَا أَمر جعله الله إِلَى نبيه ﷺ فِي تأديبه نِسَاءَهُ لكَي يكون ذَلِك أقرّ لأعينهن وأرضى فِي عيشتهن وَلم نعلم رَسُول الله ﷺ أرجأ مِنْهُنَّ شَيْئا وَلَا عَزله بعد أَن خيرهن فاخترنه
İbn Ebî Hâtim İbn Şihâb'dan radıyallâhu anh O'nun: {ترجي من تشَاء} “Dilediğini ertelersin” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Bu, hanımlarını te'dib etmesi (eğitmesi) hususunda Allah'ın Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem bıraktığı bir yetkidir; ta ki bu onların gözlerinin daha aydın olması ve geçimlerinden daha hoşnut olmaları için olsun. Biz, onları muhayyer bıraktıktan ve onlar da onu seçtikten sonra, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem onlardan birini ertelediğini veya ayrı tuttuğunu bilmiyoruz."
وَأخرج ابْن سعد عَن ثَعْلَبَة بن مَالك ﵁ قَالَ: هم رَسُول الله ﷺ ان يُطلق بعض نسائهن فجعلنه فِي حل فَنزلت {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء}
İbn Sa'd Sa'lebe b. Mâlik'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından bazısını boşamayı düşündü de onlar onu serbest bıraktılar. Bunun üzerine: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} “Onlardan dilediğini erteler, dilediğini yanına alırsın” ayeti indi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} قَالَ: تَعْتَزِل من تشَاء مِنْهُنَّ لَا تَأتيه بِغَيْر طَلَاق {وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} قَالَ: ترده إِلَيْك {وَمن ابْتَغَيْت مِمَّن عزلت} أَن تؤويه إِلَيْك إِن شِئْت
Feryâbî, İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den radıyallâhu anh O'nun: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} “Onlardan dilediğini ertelersin” kavli hakkında: "Onlardan dilediğinden uzak durur, boşamaksızın yanına varmazsın; {وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} 'dilediğini de yanına alırsın' [kavli hakkında]: Onu kendine döndürürsün; {وَمن ابْتَغَيْت مِمَّن عزلت} 'ayrıldıklarından kimi istersen' [kavli hakkında ise]: Dilersen onu kendine barındırman [demektir]" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {ترجي} قَالَ: تُؤخر
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ nakletti: {ترجي} "Ertelersin / geriye bırakırsın" demektir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لم يكن النَّبِي ﷺ يُطلق كَانَ يعتزل
İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem boşamıyor, uzak duruyordu."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة ﵂: أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يسْتَأْذن فِي يَوْم الْمَرْأَة منا بعد أَن أنزلت هَذِه الْآيَة {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} فَقلت لَهَا: مَا كنت تَقُولِينَ
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi ki: Şu {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ} “Onlardan dilediğini ertelersin” ayeti indirildikten sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizden bir kadının gününde [başkasına gitmek için] izin isterdi. Ben ona: "Sen ne derdin?" dedim.
قَالَت: كنت أَقُول لَهُ: إِن كَانَ ذَاك إِلَيّ فَإِنِّي لَا أُرِيد ان أوثر عَلَيْك أحدا
Dedi ki: Ona: "Eğer bu bana bağlıysa, ben sana kimseyi tercih etmek istemem" derdim.
- قَوْله تَعَالَى: لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج وَلَو أعْجبك حسنهنَّ إِلَّا مَا ملكت يَمِينك وَكَانَ الله على كل شَيْء رقيبا
- Yüce Allah'ın şu kavli: “Bundan sonra sana başka kadınlar helal olmaz; güzellikleri hoşuna gitse bile onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]. Ancak elinin sahip olduğu cariyeler müstesnadır. Allah her şeyi gözetleyendir.”
أخرج الْفرْيَابِيّ والدارمي وَابْن سعد وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الْمسند وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن زِيَاد ﵁ قَالَ: قلت لأبي ﵁: أَرَأَيْت لَو أَن ازواج النَّبِي ﷺ متن أما يحل لَهُ أَن يتَزَوَّج قَالَ: وَمَا يمنعهُ من ذَلِك قلت: قَوْله {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} فَقَالَ: إِنَّمَا أحل لَهُ ضربا من النِّسَاء وَوصف لَهُ صفة فَقَالَ {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَحللنَا لَك أَزوَاجك} الْأَحْزَاب الْآيَة ٥٠ إِلَى قَوْله {وَامْرَأَة مُؤمنَة} ثمَّ قَالَ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} هَذِه الصّفة
Feryâbî, Dârimî, İbn Sa'd, Zevâidü'l-Müsned'de Abdullah b. Ahmed, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Muhtâre'de Ziyâ Ziyâd'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Babama radıyallâhu anh: "Ne dersin, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşleri vefat etseydi onun evlenmesi helal olmaz mıydı?" dedim. O: "Onu bundan ne alıkoyabilir ki?" dedi. Ben: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana başka kadınlar helal olmaz” kavli dedim. Bunun üzerine o şöyle dedi: "Ona sadece bir kısım kadınlar helal kılınmış ve ona bir vasıf tarif edilerek şöyle buyrulmuştu: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَحللنَا لَك أَزوَاجك} “Ey Peygamber! Mehirlerini verdiğin eşlerini sana helal kıldık...” el-Ahzâb suresi 50. ayetinden {وَامْرَأَة مُؤمنَة} “ve mümin bir kadını...” kavline kadar. Sonra: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz” yani bu vasıftan sonrakiler buyruldu."
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ نهى رَسُول الله ﷺ عَن أَصْنَاف النِّسَاء إِلَّا مَا كَانَ من الْمُؤْمِنَات الْمُهَاجِرَات قَالَ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج وَلَو أعْجبك حسنهنَّ إِلَّا مَا ملكت يَمِينك} فأحل لَهُ الفتيات الْمُؤْمِنَات {وَامْرَأَة مُؤمنَة إِن وهبت نَفسهَا للنَّبِي} الْأَحْزَاب الْآيَة ٥٠ وَحرم كل ذَات دين إِلَّا الإِسلام وَقَالَ {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَحللنَا لَك أَزوَاجك} الْأَحْزَاب الْآيَة ٥٠ إِلَى قَوْله {خَالِصَة لَك من دون الْمُؤمنِينَ} وَحرم مَا سوى ذَلِك من أَصْنَاف النِّسَاء
Abd b. Humeyd, Tirmizî (hasen kabul ederek), İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hicret eden mümin kadınlar hariç diğer kadın sınıflarından nehyedildi. Allah şöyle buyurdu: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج وَلَو أعْجبك حسنهنَّ إِلَّا مَا ملكت يَمِينك} “Bundan sonra sana başka kadınlar ve güzellikleri hoşuna gitse bile onları başka eşlerle değiştirmek helal olmaz; ancak elinin sahip olduğu cariyeler müstesnadır”. Böylece ona genç mümin kadınları ve {وَامْرَأَة مُؤمنَة إِن وهبت نَفسهَا للنَّبِي} “Peygamber'e kendini hibe eden mümin kadını” (el-Ahzâb, 50) helal kıldı; İslam dışındaki bütün din sahibi kadınları haram kıldı ve: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَحللنَا لَك أَزوَاجك} “Ey Peygamber! Biz sana eşlerini helal kıldık...” (el-Ahzâb, 50) kavlinden {خَالِصَة لَك من دون الْمُؤمنِينَ} “müminlere değil, yalnız sana has olarak” kavline kadar buyurdu ve bunun dışındaki kadın sınıflarını haram kıldı.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: كَانَ عِكْرِمَة ﵁ يَقُول {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} هَؤُلَاءِ الَّتِي سمى الله تَعَالَى لَهُ إِلَّا بَنَات عمك وَبَنَات عَمَّاتك وَبَنَات خَالك وَبَنَات خَالَاتك
Ebû Dâvûd en-Nâsih'inde ve İbn Cerîr Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: İkrime radıyallâhu anh şöyle derdi: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz”; amcanın kızları, halalarının kızları, dayının kızları ve teyzelerinin kızları hariç, Yüce Allah'ın ona ismini saydığı bu [kadınlardan] başkası [helal olmaz].
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} مَا بيّنت لَك من هَذِه الْأَصْنَاف بَنَات عمك وَبَنَات عَمَّاتك وَبَنَات خَالك وَبَنَات خَالَاتك وَامْرَأَة مُؤمنَة إِن وهبت نَفسهَا للنَّبِي فأحل لَهُ من هَذِه الْأَصْنَاف أَن ينْكح مَا شَاءَ
Feryâbî, Ebû Dâvûd ve İbn Cerîr Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdi: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz”; amcanın kızları, halalarının kızları, dayının kızları, teyzelerinin kızları ve kendini Peygamber'e hibe eden mümin kadın olarak sana açıkladığım bu sınıflardan başkası [helal olmaz]. Bu sınıflardan dilediğini nikahlamasını ona helal kıldı.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} يهوديات وَلَا نصرانيات لَا يَنْبَغِي أَن يكن أُمَّهَات الْمُؤمنِينَ {إِلَّا مَا ملكت يَمِينك} قَالَ: هِيَ اليهوديات والنصرانيات لَا بَأْس أَن يَشْتَرِيهَا
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den radıyallâhu anh bildirdi: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz”; yani Yahudi ve Hristiyan kadınlar [helal olmaz]; onların müminlerin anneleri olmaları uygun düşmez. {إِلَّا مَا ملكت يَمِينك} “Ancak elinin sahip olduğu cariyeler müstesnadır” ayeti hakkında da şöyle dedi: Onlar Yahudi ve Hristiyan kadınlardır, onları satın almasında bir beis yoktur.
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} قَالَ: يَهُودِيَّة وَلَا نصرانيه
Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh O'nun: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz” kavli hakkında: "Ne bir Yahudi ne de bir Hristiyan kadın [helal olur]" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} قَالَ: نهي رَسُول الله ﷺ أَن يتزوّج بعد نِسَائِهِ الأول شَيْئا
İbn Merdûye İbn Abbâs'tan {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem önceki hanımlarından sonra hiçbir kadınla evlenmekten nehyedildi."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} قَالَ: حَبسه الله عَلَيْهِنَّ كَمَا حبسهن عَلَيْهِ
İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ O'nun: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} “Bundan sonra sana başka kadınlar ve onları başka eşlerle değiştirmek helal olmaz” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Onları ona has kıldığı gibi, Allah onu da onların üzerine has kıldı (başkasıyla evlenmesini menetti)."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أنس ﵁ قَالَ: لما خيرهن الله فاخترن الله وَرَسُوله قصره عَلَيْهِنَّ فَقَالَ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد}
Ebû Dâvûd en-Nâsih'inde, İbn Merdûye ve es-Sünen'inde Beyhakî Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Allah onları muhayyer bıraktığında ve onlar da Allah'ı ve Resûlü'nü seçtiklerinde, Allah onu onların üzerine has kılıp: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz” buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن عِكْرِمَة قَالَ: لما خير رَسُول الله ﷺ أَزوَاجه اخْترْنَ الله وَرَسُوله فَأنْزل الله {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} هَؤُلَاءِ التسع الَّتِي اخترنك فقد حرم عَلَيْك تَزْوِيج غَيْرهنَّ
İbn Sa'd İkrime'den bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem eşlerini muhayyer bıraktığında onlar Allah'ı ve Resûlü'nü seçtiler. Bunun üzerine Allah: {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz”; yani seni seçen bu dokuz hanımdan başkasıyla evlenmek sana haram kılınmıştır [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم عَن ام سَلمَة ﵂ قَالَت: لم يمت رَسُول الله ﷺ حَتَّى أحل الله لَهُ أَن يتَزَوَّج من النِّسَاء مَا شَاءَ إِلَّا ذَات محرم وَذَلِكَ قَول الله {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء}
İbn Sa'd ve İbn Ebî Hâtim Ümmü Seleme'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: "Allah, mahrem olanlar hariç kadınlardan dilediğiyle evlenmesini ona helal kılmadan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat etmedi. İşte bu, Allah'ın: {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} 'Onlardan dilediğini erteler, dilediğini yanına alırsın' kavlidir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عَطاء عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: لم يمت رَسُول الله ﷺ حَتَّى أحل الله لَهُ أَن يتَزَوَّج من النِّسَاء مَا شَاءَ إِلَّا ذَات محرم لقَوْله {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء}
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, en-Nâsih'inde Ebû Dâvûd, Tirmizî (sahih kabul ederek), Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Hâkim (sahih kabul ederek), İbn Merdûye ve Beyhakî Atâ yoluyla Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi; o şöyle dedi: "Allah, {ترجي من تشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْك من تشَاء} 'Onlardan dilediğini erteler, dilediğini yanına alırsın' kavlinden ötürü, mahrem olanlar hariç dilediği kadınla evlenmesini ona helal kılmadan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat etmedi."
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس
İbn Sa'd İbn Abbâs'tan bildirdi:
مثله
Bunun benzerini.
وَأخرج ابْن سعد عَن أبي بكر بن عبد الرَّحْمَن بن الْحَارِث بن هِشَام فِي قَوْله
İbn Sa'd Ebû Bekr b. Abdirrahmân b. el-Hâris b. Hişâm'dan O'nun şu kavli hakkında bildirdi:
{لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} قَالَ: حبس رَسُول الله ﷺ على نِسَائِهِ فَلم يتَزَوَّج بعدهن
{لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz”; o şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına has kılındı da onlardan sonra evlenmedi."
وَأخرج ابْن سعد عَن سُلَيْمَان بن يسَار ﵁ قَالَ: لما تزوج رَسُول الله ﷺ الكندية وَبعث فِي العامريات ووهبت لَهُ أم شريك ﵂ نَفسهَا قَالَت أَزوَاجه: لَئِن تزوج النَّبِي ﷺ الغرائب مَاله فِينَا من حَاجَة فَأنْزل الله تَعَالَى حبس النَّبِي ﷺ على أَزوَاجه وَأحل لَهُ من بَنَات الْعم والعمة وَالْخَال وَالْخَالَة مِمَّن هَاجر مَا شَاءَ وَحرم عَلَيْهِ مَا سوى ذَلِك إِلَّا مَا ملكت الْيَمين غير الْمَرْأَة المؤمنة الَّتِي وهبت نَفسهَا للنَّبِي ﷺ وَهِي أم شريك
İbn Sa'd Süleymân b. Yesâr'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kindeli kadınla evlendiğinde, Âmir oğullarına haber gönderdiğinde ve Ümmü Şerîk radıyallâhu anhâ da kendini ona hibe ettiğinde eşleri: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yabancı kadınlarla evlenirse bize ihtiyacı kalmaz" dediler. Bunun üzerine Yüce Allah Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem eşlerine has kılan [ayeti] indirdi; hicret etmiş olan amca, hala, dayı ve teyze kızlarından dilediğini ona helal kıldı. Kendini Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem hibe eden mümin kadın -ki o Ümmü Şerîk'tir- hariç, elinin sahip olduğu cariyeler dışında kalanları ona haram kıldı.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي ذَر ﵁ {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} قَالَ: من المشركات إِلَّا مَا سبيت فملكته يَمِينك
Saîd b. Mansûr, İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ebû Zer'den radıyallâhu anh {لَا يحل لَك النِّسَاء من بعد} “Bundan sonra sana kadınlar helal olmaz” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Müşrik kadınlardan [helal olmaz]; ancak esir alınıp sağ elinin malik olduğu cariyeler müstesnadır."
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: كَانَ الْبَدَل فِي الْجَاهِلِيَّة أَن يَقُول الرجل: تنزل لي عَن امْرَأَتك وَأنزل لَك من امْرَأَتي فَأنْزل الله {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج وَلَو أعْجبك حسنهنَّ} قَالَ: فَدخل عُيَيْنَة بن حصن الْفَزارِيّ على النَّبِي ﷺ وَعِنْده عَائِشَة بِلَا اذن فَقَالَ رَسُول الله ﷺ أَيْن الاسْتِئْذَان قَالَ: يَا رَسُول الله مَا اسْتَأْذَنت على رجل من الْأَنْصَار مُنْذُ أدْركْت ثمَّ قَالَ: من هَذِه الْحُمَيْرَاء إِلَى جَنْبك فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هَذِه عَائِشَة أم الْمُؤمنِينَ قَالَ: أَفلا أنزل لَك عَن أحسن الْخلق قَالَ: يَا عُيَيْنَة إِن الله حرم ذَلِك
Bezzâr ve İbn Merdûye Ebû Hureyre'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Câhiliye devrinde bedel (değiş-tokuş), bir adamın: "Sen bana hanımından feragat et, ben de sana hanımımdan feragat edeyim" demesiydi. Bunun üzerine Allah: {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج وَلَو أعْجبك حسنهنَّ} “Güzellikleri hoşuna gitse bile onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]” ayetini indirdi. Dedi ki: Uyeyne b. Hısn el-Fezârî izinsiz olarak Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanına girdi, yanında da Âişe vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İzin istemek nerede?" dedi. O: "Ey Allah'ın Resûlü! Aklım erdiğinden beri Ensâr'dan hiçbir adamın yanına [girmek için] izin istemedim" dedi. Sonra: "Yanındaki bu Hümeyrâ (beyaz tenli kadın) kimdir?" diye sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu, müminlerin annesi Âişe'dir" buyurdu. O: "Sana insanların en güzelinden feragat edeyim mi?" deyince; [Peygamber]: "Ey Uyeyne! Şüphesiz Allah bunu haram kıldı" buyurdu.
فَلَمَّا ان خرج قَالَت عَائِشَة ﵂: من هَذَا قَالَ: أَحمَق مُطَاع وَأَنه على مَا تَرين لسَيِّد فِي قومه
O çıkınca Âişe radıyallâhu anhâ: "Bu kimdir?" dedi. [Resûlullah]: "Kendisine itaat olunan bir ahmaktır; o, gördüğün haline rağmen kavminin efendisidir" buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن زيد بن أسلم ﵁ فِي قَوْله {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} قَالَ: كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة يَقُول الرجل للرجل الآخر وَله امْرَأَة جميلَة: تبادل امْرَأَتي بامرأتك وَأَزِيدك إِلَى مَا ملكت يَمِينك وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن شَدَّاد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} قَالَ: ذَلِك لَو طلقهن لم
İbnü'l-Münzir Zeyd b. Eslem'den radıyallâhu anh O'nun: {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} “Onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Onlar Câhiliye devrinde bir adam güzel bir hanımı olan diğer bir adama: 'Benim hanımımı senin hanımınla takas et, sağ elinin sahip olduğu cariyeler üzerine sana fazlalık vereyim' derdi." İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Abdullah b. Şeddâd'dan radıyallâhu anh O'nun: {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} “Onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Bu, şayet onları boşarsa
يحل لَهُ أَن يسْتَبْدل وَقد كَانَ ينْكح بعد مَا نزلت هَذِه الْآيَة مَا شَاءَ قَالَ: وَنزلت وَتَحْته تسع نسْوَة ثمَّ تزوج بعد أم حَبِيبَة ﵂ بنت أبي سُفْيَان وَجُوَيْرِية بنت الْحَارِث
başka biriyle değiştirmesinin helal olmaması demektir; oysa o, bu ayet indikten sonra dilediğiyle evleniyordu." Dedi ki: "Bu ayet indiğinde nikahı altında dokuz kadın vardı. Sonra Ebû Süfyân'ın kızı Ümmü Habîbe radıyallâhu anhâ ve Hâris'in kızı Cüveyriye ile evlendi."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ بن زيد عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} قَالَ: قصره الله على نِسَائِهِ التسع اللَّاتِي مَاتَ عَنْهُن قَالَ عَليّ: فاخبرت عَليّ بن الْحُسَيْن ﵁ فَقَالَ: لَو شَاءَ تزوج غَيْرهنَّ وَلَفظ عبد بن حميد فَقَالَ: بل كَانَ لَهُ أَيْضا أَن يتَزَوَّج غَيْرهنَّ
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ali b. Zeyd yoluyla Hasan'dan radıyallâhu anh O'nun: {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} “Onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah onu, kendilerinden sonra vefat ettiği dokuz hanımına has kıldı." Ali dedi ki: Bunu Ali b. el-Hüseyin'e radıyallâhu anhümâ anlattım, o: "Dileseydi onlardan başkasıyla evlenirdi" dedi. Abd b. Humeyd'in lafzında ise: "Bilakis, onun başkalarıyla evlenme hakkı da vardı" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أنس بن مَالك قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَوْم نزلت هَذِه الْآيَة {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} قَالَ: كَانَ يَوْمئِذٍ يتَزَوَّج مَا شَاءَ
Abd b. Humeyd Enes b. Mâlik'ten bildirdi: {وَلَا أَن تبدل بِهن من أَزوَاج} “Onları başka eşlerle değiştirmek de [helal değildir]” ayeti indiği gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında: "O gün dilediğiyle evleniyordu" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {وَكَانَ الله على كل شَيْء رقيبا} أَي حفيظا
Abd b. Humeyd Katâde'den radıyallâhu anh {وَكَانَ الله على كل شَيْء رقيبا} “Allah her şeyi gözetleyendir” kavli hakkında: "Yani koruyandır" dediğini bildirdi.
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي إِلَّا أَن يُؤذن لكم إِلَى طَعَام غير ناظرين إناه وَلَكِن إِذا دعيتم فادخلوا فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشرُوا وَلَا مستأنسين لحَدِيث إِن ذَلِكُم كَانَ يُؤْذِي النَّبِي فيستحي مِنْكُم وَالله لَا يستحي من الْحق وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا فَاسْأَلُوهُنَّ من وَرَاء حجاب ذَلِكُم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله وَلَا أَن تنْكِحُوا أَزوَاجه من بعده أبدا إِن ذَلِكُم كَانَ عِنْد الله عَظِيما إِن تبدوا شَيْئا أَو تُخْفُوهُ فَإِن الله بِكُل شَيْء عليما
- Yüce Allah'ın şu kavli: “Ey iman edenler! Yemek için size izin verilmedikçe -vaktini gözetmeksizin- Peygamber'in evlerine girmeyin. Fakat çağrıldığınız zaman girin; yemeği yediğinizde hemen dağılın, sohbete dalıp eğleşmeyin. Çünkü bu durum Peygamber'i incitiyor, o da sizden utanıyordu. Allah ise haktan utanmaz. Onlardan bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin. Bu, hem sizin kalpleriniz hem de onların kalpleri için daha temizdir. Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz ve kendisinden sonra onun eşlerini nikahlamanız sizin için asla helal olmaz. Muhakkak ki bu, Allah katında pek büyük bir günahtır. Bir şeyi açığa vursanız da gizleseniz de şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
أخرج البُخَارِيّ وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: قَالَ عمر بن الْخطاب ﵁: يَا رَسُول الله يدْخل عَلَيْك الْبر والفاجر فَلَو أمرت أُمَّهَات الْمُؤمنِينَ بالحجاب فَأنْزل الله آيَة الْحجاب
Buhârî, İbn Cerîr ve İbn Merdûye Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh: "Ey Allah'ın Resûlü! Senin yanına iyi kimse de kötü kimse de giriyor; müminlerin annelerine tesettürü (örtünmeyi) emretsen!" dedi. Bunun üzerine Allah hicab (tesettür) ayetini indirdi.
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن أنس ﵁ قَالَ: لما تزوج رَسُول الله ﷺ زَيْنَب بنت جحش ﵂ دَعَا الْقَوْم فطعموا ثمَّ جَلَسُوا يتحدثون وَإِذا هُوَ كَأَنَّهُ يتهيأ للْقِيَام فَلم يقومُوا فَلَمَّا رأى ذَلِك قَامَ فَلَمَّا قَامَ قَامَ من قَامَ وَقعد ثَلَاثَة نفر فجَاء النَّبِي ﷺ ليدْخل فَإِذا الْقَوْم جُلُوس ثمَّ إِنَّهُم قَامُوا فَانْطَلَقت فَجئْت فاخبرت النَّبِي ﷺ أَنهم قد انْطَلقُوا فجَاء حَتَّى دخل فَذَهَبت أَدخل فَألْقى الْحجاب بيني وَبَينه فَأنْزل الله تَعَالَى {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي}
Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve es-Sünen'de Beyhakî muhtelif yollarla Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bnt. Cahş radıyallâhu anhâ ile evlendiğinde insanları davet etti. Yemek yediler, sonra oturup sohbete daldılar. [Peygamber] kalkmaya hazırlanıyor gibiydi ama kalkmadılar. Bunu görünce kendisi kalktı. O kalkınca kalkanlar kalktı, üç kişi ise oturmaya devam etti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girmek üzere geldiğinde bir de baktı ki bu topluluk oturuyor. Sonra kalkıp gittiler. Ben de gidip Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem onların gitmiş olduğunu haber verdim. Gelip içeri girdi. Ben de girmeye yeltendim, ancak benimle kendi arasına perdeyi çekti. Bunun üzerine Yüce Allah: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin” [ayetini] indirdi.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ كنت مَعَ النَّبِي ﷺ فَأتى بَاب امْرَأَة عرس بهَا فَإِذا عِنْدهَا قوم فَانْطَلق فَقضى حَاجته فَرجع وَقد خَرجُوا فَدخل وَقد أرْخى بيني وَبَينه سترا فَذَكرته لأبي طَلْحَة فَقَالَ: لَئِن كَانَ كَمَا تَقول لينزلن فِي هَذَا شَيْء
Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile berabeydim. Gerdeğe girdiği hanımının kapısına geldi, bir de baktı ki yanında bir topluluk var. Bunun üzerine gitti, ihtiyacını giderdi ve geri döndü; onlar ise çıkmışlardı. İçeri girdi ve benimle kendi arasına bir perde çekti. Bunu Ebû Talha'ya anlattım; o da: "Eğer dediğin gibiyse bu konuda muhakkak bir şey inecektir" dedi.
فَنزلت آيَة الْحجاب
Bunun üzerine hicab ayeti indi.
وَأخرج ابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أنس ﵁ قَالَ كنت أَدخل على رَسُول الله ﷺ بِغَيْر إِذن فَجئْت يَوْمًا لأدخل فَقَالَ عَليّ: مَكَانك يَا بني إِنَّه قد حدث بعْدك أَمر لَا تدخل علينا إِلَّا بِإِذن
İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanına izinsiz girerdim. Bir gün girmek üzere geldim; Ali: "Olduğun yerde kal ey oğulcuğum! Senden sonra yeni bir emir meydana geldi, artık izin almadan yanımıza girme" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ دخل رجل على النَّبِي ﷺ فاطال الْجُلُوس فَقَامَ النَّبِي ﷺ مرَارًا كي يتبعهُ وَيقوم فَلم يفعل فَدخل عمر ﵁ فَرَأى الرجل وَعرف الْكَرَاهِيَة فِي وَجه رَسُول الله ﷺ فَنظر إِلَى الرجل المقعد فَقَالَ: لَعَلَّك آذيت النَّبِي ﷺ فَفطن الرجل فَقَامَ فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لقد قُمْت مرَارًا كي يَتبعني فَلم يفعل فَقَالَ عمر ﵁: لَو اتَّخذت حِجَابا فَإِن نِسَاءَك لسن كَسَائِر النِّسَاء وَهُوَ أطهر لقلوبهن
İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Bir adam Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanına girdi ve oturuşunu uzattı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem peşinden çıkıp kalksın diye defalarca ayağa kalktı, fakat o kalkmadı. O sırada Ömer radıyallâhu anh girdi; adamı gördü ve Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yüzündeki hoşnutsuzluğu anladı. Oturup kalan adama bakarak: "Herhalde Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem incittin!" dedi. Adam durumu anlayıp kalktı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Beni takip etsin [de kalksın] diye defalarca kalktım ama yapmadı" buyurdu. Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh: "Bir perde koysaydınız! Zira sizin hanımlarınız diğer kadınlar gibi değildir ve bu, onların kalpleri için daha temizdir" dedi.
فَأنْزل الله تَعَالَى {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي}
Bunun üzerine Yüce Allah {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin” [ayetini] indirdi.
فَأرْسل إِلَى عمر ﵁ فَأخْبرهُ بذلك
[Resûlullah] Ömer'e radıyallâhu anh haber gönderip durumu ona bildirdi.
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد صَحِيح عَن عَائِشَة
Nesâî, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye sahih bir senetle Âişe'den
رَضِي الله عَنْهَا قَالَت: كنت آكل مَعَ النَّبِي ﷺ طَعَاما فِي قَعْب فَمر عمر فَدَعَاهُ فَأكل فاصابت أُصْبُعه أُصْبُعِي فَقَالَ عمر: أوه لَو أطَاع فيكُن مَا رَأَتْكُنَّ عين
radıyallâhu anhâ şöyle dediğini bildirdi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir çanakta yemek yiyordum. Ömer geçti, [Resûlullah] onu çağırdı ve o da yedi. Bu sırada onun parmağı benim parmağıma değdi. Bunun üzerine Ömer: "Ah! Keşke sizin hakkınızda [sözüm] dinlenseydi de hiçbir göz sizi görmeseydi!" dedi.
فَنزلت آيَة الْحجاب
Bunun üzerine hicab ayeti indi.
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزل حجاب رَسُول الله فِي عمر
İbn Sa'd İbn Abbâs'tan bildirdi: Resûlullah'ın [eşlerinin] tesettürü Ömer hakkında indi.
أكل مَعَ النَّبِي طَعَاما فاصاب يَده بعض أَيدي نسَاء النَّبِي ﷺ فَأمر بالحجاب
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yemek yemişti de eli Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından birinin eline değmişti. Bunun üzerine tesettür emredildi.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: مَا بَقِي أحد أعلم بالحجاب مني وَلَقَد سَأَلَني أبي بن كَعْب ﵁ فَقلت: نزل فِي زَيْنَب
İbn Sa'd, İbn Cerîr ve İbn Merdûye Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Hicab konusunu benden daha iyi bilen kimse kalmadı. Übey b. Ka'b radıyallâhu anh bana sormuştu da: "Zeyneb hakkında indi" demiştim.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} إِلَى قَوْله {غير ناظرين إناه} قَالَ: غير متحينين طَعَامه {وَلَكِن إِذا دعيتم فادخلوا فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشرُوا} قَالَ: كَانَ هَذَا فِي بَيت أم سَلمَة ﵂ أكلُوا ثمَّ أطالوا الحَدِيث فَجعل النَّبِي ﷺ يخرج وَيدخل
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den radıyallâhu anh {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin” kavlinden {غير ناظرين إناه} “vaktini gözetmeksizin” kavline kadar [olan kısım hakkında] şöyle dediğini bildirdi: "Yemeğinin vaktini kollamaksızın demektir. {وَلَكِن إِذا دعيتم فادخلوا فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشرُوا} “Fakat çağrıldığınız zaman girin; yemeği yediğinizde hemen dağılın” kavli hakkında ise: Bu, Ümmü Seleme'nin radıyallâhu anhâ evinde olmuştu; yediler, sonra sohbete dalıp uzattılar. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de çıkıp girmeye başladı
ويستحي مِنْهُم وَالله لَا يستحي من الْحق {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا فَاسْأَلُوهُنَّ من وَرَاء حجاب} قَالَ: بلغنَا انهم أمرو بالحجاب عِنْد ذَلِك {لَا جنَاح عَلَيْهِنَّ فِي آبائهن} قَالَ: فَرخص لَهُنَّ أَن لَا يحتجبن من هَؤُلَاءِ
ve onlardan utanıyordu. Allah ise haktan utanmaz. {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا فَاسْأَلُوهُنَّ من وَرَاء حجاب} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” [kavli hakkında] dedi ki: Bize ulaştığına göre o sırada kendilerine örtünme emredildi. {لَا جنَاح عَلَيْهِنَّ فِي آبائهن} “Babaları hususunda kendilerine bir günah yoktur” [kavli hakkında da]: Bunlara karşı örtünmemeleri hususunda onlara ruhsat verildi, dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: كَانُوا يجيئون فَيدْخلُونَ بَيت النَّبِي ﷺ فَيَجْلِسُونَ فيتحدثون ليدرك الطَّعَام فَأنْزل الله تَعَالَى {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي إِلَّا أَن يُؤذن لكم إِلَى طَعَام غير ناظرين إناه} ليدرك الطَّعَام {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} وَلَا تجلسوا فتحدثوا
Abd b. Humeyd Rebî' b. Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Gelir, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem evine girer, oturur ve yemek pişsin diye sohbet ederlerdi. Bunun üzerine Yüce Allah: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي إِلَّا أَن يُؤذن لكم إِلَى طَعَام غير ناظرين إناه} “Ey iman edenler! Yemek için size izin verilmedikçe -vaktini gözetmeksizin- Peygamber'in evlerine girmeyin” -yani yemek pişsin diye [beklemeksizin]- {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} “ve sohbete dalıp eğleşmeksizin” -yani oturup sohbet etmeyiniz- [ayetlerini] indirdi.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله {غير ناظرين إناه} قَالَ: الانا: النضيج
et-Tastî İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {غير ناظرين إناه} “vaktini gözetmeksizin” kavlini haber ver" dedi. İbn Abbâs: "el-İnâ (الانا), pişmiş/olgunlaşmış [yemek] demektir" dedi.
يَعْنِي إِذا أدْرك الطَّعَام قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
Yani yemek piştiğinde. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi,
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: ينعم ذَاك الانا الغبيك كَمَا ينعم غرب المحالة الْجمل وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يطعم وَمَعَهُ بعض أَصْحَابه فاصابت يَد رجل مِنْهُم يَد عَائِشَة ﵂ فكره ذَلِك النَّبِي ﷺ فَنزلت آيَة الْحجاب
"Şairin şu sözünü işitmedin mi: '...'" İbn Cerîr Mücâhid'den bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanında bazı ashabı varken yemek yiyordu; onlardan bir adamın eli Âişe'nin radıyallâhu anhâ eline değdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bundan hoşlanmadı ve hicab ayeti indi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة ﵂
İbn Cerîr Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdi:
ان أَزوَاج النَّبِي ﷺ كن يخْرجن بِاللَّيْلِ إِذا برزن إِلَى المناصع وَهُوَ صَعِيد فيح
Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları geceleyin Menâsı'a -ki orası geniş, açık bir arazidir- [ihtiyaç gidermek üzere] dışarı çıkarlardı.
وَكَانَ عمر بن الْخطاب ﵁ يَقُول للنَّبِي ﷺ: أحجب نِسَاءَك فَلم يكن رَسُول الله ﷺ يفعل فَخرجت سَوْدَة ﵂ بنت زَمعَة لَيْلَة من اللَّيَالِي عشَاء وَكَانَت امْرَأَة طَوِيلَة فناداها عمر ﵁ بِصَوْتِهِ أَلا قد عرفناك يَا سَوْدَة حرصاً على أَن ينزل الْحجاب فَأنْزل الله تَعَالَى الْحجاب
Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kadınlarını örtüye büründür" derdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise bunu yapmıyordu. Gecelerden bir gece yatsı vaktinde Zem'a'nın kızı Sevde radıyallâhu anhâ dışarı çıktı -uzun boylu bir kadındı-. Ömer radıyallâhu anh, hicabın inmesi konusundaki hırsından dolayı yüksek sesle: "Haberin olsun ey Sevde, seni tanıdık!" diye seslendi. Bunun üzerine Yüce Allah hicabı indirdi.
قَالَ الله تَعَالَى {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي}
Yüce Allah şöyle buyurdu: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin”.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {غير ناظرين إناه} قَالَ: غير متحينين نضجه {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} بعد أَن تَأْكُلُوا
el-Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den radıyallâhu anh {غير ناظرين إناه} “vaktini gözetmeksizin” kavli hakkında: "Pişmesini kollamaksızın", {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} “ve sohbete dalıp eğleşmeksizin” kavli hakkında da: "Yedikten sonra" dediğini bildirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {إناه} قَالَ: نضجه
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim Dahhâk'tan radıyallâhu anh {إناه} “vaktini” kavli hakkında: "Pişmesi [demektir]" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُلَيْمَان بن أَرقم ﵁ فِي قَوْله {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} قَالَ: نزلت فِي الثُّقَلَاء
İbn Ebî Hâtim Süleyman b. Erkam'dan radıyallâhu anh {وَلَا مستأنسين لحَدِيث} “ve sohbete dalıp eğleşmeksizin” kavli hakkında: "Yüzsüz/ağırkanlı kimseler hakkında indi" dediğini bildirdi.
وَأخرج الْخَطِيب عَن أنس ﵁ قَالَ: كَانُوا إِذا طعموا جَلَسُوا عِنْد النَّبِي ﷺ رَجَاء أَن يَجِيء شَيْء فَنزلت {فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشرُوا وَلَا مستأنسين لحَدِيث}
Hatîb Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Yemek yedikleri zaman bir şey gelir ümidiyle Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanında otururlardı. Bunun üzerine {فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشرُوا وَلَا مستأنسين لحَدِيث} “Yemeği yediğinizde hemen dağılın, sohbete dalıp eğleşmeyin” [ayeti] indi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا} قَالَ: أَزوَاج النَّبِي ﷺ عَلَيْهِنَّ الْحجاب
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den radıyallâhu anh {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman” kavli hakkında: "Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına örtünme [emredilmiştir]" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا} قَالَ: حَاجَة
İbn Ebî Hâtim Süddî'den radıyallâhu anh {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman” kavli hakkında: "Bir ihtiyaç" dediğini bildirdi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: فضل النَّاس عمر بن الْخطاب ﵁ بِأَرْبَع
İbn Merdûye İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: İnsanlar Ömer b. el-Hattâb'ı radıyallâhu anh dört şeyle üstün kıldı:
بِذكرِهِ الاسارى يَوْم بدر أَمر بِقَتْلِهِم فَأنْزل الله {لَوْلَا كتاب من الله سبق} الْأَنْفَال الْآيَة ٦٨
Bedir günü esirleri zikredip onların öldürülmesini emretmesiyle; bunun üzerine Allah {لَوْلَا كتاب من الله سبق} “Eğer Allah'tan geçmiş bir yazı olmasaydı” [el-Enfâl: 68] ayetini indirdi.
وبذكره الْحجاب أَمر نسَاء النَّبِي ﷺ أَن
Hicabı zikredip Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına
يحتجبن فَقَالَت لَهُ زَيْنَب ﵂: وانك لَتَغَار علينا يَا ابْن الْخطاب وَالْوَحي ينزل فِي بُيُوتنَا
örtünmelerini emretmesiyle. Zeyneb radıyallâhu anhâ ona: "Vahiy bizim evlerimize inerken sen bizi mi kıskanıyorsun ey İbnü'l-Hattâb?" demişti.
فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا}
Bunun üzerine Allah {وَإِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعا} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman” [ayetini] indirdi.
وبدعوة النَّبِي ﷺ اللَّهُمَّ أيد الإِسلام بعمر
Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah'ım! İslâm'ı Ömer ile güçlendir" duasıyla.
وبرأيه فِي أبي بكر كَانَ أول النَّاس بَايعه
Ve Ebû Bekir hakkındaki görüşüyle; ona biat eden ilk insandı.
وَأخرج ابْن سعد عَن مُحَمَّد بن كَعْب ﵁ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا نَهَضَ إِلَى بَيته بادروه فَأخذُوا الْمجَالِس فَلَا يعرف بذلك فِي وَجه رَسُول الله ﷺ وَلَا ببسط يَده إِلَى الطَّعَام مستحياً مِنْهُم فعوتبوا فِي ذَلِك فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي}
İbn Sa'd Muhammed b. Ka'b'dan radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evine kalktığı zaman aceleyle öne geçer ve meclisleri doldururlardı. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem bundan [hoşlanmadığı] yüzünden anlaşılmaz, onlardan utandığı için yemeğe elini de uzatamazdı. Bunun üzerine uyarıldılar ve Allah {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تدْخلُوا بيُوت النَّبِي} “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن سعد عَن أنس ﵁ قَالَ: نزل الْحجاب مبتنى رَسُول الله ﷺ بِزَيْنَب بنت جحش ﵂ وَذَلِكَ سنة خمس من الْهِجْرَة وحجب نساؤه من يَوْمئِذٍ وَأَنا ابْن خمس عشرَة
İbn Sa'd Enes'ten radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Hicab, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bnt. Cahş radıyallâhu anhâ ile gerdeğe girdiği sırada indi. Bu hicretin beşinci yılındaydı. O günden itibaren hanımları tesettüre girdiler. Ben o sırada on beş yaşındaydım.
وَأخرج ابْن سعد عَن صَالح بن كيسَان قَالَ: نزل حجاب رَسُول الله ﷺ على نِسَائِهِ فِي ذِي الْقعدَة سنة خمس من الْهِجْرَة
İbn Sa'd Sâlih b. Keysân'dan bildirdi: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına hicab, hicretin beşinci yılı Zilkade ayında indi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} قَالَ: نزلت فِي رجل هم أَن يتزوّج بعض نسَاء النَّبِي ﷺ بعده قَالَ سُفْيَان: ذكرُوا أَنَّهَا عَائِشَة ﵂
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} “Resûlullah'ı incitmeniz [helal] olmaz” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Ondan sonra Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından biriyle evlenmeye niyetlenen bir adam hakkında indi." Süfyân dedi ki: "Onun Âişe radıyallâhu anhâ olduğunu söylediler."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رجل: لَئِن مَاتَ مُحَمَّد ﷺ لأَتَزَوَّجَن عَائِشَة
İbn Merdûye İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Bir adam: "Eğer Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ederse muhakkak Âişe ile evleneceğim" dedi.
فَأنْزل الله {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله}
Bunun üzerine Allah {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için asla helal olmaz” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد بن أسلم قَالَ: بلغ النَّبِي ﷺ أَن رجلا يَقُول: إِن توفّي رَسُول الله ﷺ تزوجت فُلَانَة من بعده فَكَانَ ذَلِك يُؤْذِي النَّبِي ﷺ فَنزل الْقُرْآن {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله}
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem'den bildirdi: Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem bir adamın: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ederse ondan sonra falanca kadınla evlenirim" dediği haberi ulaştı. Bu durum Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem incitti ve Kur'an'dan {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için asla helal olmaz” [ayeti] indi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ ﵁ قَالَ: بلغنَا أَن طَلْحَة بن عبيد الله قَالَ: أيحجبنا مُحَمَّد عَن بَنَات عمنَا ويتزوج نِسَاءَنَا من بَعدنَا لَئِن حدث بِهِ حدث لنتزوجن نِسَاءَهُ من بعده
İbn Ebî Hâtim Süddî'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Bize ulaştığına göre Talha b. Ubeydullah: "Muhammed amcamızın kızları arasına perde mi koyuyor ve bizden sonra kadınlarımızla evleniyor? Şayet başına bir hal gelirse biz de ondan sonra kesinlikle onun kadınlarıyla evleniriz" dedi.
فَنزلت هَذِه الْآيَة
Bunun üzerine bu ayet indi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: قَالَ طَلْحَة بن عبيد الله: لَو قبض النَّبِي ﷺ تزوجت عَائِشَة ﵂
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir Katâde'den radıyallâhu anh bildirdi; o şöyle dedi: Talha b. Ubeydullah: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ederse Âişe radıyallâhu anhâ ile evlenirim" dedi.
فَنزلت {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله}
Bunun üzerine {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için asla helal olmaz” [ayeti] indi.
وَأخرج ابْن سعد عَن أبي بكر بن مُحَمَّد بن عَمْرو بن حزم فِي قَوْله {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} قَالَ: نزلت فِي طَلْحَة بن عبيد الله لِأَنَّهُ قَالَ: إِذا توفّي رَسُول الله ﷺ تزوجت عَائِشَة ﵂
İbn Sa'd Ebû Bekr b. Muhammed b. Amr b. Hazm'dan {وَمَا كَانَ لكم أَن تُؤْذُوا رَسُول الله} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için asla helal olmaz” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Talha b. Ubeydullah hakkında indi; çünkü o: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ettiğinde Âişe radıyallâhu anhâ ile evleneceğim' demişti."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي السّنَن عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قَالَ رجل من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ: لَو قد مَاتَ رَسُول الله ﷺ تزوجت عَائِشَة
Beyhakî es-Sünen'de İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ bildirdi; o şöyle dedi: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından bir adam: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ederse Âişe ile
أَو أم سَلمَة
veya Ümmü Seleme ile evleneceğim" dedi.