وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن سَالم مولى أبي جَعْفَر قَالَ: خرجنَا مَعَ أبي جَعْفَر أَمِير الْمُؤمنِينَ إِلَى بَيت الْمُقَدّس فَلَمَّا دخل وشق بعث إِلَى الْأَوْزَاعِيّ فَأَتَاهُ فَقَالَ: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ حَدثنِي حسان بن عَطِيَّة عَن جدك ابْن عَبَّاس ﵁ مَا فِي قَوْله {يَا دَاوُد إِنَّا جعلناك خَليفَة فِي الأَرْض فاحكم بَين النَّاس بِالْحَقِّ وَلَا تتبع الْهوى فيضلك عَن سَبِيل الله} قَالَ: إِذا ارْتَفع إِلَيْك الخصمان فَكَانَ لَك فِي أَحدهمَا هوى فَلَا تشتهِ فِي نَفسك الْحق لَهُ فيفلح على صَاحبه فأمحو اسْمك من نبوتي ثمَّ لَا تكون خليفتي وَلَا كَرَامَة
Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ca'fer'in azatlısı Sâlim'den rivayet etti; o şöyle dedi: Müminlerin Emiri Ebû Ca'fer ile birlikte Beytülmakdis'e çıktık. O girip [şehri] dolaşınca el-Evzâî'ye haber gönderdi. O da geldi ve şöyle dedi: "Ey Müminlerin Emiri! Hassân b. Atıyye, deden İbn Abbâs'tan radıyallâhu anh bana {يَا دَاوُدُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ} “Ey Dâvûd! Gerçekten biz seni yeryüzünde bir halife kıldık. Öyleyse insanlar arasında hak ile hükmet, heva ve hevese uyma; sonra bu seni Allah'ın yolundan saptırır” buyruğu hakkında rivayet etti ki [Allah şöyle buyurmuştur]: 'Sana iki hasım geldiğinde, onlardan birine karşı içinde bir meyil olursa, onun arkadaşına galip gelmesi için sakın içinden hakkın ona ait olmasını arzulama; yoksa ismini peygamberliğimden silerim, sonra da artık halifem olamazsın; sana hiçbir ikram da yapılmaz.'
يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ حَدثنَا حسان بن عَطِيَّة عَن جدك قَالَ: من كره الْحق فقد كره الله لِأَن الْحق هُوَ الله
Ey Müminlerin Emiri! Hassân b. Atıyye, dedenden rivayet etti; o şöyle dedi: 'Kim haktan hoşlanmazsa şüphesiz Allah'tan hoşlanmamış olur; zira Hak, Allah'ın kendisidir.'
يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ حَدثنِي حسان بن عَطِيَّة عَن جدك فِي قَوْله (لَا يُغَادر صَغِيرَة وَلَا كَبِيرَة) (الْكَهْف ٤٩) قَالَ: الصَّغِيرَة التبسم والكبيرة الضحك فَكيف مَا جنته الْأَيْدِي وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {فاحكم بَين النَّاس بِالْحَقِّ} يَعْنِي بِالْعَدْلِ والانصاف {وَلَا تتبع الْهوى} يَقُول: وَلَا تُؤثر هَوَاك فِي قضائك بَينهم على الْحق وَالْعدْل فتزوغ عَن الْحق فيضلك عَن سَبِيل الله
Ey Müminlerin Emiri! Hassân b. Atıyye, dedenden {لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً} (el-Kehf 49) buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: 'Küçük olan tebessüm, büyük olan ise kahkaha ile gülmektir; ellerin işlediği günahlar ise nasıldır var sen düşün!' İbn Cerîr, es-Süddî'den radıyallâhu anh {فَاحْكُم بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ} “insanlar arasında hak ile hükmet” yani adalet ve insafla hükmet; {وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ} “heva ve hevese uyma” [yani] aralarında hüküm verirken hevana uymayı hak ve adalete tercih etme, aksi takdirde haktan saparsın da bu seni Allah'ın yolundan saptırır, dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {لَهُم عَذَاب شَدِيد بِمَا نسوا يَوْم الْحساب} قَالَ: هَذَا من التَّقْدِيم وَالتَّأْخِير
İbn Cerîr, İkrime'den radıyallâhu anh {لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ} “hesap gününü unuttuklarından dolayı onlar için şiddetli bir azap vardır” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Bu, takdim ve tehir (kelimelerin yer değiştirmesi) kabilindendir.
يَقُول: لَهُم يَوْم الْحساب عَذَاب شَدِيد بِمَا نسوا
[Yani] Şöyle buyurmaktadır: 'Unuttukları şeylerden ötürü hesap gününde onlar için şiddetli bir azap vardır.'"
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي السَّلِيل ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ يدْخل الْمَسْجِد فَينْظر أغمض حَلقَة من بني إِسْرَائِيل فيجلس إِلَيْهِم ثمَّ يَقُول: مِسْكينا بَين ظهراني مَسَاكِين
Ahmed ez-Zühd'de Ebü's-Selîl'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm mescide girer, İsrâiloğulları'nın en mütevazı meclis halkasına bakar ve onların yanına otururdu; sonra da: "Yoksullar arasında bir yoksul" derdi.
وَأخرج أَحْمد عَن زيد بن أسلم ﵁
Ahmed, Zeyd b. Eslem'den radıyallâhu anh rivayet etti;
أَن ابْنا لداود مَاتَ فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ جزعه فَقيل مَا كَانَ يعدل عنْدك قَالَ: كَانَ أحب إليَّ من ملْء الأَرْض ذَهَبا
Dâvûd'un bir oğlu vefat etti ve buna duyduğu keder şiddetli oldu. Ona: "O senin katında neye denkti?" denildi. O: "Bana yeryüzü dolusu altından daha sevimliydi" dedi.
فَقيل لَهُ: إِن الْأجر على قدر ذَلِك
Bunun üzerine ona: "Mükafat da işte o ölçüdedir" denildi.
وَأخرج عبد الله فِي زوائده عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: كَانَ من دُعَاء دَاوُد ﵇
Abdullah Zevâid'inde Saîd b. Cübeyr'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd'un aleyhisselâm dualarından biri şöyleydi:
سُبْحَانَ مستخرج الشُّكْر بالعطاء ومستخرج الدُّعَاء بالبلاء
"Nimet vermekle şükrü ortaya çıkaran, bela ile de duayı ortaya çıkaran [Allah] her türlü noksanlıktan münezzehtir."
وَأخرج عبد الله عَن الْأَوْزَاعِيّ ﵁ قَالَ: أوحى الله إِلَى دَاوُد عَلَيْهِ
Abdullah, el-Evzâî'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Allah, Dâvûd'a aleyhisselâm
السَّلَام الا أعلمك علمين إِذا عملتهما ألقيت وُجُوه النَّاس إِلَيْك وَبَلغت بهما رضاي
şöyle vahyetti: "Sana, yaptığın takdirde insanların yüzlerini sana çevirecek ve ikisiyle rızama erişeceğin iki ilim öğreteyim mi?"
قَالَ: بلَى يَا رب قَالَ احتجز فِيمَا بيني وَبَيْنك بالورع وخالط النَّاس باخلاقهم
O: "Evet, ey Rabbim!" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Benimle senin arandaki hususlarda vera (şüphelilerden sakınma) ile korun ve insanlarla da ahlaklarına göre bir arada bulun."
وَأخرج أَحْمد عَن يزِيد بن مَنْصُور ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇ إِلَّا ذَاكر لله فاذكر مَعَه إِلَّا مُذَكّر فاذكر مَعَه
Ahmed, Yezîd b. Mansûr'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle dedi: "Allah'ı zikreden birini görürsen onunla beraber zikret; [Allah'ı] hatırlatan birini görürsen onunla beraber hatırla."
وَأخرج أَحْمد عَن عُرْوَة بن الزبير ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ يصنع القفة من الخوص وَهُوَ على الْمِنْبَر ثمَّ يُرْسل بهَا إِلَى السُّوق فيبيعها فيأكل بِثمنِهَا
Ahmed, Urve b. ez-Zübeyr'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm minberin üzerindeyken hurma yaprağından sepet örer, sonra onu çarşıya gönderip sattırır ve onun bedelinden yerdi.
وَأخرج أَحْمد عَن سعيد بن أبي هِلَال ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ إِذا قَامَ من اللَّيْل يَقُول: اللَّهُمَّ نَامَتْ الْعُيُون وَغَارَتْ النُّجُوم وَأَنت الْحَيّ القيوم الَّذِي لَا تأخذك سنة وَلَا نوم
Ahmed, Saîd b. Ebî Hilâl'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm geceleyin kalktığı zaman şöyle derdi: "Allahım! Gözler uyudu, yıldızlar battı. Sen ise kendisini ne bir uyuklama ne de bir uyku tutmayan Hayy ve Kayyûm'sun."
وَأخرج أَحْمد عَن عُثْمَان الشحام أبي سَلمَة قَالَ: حَدثنِي شيخ من أهل الْبَصْرَة كَانَ لَهُ فضل وَكَانَ لَهُ سنّ قَالَ: بَلغنِي أَن دَاوُد ﵇ سَأَلَ ربه قَالَ: يَا رب كَيفَ لي أَن أَمْشِي لَك فِي الأَرْض بنصح واعمل لَك فِيهَا بنصح قَالَ يَا دَاوُد تحب من يحبني من أَحْمَر وأبيض وَلَا تزَال شفتاك رطبتين من ذكري واجتنب فرَاش الْغَيْبَة قَالَ: رب كَيفَ لي أَن تحببني فِي أهل الدُّنْيَا الْبر والفاجر قَالَ: يَا دَاوُد تصانع أهل الدُّنْيَا لدنياهم وتحب أهل الْآخِرَة لآخرتهم وتختار إِلَيْك دينك بيني وَبَيْنك فَإنَّك إِذا فعلت ذَلِك لَا يَضرك من ضل إِذا اهتديت قَالَ: رب فأرني أضيافك من خلقك من هم قَالَ: نقي الْكَفَّيْنِ نقي الْقلب يمشي تَمامًا وَيَقُول صَوَابا
Ahmed, Osmân eş-Şahhâm Ebû Seleme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Basra ehlinden faziletli ve yaşlı bir ihtiyar bana anlattı ve dedi ki: Bana ulaştığına göre Dâvûd aleyhisselâm Rabbine niyaz edip: "Ey Rabbim! Yeryüzünde Senin için ihlasla nasıl yürürüm ve Senin için onda nasıl ihlasla amel ederim?" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Ey Dâvûd! Kırmızı olsun beyaz olsun Beni seveni sev, dudakların Beni zikretmekten ötürü daima ıslak kalsın ve gıybet döşeğinden sakın." Dâvûd: "Rabbim! İyisiyle kötüsüyle dünya ehline kendimi nasıl sevdireyim?" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Ey Dâvûd! Dünya ehliyle dünyalıkları konusunda iyi geçin; ahiret ehlini ise ahiretleri için sev. Benimle senin aranda olan dinine sımsıkı sarıl; çünkü sen bunu yaptığın takdirde, sen doğru yolda olduktan sonra sapan kimse sana zarar vermez." Dâvûd: "Rabbim! Yarattıklarından Senin misafirlerinin kimler olduğunu bana göster" dedi. [Allah] buyurdu ki: "İki eli temiz, kalbi temiz olan, dosdoğru yürüyen ve doğruyu söyleyendir."
وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن يحيى بن أبي كثير ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇ لِابْنِهِ سُلَيْمَان ﵇: أَتَدْرِي مَا جهد الْبلَاء قَالَ شِرَاء الْخبز من السُّوق والانتقال من منزل إِلَى منزل
el-Hatîb Târîh'inde Yahyâ b. Ebî Kesîr'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm oğlu Süleyman'a aleyhisselâm: "Belanın en çetin olanının ne olduğunu bilir misin?" dedi. [Süleyman]: "Çarşıdan ekmek satın almak ve bir evden başka bir eve taşınmaktır" dedi.
وَأخرج أَحْمد عَن مَالك بن دِينَار ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇: اللَّهُمَّ اجْعَل حبك أحب إليَّ من نَفسِي وسمعي وبصري وَأَهلي وَمن المَاء الْبَارِد
Ahmed, Mâlik b. Dînâr'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle derdi: "Allahım! Sevgini bana kendimden, işitmemden, görmemden, ailemden ve soğuk sudan daha sevimli kıl."
وَأخرج أَحْمد عَن وهب ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇ رب أَي عِبَادك أحب إِلَيْك قَالَ: مُؤمن حسن الصُّورَة قَالَ: فَأَي عِبَادك أبْغض إِلَيْك قَالَ كَافِر حسن الصُّورَة شكر هَذَا وَكفر هَذَا قَالَ: يَا رب فَأَي عِبَادك أبْغض إِلَيْك قَالَ عبد استخارني فِي أَمر فَخِرْتُ لَهُ فَلم يرض بِهِ
Ahmed, Vehb'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm: "Rabbim! Kullarından Sana en sevimli olanı hangisidir?" dedi. [Allah]: "Güzel suretli mümindir" buyurdu. [Dâvûd]: "Peki kullarından Sana en sevimsiz olanı hangisidir?" dedi. [Allah]: "Güzel suretli kâfirdir; zira beriki şükretti, öteki ise nankörlük etti" buyurdu. [Dâvûd]: "Ey Rabbim! Kullarından Sana en çok buğzedileni hangisidir?" dedi. [Allah]: "Bir işte Benden hayırlısını isteyip de Ben ona hayırlısını seçtiğimde buna rıza göstermeyen kuldur" buyurdu.
وَأخرج عبد الله فِي زوائده عَن عبد الله بن أبي مليكَة ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇: إلهي لَا تجْعَل لي أهل سوء فَأَكُون رجل سوء
Abdullah Zevâid'inde Abdullah b. Ebî Müleyke'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle dedi: "İlâhım! Beni kötülerin ehlinden kılma ki kötü bir adam olmayayım."
وَأخرج أَحْمد عَن عبد الرَّحْمَن قَالَ: بَلغنِي أَنه كَانَ من دُعَاء دَاوُد ﵇: اللَّهُمَّ لَا تفقرني فأنسى وَلَا تغنني فأطغى
Ahmed, Abdurrahman'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Bana ulaştığına göre Dâvûd'un aleyhisselâm dualarından biri şöyleydi: "Allahım! Beni unutturacak kadar fakirleştirme, azdıracak kadar da zenginleştirme."
وَأخرج أَحْمد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇: إلهي أَي رزق أطيب قَالَ: ثَمَرَة يدك يَا دَاوُد
Ahmed, el-Hasan'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm: "İlâhım! Hangi rızık daha hoştur?" dedi. [Allah]: "El emeğinin ürünüdür ey Dâvûd!" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الْجلد ﵁
Ahmed, Ebü'l-Celd'den radıyallâhu anh rivayet etti;
أَن الله تَعَالَى أوحى إِلَى دَاوُد ﵇: يَا دَاوُد انذر عبَادي الصديقين لَا يعجبن بِأَنْفسِهِم وَلَا يتكلن على أَعْمَالهم فَإِنَّهُ لَيْسَ أحد من عبَادي أنصبه لِلْحسابِ وأقيم عَلَيْهِ عدلي إِلَّا عَذبته من غير أَن أظلمه وَبشر الخاطئين أَنه لَا يتعاظم ذَنْب أَن أغفره وأتجاوز عَنهُ
Allah Teâlâ Dâvûd'a aleyhisselâm şöyle vahyetti: "Ey Dâvûd! Sıddîk kullarımı uyar; sakın kendilerini beğenmesinler ve amellerine güvenmesinler. Çünkü kullarımdan hesaba çekip üzerlerine adaletimi uyguladığım hiç kimse yoktur ki ona zulmetmeksizin azap etmiş olmayayım. Günahkârlara da müjdele ki bağışlayıp vazgeçeceğim hiçbir günah Bana büyük gelmez."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الْجلد ﵁
Ahmed, Ebü'l-Celd'den radıyallâhu anh rivayet etti;
إِن دَاوُد ﵇ أَمر منادياً فَنَادَى: الصَّلَاة جَامِعَة فَخرج النَّاس وهم يرَوْنَ أَنه سَيكون مِنْهُ يَوْمئِذٍ موعظة وتأديب وَدُعَاء فَلَمَّا رقي مَكَانَهُ قَالَ: اللَّهُمَّ اغْفِر لنا وَانْصَرف فَاسْتقْبل آخر النَّاس أوائلهم قَالُوا: مَا لكم قَالُوا: إِن النَّبِي إِنَّمَا دَعَا بدعوة وَاحِدَة فاوحى الله تَعَالَى إِلَيْهِ: أَن أبلغ قَوْمك عني فَإِنَّهُم قد استقلوا دعاءك
Dâvûd aleyhisselâm bir münadiye emretti ve o: "Namaz toplayıcıdır!" diye seslendi. İnsanlar da o gün bir öğüt, bir terbiye ve bir dua olacağını sanarak çıktılar. [Dâvûd] makamına çıkınca: "Allahım, bizi bağışla!" dedi ve dönüp gitti. İnsanların arkadakileri öndekilerini karşılayıp: "Neyiniz var?" dediler. Onlar: "Peygamber yalnızca tek bir duada bulundu" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ ona şöyle vahyetti: "Kavmine Benden tebliğ et; zira onlar senin duanı azımsadılar.
إِنِّي من أَغفر لَهُ أصلح لَهُ أَمر آخرته ودنياه
Şüphesiz Ben kimi bağışlarsam onun ahiret ve dünya işini düzeltirim."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن عبد الرَّحْمَن بن أَبْزَى ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ اصبر النَّاس على الْبلَاء وأحلمهم وأكظمهم للغيظ
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Abdurrahman b. Ebzâ'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm, insanların belaya karşı en sabırlısı, en halimi ve öfkesini en çok yutanı idi.
وَأخرج أَحْمد عَن سعيد بن عبد الْعَزِيز ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇ يَا رب كَيفَ أسعى لَك فِي الأَرْض بِالنَّصِيحَةِ قَالَ: تكْثر ذكري وتحب من أَحبَّنِي من أَبيض وأسود وتحكم للنَّاس كَمَا تحكم لنَفسك وتجتنب فرَاش الْغَيْبَة
Ahmed, Saîd b. Abdilazîz'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm: "Ey Rabbim! Yeryüzünde Senin için ihlas ve nasihatle nasıl gayret göstereyim?" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Beni çokça zikredersin; beyaz olsun siyah olsun Beni seveni seversin; kendin için nasıl hükmediyorsan insanlar için de öyle hükmedersin ve gıybet döşeğinden sakınırsın."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي عبد الله الجدلي ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ يَقُول: اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بك من جَار عينه تراني وَقَلبه يرعاني
İbn Ebî Şeybe, Ebû Abdillâh el-Cedelî'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle derdi: "Allahım! Gözü beni gören, kalbi beni gözetleyen komşudan Sana sığınırım.
إِن رأى خيرا دَفنه وَإِن رأى شرا أشاعه
Bir hayır görse onu gömer, bir kötülük görse onu yayar."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن أبي سعيد ﵁ قَالَ: كَانَ من دُعَاء دَاوُد ﵇: اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بك من الْجَار السوء
İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Ebî Saîd'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd'un aleyhisselâm dualarından biri şöyleydi: "Allahım! Kötü komşudan Sana sığınırım."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن بُرَيْدَة ﵁
İbn Ebî Şeybe, İbn Büreyde'den radıyallâhu anh rivayet etti;
أَن دَاوُد ﵇ كَانَ يَقُول: اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بك من عمل يخزيني وهم يرديني وفقر ينسيني وغنى يطغيني
Dâvûd aleyhisselâm şöyle derdi: "Allahım! Beni rezil eden amelden, beni helak eden tasadan, bana unutturan fakirlikten ve beni azdıran zenginlikten Sana sığınırım."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن عبد الله بن الْحَارِث ﵁ قَالَ: أوحى الله إِلَى دَاوُد ﵇: أحبب عبَادي وحببني إِلَى عبَادي قَالَ: يَا رب هَذَا أحبك وَأحب عِبَادك فَكيف أحببك إِلَى عِبَادك قَالَ تذكرني عِنْدهم فَإِنَّهُم لَا يذكرُونَ مني إِلَّا الْحسن
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, Abdullah b. el-Hâris'ten radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Allah, Dâvûd'a aleyhisselâm: "Kullarımı sev ve Beni kullarıma sevdir" diye vahyetti. [Dâvûd]: "Ey Rabbim! İşte ben Seni seviyorum ve kullarını da seviyorum; peki Seni kullarına nasıl sevdireyim?" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Beni onların yanında an; çünkü onlar Benden sadece güzellik anarlar."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الْجَعْد ﵁ قَالَ: بلغنَا أَن دَاوُد ﵇ قَالَ: إلهي مَا جَزَاء من عزى حَزينًا لَا يُرِيد بِهِ إِلَّا وَجهك قَالَ: جَزَاؤُهُ إِن ألبسهُ لِبَاس التَّقْوَى قَالَ: إلهي مَا جَزَاء من شيع جَنَازَة لَا يُرِيد بهَا إِلَّا وَجهك قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن تشيعه ملائكتي إِذا مَاتَ وَإِن أُصَلِّي على روحه فِي الْأَرْوَاح قَالَ: إلهي مَا جَزَاء من أسْند يَتِيما أَو أرملة لَا يُرِيد بهَا إِلَّا وَجهك قَالَ جَزَاؤُهُ إِن أظلهُ تَحت ظلّ عَرْشِي يَوْم لَا ظلّ إِلَّا ظِلِّي قَالَ: إلهي مَا جَزَاء من فاضت عَيناهُ من خشيتك قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن أؤمنه يَوْم الْفَزع الْأَكْبَر وَأَن أقي وَجهه فيح جَهَنَّم
Ahmed, Ebü'l-Ca'd'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Bize ulaştığına göre Dâvûd aleyhisselâm şöyle dedi: "İlâhım! Yalnızca Senin rızanı gözeterek hüzünlü birine taziyede bulunanın mükâfatı nedir?" [Allah]: "Onun mükâfatı, ona takva elbisesi giydirmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Yalnızca Senin rızanı gözeterek bir cenazeyi uğurlayanın mükâfatı nedir?" dedi. [Allah]: "Onun mükâfatı, vefat ettiği zaman meleklerimin onu uğurlaması ve ruhlar arasında onun ruhuna rahmet etmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Yalnızca Senin rızanı gözeterek bir yetime yahut dul kadına sahip çıkanın mükâfatı nedir?" dedi. [Allah]: "Onun mükâfatı, Benim gölgemden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı günde onu Arşımın gölgesi altında gölgelendirmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Senin korkundan gözleri yaşaran kimsenin mükâfatı nedir?" dedi. [Allah]: "Onun mükâfatı, En Büyük Korku Günü'nde onu güvende kılmam ve yüzünü cehennemin hararetinden korumamdır" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي الْجلد ﵁ قَالَ: قَرَأت فِي مساءلة دَاوُد ﵇ أَنه قَالَ: إلهي مَا جَزَاء من يعزي الحزين الْمُصَاب ابْتِغَاء مرضاتك قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن أكسوه رِدَاء من أردية الإِيمان أستره بِهِ من النَّار وَأدْخلهُ الْجنَّة قَالَ: إلهي فَمَا جَزَاء من شيع الْجِنَازَة ابْتِغَاء مرضاتك قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن تشيعه الْمَلَائِكَة يَوْم يَمُوت إِلَى قَبره وَإِن أُصَلِّي على روحه فِي الْأَرْوَاح قَالَ: إلهي فَمَا جَزَاء من أسْند الْيَتِيم والأرملة ابْتِغَاء مرضاتك قَالَ: جَزَاؤُهُ أَن أظلهُ فِي ظلّ عَرْشِي يَوْم لَا ظلّ إِلَّا ظِلِّي قَالَ: إلهي فَمَا جَزَاء من بَكَى من خشيتك حَتَّى تسيل دُمُوعه على وَجهه قَالَ:
Ahmed, Ebü'l-Celd'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd'un aleyhisselâm münacatında şöyle dediğini okudum: "İlâhım! Senin rızanı dileyerek musibete uğramış hüzünlü birine taziyede bulunanın mükâfatı nedir?" [Allah]: "Onun mükâfatı, onu ateşten koruyacağım ve kendisiyle onu cennete koyacağım iman elbiselerinden bir elbise giydirmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Senin rızanı dileyerek cenazeyi uğurlayanın mükâfatı nedir?" dedi. [Allah]: "Onun mükâfatı, öldüğü gün meleklerin onu kabrine kadar uğurlaması ve ruhlar arasında onun ruhuna rahmet etmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Senin rızanı dileyerek yetime ve dul kadına sahip çıkanın mükâfatı nedir?" dedi. [Allah]: "Onun mükâfatı, Benim gölgemden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı günde onu Arşımın gölgesinde gölgelendirmemdir" buyurdu. [Dâvûd]: "İlâhım! Gözyaşları yüzüne akıncaya dek Senin korkundan ağlayanın mükâfatı nedir?" dedi. [Allah] şöyle buyurdu:
جَزَاؤُهُ إِن أحرم وَجهه على النَّار وَأَن أؤمنه يَوْم الْفَزع الْأَكْبَر
"Onun mükâfatı, yüzünü ateşe haram kılmam ve En Büyük Korku Günü'nde onu güvende kılmamdır."
وَأخرج أَحْمد عَن عبد الرَّحْمَن بن أَبْزَى ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇ لِسُلَيْمَان: كن للْيَتِيم كَالْأَبِ الرَّحِيم وَأعلم أَنَّك كَمَا تزرع تحصد وَأعلم أَن خَطِيئَة [إِمَام] (مَا بَين قوسين زِيَادَة إقتضاها إتْمَام الْمَعْنى فأثبتناها) الْقَوْم كالمسيء عِنْد رَأس الْمَيِّت وَاعْلَم أَن الْمَرْأَة الصَّالِحَة لأَهْلهَا كالملك المتوج بالتاج المخوّص بِالذَّهَب وَاعْلَم أَن الْمَرْأَة السوء لأَهْلهَا كالشيخ الضَّعِيف على ظَهره الْحمل الثقيل وَمَا أقبح الْفقر بعد الْغنى وأقبح من ذَلِك الضَّلَالَة بعد الْهدى وَإِن وعدت صَاحبك فانجز مَا وعدته فَإنَّك إِن لَا تفعل تورث بَيْنك وَبَينه عَدَاوَة ونعوذ بِاللَّه من صَاحب إِذا ذكرت لم يعنك وَإِذا نسيت لم يذكرك
Ahmed, Abdurrahman b. Ebzâ'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm Süleyman'a şöyle dedi: "Yetime şefkatli bir baba gibi ol; bil ki ne ekersen onu biçersin. Bil ki topluluğun [önderinin] (parantez arası mananın tamamlanmasının gerektirdiği ve bu sebeple metne yerleştirdiğimiz bir ziyadedir) günahı, ölünün başucunda fenalık eden kimse gibidir. Bil ki ailesi için sâliha kadın, altın işlemeli taç takınmış hükümdar gibidir. Bil ki ailesi için kötü kadın ise sırtında ağır yük bulunan güçsüz ihtiyar gibidir. Zenginlikten sonraki fakirlik ne kadar da çirkindir; bundan daha çirkini ise hidayetten sonraki sapıklıktır. Arkadaşına bir söz verdiğin zaman verdiğin sözü yerine getir; zira bunu yapmazsan seninle onun arasında düşmanlık doğurur. Hatırladığın zaman sana yardım etmeyen, unuttuğun zaman da sana hatırlatmayan arkadaştan Allah'a sığınırız."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ دَاوُد ﵇ يَقُول: اللَّهُمَّ لَا مرض يفنيني وَلَا صِحَة تنسيني وَلَكِن بَين ذَلِك
İbn Ebî Şeybe ve Ahmed, el-Hasan'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle derdi: "Allahım! Ne beni tüketip bitiren bir hastalık, ne de bana unutturan bir sıhhat ver; fakat ikisi arasında bir hal ver."
وَأخرج عبد الله بن زيد بن رفيع قَالَ: نظر دَاوُد ﵇ مبخلاً يهوي بَين السَّمَاء وَالْأَرْض فَقَالَ: يَا رب مَا هَذَا قَالَ: هَذِه لَعْنَتِي أدخلها بَيت كل ظلام
Abdullah b. Zeyd b. Refî' rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm gök ile yer arasında süzülüp inen bir kantar/ölçek gördü ve: "Ey Rabbim! Bu nedir?" dedi. [Allah] buyurdu ki: "Bu, her zalimin evine soktuğum lanetimdir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن أَبْزي ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇: نعم العون الْيَسَار على الدّين
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebzâ'dan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm şöyle dedi: "Varlık ve zenginlik, dine ne güzel yardımcıdır!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: قَالَ دَاوُد ﵇: يَا رب طَال عمري وَكبر سني وَضعف ركني فَأوحى الله إِلَيْهِ يَا دَاوُد طُوبَى لمن طَال عمره وَحسن عمله
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd aleyhisselâm: "Ey Rabbim! Ömrüm uzadı, yaşım ilerledi ve takatim zayıfladı" dedi. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: "Ey Dâvûd! Ömrü uzun, ameli güzel olana ne mutlu!"
وَأخرج الْخَطِيب من طَرِيق الْأَوْزَاعِيّ عَن عبد الله بن عَامر ﵁ قَالَ: أُعطي دَاوُد ﵇ من حسن الصَّوْت مَا لم يُعْطَ أحد قطّ حَتَّى إِن كَانَ الطير والوحش حوله حَتَّى تَمُوت عطشاً وجوعاً وَإِن الْأَنْهَار لتقف
el-Hatîb, el-Evzâî tarikiyle Abdullah b. Âmir'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Dâvûd'a aleyhisselâm öyle güzel bir ses verildi ki hiç kimseye böylesi verilmemiştir. Öyle ki kuşlar ve vahşi hayvanlar onun etrafında toplanır, susuzluk ve açlıktan ölecek hale gelirlerdi; nehirler dahi dururdu.
وَالله أعلم
En doğrusunu Allah bilir.
الْآيَة ٢٨
28. Âyet
أخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {أم نجْعَل الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات كالمفسدين فِي الأَرْض}
İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ} “Yoksa biz iman edip sâlih amel işleyenleri yeryüzünde fesat çıkaranlar gibi mi kılacağız?” buyruğu hakkında rivayet etti;
قَالَ {الَّذين آمنُوا} عَليّ وَحَمْزَة وَعبيدَة بن الْحَارِث والمفسدين فِي الأَرْض عتبَة وَشَيْبَة والوليد وهم تبارزوا يَوْم بدر
O şöyle dedi: {الَّذِينَ آمَنُوا} “İman edenler” Ali, Hamza ve Ubeyde b. el-Hâris'tir; "yeryüzünde fesat çıkaranlar" ise Utbe, Şeybe ve el-Velîd'dir. Onlar Bedir günü teke tek savaşa tutuşan kimselerdir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {أم نجْعَل الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات} إِلَى قَوْله {كالفجار} قَالَ: لعمري مَا اسْتَووا لقد تفرق الْقَوْم فِي الدُّنْيَا عِنْد الْمَوْت
Abd b. Humeyd, Katâde'den radıyallâhu anh {أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ} ayetinden {كَالْفُجَّارِ} “Yoksa iman edip sâlih amel işleyenleri... yoldan çıkanlar gibi mi tutacağız?” kavline kadar olan kısım hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Ömrüme yemin olsun ki onlar bir olmazlar! O topluluk dünyada da ölüm anında da birbirinden ayrılmıştır."
أما قَوْله تَعَالَى: {أم نجْعَل الْمُتَّقِينَ كالفجار}
Yüce Allah'ın: {أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ} “Yoksa Allah'a karşı gelmekten sakınanları, yoldan çıkanlar gibi mi tutacağız?” buyruğuna gelince;
أخرج أَبُو يعلى عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قَالَ أَبُو الْقَاسِم ﷺ: كَمَا أَنه لَا يجتنى من الشوك الْعِنَب كَذَلِك لَا تنَال الْفجار منَازِل الْأَبْرَار
Ebû Ya'lâ, Ebû Zer'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Ebu'l-Kāsım ﷺ şöyle buyurdu: "Dikenden üzüm devşirilemeyeceği gibi, yoldan çıkanlar (fâcirler) da iyilerin (ebrârın) derecelerine ulaşamazlar."
الْآيَة ٢٩
29. Âyet
أخرج سعيد بن مَنْصُور عَن الْحُسَيْن ﵁ فِي قَوْله {ليدبروا آيَاته} اتِّبَاعه بِعَمَلِهِ
Saîd b. Mansûr, el-Huseyn'den radıyallâhu anh {لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ} “Âyetlerini düşünsünler diye” buyruğu hakkında: "Amel ederek ona uymaktır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ ﵁ {أولُوا الْأَلْبَاب} قَالَ: أولُوا الْعُقُول من النَّاس
İbn Cerîr, es-Süddî'den radıyallâhu anh {أُولُو الْأَلْبَابِ} “Akıl sahipleri” ifadesi hakkında: "İnsanlardan akıl sahipleri olanlardır" dediğini rivayet etti.
الْآيَات ٣٠ - ٣٣
30 - 33. Âyetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَكْحُول قَالَ: لما وهب الله لداود سُلَيْمَان قَالَ لَهُ: يَا بني مَا أحسن قَالَ: سكينَة الله والإِيمان قَالَ: فَمَا أقبح قَالَ: كفر بعد إِيمَان قَالَ: فَمَا أحلى قَالَ: روح الله بَين عباده قَالَ: فَمَا أبرد قَالَ: عَفْو الله عَن النَّاس وعفو النَّاس بَعضهم عَن بعض قَالَ دَاوُد ﵇: فَأَنت نَبِي
İbn Ebî Hâtim, Mekhûl'den rivayet etti; o şöyle dedi: Allah, Dâvûd'a Süleyman'ı bahşettiğinde [Dâvûd] ona: "Ey oğulcuğum! En güzel şey nedir?" dedi. [Süleyman]: "Allah'ın sekînesi ve imandır" dedi. "Peki, en çirkin şey nedir?" dedi. "İmandan sonraki inkârdır" dedi. "Peki, en tatlı şey nedir?" dedi. "Kulları arasında Allah'ın rahmetidir/ferahlığıdır" dedi. "Peki, en serinletici şey nedir?" dedi. "Allah'ın insanları affetmesi ve insanların da birbirlerini affetmesidir" dedi. [Bunun üzerine] Dâvûd aleyhisselâm: "Sen gerçekten bir peygambersin!" dedi.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أوحى الله ﵎ إِلَى دَاوُد ﵇
el-Hakîm et-Tirmizî, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ rivayet etti; o şöyle dedi: Allah celle celâluhu, Dâvûd'a aleyhisselâm şöyle vahyetti:
إِنِّي سَائل ابْنك عَن سبع كَلِمَات
"Ben senin oğluna yedi kelime soracağım.
فَإِن أخْبرك فورثه الْعلم والنبوة فَقَالَ لَهُ دَاوُد ﵇: إِن الله أوحى إليَّ أَن أَسأَلك عَن سبع كَلِمَات فَإِن أَخْبَرتنِي وَرَّثْتُكَ العلمَ والنبوَّة قَالَ: سلني عَمَّا شِئْت قَالَ: أَخْبرنِي مَا أحلى من الْعَسَل وَمَا أبرد من الثَّلج وَمَا الين من الْخَزّ وَمَا لَا يرى أَثَره فِي المَاء وَمَا لَا يرى أَثَره فِي الصفاء وَمَا لَا يرى أَثَره فِي السَّمَاء وَمن يسمن فِي الخصب والجدب
Eğer sana bildirirse, ilmi ve peygamberliği ona miras bırak." Bunun üzerine Dâvûd aleyhisselâm ona: "Allah bana, sana yedi kelime sormamı vahyetti; eğer bana bildirirsen ilmi ve peygamberliği sana miras bırakacağım" dedi. [Süleyman]: "Bana dilediğini sor" dedi. [Dâvûd]: "Balden daha tatlı olan, kardan daha soğuk/serinletici olan, ipekten daha yumuşak olan, suda izi görülmeyen, sert ve düz taşta izi görülmeyen, gökte izi görülmeyen ve hem bollukta hem de kıtlıkta semiren şeyin ne olduğunu bana bildir" dedi.
قَالَ: أما مَا أحلى من الْعَسَل فَروح الله للمتحابين فِي الله
[Süleyman] dedi ki: "Balden daha tatlı olan şeye gelince; o, Allah için birbirini seven kimseler arasındaki Allah'ın rahmetidir/ferahlığıdır.
واما مَا أبرد من الثَّلج فَكَلَام الله إِذا قرع أَفْئِدَة أَوْلِيَاء الله
Kardan daha serinletici olan şeye gelince; o, Allah'ın veli kullarının kalplerine dokunduğunda Allah'ın kelâmıdır.
وَأما مَا الين شَيْئا من الْخَزّ فحكمة الله تَعَالَى إِذا أنشدها أَوْلِيَاء الله بَينهم
İpekten daha yumuşak olan şeye gelince; o, Allah'ın veli kulları kendi aralarında dile getirdiklerinde Yüce Allah'ın hikmetidir.
وَأما مَا لَا يرى أَثَره فِي المَاء فالفلك تمر فَلَا يرى أَثَرهَا
Suda izi görülmeyen şeye gelince; o, gemilerdir ki geçerler fakat izleri görülmez.
وَأما مَا لَا يرى أَثَره فِي الصفاء فالنملة تمر على الْحجر فَلَا يرى أَثَرهَا
Sert ve düz taşta izi görülmeyen şeye gelince; o, taşın üzerinde yürüyen karıncadır ki geçer fakat izi görülmez.
وَأما مَا لَا يرى أَثَره فِي السَّمَاء فالطير يطير وَلَا يرى أَثَره فِي السَّمَاء وَأما من يسمن فِي الجدب وَالْخصب فَهُوَ الْمُؤمن إِذا أعطَاهُ الله شكر وَإِذا ابتلاه صَبر فقلبه أجرد أَزْهَر
Gökte izi görülmeyen şeye gelince; o, uçan kuştur ki gökte izi görülmez. Kıtlıkta ve bollukta semiren kimseye gelince; o, Allah kendisine verdiğinde şükreden, sınadığında ise sabreden mümindir; onun kalbi pürüzsüz ve apaydınlıktır."
قَالَ: انْظُر إِلَى ابْنك فَاسْأَلْهُ عَن أَربع عشرَة كلمة فَإِن أخْبرك فورثه الْعلم والنبوّة فَسَأَلَهُ فَقَالَ: مَا لي من ذِي علم فَقَالَ دَاوُد لِسُلَيْمَان ﵇: أَخْبرنِي يَا بني أَيْن مَوضِع الْعقل مِنْك قَالَ: الدِّمَاغ قَالَ: أَيْن مَوضِع الْحيَاء مِنْك قَالَ: العينان قَالَ: أَيْن مَوضِع الْبَاطِل مِنْك قَالَ: الأذنان قَالَ: أَيْن بَاب الْخَطَايَا مِنْك قَالَ: اللِّسَان قَالَ: أَيْن الطَّرِيق مِنْك قَالَ: المنخران قَالَ: أَيْن مَوضِع الْأَدَب وَالْبَيَان مِنْك قَالَ: الكلوتان قَالَ: أَيْن بَاب الفظاظة والغلظة مِنْك قَالَ: الكبد قَالَ: أَيْن بَيت الرّيح مِنْك قَالَ: الرئة قَالَ: أَيْن بَاب الْفَرح مِنْك قَالَ: الطحال قَالَ: أَيْن بَاب الْكسْب مِنْك قَالَ: اليدان قَالَ: أَيْن بَاب النصب مِنْك قَالَ: الرّجلَانِ قَالَ: أَيْن بَاب الشَّهْوَة مِنْك قَالَ: الْفرج قَالَ: أَيْن بَاب الذُّرِّيَّة مِنْك قَالَ: الصلب قَالَ: أَيْن بَاب الْعلم والفهم وَالْحكمَة مِنْك قَالَ: الْقلب
[Allah] buyurdu ki: "Oğluna bak ve ona on dört kelime sor; eğer sana bildirirse ilmi ve peygamberliği ona miras bırak." Bunun üzerine ona sordu ve [Süleyman]: "Benim ilim sahibi kimsem yok [ancak Allah bildirirse bilirim]" dedi. Dâvûd, Süleyman'a aleyhisselâm: "Ey oğulcuğum! Sende aklın yeri neresidir?" dedi. "Beyindir" dedi. "Sende hayânın yeri neresidir?" dedi. "İki gözdür" dedi. "Sende bâtılın yeri neresidir?" dedi. "İki kulaktır" dedi. "Sende hataların kapısı neresidir?" dedi. "Dildir" dedi. "Sende [nefesin] yolu neresidir?" dedi. "İki burun deliğidir" dedi. "Sende edebin ve ifadenin yeri neresidir?" dedi. "İki böbrektir" dedi. "Sende katılığın ve kabalığın kapısı neresidir?" dedi. "Karaciğerdir" dedi. "Sende rüzgârın/nefesin evi neresidir?" dedi. "Akciğerdir" dedi. "Sende sevincin kapısı neresidir?" dedi. "Dalaktır" dedi. "Sende kazancın kapısı neresidir?" dedi. "İki eldir" dedi. "Sende yorgunluğun kapısı neresidir?" dedi. "İki ayaktır" dedi. "Sende şehvetin kapısı neresidir?" dedi. "Edep yeridir" dedi. "Sende neslin/zürriyetin kapısı neresidir?" dedi. "Bel kemiğidir" dedi. "Sende ilmin, anlayışın ve hikmetin kapısı neresidir?" dedi. "Kalptir" dedi.
إِذا صلح الْقلب صلح ذَلِك كُله وَإِذا فسد الْقلب فسد ذَلِك كُله
"Kalp iyi ve düzgün olursa bütün bunlar da iyi ve düzgün olur; kalp bozulursa bütün bunlar da bozulur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وَوَهَبْنَا لداود سُلَيْمَان نعم العَبْد إِنَّه أواب} قَالَ: كَانَ مُطيعًا لله كثير الصَّلَاة {إِذْ عرض عَلَيْهِ بالْعَشي الصافنات الْجِيَاد}
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den radıyallâhu anh {وَوَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَانَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ} “Biz Dâvûd'a Süleyman'ı bahşettik. O ne güzel kuldu! Şüphesiz o, dâima [Allah'a] yönelirdi” ayeti hakkında: "O, Allah'a itaatkâr ve çokça namaz kılan biriydi" dediğini; {إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ} “Hani ona akşamüstü çalımlı ve safkan koşu atları sunulmuştu” ayeti hakkında ise:
قَالَ: يَعْنِي الْخَيل وصفونها قِيَامهَا وبسطها قَوَائِمهَا {فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْت حب الْخَيْر} أَي المَال {عَن ذكر رَبِّي} عَن صَلَاة الْعَصْر {حَتَّى تَوَارَتْ بالحجاب}
Şöyle dediğini rivayet etti: "Yani atlar [sunulmuştu]; safen olması ise onların [üç ayağı üzerinde] durması ve ayaklarını uzatmasıdır. {فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ} 'Gerçekten ben mal sevgisini tercih ettim' yani malı [tercih ettim], {عَنْ ذِكْرِ رَبِّي} 'Rabbimi anmaktan' [yani] ikindi namazından [uzak kalarak], {حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ} 'nihayet [güneş] perdenin arkasına gizlendi'."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ {الصافنات الْجِيَاد} قَالَ: الْخَيل خيل خلقت على مَا شَاءَ
İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre'den radıyallâhu anh {الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ} “Çalımlı ve safkan koşu atları” hakkında: "Atlar, dilediği biçimde yaratılmış atlardı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {الصافنات} قَالَ: صفون الْفرس: رفع إِحْدَى يَدَيْهِ حَتَّى يكون على أَطْرَاف الْحَافِر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den radıyallâhu anh {الصَّافِنَاتُ} “Çalımlı atlar” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Atın 'safen' olması, tırnağının uçları üzerinde duracak şekilde ön ayaklarından birini kaldırmasıdır."
وَفِي قَوْله الْجِيَاد قَالَ: السراع
{الْجِيَادُ} “Safkan koşu atları” kavli hakkında da: "Hızlı koşanlar" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن وَقَتَادَة ﵄ فِي قَوْله {الصافنات الْجِيَاد} قَالَ: الْخَيل إِذا صفن قِيَامهَا [] عقرهَا تطلع أعناقها وسوقها
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir; el-Hasan ve Katâde'den radıyallâhu anhümâ {الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ} “Çalımlı ve safkan koşu atları” kavli hakkında şöyle dediklerini rivayet etti: "Atlar, ayakta durdukları zaman [bir ayağını kaldırıp duran], boyunlarını ve bacaklarını uzatan atlardır."
وَفِي قَوْله {أَحْبَبْت حب الْخَيْر عَن ذكر رَبِّي} قَالَ: الْخَيْر المَال وَالْخَيْل من ذَلِك فَقَوله شغلته عَن الصَّلَاة قَالَ: لَا وَالله لَا تشغلني عَن عبَادَة الله تَعَالَى جرها عَلَيْك فكشف عراقيبها وَضرب أعناقها
{أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي} “Gerçekten ben Rabbimi anmaktan [uzak kalarak] mal sevgisini tercih ettim” kavli hakkında ise şöyle dedi: "Hayır maldır, atlar da bundandır. [Bu atlar] onu namazdan alıkoydu. Bunun üzerine: 'Hayır, vallahi beni Yüce Allah'a ibadetten alıkoyamayacaksınız; onları bana geri getirin' dedi ve onların bacaklarını ve boyunlarını kılıçla vurdu."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عَوْف ﵁ قَالَ: بَلغنِي أَن الْخَيل الَّتِي عقر سُلَيْمَان ﵇ كَانَت خيلاً ذَات أَجْنِحَة أخرجت لَهُ من الْبَحْر لم تكن لأحد قبله وَلَا بعده
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Avf'tan radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Bana ulaştığına göre, Süleyman'ın aleyhisselâm kestiği atlar, denizden kendisi için çıkarılmış kanatlı atlardı; ondan önce de sonra da hiç kimseye verilmemişti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج ﵁ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {حب الْخَيْر} قَالَ: المَال وَفِي قَوْله {ردوهَا عليّ} قَالَ: الْخَيل {فَطَفِقَ مسحاً} قَالَ: عقراً بِالسَّيْفِ
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc radıyallâhu anh tarikiyle İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {حُبَّ الْخَيْرِ} “Mal sevgisi” kavli hakkında: "Maldır"; {رُدُّوهَا عَلَيَّ} “Onları bana geri getirin” kavli hakkında: "Atları [getirin demektir]"; {فَطَفِقَ مَسْحًا} “Başladı sıvazlamaya” kavli hakkında ise: "Kılıçla kesmeye [başladı]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَليّ ﵁ قَالَ: الصَّلَاة الَّتِي فرط فِيهَا سُلَيْمَان ﵇ صَلَاة الْعَصْر
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ali'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Süleyman'ın aleyhisselâm kaçırdığı namaz, ikindi namazı idi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن كَعْب ﵁ فِي قَوْله {حَتَّى تَوَارَتْ بالحجاب} قَالَ: حجاب من ياقوت أَخْضَر مُحِيط بالخلائق فَمِنْهُ اخضرت السَّمَاء الَّتِي يُقَال لَهَا السَّمَاء الخضراء واخضر الْبَحْر من السَّمَاء فَمن ثمَّ يُقَال: الْبَحْر الْأَخْضَر
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh, Kâ'b'dan radıyallâhu anh {حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ} “Nihayet perdenin arkasına gizlendi” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "[Hicâb], mahlûkatı kuşatan yeşil yakuttan bir perdedir. Kendisine yeşil gök denilen gökyüzü ondan dolayı yeşillenmiştir ve deniz de gökyüzünden dolayı yeşillenmiştir; bu sebeple 'yeşil deniz' denilir."
وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن عَائِشَة ﵄ قَالَت: قدم رَسُول الله ﷺ من غَزْوَة
Ebû Dâvûd, Âişe'den radıyallâhu anhâ rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah ﷺ bir gazveden gelmişti;
تَبُوك أَو خَيْبَر فَجئْت فَكشفت نَاحيَة السّتْر عَن بَنَات لعب لعَائِشَة فَقَالَ: مَا هَذَا يَا عَائِشَة قَالَت: بَنَاتِي
Tebük veya Hayber [gazvesiydi]. Ben gelip Âişe'ye ait oyuncak bebeklerin üzerinden perdenin bir tarafını açtım. [Allah Resûlü]: "Bu nedir ey Âişe?" dedi. [Âişe]: "Benim kızlarım (oyuncaklarım)" dedi.
وَرَأى بَينهُنَّ فرسا لَهَا جَنَاحَانِ من رقاع فَقَالَ: مَا هَذَا الَّذِي أرى وسطهن قَالَت: فرس لَهُ جَنَاحَانِ قَالَ: وَمَا هَذَا الَّذِي عَلَيْهِ فَقلت: جَنَاحَانِ قَالَ: فرس لَهُ جَنَاحَانِ قَالَت: أما سَمِعت أَن لِسُلَيْمَان ﵇ خيلاً لَهَا أَجْنِحَة فَضَحِك حَتَّى رؤيت نَوَاجِذه
Aralarında bez parçalarından iki kanadı olan bir at gördü ve: "Aralarında gördüğüm bu şey nedir?" dedi. "İki kanadı olan bir attır" dedi. "Peki üzerindeki bu şey nedir?" dedi. Ben de: "İki kanattır" dedim. "İki kanatlı bir at ha!" buyurdu. [Âişe]: "Süleyman'ın aleyhisselâm kanatlı atları olduğunu işitmedin mi?" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] azı dişleri görününceye kadar güldü.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ ﵁ فِي قَوْله {إِذْ عرض عَلَيْهِ بالْعَشي الصافنات الْجِيَاد} قَالَ: كَانَت عشْرين ألف فرس ذَات أَجْنِحَة فعقرها
el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm et-Teymî'den radıyallâhu anh {إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ} “Hani ona akşamüstü çalımlı ve safkan koşu atları sunulmuştu” kavli hakkında: "Onlar kanatlı yirmi bin attı; [Süleyman] onları kesti" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله {حَتَّى تَوَارَتْ بالحجاب} قَالَ {تَوَارَتْ} من وَرَاء قَرْيَة خضرَة السَّمَاء مِنْهَا
İbn İshâk ve İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'dan radıyallâhu anh {حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ} “Nihayet perdenin arkasına gizlendi” kavli hakkında: "{تَوَارَتْ} Gökyüzünün yeşilliğinin kendisinden kaynaklandığı bir karyenin arkasında gizlendi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ سُلَيْمَان ﵇ لَا يكلم اعظاماً لَهُ فَلَقَد فَاتَتْهُ صَلَاة الْعَصْر وَمَا اسْتَطَاعَ أحد أَن يكلمهُ
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ şöyle dediğini rivayet etti: "Süleyman'a aleyhisselâm duyulan heybet ve saygıdan ötürü onunla konuşulmazdı. İkindi namazını kaçırmıştı da hiç kimse onunla konuşmaya cesaret edememişti."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {عَن ذكر رَبِّي} يَقُول: من ذكر رَبِّي {فَطَفِقَ مسحا} يَقُول: جعل يمسح أعراف الْخَيل وعراقيبها
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {عَنْ ذِكْرِ رَبِّي} “Rabbimi anmaktan [uzak kalarak]” kavli hakkında: "Rabbimi anmaktan ötürü" dediğini; {فَطَفِقَ مَسْحًا} “Başladı sıvazlamaya” kavli hakkında da: "Atların yelelerini ve bacaklarını sıvazlamaya başladı" dediğini rivayet etti.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط والاسماعيلي فِي مُعْجَمه وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن أُبيّ بن كَعْب ﵁ عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {فَطَفِقَ مسحاً بِالسوقِ والأعناق} قَالَ: قطع سوقها وأعناقها بِالسَّيْفِ
et-Taberânî el-Evsat'ta, el-İsmâîlî Mu'cem'inde ve İbn Merdûye hasen bir senetle Übey b. Kâ'b'dan radıyallâhu anh, o da Peygamber'den ﷺ {فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ} “Bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya / kılıçla kesmeye başladı” kavli hakkında şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Kılıçla onların bacaklarını ve boyunlarını kesti."
الْآيَة ٣٤
34. Âyet
أخرج الْفرْيَابِيّ والحكيم التِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَقَد فتنا سُلَيْمَان وألقينا على كرسيه جسداً} قَالَ: هُوَ الشَّيْطَان الَّذِي كَانَ على كرسيه يقْضِي بَين النَّاس أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَكَانَ لِسُلَيْمَان ﵇ امْرَأَة يُقَال لَهَا جَرَادَة وَكَانَ بَين بعض أَهلهَا وَبَين قوم خُصُومَة فَقضى بَينهم بِالْحَقِّ إِلَّا أَنه ودَّ أَن
el-Firyâbî, el-Hakîm et-Tirmizî ve [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ {وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا} “Andolsun biz Süleyman'ı imtihan ettik ve tahtının üzerine bir ceset bıraktık” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "O, kırk gün boyunca onun tahtında oturup insanlar arasında hüküm veren şeytandır. Süleyman'ın aleyhisselâm Cerâde adında bir hanımı vardı. Hanımının ailesinden bazıları ile bir kavim arasında bir dava vardı; Süleyman aralarında hak ile hükmetti, ancak gönlü haklılığın
الْحق كَانَ لأَهْلهَا
hanımının ailesinde olmasını arzu etmişti.
فَأوحى الله تَعَالَى إِلَيْهِ: أَنه سيصيبك بلَاء فَكَانَ لَا يدْرِي يَأْتِيهِ من السَّمَاء أم من الأَرْض
Bunun üzerine Yüce Allah ona: 'Başına bir bela gelecektir' diye vahyetti. [Süleyman] bu belanın gökten mi yoksa yerden mi geleceğini bilemiyordu."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم بِسَنَد قوي عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: أَرَادَ سُلَيْمَان ﵇ أَن يدْخل الْخَلَاء فَأعْطى الجرادة خَاتمه وَكَانَت جَرَادَة امْرَأَته وَكَانَت أحب نِسَائِهِ إِلَيْهِ فجَاء الشَّيْطَان فِي صُورَة سُلَيْمَان فَقَالَ لَهَا: هَاتِي خَاتمِي فَأَعْطَتْهُ فَلَمَّا لبسه دَانَتْ لَهُ الْجِنّ والإِنس وَالشَّيَاطِين فَلَمَّا خرج سُلَيْمَان ﵇ من الْخَلَاء قَالَ لَهَا: هَاتِي خَاتمِي
en-Nesâî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim kuvvetli bir senetle İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ rivayet etti; o şöyle dedi: Süleyman aleyhisselâm helaya girmek istediğinde mührünü Cerâde'ye verirdi. Cerâde onun hanımıydı ve hanımları arasında ona en sevimli olanıydı. Şeytan, Süleyman suretinde gelip ona: "Mührümü ver" dedi, o da verdi. [Şeytan] mührü takınca cinler, insanlar ve şeytanlar ona boyun eğdi. Süleyman aleyhisselâm heladan çıkınca kadına: "Mührümü ver" dedi.
فَقَالَت: قد أَعْطيته سُلَيْمَان قَالَ: أَنا سُلَيْمَان قَالَت: كذبت لست سُلَيْمَان
Kadın: "Onu Süleyman'a verdim" dedi. [Süleyman]: "Süleyman benim!" dedi. Kadın: "Yalan söylüyorsun, sen Süleyman değilsin!" dedi.
فَجعل لَا يَأْتِي أحدا يَقُول أَنا سُلَيْمَان إِلَّا كذبه حَتَّى جعل الصّبيان يرمونه بِالْحِجَارَةِ فَلَمَّا رأى ذَلِك عرف أَنه من أَمر الله ﷿ وَقَامَ الشَّيْطَان يحكم بَين النَّاس
Bunun üzerine [Süleyman] kime gidip 'Ben Süleyman'ım' dediyse, herkes onu yalanladı; hatta çocuklar ona taş atmaya başladılar. [Süleyman] bu durumu görünce bunun Allah'ın azze ve celle bir takdiri olduğunu anladı. Şeytan ise insanlar arasında hüküm vermeye başladı.
فَلَمَّا أَرَادَ الله تَعَالَى أَن يرد على سُلَيْمَان ﵇ سُلْطَانه ألْقى فِي قُلُوب النَّاس انكار ذَلِك الشَّيْطَان فارسلوا إِلَى نسَاء سُلَيْمَان ﵇ فَقَالُوا لَهُنَّ: أَيكُون من سُلَيْمَان شَيْء قُلْنَا: نعم
Yüce Allah, Süleyman'a aleyhisselâm saltanatını geri vermeyi murat edince insanların kalbine o şeytanı yadırgama duygusu düşürdü. Süleyman'ın aleyhisselâm hanımlarına haber gönderip: "Süleyman'dan [alışılmadık] bir durum görüyor musunuz?" dediler. Onlar da: "Evet,
إِنَّه يأتينا وَنحن حيض وَمَا كَانَ يأتينا قبل ذَلِك
biz hayızlı iken yanımıza geliyor; oysa bundan önce böyle bir şey yapmazdı" dediler.
فَلَمَّا رأى الشَّيْطَان أَنه قد فطن لَهُ ظن أَن أمره قد انْقَطع فَكَتَبُوا كتبا فِيهَا سحر ومكر فدفنوها تَحت كرْسِي سُلَيْمَان ثمَّ أَثَارُوهَا وقرأوها على النَّاس قَالُوا: بِهَذَا كَانَ يظْهر سُلَيْمَان على النَّاس ويغلبهم فَأكفر النَّاس سُلَيْمَان فَلم يزَالُوا يكفرونه وَبعث ذَلِك الشَّيْطَان بالخاتم فطرحه فِي الْبَحْر فَتَلَقَّتْهُ سَمَكَة فَأَخَذته وَكَانَ سُلَيْمَان ﵇ يعْمل على شط الْبَحْر بِالْأَجْرِ فجَاء رجل فَاشْترى سمكًا فِيهِ تِلْكَ السَّمَكَة الَّتِي فِي بَطنهَا الْخَاتم فَدَعَا سُلَيْمَان ﵇ فَقَالَ: تحمل لي هَذِه السّمك ثمَّ انْطلق إِلَى منزله فَلَمَّا انْتهى الرجل إِلَى بَاب دَاره أعطَاهُ تِلْكَ السَّمَكَة الَّتِي فِي بَطنهَا الْخَاتم فَأَخذهَا سُلَيْمَان ﵇ فشق بَطنهَا فَإِذا الْخَاتم فِي جوفها فَأَخذه فلبسه فَلَمَّا لبسه دَانَتْ لَهُ الانس وَالْجِنّ وَالشَّيَاطِين وَعَاد إِلَى حَاله وهرب الشَّيْطَان حَتَّى لحق بِجَزِيرَة من جزائر الْبَحْر فَأرْسل سُلَيْمَان ﵇ فِي طلبه وَكَانَ شَيْطَانا مرِيدا يطلبونه وَلَا يقدرُونَ عَلَيْهِ حَتَّى وجدوه يَوْمًا نَائِما فجاؤا فَنقبُوا عَلَيْهِ بنياناً من رصاص فَاسْتَيْقَظَ فَوَثَبَ فَجعل لَا يثبت فِي مَكَان من الْبَيْت إِلَّا أَن دَار مَعَه الرصاص فَأَخَذُوهُ وأوثقوه وجاؤا بِهِ إِلَى سُلَيْمَان ﵇ فَأمر بِهِ
Şeytan durumun fark edildiğini görünce işinin bittiğini anladı. İçinde sihir ve hile bulunan birtakım kitaplar yazıp onları Süleyman'ın tahtının altına gömdüler. Sonra onları çıkarıp insanlara okudular ve: 'Süleyman insanlara bunlarla üstünlük sağlıyor ve galip geliyordu' dediler. Bunun üzerine insanlar Süleyman'ı inkâr ettiler ve onu inkâr etmeye devam ettiler. O şeytan mührü alıp denize fırlattı; bir balık onu yakalayıp yuttu. Süleyman aleyhisselâm ise deniz kıyısında ücret karşılığı çalışıyordu. Bir adam gelip karnında mühür bulunan o balığın da dahil olduğu balıkları satın aldı ve Süleyman'ı aleyhisselâm çağırarak: 'Bu balıkları benim için taşır mısın?' dedi, sonra evine doğru yürüdü. Adam evinin kapısına varınca karnında mühür olan o balığı ona verdi. Süleyman aleyhisselâm balığı aldı, karnını yardı; bir de baktı ki mühür balığın karnındadır. Onu alıp taktı. Mührü takınca insanlar, cinler ve şeytanlar ona boyun eğdi ve eski hâline geri döndü. Şeytan ise kaçıp deniz adalarından bir adaya sığındı. Süleyman aleyhisselâm onun peşine adam gönderdi. O azgın bir şeytandı; onu arıyorlar fakat yakalayamıyorlardı. Nihayet bir gün onu uyurken buldular; gelip üzerine kurşundan bir yapı inşa ettiler. Şeytan uyanıp sıçradı; odanın hangi tarafına yöneldiyse kurşun onunla birlikte döndü. Onu yakalayıp bağladılar ve Süleyman'a aleyhisselâm getirdiler. [Süleyman] onun hakkında emir verdi;
فَنقرَ لَهُ فِي رُخَام ثمَّ أَدخل فِي جَوْفه ثمَّ سد بِالنُّحَاسِ ثمَّ أَمر بِهِ فَطرح فِي الْبَحْر
Mermer bir taş oyuldu, sonra [şeytan] onun içine sokuldu, ardından üzeri bakırla kapatıldı. Sonra emretti ve o taş denize atıldı.
فَذَلِك قَوْله {وَلَقَد فتنا سُلَيْمَان وألقينا على كرسيه جسدا} يَعْنِي الشَّيْطَان الَّذِي كَانَ تسلط عَلَيْهِ
İşte {وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا} “Andolsun biz Süleyman'ı imtihan ettik ve tahtının üzerine bir ceset bıraktık” ayetinden kasıt, onun tahtına musallat olan o şeytandır."