Binûn

Sâd Suresi — 6. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالَ: أرْسلت إِلَى عَبدِي أسأله حَاجته فَكَانَت حَاجته أَن أجعَل قلبه يخشاني وَأَن أجعَل قلبه يحبني لأهبن لَهُ ملكا لَا يَنْبَغِي لأحد من بعده قَالَ الله تَعَالَى {فسخرنا لَهُ الرّيح تجْرِي بأَمْره رخاء حَيْثُ أصَاب} وَالَّتِي بعْدهَا مِمَّا أعطَاهُ وَفِي الْآخِرَة لَا حِسَاب عَلَيْهِ

[Allah Teâlâ] şöyle buyurdu: "Kuluma dilediğini sormak üzere elçi gönderdim; onun dileği ise kalbini benden korkar kılmam ve kalbini beni sever kılmam oldu. Kesinlikle ona benden sonra kimseye nasip olmayacak bir mülk bağışlayacağım." Allah Teâlâ: {فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ} “Bunun üzerine biz de rüzgârı onun emrine verdik; onun emriyle dilediği yere tatlı tatlı akıp giderdi” [buyurmuştur]. Ondan sonraki [ayetler de] ona verdiklerindendir; ahirette ise onun için hiçbir hesap yoktur.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله {فسخرنا لَهُ الرّيح} قَالَ: لم يكن فِي ملكه يَوْم دَعَا الرّيح وَالشَّيَاطِين

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den (radıyallâhu anh) {فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ} “Bunun üzerine biz de rüzgârı onun emrine boyun eğdirdik” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "[Süleyman] dua ettiği gün onun mülkünde rüzgâr ve şeytanlar [henüz] yoktu."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ قَالَ: لما عقر سُلَيْمَان ﵇ الْخَيل أبدله الله خيرا مِنْهَا وَأمر الرّيح تجْرِي بأَمْره كَيفَ يَشَاء {رخاء} قَالَ: لَيست بالعاصف وَلَا باللينة بَين ذَلِك

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Süleyman (aleyhisselâm) atları boğazlayıp kurban edince Allah ona onlardan daha hayırlısını verdi ve rüzgâra, onun dilediği şekilde emriyle esmesini buyurdu. {رُخَاءً} [hakkında]: 'Fırtına gibi şiddetli olmayan, çok hafif de olmayan, ikisinin arasıdır' dedi."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {تجْرِي بأَمْره رخاء} قَالَ: مطيعة لَهُ حَيْثُ أَرَادَ

İbnü'l-Münzir'in el-Hasan'dan; İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in de İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً} “onun emriyle tatlı tatlı akıp giderdi” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Nereye gitmek isterse oraya [doğru] ona itaat eder haldeydi" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {رخاء حَيْثُ أصَاب} قَالَ: حَيْثُ شَاءَ

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ} “dilediği yere tatlı tatlı [akar giderdi]” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Dilediği yere" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {رخاء} قَالَ: لينَة {حَيْثُ أصَاب} قَالَ: حَيْثُ أَرَادَ {وَالشَّيَاطِين كل بِنَاء} قَالَ: يعْملُونَ لَهُ مَا يَشَاء من محاريب وتماثيل {وغواص} قَالَ: يستخرجون لَهُ الحلى من الْبَحْر {وَآخَرين مُقرنين فِي الأصفاد} قَالَ: مَرَدَة الشَّيَاطِين فِي الأغلال

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre; {رُخَاءً} hakkında: "Yumuşak [ve uysal]", {حَيْثُ أَصَابَ} hakkında: "İstediği yere", {وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ} “ve her bina ustası şeytanları [da emrine verdik]” hakkında: "Onun için mabetlerden ve heykellerden dilediğini yaparlardı", {وَغَوَّاصٍ} “ve dalgıçları da” hakkında: "Onun için denizden mücevherler çıkarırlardı", {وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ} “zincirlere vurulmuş diğerlerini de [onun emrine verdik]” hakkında ise: "Prangalara vurulmuş azgın şeytanlardır" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {رخاء} قَالَ: الطّيبَة {وَالشَّيَاطِين كل بِنَاء وغواص} قَالَ: يغوص للحلية وَبِنَاء بنوا لِسُلَيْمَان قصراً على المَاء فَقَالَ: اهدموه من غير أَن تمسه الْأَيْدِي

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den {رُخَاءً} kavli hakkında rivayet ettiğine göre: "Hoş ve tatlı [esen rüzgâr]" demiştir. {وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ} “ve her bina ustası ile dalgıç şeytanları da” hakkında ise şöyle demiştir: "Mücevher için dalgıçlık yapardı. Bina ustaları ise Süleyman için suyun üstüne bir köşk inşa ettiler. Bunun üzerine [Süleyman]: 'Ona el değdirmeden yıkın' dedi."

فَرَمَوْهُ بالفادقات حَتَّى وضعوه فَبَقيت لنا منفعَته بعدهمْ فَكَانَ من عمل الْجِنّ وَبقيت لنا مَنْفَعَة السِّيَاط كَانَ يضْرب الْجِنّ بالخشب فيكسر أيديها وأرجلها فَقَالُوا هَل توجعنا فَلَا تكسرنا قَالَ: نعم

Onu mancınıklarla/büyük taşlarla vurup yıktılar. Böylece cinlerin işlerinden olan o şeyin faydası onlardan sonra bize kaldı. Kırbaçların faydası da bize kaldı; çünkü o cinlere tahtayla/sopayla vurur, ellerini ve ayaklarını kırardı. Cinler: 'Bizi kırmadan [yalnızca canımızı] acıtacak bir şey yapsan olmaz mı?' dediler. O da: 'Evet' dedi.

فدلوه على السِّيَاط والتمويه أَمر الْجِنّ فموهت على [] ثمَّ أَمر بِهِ فَألْقى على الأساطين تَحت قَوَائِم خيل بلقيس والقارورة لما أخرج الْأَعْوَر شَيْطَان الْبَحْر حَيْثُ أَرَادَ بِنَاء بَيت الْمُقَدّس قَالَ الْأَعْوَر: ابْتَغوا لي بَيْضَة هدهد ثمَّ قَالَ اجعلوا عَلَيْهَا قَارُورَة فجَاء الهدهد فَجعل يرى بيضته وَهُوَ لَا يقدر عَلَيْهَا ويطيف بهَا فَانْطَلق فجَاء بماسة مثل هَذِه فوضعها على القارورة فانشقت فانشق بَيت الْمُقَدّس بِتِلْكَ الماسة والقذافة

Onlar da ona kırbaçları ve yaldızlamayı (kaplamayı) gösterdiler. Cinlere emretti; onlar da [...] üzerine yaldız yaptılar. Sonra emretti de Belkıs'ın atlarının ayakları altındaki sütunların üzerine konuldu. Bir de şişe/cam meselesi vardır: Beytü'l-Makdis'i inşa etmek istediğinde tek gözlü deniz şeytanı çıkarılınca tek gözlü şeytan: 'Bana bir hüdhüd yumurtası bulun' dedi. Sonra: 'Üzerine bir cam fanus koyun' dedi. Hüdhüd gelip yumurtasını görmeye başladı fakat ona ulaşamayıp etrafında dönüp durdu. Bunun üzerine gidip şunun gibi bir elmas getirdi ve onu camın üzerine koyunca cam yarıldı. Böylece Beytü'l-Makdis o elmas ve mancınık/fırlatıcı vasıtasıyla yarıldı (kesildi).

وَكَانَ فِي الْبَحْر كنز فدلوا عَلَيْهِ سُلَيْمَان ﵇ وَزَعَمُوا أَن سُلَيْمَان ﵇ يدْخل الْجنَّة بعد الْأَنْبِيَاء بِأَرْبَعِينَ سنة لما أعطيَ من الْملك فِي الدُّنْيَا

Denizde bir hazine vardı, Süleyman'a (aleyhisselâm) onun yerini gösterdiler. Dünyada kendisine verilen mülkten dolayı Süleyman'ın (aleyhisselâm) cennete peygamberlerden kırk yıl sonra gireceğini iddia ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جرير ﵁ فِي قَوْله {هَذَا عطاؤنا} قَالَ: كل هَذَا أعطَاهُ إِيَّاه بعد رد الْخَاتم

İbnü'l-Münzir'in İbn Cerîr'den (radıyallâhu anh) {هَذَا عَطَاؤُنَا} “İşte bu bizim bağışımızdır” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: "Bütün bunları ona yüzüğün geri verilmesinden sonra bağışladı" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فَامْنُنْ} يَقُول: اعْتِقْ من الْجِنّ من شِئْت {أَو أمسك} مِنْهُم من شِئْت

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre o; {فَامْنُنْ} “artık dilediğine lütufta bulun” kavli hakkında: "Cinlerden dilediğini serbest bırak", {أَوْ أَمْسِكْ} “veya tut” kavli hakkında ise: "Onlardan dilediğini [hizmetinde] tut" buyurmaktadır demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {هَذَا عطاؤنا} قَالَ الْحسن: الْملك الَّذِي أعطيناك فأعط مَا شِئْت وامنع مَا شِئْت فَلَيْسَ لَك تبعة وَلَا حِسَاب عَلَيْك فِي ذَلِك

Abd b. Humeyd'in Katâde'den (radıyallâhu anh) {هَذَا عَطَاؤُنَا} “İşte bu bizim bağışımızdır” kavli hakkında rivayet ettiğine göre el-Hasan şöyle demiştir: "[Yani] sana verdiğimiz mülktür; dilediğine ver, dilediğine verme, bunda senin için hiçbir vebal ve hesap yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {هَذَا عطاؤنا فَامْنُنْ أَو أمسك بِغَيْر حِسَاب} قَالَ: بِغَيْر حرج إِن شِئْت أَمْسَكت وَإِن شِئْت أَعْطَيْت

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ} “İşte bu bizim bağışımızdır; artık dilediğine hesapsızca ver veya tut” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Hiçbir sakınca olmaksızın; ister tut ister ver demektir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: مَا أَعْطَيْت أَو أَمْسَكت فَلَيْسَ عَلَيْك فِيهِ حِسَاب

Abd b. Humeyd'in İkrime'den (radıyallâhu anh) bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o: "İster ver ister tut, bundan dolayı sana bir hesap yoktur" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: مَا من نعْمَة أنعم الله على عبد إِلَّا وَقد سَأَلَهُ فِيهَا الشُّكْر إِلَّا سُلَيْمَان بن دَاوُد ﵇

Abd b. Humeyd'in İkrime'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Allah'ın bir kula verdiği hiçbir nimet yoktur ki karşılığında ondan şükür istemiş olmasın; ancak Dâvûd oğlu Süleyman (aleyhisselâm) müstesnadır."

قَالَ الله لِسُلَيْمَان ﵇ فَامْنُنْ أَو أمسك بِغَيْر حِسَاب

Zira Allah Süleyman'a (aleyhisselâm): "Artık dilediğine hesapsızca ver veya tut" buyurmuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: إِن الله أعْطى سُلَيْمَان ﵇ ملكا هَنِيئًا فَقَالَ الله {هَذَا عطاؤنا فَامْنُنْ أَو أمسك بِغَيْر حِسَاب} قَالَ: إِن أعطيَ أجر وَإِن لم يُعْط لم يكن عَلَيْهِ تبعة

Abd b. Humeyd'in el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Allah Süleyman'a (aleyhisselâm) afiyet dolu/külfetsiz bir mülk verdi ve Allah Teâlâ: {هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ} “İşte bu bizim bağışımızdır; artık dilediğine hesapsızca ver veya tut” buyurdu." [Hasan] dedi ki: "Verirse ecir alır, vermezse de üzerine bir vebal olmaz."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِن لَهُ عندنَا لزلفى وَحسن مآب} أَي حسن مصير

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre; {وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ} “Şüphesiz onun bizim katımızda bir yakınlığı ve güzel bir geleceği (akıbeti) vardır” kavli hakkında: "Yani güzel bir varış yeri" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي صَالح ﵁ {وَإِن لَهُ عندنَا لزلفى وَحسن مآب} قَالَ: الزلفى الْقرب {وَحسن مآب} قَالَ: الْمرجع

İbnü'l-Münzir'in Ebû Sâlih'ten (radıyallâhu anh) {وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ} “Şüphesiz onun bizim katımızda bir yakınlığı ve güzel bir akıbeti vardır” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: "Zülfâ; yakınlıktır. {وَحُسْنَ مَآبٍ} ise güzel dönüş yeridir" demiştir.

الْآيَات ٤١ - ٤٤

41 - 44. Ayetler

أخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {وَاذْكُر عَبدنَا أَيُّوب إِذْ نَادَى ربه أَنِّي مسني الشَّيْطَان بِنصب وَعَذَاب} قَالَ: ذهَاب الْأَهْل وَالْمَال والضر الَّذِي أَصَابَهُ فِي جسده

Abd b. Humeyd'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre; {وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ} “Kulumuz Eyyûb'u da hatırla; hani o Rabbine: 'Doğrusu şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu' diye seslenmişti” ayeti hakkında: "[Bu,] ailesinin ve malının gitmesi ile bedenine isabet eden hastalıktır" demiştir.

قَالَ: ابتلى سبع سِنِين وأشهراً فَألْقى على كناسَة بني إِسْرَائِيل تخْتَلف الدَّوَابّ فِي جسده فَفرج الله عَنهُ وَأعظم لَهُ الْأجر وَأحسن

[Katâde] dedi ki: "Yedi yıl birkaç ay imtihan edildi; İsrâiloğulları'nın çöplüğüne bırakıldı, bedeninde kurtlar/haşeratlar dolaşırdı. Sonra Allah ona ferahlık verdi, ecrini kat kat artırdı ve ihsanda bulundu."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {بِنصب وَعَذَاب} قَالَ {بِنصب} الضّر فِي الْجَسَد {وَعَذَاب} قَالَ: فِي المَال

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre; {بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ} “bir yorgunluk ve azap” kavli hakkında o şöyle demiştir: "{بِنُصْبٍ}; bedendeki hastalık, {وَعَذَابٍ} ise maldaki [ziyan]dır."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄

Ahmed ez-Zühd'de, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre:

أَن الشَّيْطَان عرج إِلَى السَّمَاء قَالَ: يَا رب سَلطنِي على أَيُّوب ﵇ قَالَ الله: قد سلطتك على مَاله وَولده وَلم أسلطك على جسده

Şeytan semaya yükselip: "Ey Rabbim! Beni Eyyûb'a (aleyhisselâm) musallat kıl" dedi. Allah: "Seni onun malına ve evladına musallat kıldım, fakat bedenine musallat kılmadım" buyurdu.

فَنزل فَجمع جُنُوده فَقَالَ لَهُم: قد سلطت على أَيُّوب ﵇ فأروني سلطانكم فصاروا نيراناً ثمَّ صَارُوا مَاء فَبَيْنَمَا هم بالمشرق إِذا هم بالمغرب وبينما هم بالمغرب إِذا هم بالمشرق فَأرْسل طَائِفَة مِنْهُم إِلَى زرعه وَطَائِفَة إِلَى أَهله وَطَائِفَة إِلَى بقره وَطَائِفَة إِلَى غنمه وَقَالَ: إِنَّه لَا يعتصم مِنْكُم إِلَّا بِالْمَعْرُوفِ

Bunun üzerine [şeytan yere] indi ve ordularını toplayıp onlara: "Eyyûb'a (aleyhisselâm) musallat kılındım, bana gücünüzü gösterin" dedi. Ateş oldular, sonra su oldular; bir doğuda iken ansızın batıda, batıda iken ansızın doğuda oldular. Şeytan onlardan bir grubu onun ekinine, bir grubu ailesine, bir grubu sığırlarına ve bir grubu da koyunlarına gönderdi ve: "O sizden ancak maruf (iyilik ve ibadet) ile korunur" dedi.

فَأتوهُ بالمصائب بَعْضهَا على بعض

Böylece ona peş peşe musibetler getirdiler.

فجَاء صَاحب الزَّرْع فَقَالَ: يَا أَيُّوب ألم تَرَ إِلَى رَبك أرسل على زرعك عدوّاً فَذهب بِهِ وَجَاء صَاحب الإِبل فَقَالَ: يَا أَيُّوب ألم تَرَ إِلَى رَبك أرسل على إبلك عدوا فَذهب بهَا ثمَّ جَاءَهُ صَاحب الْبَقر فَقَالَ: ألم تَرَ إِلَى رَبك أرسل على بقرك عدوا فَذهب بهَا وَتفرد هُوَ ببنيه جمعهم فِي بَيت أكبرهم

Ekinlerin başındaki adam gelip: "Ey Eyyûb! Rabbinin ekinine bir düşman gönderip onu yok ettiğini görmedin mi?" dedi. Develerin başındaki adam gelip: "Ey Eyyûb! Rabbinin develerine bir düşman gönderip onları alıp götürdüğünü görmedin mi?" dedi. Sonra sığırların başındaki adam gelip: "Rabbinin sığırlarına bir düşman gönderip onları alıp götürdüğünü görmedin mi?" dedi. [Şeytan] ise bizzat onun çocuklarıyla ilgilenip onları en büyüklerinin evinde topladı.

فَبَيْنَمَا هم يَأْكُلُون وَيَشْرَبُونَ إِذْ هبت ريح فَأخذت بأركان الْبَيْت فألقته عَلَيْهِم فجَاء الشَّيْطَان إِلَى أَيُّوب بِصُورَة غُلَام فَقَالَ: يَا أَيُّوب ألم تَرَ إِلَى رَبك جمع بنيك فِي بَيت أكبرهم فَبَيْنَمَا هم يَأْكُلُون وَيَشْرَبُونَ إِذْ هبت ريح فَأخذت بأركان الْبَيْت فألقته عَلَيْهِم فَلَو رَأَيْتهمْ حِين اخْتلطت دِمَاؤُهُمْ ولحومهم بطعامهم وشرابهم

Onlar yiyip içerlerken ansızın bir rüzgâr esti, evin direklerini sarsıp üzerlerine yıktı. Şeytan bir çocuk suretinde Eyyûb'a gelip: "Ey Eyyûb! Rabbinin çocuklarını en büyüklerinin evinde topladığını görmedin mi? Onlar yiyip içerlerken ansızın bir rüzgâr esip evin direklerini yıktı ve üzerlerine devirdi. Kanlarının ve etlerinin yemeklerine ve içeceklerine karıştığı andaki hallerini bir görseydin!" dedi.

فَقَالَ لَهُ أَيُّوب أَنْت الشَّيْطَان ثمَّ قَالَ لَهُ أَنا الْيَوْم كَيَوْم ولدتني أُمِّي فَقَامَ فحلق رَأسه وَقَامَ يُصَلِّي فرن إِبْلِيس رنة سمع بهَا أهل السَّمَاء وَأهل الأَرْض ثمَّ خرج إِلَى السَّمَاء فَقَالَ: أَي رب انه قد اعْتصمَ فسلطني عَلَيْهِ فَإِنِّي لَا أستطيعه إِلَّا بسلطانك قَالَ: قد سلطتك على جسده وَلم أسلطك على قلبه

Eyyûb ona: "Sen şeytansın!" dedi. Sonra ona: "Ben bugün annemin beni doğurduğu gün gibiyim [çıplak ve mülksüzüm]" dedi. Kalkıp başını tıraş etti ve namaz kılmaya durdu. Bunun üzerine İblis öyle bir feryat kopardı ki bunu gök halkı ve yer halkı işitti. Sonra semaya çıkıp: "Ey Rabbim! O sana sığındı, beni ona musallat kıl; zira senin yetki vermen olmadan ona güç yetiremem" dedi. [Allah]: "Seni onun bedenine musallat kıldım, fakat kalbine musallat kılmadım" buyurdu.

فَنزل فَنفخ تَحت قدمه نفخة قرح مَا بَين قَدَمَيْهِ إِلَى قرنه فَصَارَ قرحَة وَاحِدَة وَأُلْقِي على الرماد حَتَّى بدا حجاب قلبه فَكَانَت امْرَأَته تسْعَى إِلَيْهِ حَتَّى قَالَت لَهُ: أما ترى يَا أَيُّوب نزل بِي وَالله من الْجهد والفاقة مَا أَن بِعْت قروني برغيف

Bunun üzerine [şeytan] indi ve ayaklarının altından öyle bir üfledi ki ayaklarından başına kadar her yanı yaralarla doldu, tek bir yara haline geldi. Külün üzerine bırakıldı, öyle ki göğüs kafesi/kalp zarı dahi görünür oldu. Hanımı ona hizmet etmek için koştururdu; nihayet ona: "Ey Eyyûb! Görmüyor musun, vallahi başıma öyle bir darlık ve yoksulluk geldi ki saç örgülerimi bir somun ekmek karşılığında sattım" dedi.

فأطعمك فَادع الله أَن يشفيك ويريحك قَالَ: وَيحك

"[Bunu] sana yedirebilmek için [yaptım]. Allah'a dua et de seni iyileştirsin ve seni rahatlatsın!" [Eyyûb]: "Yazıklar olsun sana!" dedi.

كُنَّا فِي النَّعيم سبعين عَاما فأصبري حَتَّى نَكُون فِي الضّر سبعين عَاما فَكَانَ فِي الْبلَاء سبع سِنِين ودعا

"Biz yetmiş yıl nimet içinde yaşadık; öyleyse darlık ve hastalık içinde de yetmiş yıl kalıncaya kadar sabret!" O, yedi yıl imtihan içinde kaldı ve [sonunda] dua etti.

فجَاء جِبْرِيل ﵇ يَوْمًا فَأخذ بِيَدِهِ ثمَّ قَالَ: قُم

Bir gün Cibrîl (aleyhisselâm) gelip onun elinden tuttu, sonra: "Kalk!" dedi.

فَقَامَ فنحاه عَن مَكَانَهُ وَقَالَ {اركض برجلك هَذَا مغتسل بَارِد وشراب} فركض بِرجلِهِ فنبعت عين فَقَالَ: اغْتسل

Kalktı; [Cibrîl] onu bulunduğu yerden kenara çekti ve: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} “Ayağını yere vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su!” dedi. Ayağını yere vurdu, derken bir pınar kaynadı. [Cibrîl]: "Yıkan!" dedi.

فاغتسل مِنْهَا ثمَّ جَاءَ أَيْضا فَقَالَ {اركض برجلك} فنبعت عين أُخْرَى

Ondan yıkandı. Sonra [Cibrîl] tekrar gelip: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ} “Ayağını yere vur!” dedi; başka bir pınar daha fışkırdı.

فَقَالَ لَهُ: اشرب مِنْهَا وَهُوَ قَوْله {اركض برجلك هَذَا مغتسل بَارِد وشراب} وَألبسهُ الله تَعَالَى حلَّة من الْجنَّة فَتنحّى أَيُّوب فَجَلَسَ فِي نَاحيَة وَجَاءَت امْرَأَته فَلم تعرفه فَقَالَت: يَا عبد الله أَيْن المبتلي الَّذِي كَانَ هَهُنَا لَعَلَّ الْكلاب ذهبت بِهِ والذئاب وَجعلت تكَلمه سَاعَة فَقَالَ: وَيحك

Ona: "Ondan iç!" dedi. İşte Allah'ın: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} “Ayağını yere vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su!” buyruğu budur. Allah Teâlâ ona cennetten bir elbise giydirdi. Eyyûb bir kenara çekilip oturdu. Hanımı geldi fakat onu tanıyamadı ve: "Ey Allah'ın kulu! Burada bulunan o dertli adam nerede? Yoksa onu köpekler ve kurtlar mı kapıp götürdü?" dedi ve onunla bir süre konuştu. [Eyyûb]: "Yazıklar olsun sana!" dedi.

أَنا أَيُّوب قد رد الله عليّ جَسَدِي ورد الله عَلَيْهِ مَاله وَولده عيَانًا {وَمثلهمْ مَعَهم} وأمطر عَلَيْهِم جَرَادًا من ذهب فَجعل يَأْخُذ الْجَرَاد بِيَدِهِ ثمَّ يَجعله فِي ثَوْبه وينشر كساءه فَيجْعَل فِيهِ فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا أَيُّوب أما شبعت قَالَ: يَا رب من ذَا الَّذِي يشْبع من فضلك ورحمتك

"Ben Eyyûb'um; Allah bedenimi bana geri verdi." Allah da malını ve çocuklarını gözünün önünde tastamam {وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “ve onlarla birlikte bir mislini daha” ona geri verdi. Üzerlerine altından çekirgeler yağdırdı; [Eyyûb] çekirgeleri eliyle alıp elbisesine koymaya, örtüsünü serip içine doldurmaya başladı. Bunun üzerine Allah ona: "Ey Eyyûb! Doymadın mı?" diye vahyetti. O da: "Ey Rabbim! Senin lütfundan ve rahmetinden kim doyar ki!" dedi.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن إِبْلِيس قعد على الطَّرِيق فَاتخذ تابوتاً يداوي النَّاس فَقَالَت امْرَأَة أَيُّوب: يَا عبد الله إِن هَهُنَا مبتلي من أمره كَذَا وَكَذَا

Ahmed ez-Zühd'de, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "İblis yol üzerine oturup bir sandık (ilaç tezgâhı) kurarak insanları tedavi etmeye başladı. Eyyûb'un hanımı: 'Ey Allah'ın kulu! Şurada şöyle şöyle durumda olan bir hasta var' dedi."

فَهَل لَك أَن تداويه قَالَ: نعم

"'Onu tedavi eder misin?' [İblis]: 'Evet' dedi."

بِشَرْط إِن أَنا شفيته أَن يَقُول أَنْت شفيتني لَا أُرِيد مِنْهُ أجرا غَيره

"'Şu şartla ki: Eğer ben onu iyileştirirsem, o 'Beni sen iyileştirdin' diyecek; ondan bundan başka hiçbir ücret istemiyorum.'"

فَأَتَت أَيُّوب ﵇ فَذكرت ذَلِك لَهُ فَقَالَ: وَيحك

Bunun üzerine [kadın] Eyyûb'a (aleyhisselâm) gelip durumu ona anlattı. [Eyyûb]: "Yazıklar olsun sana!" dedi.

ذَاك الشَّيْطَان لله عليَّ إِن شفاني الله تَعَالَى أَن أجلدك مائَة جلدَة فَلَمَّا شفَاه الله تَعَالَى أمره أَن يَأْخُذ ضغثاً فَأخذ عذقاً فِيهِ مائَة شِمْرَاخ فَضرب بهَا ضَرْبَة وَاحِدَة

"'O şeytandır! Allah Teâlâ beni iyileştirirse seni yüz sopa vurarak cezalandırmak boynuma borç olsun.' Allah Teâlâ onu iyileştirince bir demet almasını emretti; o da içinde yüz tane dalcık/çöp bulunan bir hurma salkımı alıp onunla bir defa vurdu."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم قَالَ: الشَّيْطَان الَّذِي مس أَيُّوب يُقَال لَهُ مسوط

İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiğine göre: "Eyyûb'a dokunan şeytana Mesvût denirdi."

فَقَالَت امْرَأَة أَيُّوب ادْع الله يشفيك فَجعل لَا يَدْعُو حَتَّى مر بِهِ نفر من بني إِسْرَائِيل فَقَالَ بَعضهم لبَعض: مَا أَصَابَهُ مَا أَصَابَهُ إِلَّا بذنب عَظِيم أَصَابَهُ فَعِنْدَ ذَلِك قَالَ: (ربِ أَنِّي مسني الضّر وَأَنت أرْحم الرَّاحِمِينَ) (الْأَنْبِيَاء ٨٣)

Eyyûb'un hanımı: 'Allah'a dua et de seni iyileştirsin' derdi; o ise dua etmezdi. Nihayet İsrâiloğulları'ndan bir grup insan onun yanından geçerken birbirlerine: 'Başına gelen bu musibetler, ancak işlediği büyük bir günahtan ötürü başına gelmiştir' dediler. İşte o zaman [Eyyûb]: {رَبِّ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ} (Enbiyâ Suresi, 83) “Rabbim! Gerçekten bana dert dokundu ve sen merhametlilerin en merhametlisisin” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جرير ﵁ فِي قَوْله {اركض برجلك هَذَا} المَاء {مغتسل بَارِد وشراب} قَالَ: ركض رجله الْيُمْنَى فنبعت عين وَضرب بِيَدِهِ الْيُمْنَى خلف ظَهره فنبعت عين فَشرب من إِحْدَاهمَا واغتسل من الْأُخْرَى

İbnü'l-Münzir'in İbn Cerîr'den (radıyallâhu anh) {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا} -su- {مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} “Ayağını yere vur! İşte bu yıkanacak ve içilecek soğuk bir sudur” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Sağ ayağını vurdu, bir pınar fışkırdı; sağ eliyle sırtının arkasına vurdu, bir pınar daha fışkırdı. Birinden içti, diğerinden yıkandı."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ضرب بِرجلِهِ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Ayağını vurdu"

أَرضًا يُقَال لَهَا الْحَمَامَة فَإِذا عينان ينبعان فَشرب من إِحْدَاهمَا واغتسل من الْأُخْرَى

"...Hammâme denilen bir yere [ayağını vurdu]; derken iki pınar fışkırdı. Birinden içti, diğerinden yıkandı."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن ﵁ أَن نَبِي الله أَيُّوب ﵇ لما اشْتَدَّ بِهِ الْبلَاء إِمَّا دَعَا وَإِمَّا عرض بِالدُّعَاءِ فَأوحى الله تَعَالَى إِلَيْهِ {اركض برجلك} فنبعت عين فاغتسل مِنْهَا فَذهب مَا بِهِ ثمَّ مَشى أَرْبَعِينَ ذِرَاعا ثمَّ ضرب بِرجلِهِ فنبعت عين فَشرب مِنْهَا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in el-Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre; Allah'ın nebisi Eyyûb'un (aleyhisselâm) imtihanı ağırlaşınca ya açıkça dua etti veya üstü kapalı dua etti. Bunun üzerine Allah Teâlâ ona: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ} “Ayağını yere vur!” diye vahyetti. Bir pınar fışkırdı, ondan yıkandı ve üzerindeki dert yok olup gitti. Sonra kırk arşın yürüdü, sonra ayağını yere vurdu, bir pınar [daha] fışkırdı ve ondan içti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة ﵁ قَالَ: إِن نَبِي الله أَيُّوب ﵇ لما أَصَابَهُ الَّذِي أَصَابَهُ قَالَ إِبْلِيس: يَا رب مَا يُبَالِي أَيُّوب أَن تعطيه أَهله وَمثلهمْ مَعَهم وتخلف لَهُ مَاله وسلطانه سَلطنِي على جسده قَالَ: اذْهَبْ فقد سلطتك على جسده وَإِيَّاك يَا خَبِيث وَنَفسه قَالَ فَنفخ فِيهِ نفخة سقط لَحْمه فَلَمَّا أعياه صرخَ صرخة اجْتمعت إِلَيْهِ جُنُوده قَالُوا يَا سيدنَا مَا أغضبك فَقَالَ الا أغضب إِنِّي أخرجت آدم من الْجنَّة وَإِن وَلَده هَذَا الضَّعِيف قد غلبني فَقَالُوا: يَا سيدنَا مَا فعلت امْرَأَته فَقَالَ: حَيَّة فَقَالَ: أما هِيَ فقد كفيك أمرهَا فَقَالَ لَهُ: فَإِن أطلقتها فقد أصبت وَإِلَّا [] فأعطه فجَاء إِلَيْهَا فاستبرأها فَأَتَت أَيُّوب فَقَالَت لَهُ: يَا أَيُّوب إِلَى مَتى هَذَا الْبلَاء كلمة وَاحِدَة ثمَّ اسْتغْفر رَبك فَيغْفر لَك فَقَالَ لَهَا: فعلتها أَنْت أَيْضا

Abd b. Humeyd'in Muâviye b. Kurre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah'ın nebisi Eyyûb'un (aleyhisselâm) başına gelenler geldiğinde İblis: "Ey Rabbim! Ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha ona vermen, malını ve hükümranlığını ona geri bırakman Eyyûb'un umurunda bile değil. Beni onun bedenine musallat kıl!" dedi. [Allah]: "Git, seni onun bedenine musallat kıldım; fakat ey habis, sakın onun canına dokunayım deme!" buyurdu. [İblis] ona öyle bir üfledi ki etleri döküldü. [İblis] onu alt etmekten aciz kalınca öyle bir feryat etti ki orduları etrafına toplandı. "Ey efendimiz! Seni bu kadar öfkelendiren nedir?" dediler. O da: "Nasıl öfkelenmeyeyim! Ben Âdem'i cennetten çıkardım; oysa onun şu zayıf evladı beni yendi!" dedi. Onlar: "Ey efendimiz, hanımı ne yaptı?" diye sordular. [İblis]: "O yaşıyor" dedi. Dediler ki: "Ona gelince, onun işi zaten senin elindedir." Ona: "Eğer onu serbest bırakırsan isabet etmiş olursun, aksi takdirde [] ona ver." dedi. Bunun üzerine kadının yanına gelip onu yokladı. Kadın Eyyûb'a gelip: "Ey Eyyûb! Bu imtihan ne zamana kadar sürecek? Sadece bir tek kelime söyle, sonra Rabbinden bağışlanma dile, seni bağışlasın" dedi. Eyyûb ona: "Bunu sen de mi yaptın?" dedi.

ثمَّ قَالَ لَهَا أما وَالله لَئِن الله تَعَالَى عافاني لأجلدنك مائَة جلدَة فَقَالَ {ربه أَنِّي مسني الشَّيْطَان بِنصب وَعَذَاب} قأتاه جِبْرِيل ﵇ فَقَالَ {اركض برجلك هَذَا مغتسل بَارِد وشراب} فَرجع إِلَيْهِ حسنه وشبابه ثمَّ جلس على تل من التُّرَاب فَجَاءَتْهُ امْرَأَته بطعامه فَلم تَرَ لَهُ أثرا فَقَالَت لأيوب ﵇ وَهُوَ على التل: يَا عبد الله هَل رَأَيْت مبتلي كَانَ هَهُنَا فَقَالَ لَهَا: إِن رَأَيْتِيه تعرفينه فَقَالَت لَهُ لَعَلَّك أَنْت هُوَ قَالَ: نعم

Sonra kadına: "Allah'a yemin olsun ki eğer Allah Teâlâ bana şifa verirse sana mutlaka yüz sopa vuracağım!" dedi. Ardından {رَبِّ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ} “Rabbim! Gerçekten şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu” dedi. Bunun üzerine Cibrîl (aleyhisselâm) ona gelip: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} “Ayağını yere vur! İşte bu yıkanacak ve içilecek soğuk bir sudur” dedi. Böylece onun güzelliği ve gençliği kendisine geri döndü. Sonra bir toprak tepesinin üzerine oturdu. Hanımı onun yiyeceğini getirdiğinde ondan hiçbir iz göremedi. Tepenin üzerinde bulunan Eyyûb'a (aleyhisselâm): "Ey Allah'ın kulu! Burada bulunan dertli kimseyi gördün mü?" dedi. [Eyyûb] ona: "Onu görsen tanır mısın?" dedi. Kadın ona: "Yoksa sen o musun?" dedi. [Eyyûb]: "Evet" dedi.

فَأوحى الله إِلَيْهِ أَن {وَخذ بِيَدِك ضغثاً فَاضْرب بِهِ وَلَا تَحنث} قَالَ: والضغث أَن يَأْخُذ الحزمة من السِّيَاط فَيضْرب بهَا الضَّرْبَة الْوَاحِدَة

Bunun üzerine Allah ona: {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ} “Eline bir demet al, onunla vur ve yeminini bozma!” diye vahyetti. Dığs (ضِغْث), kamçılardan bir demet alıp onunla bir defa vurmaktır.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عبد الرَّحْمَن بن جُبَير ﵁ قَالَ: ابتلى أَيُّوب ﵇ بِمَالِه وَولده وَجَسَده وَطرح فِي المزبلة فَجعلت امْرَأَته تخرج فتكتسب عَلَيْهِ مَا تطعمه فحسده الشَّيْطَان بذلك فَكَانَ يَأْتِي أَصْحَاب الْخَيْر والغنى الَّذين كَانُوا يتصدقون عَلَيْهَا فَيَقُول: اطردوا هَذِه الْمَرْأَة الَّتِي تغشاكم فَإِنَّهَا تعالج صَاحبهَا وتلمسه بِيَدِهَا فَالنَّاس يتقذرون طَعَامكُمْ من أجلهَا انها تَأْتيكُمْ وتغشاكم

Ahmed'in ez-Zühd'de Abdurrahman b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb (aleyhisselâm) malı, evladı ve bedeni ile imtihan olundu ve çöplüğe atıldı. Hanımı dışarı çıkar, ona yedireceği şeyleri kazanmaya çalışırdı. Şeytan bu durumdan dolayı onu kıskandı; kadına sadaka veren hayır ve zenginlik sahiplerine gelip: "Size gelen bu kadını kovun; zira o, [hastalığı olan] arkadaşına bakıyor ve ona eliyle dokunuyor. Kadın size gelip gittiği için insanlar onun yüzünden yiyeceklerinizden iğreniyorlar" derdi.

فَجعلُوا لَا يدنونها مِنْهُم وَيَقُولُونَ: تباعدي عَنَّا وَنحن نُطْعِمك وَلَا تقربينا فَأخْبرت بذلك أَيُّوب ﵇ فَحَمدَ الله تَعَالَى على ذَلِك وَكَانَ يلقاها إِذا خرجت كالمتحزن بِمَا لَقِي أَيُّوب فَيَقُول: لج صَاحبك وأبى إِلَّا مَا أَبى الله وَلَو تكلم بِكَلِمَة وَاحِدَة تكشف عَنهُ كل ضرّ ولرجع إِلَيْهِ مَاله وَولده

Bunun üzerine kadını yanlarına yaklaştırmaz oldular ve: "Biz sana yiyecek verelim, sen bizden uzak dur ve bize yaklaşma!" dediler. Kadın bu durumu Eyyûb'a (aleyhisselâm) haber verince o, bundan dolayı Allah Teâlâ'ya hamdetti. [Şeytan], kadın dışarı çıktığında Eyyûb'un başına gelenlere üzülüyormuş gibi yaparak onun karşısına çıkar ve: "Arkadaşın direndi ve Allah'ın istemediğinden başkasına yanaşmadı. Oysa bir tek kelime söyleseydi üzerindeki bütün dert kalkar, malı ve evladı kendisine geri dönerdi" derdi.

فتجيء فتخبر أَيُّوب فَيَقُول لَهَا: لقيك عدوّ الله فلقنك هَذَا الْكَلَام لَئِن أقامني الله من مرضِي لأجلدنك مائَة

[Kadın] gelip Eyyûb'a haber verince Eyyûb ona: "Allah'ın düşmanı seninle karşılaşmış ve bu sözleri sana telkin etmiş. Allah beni bu hastalığımdan ayağa kaldırırsa sana mutlaka yüz sopa vuracağım!" derdi.

فَلذَلِك قَالَ الله تَعَالَى {وَخذ بِيَدِك ضغثاً فَاضْرب بِهِ وَلَا تَحنث} يَعْنِي بالضغث القبضة من الكبائس

İşte bu sebeple Allah Teâlâ: {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ} “Eline bir demet al, onunla vur ve yeminini bozma!” buyurmuştur. Dığs (ضِغْث) ile hurma salkımı çöplerinden bir tutam kastedilmektedir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وَخذ بِيَدِك ضغثاً} قَالَ: الضغث القبضة من المرعى الطّيب

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Dığs, güzel otlardan bir tutamdır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وَخذ بِيَدِك ضغثاً} قَالَ: حزمة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Bir demet" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَخذ بِيَدِك ضغثا} قَالَ: عود فِيهِ تِسْعَة وَتسْعُونَ عوداً وَالْأَصْل تَمام الْمِائَة

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den (radıyallâhu anh) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "İçinde doksan dokuz çöp bulunan bir dal olup köküyle beraber yüzü tamamlamaktadır."

وَذَلِكَ أَن امْرَأَته قَالَ لَهَا الشَّيْطَان: قولي لزوجك يَقُول كَذَا وَكَذَا

Bu da şundan dolayıdır: Şeytan onun hanımına: "Kocana söyle de şöyle şöyle desin" demişti.

فَقَالَت لَهُ

Kadın da ona [bunu] söyledi.

فَحلف أَن يضْربهَا مائَة فضربها تِلْكَ الضَّرْبَة فَكَانَت تَحِلَّة ليمينه وتخفيفا عَن امْرَأَته

Bunun üzerine [Eyyûb] ona yüz sopa vurmaya yemin etti. Sonra ona o tek vuruşu vurdu. Bu, onun yemininin yerine gelmesi ve hanımı için de bir hafifletme oldu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن الْمسيب ﵁ أَنه بلغه أَن أَيُّوب ﵇ حلف ليضربن امْرَأَته مائَة فِي أَن جَاءَتْهُ فِي زِيَادَة على مَا كَانَت تَأتي بِهِ من الْخبز الَّذِي كَانَت تعْمل عَلَيْهِ وخشي أَن تكون قارفت من الْخِيَانَة فَلَمَّا ﵀ وكشف عَنهُ الضّر علم بَرَاءَة امْرَأَته مِمَّا اتهمها بِهِ فَقَالَ الله ﷿ {وَخذ بِيَدِك ضغثاً فَاضْرب بِهِ وَلَا تَحنث} فَأخذ ضغثاً من ثمام وَهُوَ مائَة عود فَضرب بِهِ كَمَا أمره الله تَعَالَى

İbnü'l-Münzir'in Saîd b. el-Müseyyeb'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre ona şu haber ulaşmıştır: Eyyûb (aleyhisselâm), çalışıp karşılığında getirmekte olduğu ekmekten daha fazlasıyla kendisine geldiği ve bir hıyanette bulunmuş olabileceğinden endişe ettiği için hanımına yüz sopa vurmaya yemin etmişti. Allah Teâlâ ona şifa verip dert kalkınca, hanımının onu itham ettiği şeyden berî olduğunu anladı. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah: {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ} “Eline bir demet al, onunla vur ve yeminini bozma!” buyurdu. O da semâm otundan yüz çubukluk bir demet aldı ve Allah Teâlâ'nın kendisine emrettiği gibi onunla vurdu.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن أبي نجيح عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَخذ بِيَدِك ضغثا} قَالَ: هِيَ لأيوب ﵇ خَاصَّة وَقَالَ عَطاء: هِيَ للنَّاس عَامَّة

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Ebî Necîh yoluyla Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Bu, yalnızca Eyyûb'a (aleyhisselâm) hastır" demiştir. Atâ ise: "Bu, bütün insanlar için geneldir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَخذ بِيَدِك ضغثاً} قَالَ:

Abd b. Humeyd'in Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir:

جمَاعَة من الشّجر وَكَانَت لأيوب ﵇ خَاصَّة وَهِي لنا عَامَّة

"Bir deste çalı çırpıdır. Bu, Eyyûb'a (aleyhisselâm) hastı; bize ise geneldir."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَخذ بِيَدِك ضغثا}

İbn Asâkir'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا} “Eline bir demet al” kavli hakkında rivayet ettiğine göre:

وَذَلِكَ أَنه أمره أَن يَأْخُذ ضغثاً فِيهِ مائَة طاق من عيدَان القت فَيضْرب بِهِ امْرَأَته للْيَمِين الَّتِي كَانَ يحلف عَلَيْهَا قَالَ: وَلَا يجوز ذَلِك لأحد بعد أَيُّوب إِلَّا الْأَنْبِيَاء ﵈

Bu, ona ettiği yemin sebebiyle hanımına vurması için içinde yonca saplarından yüz çubuk bulunan bir demet almasını emretmesi hakkındadır. [İbn Abbâs]: "Bu durum, peygamberler (aleyhimüsselâm) müstesna Eyyûb'dan sonra hiç kimse için caiz değildir" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي أُمَامَة بن سهل بن حنيف قَالَ: حملت وليدة فِي بني سَاعِدَة من زنا فَقيل لَهَا: مِمَّن حملك قَالَت: من فلَان المقعد فَسَأَلَ المقعد فَقَالَ صدقت فَرفع ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: خُذُوا لَهُ عثكولاً فِيهِ مائَة شِمْرَاخ فَاضْرِبُوهُ بِهِ ضَرْبَة وَاحِدَة فَفَعَلُوا

Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Ümâme b. Sehl b. Huneyf'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Benî Sâide'de bir cariye zinadan hamile kaldı. Ona: "Kimin çocuğuna hamilesin?" denildi. O da: "Şu kötürüm falandan" dedi. O kötürüme sorulduğunda: "Doğru söyledi" dedi. Bu durum Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) iletildi. Bunun üzerine [Resûlullah]: "Onun için üzerinde yüz dalcığı olan bir hurma salkımı alın ve onunla ona bir defa vurun" buyurdu. Onlar da öyle yaptılar.

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق أبي أُمَامَة بن سهل بن حنيف عَن سعد بن عبَادَة ﵁ قَالَ: كَانَ فِي أَبْيَاتنَا إِنْسَان ضَعِيف مجدع فَلم يرع أهل الدَّار إِلَّا وَهُوَ على أمة من إِمَاء أهل الدَّار يعبث بهَا وَكَانَ مُسلما فَرفع سعد ﵁ شَأْنه إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: اضْرِبُوهُ حَده فَقَالُوا يَا رَسُول الله: إِنَّه أَضْعَف من ذَلِك ان ضَرَبْنَاهُ مائَة قَتَلْنَاهُ قَالَ: فَخُذُوا لَهُ عثْكَالًا فِيهِ مائَة شِمْرَاخ فَاضْرِبُوهُ ضَرْبَة وَاحِدَة وخلوا سَبيله)

Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, Taberânî ve İbn Asâkir'in Ebû Ümâme b. Sehl b. Huneyf yoluyla Sa'd b. Ubâde'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Evlerimizin bulunduğu yerde zayıf, uzuvları kesik/kötürüm bir insan vardı. Hane halkı bir de baktılar ki o, evin cariyelerinden birinin üzerine çıkmış onunla oynaşıyor; kendisi de bir Müslümandı. Sa'd (radıyallâhu anh) onun durumunu Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) iletti. [Resûlullah]: "Ona had cezasını uygulayın" buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! O bundan daha zayıftır; eğer ona yüz sopa vurursak onu öldürürüz" dediler. [Resûlullah]: "Öyleyse onun için üzerinde yüz dalcığı olan bir hurma salkımı alın, onunla bir defa vurun ve onu serbest bırakın" buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن عبد الرَّحْمَن عَن ثَوْبَان ﵁

Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Muhammed b. Abdurrahman'dan, onun da Sevbân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre:

أَن رجلا أصَاب فَاحِشَة على عهد رَسُول الله ﷺ وَهُوَ مَرِيض على شفا موت فَأخْبر أَهله بِمَا صنع فَأمر النَّبِي ﷺ بقنو فِيهِ مائَة شِمْرَاخ فَضَربهُ ضَرْبَة وَاحِدَة

Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) zamanında bir adam ölümün eşiğinde bir hasta iken çirkin bir fiil (zina) işledi. Ailesine ne yaptığını haber verdi. Bunun üzerine Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) üzerinde yüz dalcığı olan bir hurma salkımı getirilmesini emretti ve onunla [hastaya] bir defa vurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سهل بن سعد أَن النَّبِي ﷺ أَتَى بشيخ قد ظَهرت عروقه قد زنى بِامْرَأَة فَضَربهُ بضغث فِيهِ مائَة شِمْرَاخ ضَرْبَة وَاحِدَة

Taberânî'nin Sehl b. Sa'd'dan rivayet ettiğine göre: Nebi'ye (sallallâhu aleyhi ve sellem) damarları belirginleşmiş [yaşlı], bir kadınla zina etmiş bir ihtiyar getirildi. [Nebi] üzerinde yüz dalcığı bulunan bir demetle ona bir defa vurdu.

أما قَوْله تَعَالَى: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نعم العَبْد}

Allah Teâlâ'nın: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ} “Şüphesiz biz onu sabırlı bulduk. O ne güzel kuldu!” kavline gelince:

أخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: أَيُّوب ﵇ رَأس الصابرين يَوْم الْقِيَامَة

İbn Asâkir'in İbn Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Eyyûb (aleyhisselâm) kıyamet gününde sabredenlerin önderidir."

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سعيد بن العَاصِي ﵁ قَالَ: نُودي أَيُّوب ﵇ يَا أَيُّوب لَوْلَا أفرغت مَكَان كل شَعْرَة مِنْك صبرا مَا صبرت

İbn Asâkir'in Saîd b. el-Âs'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb'a (aleyhisselâm): "Ey Eyyûb! Senden her bir kılın yerine sabır akıtmasaydım sabredemezdin" diye nida edildi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن لَيْث بن أبي سُلَيْمَان ﵁ قَالَ: قيل لأيوب ﵇ لَا تعجب بصبرك فلولا أَنِّي أَعْطَيْت مَوضِع كل شَعْرَة مِنْك صبرا مَا صبرت

İbn Asâkir'in Leys b. Ebî Süleym'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb'a (aleyhisselâm): "Sabrınla böbürlenme! Şayet ben senin her bir kılının yerine sabır vermemiş olsaydım sabredemezdin" denildi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَن امْرَأَة أَيُّوب قَالَت: يَا أَيُّوب إِنَّك رجل مجاب الدعْوَة فَادع الله أَن يشفيك فَقَالَ: وَيحك

Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre Eyyûb'un hanımı: "Ey Eyyûb! Sen duası kabul olunan bir adamsın; Allah'a dua et de sana şifa versin" dedi. Bunun üzerine [Eyyûb]: "Yazıklar olsun sana!"

كُنَّا فِي النعماء سبعين عَاما فدعينا نَكُون فِي الْبلَاء سبع سِنِين

"Biz yetmiş yıl nimet içinde yaşadık; bırak da yedi yıl da bela içinde bulunalım" dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: زَوْجَة أَيُّوب ﵇ رَحْمَة ﵂ بنت مِيشَا بن يُوسُف بن يَعْقُوب بن إِسْحَق بن إِبْرَاهِيم ﵈

İbn Asâkir'in Vehb b. Münebbih'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Eyyûb'un (aleyhisselâm) eşi Rahmet (radıyallâhu anhâ), İbrâhîm oğlu İshâk oğlu Ya'kûb oğlu Yûsuf oğlu Mîşâ'nın kızıdır (aleyhimüsselâm).

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ أَيُّوب ﵇ كلما أَصَابَهُ مُصِيبَة قَالَ: اللَّهُمَّ أَنْت أخذت وَأَنت أَعْطَيْت مهما تبقى نَفسك أحمدك على حسن بلائك

İbn Ebî Şeybe ve Ahmed'in ez-Zühd'de Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Eyyûb (aleyhisselâm) başına her bir musibet geldiğinde: "Allah'ım! Sen aldın, sen verdin. Yaşadığım müddetçe bana verdiğin güzel imtihandan ötürü sana hamdederim" derdi.

الْآيَات ٤٥ - ٤٨

45 - 48. Ayetler

أخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه كَانَ يقْرَأ {وَاذْكُر عبادنَا إِبْرَاهِيم} وَيَقُول: إِنَّمَا ذكر إِبْرَاهِيم ثمَّ ذكر بعده وَلَده

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ} şeklinde okur ve: "Yalnızca İbrâhîm zikredildi, ardından da onun evladı zikredildi" derdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم ﵁ أَنه قَرَأَ {وَاذْكُر عبادنَا} على الْجمع إِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o, [İbrâhîm, İshâk ve Ya'kûb'u] çoğul olarak: {وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ} “Kullarımız İbrâhim, İshak ve Ya'kub'u da an” şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {أولي الْأَيْدِي} قَالَ: الْقُوَّة فِي الْعِبَادَة {والأبصار} قَالَ: الْبَصَر فِي أَمر الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {أُولِي الْأَيْدِي} kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "İbadetteki güç"; {وَالْأَبْصَارِ} kavli hakkında ise: "Allah'ın emrindeki basiret" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير ﵁ {أولي الْأَيْدِي والأبصار}

Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) {أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ} “Güç ve basiret sahipleri” hakkında rivayet ettiğine göre,

قَالَ: أما الْيَد فَهُوَ الْقُوَّة فِي الْعَمَل وَأما الْأَبْصَار فالبصر مَا هم فِيهِ من أَمر دينهم

O şöyle demiştir: "El (el-yeyd) ameldeki güçtür; basiretler (el-ebsâr) ise dinlerine dair içinde bulundukları husustaki basirettir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد ﵁ {أولي الْأَيْدِي} قَالَ: الْقُوَّة فِي أَمر الله {والأبصار} قَالَ: الْعقل

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o, {أُولِي الْأَيْدِي} kavli hakkında: "Allah'ın emrindeki güç"; {وَالْأَبْصَارِ} kavli hakkında ise: "Akıl" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {أولي الْأَيْدِي والأبصار} قَالَ: أولي الْقُوَّة فِي الْعِبَادَة ونصراً فِي الدّين

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den (radıyallâhu anh) {أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ} “Güç ve basiret sahipleri” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "İbadette güç ve dinde basiret/yardım sahipleri" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِنَّا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدَّار} قَالَ: اخلصوا بذلك وبذكرهم دَار يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ} “Biz onları, ahiret yurdunu anma hasletiyle arındırıp tertemiz kıldık” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: "Bununla ve kıyamet günü yurdunu anmalarıyla ihlaslı kılındılar" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ {إِنَّا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدَّار} قَالَ: بِذكر الْآخِرَة وَلَيْسَ لَهُم هم وَلَا ذكر غَيرهَا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ} “Biz onları, ahiret yurdunu anma hasletiyle arındırıp tertemiz kıldık” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Ahireti anmalarıyladır; onların bundan başka bir gayesi ve anışı yoktur" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك ﵁ {إِنَّا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدَّار} قَالَ: لهَذِهِ أخلصهم الله تَعَالَى كَانُوا يدعونَ إِلَى الْآخِرَة وَإِلَى الله تَعَالَى

İbnü'l-Münzir'in Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ} “Biz onları, ahiret yurdunu anma hasletiyle arındırıp tertemiz kıldık” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "İşte bunun için Allah Teâlâ onları seçkin kıldı; zira onlar ahirete ve Allah Teâlâ'ya davet ederlerdi."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن {إِنَّا أخلصناهم بخالصة ذكرى الدَّار} قَالَ: بِفضل أهل الْجنَّة

Abd b. Humeyd'in Hasan'dan {إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ} “Biz onları, ahiret yurdunu anma hasletiyle arındırıp tertemiz kıldık” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: "Cennet ehlinin faziletiyle" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير {ذكرى الدَّار} قَالَ: عُقبى الدَّار

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiklerine göre o, {ذِكْرَى الدَّارِ} kavli hakkında: "Yurdun akıbeti/ahiret yurdu" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ وَالْيَسع خَفِيفَة

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan rivayet ettiğine göre o, [kelimeyi] şeddesiz olarak el-Yese' (وَالْيَسَعَ) şeklinde okumuştur.

وَعَن الْأَعْمَش أَنه قَرَأَ اليسع مُشَدّدَة

A'meş'ten de onun [kelimeyi] şeddeli olarak el-Leysea (اللَّيْسَعَ) şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir.

الْآيَات ٤٩ - ٦١

49 - 61. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله {جنَّات عدن مفتحة لَهُم الْأَبْوَاب} قَالَ: يرى ظَاهرهَا من بَاطِنهَا وباطنها من ظَاهرهَا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Hasan'dan {جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ} “Kapıları kendilerine ardına kadar açılmış Adn cennetleri vardır” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Dışı içinden, içi de dışından görülür.

يُقَال لَهَا انفتحي وانغلقي تكلمي فتفهم وتتكلم

Onlara 'Açıl!' ve 'Kapan!' denir; 'Konuş!' denilince anlar ve konuşur."