Binûn

Sâd Suresi — 7. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن كَعْب فِي قَوْله {وَعِنْدهم قاصرات الطّرف أتراب} قَالَ: قصرن طرفهن على أَزوَاجهنَّ فَلَا يردن غَيْرهنَّ {أتراب} قَالَ: سنّ وَاحِد

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Muhammed b. Ka'b'dan {وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ} “Yanlarında gözlerini sadece eşlerine çevirmiş yaşıt dilberler vardır” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Gözlerini eşlerine hasretmişlerdir, onlardan başkasını istemezler." {أَتْرَابٌ} “Yaşıtlar” kavli hakkında da: "Aynı yaştadırlar" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أتراب} قَالَ: أَمْثَال

İbn Ebî Hâtim ve el-Ba's ve'n-Nüşûr'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {أَتْرَابٌ} “Yaşıtlar” kavli hakkında: "Birbirine denk/benzer kimselerdir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِن هَذَا لرزقنا مَا لَهُ من نفاد} أَي من انْقِطَاع {هَذَا فليذوقوه حميم وغساق} قَالَ: كُنَّا نُحدث أَن الغساق مَا يسيل من بَين جلده ولحمه {وَآخر من شكله أَزوَاج} قَالَ: من نَحوه أَزوَاج من الْعَذَاب

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiklerine göre o, {إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ} “Şüphesiz bu, bizim bitip tükenmeyen rızkımızdır” kavli hakkında: "Yani kesintisi olmayan [rızkımızdır]" demiştir. {هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ} “İşte bu; kaynar su ve irindir, tatsınlar onu!” kavli hakkında: "Bize anlatılırdı ki gassâk (غساق), [cehennemliğin] derisi ile eti arasından akan şeydir" demiştir. {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ} “Ve onun türünden daha başka çift çift azaplar da vardır” kavli hakkında da: "Onun benzerinden çeşit çeşit azaplardır" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد عَن أبي رزين قَالَ: الغساق مَا يسيل من صديدهم

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve Abd b. Humeyd'in Ebû Razîn'den rivayet ettiklerine göre o: "Gassâk (غساق), onların irinlerinden akan şeydir" demiştir.

وَأخرج هناد عَن عَطِيَّة فِي قَوْله {وغساق} قَالَ: الَّذِي يسيل من جُلُودهمْ

Hennâd'ın Atiyye'den rivayet ettiğine göre o, {وَغَسَّاقٌ} “Ve irin” kavli hakkında: "Derilerinden akan şeydir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وغساق} قَالَ: الزَّمْهَرِير {وَآخر من شكله} قَالَ: نَحوه {أَزوَاج} قَالَ: ألوان من الْعَذَاب

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o, {وَغَسَّاقٌ} “Ve irin” kavli hakkında: "Zemherîrdir (dondurucu soğuktur)" demiştir. {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ} “Ve onun benzeri olan başkası” hakkında: "Onun dengi/misli" demiştir. {أَزْوَاجٌ} “Çiftler/türler” hakkında ise: "Azap çeşitleridir" demiştir.

وَأخرج هناد بن السّري فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: الغساق الَّذِي لَا يَسْتَطِيعُونَ أَن يذوقوه من شدَّة برده

Hennâd b. es-Serî ez-Zühd'de, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Gassâk, soğuğunun şiddetinden tatmaya güç yetiremedikleri şeydir."

وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الله بن بُرَيْدَة قَالَ: الغساق المنتن وَهُوَ بالطخاوية

İbn Cerîr'in Abdullah b. Büreyde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Gassâk, kokuşmuş/pis kokulu olandır ve bu [kelime] Tıhâvîce (bir lehçe) dilindedir."

وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن

Ahmed, Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Hâkim -ve sahih olduğunu belirtmiştir- ve İbn

مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن أبي سعيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو أَن دلو من غساق يُهْرَاقُ فِي الدُّنْيَا لأنتن أهل الدُّنْيَا

Merdevye ve el-Ba's ve'n-Nüşûr'da Beyhakî'nin Ebû Saîd'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Eğer gassâktan bir kova dünyaya dökülecek olsaydı, dünya ehlini kokuturdu."

وَأخرج ابْن جرير عَن كَعْب قَالَ {وغساق} عين فِي جَهَنَّم يسيل إِلَيْهَا حمة كل ذَات حمة من حَيَّة أَو عقرب أَو غَيرهَا فليستنقع

İbn Cerîr'in Ka'b'dan rivayet ettiğine göre o: "{وَغَسَّاقٌ} “Ve gassâk”, cehennemde bir pınardır ki yılan, akrep veya diğer her türlü zehirli hayvanın zehri oraya akar ve orada toplanır/göllenir" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَآخر من شكله أَزوَاج} قَالَ: الزَّمْهَرِير

Abdürrezzâk, Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Mes'ûd'dan {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ} “Ve onun türünden daha başka çift çift azaplar da vardır” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Zemherîrdir (dondurucu soğuktur)" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مرّة قَالَ: ذكرُوا الزَّمْهَرِير فَقَالَ عبد الله {وَآخر من شكله أَزوَاج} فَقَالُوا لعبد الله: إِن للزمهرير بردا فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة (لَا يذوقون فِيهَا بردا وَلَا شرابًا إِلَّا حميماً وغساقاً) (النبأ ٢٤ - ٢٥)

Abd b. Humeyd'in Mürre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Zemherîri andılar; bunun üzerine Abdullah [b. Mes'ûd] {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ} “Ve onun türünden daha başka çift çift azaplar da vardır” [ayetini okudu]. Abdullah'a: "Şüphesiz zemherîrde soğukluk vardır" dediler. O da şu ayeti okudu: {لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا} “Orada ne bir serinlik tadarlar ne de bir içecek! Ancak kaynar su ve irin tadarlar” (en-Nebe 24-25).

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله {وَآخر من شكله أَزوَاج} قَالَ: ألوان من الْعَذَاب

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Hasan'dan {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ} “Ve onun türünden daha başka çift çift azaplar da vardır” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Azap çeşitleridir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: ذكر الله الْعَذَاب فَذكر السلَاسِل والأغلال وَمَا يكون فِي الدُّنْيَا ثمَّ قَالَ {وَآخر من شكله أَزوَاج} قَالَ: آخر لم ير فِي الدُّنْيَا

İbn Cerîr'in Hasan'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah azabı zikretti; zincirleri, bukağıları ve dünyada olan şeyleri zikretti; sonra da {وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ} “Ve onun türünden daha başka çift çift azaplar da vardır” buyurdu. [Hasan]: "Dünyada görülmemiş başka bir [azap türüdür]" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد أَنه قَرَأَ وَآخر من شكله بِرَفْع الْألف وَنصب الْخَاء

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, [lafzı] elifin merfûluğu (ötresi/uzatılmaması) ve hâ harfinin fethasıyla (وَأُخَرُ مِنْ شَكْلِهِ) şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ وَآخر من شكله ممدودة مَنْصُوبَة الْألف

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan rivayet ettiğine göre o, [lafzı] elifi medli ve fethalı olarak (وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ) şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {هَذَا فَوْج مقتحم مَعكُمْ} إِلَى قَوْله {فبئس الْقَرار} قَالَ: هَؤُلَاءِ الأتباع يَقُولُونَهُ للرؤوس

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den {هَذَا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ} “İşte bu, sizinle birlikte [cehenneme] tıkılacak bir gruptur” kavlinden {فَبِئْسَ الْقَرَارُ} “Ne kötü bir karargâhtır orası!” kavline kadar olan kısım hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Bunu tâbî olanlar önderlerine söylerler" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {فزده عذَابا ضعفا فِي النَّار} قَالَ: أفاعي وحيات

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî'nin İbn Mes'ûd'dan {فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِي النَّارِ} “Ona ateşte kat kat azap ver!” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "Engerekler ve yılanlardır" demiştir.

الْآيَات ٦٢ - ٦٤

62 - 64. Ayetler

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَقَالُوا مَا لنا لَا نرى رجَالًا كُنَّا نعدهم من الأشرار} قَالَ: ذَلِك قَول أبي جهل بن هِشَام فِي النَّار: مَا لي لَا أرى بِلَالًا وَعمَّارًا وصهيباً وخباب وَفُلَانًا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Asâkir'in Mücâhid'den {وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ} “Ve derler ki: 'Kendilerini kötülerden saydığımız birtakım adamları niçin göremiyoruz?'” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Bu, Ebû Cehil b. Hişâm'ın ateşteyken: 'Bana ne oluyor da Bilâl'i, Ammâr'ı, Suheyb'i, Habbâb'ı ve falanı göremiyorum?' demesidir."

{أتخذناهم سخرياً} وَلَيْسوا كَذَلِك {أم زاغت عَنْهُم الْأَبْصَار} أم هم فِي النَّار وَلَا نراهم

{أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا} “Biz onları alaya mı almıştık?” oysa onlar öyle değillerdi, {أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ} “Yoksa gözler onlardan kaydı mı?” yani yoksa onlar ateşte de biz mi onları göremiyoruz?

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {مَا لنا لَا نرى رجَالًا كُنَّا نعدهم من الأشرار} قَالَ: عبد الله بن مَسْعُود وَمن مَعَه

İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den {مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ} “Kendilerini kötülerden saydığımız birtakım adamları niçin göremiyoruz?” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: "Abdullah b. Mes'ûd ve beraberindekilerdir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن شمر بن عَطِيَّة {وَقَالُوا مَا لنا لَا نرى رجَالًا} قَالَ أَبُو جهل فِي النَّار: أَيْن خباب أَيْن صُهَيْب أَيْن بِلَال أَيْن عمار

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Şimr b. Atiyye'den rivayet ettiklerine göre o, {وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا} “Ve derler ki: 'Birtakım adamları niçin göremiyoruz?'” kavli hakkında: "Ebû Cehil ateşteyken: 'Habbâb nerede? Suheyb nerede? Bilâl nerede? Ammâr nerede?' demiştir" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {وَقَالُوا مَا لنا لَا نرى رجَالًا كُنَّا نعدهم من الأشرار} قَالَ: فقدوا أهل الْجنَّة {أتخذناهم سخرياً أم زاغت عَنْهُم الْأَبْصَار} قَالَ: أم هم مَعنا فِي النَّار وَلَا نراهم {زاغت} أبصارنا عَنْهُم فَلم ترهم حِين أدخلُوا النَّار

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den rivayet ettiklerine göre o, {وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ} “Ve derler ki: 'Kendilerini kötülerden saydığımız birtakım adamları niçin göremiyoruz?'” kavli hakkında şöyle demiştir: "Cennet ehlini arayıp bulamadılar. {أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ} “Biz onları alaya mı almıştık, yoksa gözler onlardan kaydı da [onun için mi göremiyoruz]?” kavli hakkında: 'Yoksa onlar bizimle birlikte ateşteler de biz mi onları göremiyoruz? Ateşe sokulduklarında gözlerimiz onlardan kaydı da onları görmedi mi?' [demektir]" demiştir.

الْآيَات ٦٥ - ٦٦

65 - 66. Ayetler

أخرج النَّسَائِيّ وَمُحَمّد بن نصر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَامَ من اللَّيْل قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله الْوَاحِد القهار رب السَّمَوَات وَالْأَرْض وَمَا بَينهمَا الْعَزِيز الْغفار

Nesâî, Muhammed b. Nasr ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Âişe'den (radıyallâhu anhâ) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) gece kalktığında şöyle derdi: "Tek ve mutlak kahredici olan, göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbi, Azîz ve Gaffâr olan Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur."

من آيَة ٦٧ - ٧٠

67 - 70. Ayetler

أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو نصر السجْزِي فِي

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû Nasr es-Siczî

الإِبانة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قل هُوَ نبأ عَظِيم} قَالَ: الْقُرْآن

el-İbâne'de Mücâhid'den {قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ} “De ki: O büyük bir haberdir” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o: "[Bu büyük haber] Kur'an'dır" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد فِي الابانة وَمُحَمّد بن نصر فِي كتاب الصَّلَاة وَابْن جرير عَن قَتَادَة {قل هُوَ نبأ عَظِيم} قَالَ: إِنَّكُم تراجعون نبأ عَظِيما فأعقلوه عَن الله {مَا كَانَ لي من علم بالملإِ الْأَعْلَى إِذْ يختصمون} قَالَ: هم الْمَلَائِكَة ﵈ كَانَت خصومتهم فِي شَأْن آدم ﵇ (إِذْ قَالَ رَبك للْمَلَائكَة إِنِّي جَاعل فِي الأَرْض خَليفَة قَالُوا أَتجْعَلُ فِيهَا من يفْسد فِيهَا ويسفك المَاء) إِلَى قَوْله (إِنِّي خَالق بشرا من طين فَإِذا سوّيته ونفخت فِيهِ من روحي فقعوا لَهُ ساجدين) (الْبَقَرَة ٣٠) فَفِي هَذَا اخْتصم الْمَلأ الْأَعْلَى

Abd b. Humeyd el-İbâne'de, Muhammed b. Nasr Kitâbü's-Salât'ta ve İbn Cerîr'in Katâde'den rivayet ettiklerine göre o, {قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ} “De ki: O büyük bir haberdir” kavli hakkında: "Siz büyük bir habere muhatap oluyorsunuz, onu Allah'tan [geldiği şekilde] akledip kavrayın!" demiştir. {مَا كَانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ} “Onlar tartışırlarken Mele-i A'lâ (yüce meclis) hakkında hiçbir bilgim yoktu” kavli hakkında ise şöyle demiştir: "Onlar meleklerdir (aleyhimüsselâm). Onların tartışması Âdem (aleyhisselâm) hakkındaydı: {إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ} “Hani Rabbin meleklere: 'Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım' demişti. Onlar: 'Orada fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?' dediler” ayetinden {إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ} “Ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu şekillendirip içine ruhumdan üflediğim zaman hemen onun için secdeye kapanın!” (el-Bakara 30) kavline kadar [zikredilen husustur]. İşte Mele-i A'lâ bu konuda tartışmıştı."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مَا كَانَ لي من علم بالملإِ الْأَعْلَى} قَالَ: الْمَلَائِكَة حِين شووروا فِي خلق آدم ﵇ فاختصموا فِيهِ: قَالُوا أَتجْعَلُ فِي الأَرْض خَليفَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {مَا كَانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى} “Mele-i A'lâ (yüce meclis) hakkında hiçbir bilgim yoktu” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Âdem'in (aleyhisselâm) yaratılması hususunda kendilerine danışıldığında meleklerdir; bu konuda tartışıp: 'Yeryüzünde bir halife mi yaratacaksın?' demişlerdi."

وَأخرج مُحَمَّد بن نصر فِي كتاب الصَّلَاة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مَا كَانَ لي من علم بالملإِ الْأَعْلَى إِذْ يختصمون} قَالَ: هِيَ الْخُصُومَة فِي شَأْن آدم {أَتجْعَلُ فِيهَا من يفْسد فِيهَا}

Muhammed b. Nasr Kitâbü's-Salât'ta, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {مَا كَانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ} “Onlar tartışırlarken Mele-i A'lâ (yüce meclis) hakkında hiçbir bilgim yoktu” kavli hakkında rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Bu, Âdem hakkındaki {أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا} “Orada bozgunculuk yapacak birini mi yaratacaksın?” tartışmasıdır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: هَل تَدْرُونَ فيمَ يخْتَصم الملاء الْأَعْلَى قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: يختصمون فِي الْكَفَّارَات الثَّلَاث

Abd b. Humeyd'in Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Mele-i A'lâ'nın ne hakkında tartıştığını bilir misiniz?" buyurdu. 'Allah ve Resûlü daha iyi bilir' dediler. O da: "Şu üç kefaret hakkında tartışırlar:" buyurdu.

اسباغ الْوضُوء فِي المكروهات وَالْمَشْي على الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

"Zorluklara/hoşlanılmayan durumlara rağmen abdesti tastamam almak, cemaatlere adımlarla yürümek ve namazdan sonra [diğer] namazı beklemek."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَمُحَمّد بن نصر ﵁ فِي كتاب الصَّلَاة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَتَانِي رَبِّي اللَّيْلَة فِي أحسن صُورَة أَحْسبهُ قَالَ فِي الْمَنَام قَالَ: يَا مُحَمَّد هَل تَدْرِي فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت لَا

Abdürrezzâk, Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî -ve hasen olduğunu belirtmiştir- ve Kitâbü's-Salât'ta Muhammed b. Nasr'ın (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Rabbim bu gece bana en güzel sûrette geldi -sanırım 'rüyada' dedi- ve: 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ'nın ne hakkında tartıştığını bilir misin?' buyurdu. 'Hayır' dedim."

فَوضع يَده بَين كَتِفي حَتَّى وجدت بردهَا بَين ثديي أَو فِي نحري فَعلمت مَا فِي السَّمَوَات وَمَا فِي الأَرْض ثمَّ قَالَ: يَا مُحَمَّد هَل تَدْرِي فيمَ يخْتَصم الملاء الْأَعْلَى قلت: نعم

"[Bunun üzerine] elini iki omzumun arasına koydu; öyle ki serinliğini göğsümün arasında veya boğaz çukurumda hissettim. Böylece göklerde ve yerde ne varsa bildim. Sonra: 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ'nın ne hakkında tartıştığını bilir misin?' buyurdu. 'Evet' dedim."

فِي الْكَفَّارَات والمكث فِي الْمَسْجِد بعد الصَّلَوَات وَالْمَشْي على الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات واسباغ الْوضُوء فِي المكاره وَمن فعل ذَلِك عَاشَ بِخَير وَكَانَ من خطيئته كَيَوْم وَلدته أمه وَقل يَا مُحَمَّد إِذا صليت: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك فعل

"'Kefaretler hakkında: Namazlardan sonra mescitte beklemek, cemaatlere adımlarla yürümek ve zorluklara rağmen abdesti tastamam almak. Kim bunları yaparsa hayırla yaşar, [hayırla ölür] ve günahlarından annesinden doğduğu günkü gibi [arınıp tertemiz] olur.' Ve [Rabbim]: 'Ey Muhammed! Namaz kıldığın zaman şöyle de: Allahım! Senden hayırları işlemeyi,"

الْخيرَات وَترك الْمُنْكَرَات وَحب الْمَسَاكِين وَإِذا أردْت بعبادك فتْنَة فاقبضني إِلَيْك غير مفتون

"kötülükleri terk etmeyi, yoksulları sevmeyi dilerim. Kullarına bir fitne murat ettiğin zaman, fitneye düşürülmeksizin canımı al!' [buyurdu]."

قَالَ: والدرجات

"Dedi ki: 'Dereceler ise:'"

افشاء السَّلَام واطعام الطَّعَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

"Selamı yaymak, yemek yedirmek ve insanlar uykudayken gece namaz kılmaktır."

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَمُحَمّد بن نصر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن معَاذ بن جبل ﵁ قَالَ: احْتبسَ عَنَّا رَسُول الله ﷺ ذَات غَدَاة من صَلَاة الصُّبْح حَتَّى كدنا نتراءى عين الشَّمْس فَخرج سَرِيعا فثوّب بِالصَّلَاةِ فصلى رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا سلم دَعَا بِسَوْطِهِ فَقَالَ: على مَصَافكُمْ كَمَا أَنْتُم

Tirmizî -ve sahih olduğunu belirtmiştir-, Muhammed b. Nasr, Taberânî, Hâkim ve İbn Merdevye'nin Muâz b. Cebel'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bir sabah Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sabah namazına gelmekte gecikti; öyle ki neredeyse güneşin doğuşunu görecektik. Derken aceleyle çıktı, kamet getirildi ve Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) namazı kıldırdı. Selam verince kamçısını istedi ve: "Olduğunuz gibi saflarınızda durun!" dedi.

ثمَّ انْفَتَلَ إِلَيْنَا ثمَّ قَالَ: أما أَنِّي أحدثكُم مَا حَبَسَنِي عَنْكُم الْغَدَاة

Sonra bize doğru döndü ve şöyle buyurdu: "Bu sabah beni sizden alıkoyan şeyi size haber vereyim:"

إِنِّي قُمْت اللَّيْلَة فَقُمْت وَصليت مَا قدر لي ونعست فِي صَلَاتي حَتَّى استثقلت فَإِذا أَنا بربي ﵎ فِي أحسن صُورَة فَقَالَ: يَا مُحَمَّد قلت لبيْك رَبِّي قَالَ: فيمَ يخْتَصم الملاء الْأَعْلَى قلت: لَا أَدْرِي

"Ben bu gece kalktım, abdest aldım ve takdir edildiği kadar namaz kıldım. Namazım esnasında uyukladım ve nihayet üzerime bir ağırlık çöktü. Bir de baktım ki Rabbim (tebâreke ve teâlâ) en güzel sûrette tecelli etmişti. 'Ey Muhammed!' buyurdu. 'Buyur Rabbim!' dedim. 'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' dedi. 'Bilmiyorum' dedim."

فَوضع كَفه بَين كَتِفي فَوجدت برد أنامله بَين ثديي فتجلى لي كل شَيْء وعرفته فَقَالَ: يَا مُحَمَّد قلت لبيْك رب قَالَ: فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت: فِي الدَّرَجَات وَالْكَفَّارَات فَقَالَ: مَا الدَّرَجَات فَقلت: اطعام الطَّعَام وإفشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

"Bunun üzerine avucunu iki omzumun arasına koydu; parmak uçlarının serinliğini göğsümün arasında hissettim. Böylece bana her şey apaçık oldu ve [onları] bildim. 'Ey Muhammed!' buyurdu. 'Buyur Rabbim!' dedim. 'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu. 'Dereceler ve kefaretler hakkında' dedim. 'Dereceler nedir?' buyurdu. 'Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır' dedim."

قَالَ: صدقت فَمَا الْكَفَّارَات قلت: اسباغ الْوضُوء فِي المكاره وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة وَنقل الاقدام إِلَى الْجَمَاعَات

"Buyurdu ki: 'Doğru söyledin. Peki kefaretler nedir?' Dedim ki: 'Zorluklara rağmen abdesti tastamam almak, namazın ardından [öbür] namazı beklemek ve cemaatlere doğru adımları atmaktır.'"

قَالَ: صدقت قل يَا مُحَمَّد: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك فعل الْخيرَات وَترك الْمُنْكَرَات وَحب الْمَسَاكِين وَإِن تغْفر لي وترحمني وَإِذا أردْت بعبادك فتْنَة فاقبضني إِلَيْك غير مفتون

"Buyurdu ki: 'Doğru söyledin. De ki ey Muhammed: Allahım! Senden hayırları işlemeyi, kötülükleri terk etmeyi, yoksulları sevmeyi, beni bağışlamanı ve bana merhamet etmeni dilerim. Kullarına bir fitne murat ettiğin zaman, fitneye düşürülmeksizin canımı al!'"

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك حبك وَحب من أحبك وَحب عمل يقربنِي إِلَى حبك

"'Allahım! Senden sevgini, seni sevenlerin sevgisini ve beni senin sevgine yaklaştıracak amelin sevgisini dilerim.'"

قَالَ النَّبِي ﷺ: تُعَلِّمُوهُنَّ وادرسوهن فانهن حق

Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Onları öğrenin ve aranızda müzakere edip ders yapın; zira onlar haktır."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن سَمُرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله تجلى لي فِي أحسن صُورَة فَسَأَلَنِي فيمَ يخْتَصم الْمَلَائِكَة قلت: يَا رب مَا لي بِهِ علم

Taberânî es-Sünne'de ve İbn Merdevye'nin Câbir b. Semüre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz Allah bana en güzel sûrette tecelli etti ve bana meleklerin ne hakkında tartıştıklarını sordu. Ben de: 'Ey Rabbim! Bu konuda hiçbir bilgim yoktur' dedim."

فَوضع يَده بَين كَتِفي حَتَّى وجدت بردهَا بَين ثديي فَمَا سَأَلَني عَن شَيْء إِلَّا عَلمته قلت: فِي الدَّرَجَات وَالْكَفَّارَات واطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام)

"Bunun üzerine elini iki omzumun arasına koydu; hatta elinin serinliğini göğsümün arasında hissettim. Bana sorduğu her şeyi bildim. 'Dereceler ve kefaretler, yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır' dedim."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: رَأَيْت رَبِّي فِي أحسن صُورَة قَالَ: يَا مُحَمَّد فَقلت لبيْك رَبِّي

Taberânî es-Sünne'de ve İbn Merdevye'nin Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Rabbimi en güzel sûrette gördüm. 'Ey Muhammed!' buyurdu. Ben de: 'Buyur Rabbim!'

وسعيدك ثَلَاث مَرَّات

"ve emrindeyim' dedim —[bunu] üç defa [tekrarladım]—."

قَالَ: هَل تَدْرِي فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت: لَا

"'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor biliyor musun?' buyurdu. 'Hayır' dedim."

فَوضع يَده بَين كَتِفي فَوجدت بردهَا بَين ثديي ففهمت الَّذِي سَأَلَني عَنهُ فَقلت: نعم يَا رب

"Bunun üzerine elini iki omzumun arasına koydu; elinin serinliğini göğsümün arasında hissettim ve bana sorduğu şeyi anladım. 'Evet ey Rabbim!'"

يختصمون فِي الدَّرَجَات وَالْكَفَّارَات

"'Dereceler ve kefaretler hakkında tartışıyorlar' dedim."

قلت: الدَّرَجَات: اسباغ الْوضُوء بالسبرات وَالْمَشْي على الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة وَالْكَفَّارَات: اطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

"Dedim ki: 'Dereceler: Soğuk günlerde abdesti tastamam almak, cemaatlere yürüyerek gitmek ve namazın ardından [öbür] namazı beklemektir. Kefaretler ise: Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır.'"

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة والشيرازي فِي الألقاب وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس ﵁ قَالَ: أَصْبَحْنَا يَوْمًا فَأَتَانَا رَسُول الله ﷺ فَأخْبرنَا فَقَالَ: أَتَانِي رَبِّي البارحة فِي مَنَامِي فِي أحسن صُورَة فَوضع يَده بَين ثدي وَبَين كَتِفي فَوجدت بردهَا بَين ثديي فعلمني كل شَيْء قَالَ: يَا مُحَمَّد قلت: لبيْك رب وَسَعْديك قَالَ: هَل تَدْرِي فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت: نعم يَا رب فِي الْكَفَّارَات والدرجات قَالَ: فَمَا الْكَفَّارَات قلت: افشاء السَّلَام وإطعام الكعام وَالصَّلَاة وَالنَّاس نيام

Taberânî es-Sünne'de, Şîrâzî el-Elkâb'da ve İbn Merdevye'nin Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bir gün sabahladığımızda Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanımıza gelip bize haber vererek şöyle buyurdu: "Dün gece Rabbim rüyamda bana en güzel sûrette geldi. Elini göğsümün ve iki omzumun arasına koydu, elinin serinliğini göğsümün arasında hissettim ve bana her şeyi bildirdi. 'Ey Muhammed!' buyurdu. 'Buyur Rabbim, emrindeyim!' dedim. 'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor biliyor musun?' buyurdu. 'Evet ey Rabbim, kefaretler ve dereceler hakkında' dedim. 'Kefaretler nedir?' buyurdu. 'Selamı yaymak, yemek yedirmek ve insanlar uykudayken namaz kılmaktır' dedim."

قَالَ: فَمَا الدَّرَجَات قلت: اسباغ الْوضُوء فِي المكروهات وَالْمَشْي على الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

"'Peki dereceler nedir?' buyurdu. 'Zorluklara [ve hoşlanılmayan durumlara] rağmen abdesti tastamam almak, cemaatlere yürüyerek gitmek ve namazın ardından [öbür] namazı beklemektir' dedim."

وَأخرج ابْن نصر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ أَتَانِي رَبِّي فِي أحسن صُورَة فَقَالَ: يَا مُحَمَّد فَقلت: لبيْك وَسَعْديك

İbn Nasr, Taberânî ve İbn Merdevye'nin Ebû Ümâme'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Rabbim bana en güzel sûrette geldi ve: 'Ey Muhammed!' buyurdu. 'Buyur [Rabbim], emrindeyim!' dedim."

قَالَ: فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت لَا أَدْرِي فَوضع يَده بَين ثديي فَعلمت فِي مَنَامِي ذَلِك مَا سَأَلَني عَنهُ من أَمر الدُّنْيَا وَالْآخِرَة فَقَالَ: فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى فَقلت فِي الدَّرَجَات وَالْكَفَّارَات فَأَما الدَّرَجَات: فاسباغ الْوضُوء فِي السبرات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

"'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu. 'Bilmiyorum' dedim. Bunun üzerine elini göğsümün arasına koydu; o rüyamda bana dünya ve ahiret işlerine dair sorduğu şeyi bildim. 'Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu. 'Dereceler ve kefaretler hakkında' dedim. Dereceler: Soğuk günlerde abdesti tastamam almak ve namazın ardından [öbür] namazı beklemektir."

قَالَ: صدقت من فعل ذَلِك عَاشَ بِخَير وَمَات بِخَير وَكَانَ من خطيئته كَيَوْم وَلدته أمه

"Buyurdu ki: 'Doğru söyledin. Kim bunları yaparsa hayırla yaşar, hayırla ölür ve günahlarından annesinden doğduğu günkü gibi [arınmış] olur.'"

وَأما الْكَفَّارَات: فاطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَطيب الْكَلَام وَالصَّلَاة وَالنَّاس نيام

"'Kefaretler ise: Yemek yedirmek, selamı yaymak, güzel söz söylemek ve insanlar uykudayken namaz kılmaktır.'"

ثمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك فعل الْحَسَنَات وَترك السَّيِّئَات وَحب الْمَسَاكِين ومغفرة وَأَن تتوب عليّ وَإِذا أردْت فِي قوم فتْنَة فنجني غير مفتون

"Sonra [şöyle dua etmemi] buyurdu: 'Allahım! Senden hayırları işlemeyi, kötülükleri terk etmeyi, yoksulları sevmeyi, bağışlanmayı ve tevbemi kabul etmeni dilerim. Bir toplulukta bir fitne murat ettiğin zaman beni fitneye düşürülmeksizin kurtar!'"

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن طَارق بن شهَاب ﵁ قَالَ: سَأَلَ رَسُول الله ﷺ فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قَالَ: فِي الدَّرَجَات وَالْكَفَّارَات

Taberânî ve İbn Merdevye'nin Târık b. Şihâb'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?" diye soruldu. O da: "Dereceler ve kefaretler hakkında" buyurdu.

فَأَما

[Ve devamla şöyle buyurdu:] "Şöyle ki;

الدَّرَجَات: فاطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

Dereceler: Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır."

وَأما الْكَفَّارَات: فاسباغ الْوضُوء فِي السبرات وَنقل الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

"Kefaretler ise: Soğuk günlerde abdesti tastamam almak, cemaatlere doğru adımları atmak ve namazın ardından [öbür] namazı beklemektir.'"

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عدي بن حَاتِم ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لما سري بِي إِلَى السَّمَاء السَّابِعَة قَالَ: يَا مُحَمَّد فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى فَذكر الحَدِيث

İbn Merdevye'nin Adiy b. Hâtim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Yedinci semaya yürütüldüğüm zaman [Rabbim]: 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu..." deyip hadisi zikretti.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة والخطيب عَن أبي عُبَيْدَة بن الْجراح ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لما كَانَ لَيْلَة أسرِي بِي رَأَيْت رَبِّي ﷿ فِي أحسن صُورَة فَقَالَ: يَا مُحَمَّد فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت: فِي الْكَفَّارَات والدرجات

Taberânî es-Sünne'de ve Hatîb'in Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Nebi (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Gece yürütüldüğüm gece Rabbimi (azze ve celle) en güzel sûrette gördüm. 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu. 'Kefaretler ve dereceler hakkında' dedim."

قَالَ: وَمَا الْكَفَّارَات قلت: اسباغ الْوضُوء فِي السبرات وَنقل الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة قَالَ: فَمَا الدَّرَجَات قلت: اطعام الطَّعَام وإفشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

"'Kefaretler nedir?' buyurdu. 'Soğuk günlerde abdesti tastamam almak, cemaatlere doğru adımları atmak ve namazın ardından [öbür] namazı beklemektir' dedim. 'Peki dereceler nedir?' buyurdu. 'Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır' dedim."

ثمَّ قَالَ: قل

Sonra: "De ki" buyurdu.

قلت: فَمَا أَقُول قَالَ: قل اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك عملا بِالْحَسَنَاتِ وَترك الْمُنْكَرَات وَإِذا أردْت بِقوم فتْنَة وَأَنا فيهم فاقبضني إِلَيْك غير مفتون

Dedim ki: "Ne diyeyim?" Şöyle buyurdu: "De ki: Allahım! Senden iyiliklerle amel etmeyi, kötülükleri terk etmeyi dilerim; bir topluluğa bir fitne murat ettiğinde ve ben de onların arasındayken, fitneye düşürülmeksizin canımı al!"

وَأخرج مُحَمَّد بن نصر فِي كتاب الصَّلَاة وَالطَّبَرَانِيّ فِي السّنة عَن عبد الرَّحْمَن بن عَابس الْحَضْرَمِيّ ﵁ قَالَ: صلى بِنَا رَسُول الله ﷺ ذَات غَدَاة فَقَالَ لَهُ قَائِل: مَا رَأَيْنَاك أَسْفر وَجها مِنْك الْغَدَاة قَالَ: وَمَا لي لَا أكون كَذَلِك وَقد رَأَيْت رَبِّي ﷿ فِي أحسن صُورَة فَقَالَ: فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى يَا مُحَمَّد فَقلت: فِي الْكَفَّارَات

Muhammed b. Nasr Kitâbü's-Salât'ta ve Taberânî es-Sünne'de Abdurrahman b. Âbis el-Hadramî'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir sabah bize namaz kıldırdı. Biri ona: "Bu sabahki kadar yüzünün parıldadığını hiç görmemiştik" dedi. O da: "Nasıl öyle olmayayım ki! Rabbimi (azze ve celle) en güzel sûrette gördüm de: 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor?' buyurdu. Ben de: 'Kefaretler hakkında' dedim" buyurdu.

قَالَ: وَمَا هن قلت: الْمَشْي على الاقدام إِلَى الْجَمَاعَات وَالْجُلُوس فِي الْمَسَاجِد لانتظار الصَّلَوَات وَوضع الْوضُوء أماكنه فِي الْمَكَان قَالَ: وفيم قلت: فِي الدَّرَجَات

"'Onlar nedir?' buyurdu. 'Cemaatlere yürüyerek gitmek, namazları beklemek için mescitlerde oturmak ve [zor] şartlarda abdest suyunu yerli yerine ulaştırmaktır' dedim. 'Daha ne hakkında [tartışıyorlar]?' buyurdu. 'Dereceler hakkında' dedim."

قَالَ: وَمَا هن قَالَ: اطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَالصَّلَاة بِاللَّيْلِ وَالنَّاس نيام

"'Onlar nedir?' buyurdu. 'Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken geceleyin namaz kılmaktır' dedi."

ثمَّ قَالَ: يَا مُحَمَّد قل اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك الطَّيِّبَات وَترك الْمُنْكَرَات وَحب الْمَسَاكِين فو الَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إنَّهُنَّ حق

Sonra: "Ey Muhammed! Şöyle de: Allahım! Senden güzel amelleri işlemeyi, kötülükleri terk etmeyi ve yoksulları sevmeyi dilerim" buyurdu. Nefsim elinde olana yemin olsun ki bunlar haktır.

وَأخرج ابْن نصر وَالطَّبَرَانِيّ فِي السّنة عَن ثَوْبَان ﵁ قَالَ خرج إِلَيْنَا رَسُول الله ﷺ بعد صَلَاة الصُّبْح فَقَالَ: إِن رَبِّي ﷿ أَتَانِي اللَّيْلَة فِي أحسن صُورَة فَقَالَ لي: يَا مُحَمَّد هَل تَدْرِي فيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى فَقلت: لَا أعلم يَا رب

İbn Nasr ve Taberânî es-Sünne'de Sevbân'dan (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sabah namazından sonra yanımıza çıkıp şöyle buyurdu: "Rabbim (azze ve celle) bu gece bana en güzel sûrette geldi ve bana: 'Ey Muhammed! Mele-i A'lâ ne hakkında tartışıyor biliyor musun?' buyurdu. Ben de: 'Bilmiyorum ey Rabbim' dedim."

قَالَ فَوضع كفيه بَين كَتِفي حَتَّى وجدت أنامله فِي صَدْرِي فتجلى لي بَين السَّمَاء وَالْأَرْض قلت: نعم يَا رب يختصمون فِي الْكَفَّارَات والدرجات قَالَ: فَمَا الدَّرَجَات قلت: اطعام الطَّعَام وافشاء السَّلَام وَقيام اللَّيْل وَالنَّاس نيام

Buyurdu ki: "Bunun üzerine iki avucunu iki omzumun arasına koydu; hatta parmak uçlarını göğsümde hissettim ve gök ile yer arasındaki her şey bana apaçık oldu. 'Evet ey Rabbim! Kefaretler ve dereceler hakkında tartışıyorlar' dedim. 'Peki dereceler nedir?' buyurdu. 'Yemek yedirmek, selamı yaymak ve insanlar uykudayken gece kıyama kalkmaktır' dedim."

وَأما الْكَفَّارَات: فمشي على الْأَقْدَام إِلَى الْجَمَاعَات واسباغ الْوضُوء فِي الكراهيات وجلوس فِي الْمَسَاجِد خلف الصَّلَوَات

"'Kefaretler ise: Cemaatlere yürüyerek gitmek, zorluklara [ve hoşlanılmayan hallere] rağmen abdesti tastamam almak ve namazların ardından mescitlerde oturmaktır.'"

ثمَّ قَالَ: يَا مُحَمَّد قل يسمع وسل تعطه وَاشْفَعْ تشفع قلت: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك فعل الْخيرَات وَترك الْمُنْكَرَات وَحب الْمَسَاكِين وَإِن تغْفر لي وترحمني وَإِذا أردْت فِي قوم فتْنَة فتوفني إِلَيْك وَأَنا غير مفتون

Sonra: "Ey Muhammed! Söyle işitilsin, iste sana verilsin, şefaat et şefaatin kabul edilsin!" buyurdu. Dedim ki: "Allahım! Senden hayırları işlemeyi, kötülükleri terk etmeyi, yoksulları sevmeyi, beni bağışlamanı ve bana merhamet etmeni dilerim. Bir toplulukta fitne murat ettiğin zaman, beni fitneye düşürülmemiş olarak vefat ettirip huzuruna al!"

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك حبك وَحب من أحبك وَحب عمل يبلغنِي إِلَى حبك

"Allahım! Senden sevgini, seni sevenlerin sevgisini ve beni senin sevgine ulaştıracak amelin sevgisini dilerim."

الْآيَات ٧١ - ٧٤

71-74. Ayetler

أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مَا كَانَ لي من علم بالملإِ الْأَعْلَى إِذْ يختصمون} {إِذْ قَالَ رَبك للْمَلَائكَة} قَالَ: هَذِه الْخُصُومَة

İbn Merdevye'nin İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiğine göre o, {مَا كَانَ لي من علم بالملإِ الْأَعْلَى إِذْ يختصمون} “Onlar tartışırlarken Mele-i A'lâ hakkında hiçbir bilgim yoktu” [ve] {إِذْ قَالَ رَبك للْمَلَائكَة} “Hani Rabbin meleklere şöyle demişti...” ayetleri hakkında: "İşte tartışma budur" demiştir.

من آيَة ٧٥ - ٨٣

75-83. Ayetler

أخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة الْجنَّة وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عبد الله بن الْحَارِث ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خلق الله ثَلَاثَة أَشْيَاء بِيَدِهِ

İbn Ebi'd-Dünyâ Sıfatü'l-Cenne'de, Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de ve Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Abdullah b. el-Hâris'ten (radıyallâhu anh) rivayet ettiklerine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Allah üç şeyi bizzat Kendi eliyle yarattı:

خلق آدم بِيَدِهِ وَكتب التَّوْرَاة بِيَدِهِ وغرس الفردوس بِيَدِهِ

Âdem'i Kendi eliyle yarattı, Tevrat'ı Kendi eliyle yazdı ve Firdevs cennetini Kendi eliyle dikip yetiştirdi."

ثمَّ قَالَ: وَعِزَّتِي لَا يسكنهَا مدمن خمر وَلَا ديوث

Sonra: "İzzetime andolsun ki oraya içki müptelası da deyyus da yerleşemez" buyurdu.

قَالُوا: يَا رَسُول الله قد عرفنَا مدمن الْخمر فَمَا الديوث قَالَ: الَّذِي يُشِير لأَهله السوء

'Ey Allah'ın Resûlü! İçki müptelasını bildik, peki deyyus kimdir?' dediler. 'Ailesi hakkında kötülüğe göz yuman kimsedir' buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: خلق الله أَرْبعا بِيَدِهِ

İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de ve Beyhakî'nin İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: "Allah dört şeyi Kendi eliyle yarattı:

الْعَرْش وجنات عدن والقلم وآدَم

Arş, Adn cennetleri, Kalem ve Âdem.

ثمَّ قَالَ لكل شَيْء كن فَكَانَ

Sonra [diğer] her şey için 'Ol' dedi, o da hemen oluverdi."

واحتجب من خلقه بأَرْبعَة

"Ve yarattıklarından dört şeyle perdelendi:

بِنَار وظلمة وَنور []

Ateş, karanlık ve nur ile. []"

وَأخرج هناد عَن ميسرَة ﵁ قَالَ: خلق الله أَرْبَعَة بِيَدِهِ

Hennâd'ın Meysere'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Allah dört şeyi Kendi eliyle yarattı:

خلق آدم بِيَدِهِ وَكتب التَّوْرَاة بِيَدِهِ وغرس جنَّة عدن بِيَدِهِ وَخلق الْقَلَم بِيَدِهِ

Âdem'i Kendi eliyle yarattı, Tevrat'ı Kendi eliyle yazdı, Adn cennetini Kendi eliyle dikip yetiştirdi ve Kalem'i Kendi eliyle yarattı."

وَأخرج هناد عَن إِبْرَاهِيم ﵁

Hennâd'ın İbrâhim'den (radıyallâhu anh) rivayet ettiğine göre...

مثله

...benzerini [rivayet etmiştir].

وَأخرج عبد بن حميد عَن كَعْب قَالَ: إِن الله لم يخلق بِيَدِهِ إِلَّا ثَلَاثَة أَشْيَاء

Abd b. Humeyd'in Kâ'b'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Şüphesiz Allah, Kendi eliyle sadece üç şey yaratmıştır:

خلق آدم بِيَدِهِ وَكتب التَّوْرَاة بِيَدِهِ وغرس جنَّة عدن بِيَدِهِ

Âdem'i Kendi eliyle yarattı, Tevrat'ı Kendi eliyle yazdı ve Adn cennetini Kendi eliyle dikip yetiştirdi."