وَفِي لفظ بدجناء أَرض الْهِنْد
Bir lafızda da: 'Hindistan toprağındaki Dücnâ'ya [indirildi]' şeklindedir.
وَأخرج ابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ عَليّ بن أبي طَالب: أطيب ريح الأَرْض الْهِنْد
İbn Cerîr, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, el-Beyhakî el-Ba's'ta ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Ali b. Ebî Tâlib şöyle dedi: 'Yeryüzünün en hoş kokulu yeri Hindistan'dır.
أهبط بهَا آدم فعلق رِيحهَا من شجر الْجنَّة
Âdem oraya indirildi de onun kokusu cennet ağacından [oraya] sindi.'
وَأخرج ابْن سعد وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أهبط آدم بِالْهِنْدِ وحوّاء بجدة فجَاء فِي طلبَهَا حَتَّى أَتَى جمعا فازدلفت إِلَيْهِ حوّاء
İbn Sa'd ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem Hindistan'a, Havvâ ise Cidde'ye indirildi. Âdem onu aramak için geldi ve nihayet Cem'e vardı; Havvâ da ona yaklaştı.
فَلذَلِك سميت الْمزْدَلِفَة واجتمعا بِجمع فَلذَلِك سميت جمعا
Bu yüzden oraya Müzdelife dendi. Cem'de bir araya geldiler, bu yüzden de oraya Cem' dendi.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن رَجَاء بن أبي سَلمَة قَالَ: أهبط آدم يَدَيْهِ على رُكْبَتَيْهِ مطأطئاً رَأسه وأهبط إِبْلِيس مشبكاً بَين أَصَابِعه رَافعا رَأسه إِلَى السَّمَاء
İbn Ebî Hâtim, Recâ b. Ebî Seleme'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem elleri dizleri üzerinde, başı öne eğik olarak indirildi; İblis ise parmaklarını birbirine kenetlemiş, başını göğe kaldırmış olarak indirildi.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن حميد بن هِلَال قَالَ: إِنَّمَا كره التخصر فِي الصَّلَاة لِأَن إِبْلِيس أهبط متخصراً
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Humeyd b. Hilâl'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Namazda elleri böğre koymak, sırf İblis ellerini böğrüne koymuş olarak indirildiği için mekruh görülmüştür.'
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: نزل آدم ﵇ بِالْهِنْدِ فاستوحش فَنزل جِبْرِيل بِالْأَذَانِ: الله أكبر أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله مرَّتَيْنِ أشهد أَن مُحَمَّد رَسُول الله مرَّتَيْنِ
Taberânî, Ebû Nuaym el-Hilye'de ve İbn Asâkir, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: 'Âdem aleyhisselâm Hindistan'a indi ve yalnızlık çekti. Bunun üzerine Cebrâil ezan ile indi: İkişer defa Allahu ekber, eşhedü en lâ ilâhe illallâh, ikişer defa eşhedü enne Muhammeden Resûlullâh.'
فَقَالَ: وَمن مُحَمَّد هَذَا قَالَ: هَذَا آخر ولدك من الْأَنْبِيَاء
Âdem: 'Bu Muhammed kimdir?' dedi. Cebrâil: 'O, senin peygamber olan çocuklarının sonuncusudur' dedi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: إِن آدم لما أهبط إِلَى الأَرْض هَبَط بِالْهِنْدِ وَإِن رَأسه كَانَ ينَال السَّمَاء وَإِن الأَرْض شكت إِلَى رَبهَا ثقل آدم فَوضع الْجَبَّار تَعَالَى يَده على رَأسه فَانْحَطَّ مِنْهُ سَبْعُونَ ذِرَاعا وَهَبَطَ مَعَه بالعجوة والاترنج والموز
İbn Ebî'd-Dünyâ Mekâyidü'ş-Şeytân'da, İbnü'l-Münzir ve İbn Asâkir, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde Hindistan'a indi. Başı göğe ulaşıyordu. Yeryüzü Âdem'in ağırlığını Rabbine şikâyet etti; bunun üzerine Cebbâr Teâlâ elini onun başına koydu da boyundan yetmiş zira eksildi. Âdem ile birlikte acve [hurması], turunç ve muz da indirildi.
فَلَمَّا أهبط قَالَ: رب هَذَا العَبْد الَّذِي جعلت بيني وَبَينه عَدَاوَة إِن لم تَعْنِي عَلَيْهِ لَا أقوى عَلَيْهِ قَالَ: لَا
Âdem indirilince: 'Rabbim! Kendisiyle aramda düşmanlık kıldığın bu kula karşı bana yardım etmezsen ona güç yetiremem' dedi. [Allah] buyurdu ki: 'Sana...
يُولد لَك ولد إِلَّا وكلت بِهِ ملكا قَالَ: رب زِدْنِي قَالَ: أجازي السَّيئَة بِالسَّيِّئَةِ وبالحسنة عشرَة أَمْثَالهَا إِلَى مَا أَزِيد قَالَ: رب زِدْنِي قَالَ: بَاب التَّوْبَة لَهُ مَفْتُوح مَا دَامَ الرّوح فِي الْجَسَد قَالَ إِبْلِيس: يَا رب هَذَا العَبْد الَّذِي أكرمته إِن لم تَعْنِي عَلَيْهِ لَا أقوى عَلَيْهِ قَالَ: لَا يُولد لَهُ ولد إِلَّا ولد لَك ولد قَالَ: يَا رب زِدْنِي قَالَ: تجْرِي مِنْهُ مجْرى الدَّم وتتخذ فِي صدروهم بُيُوتًا قَالَ: رب زِدْنِي قَالَ (اجلب عَلَيْهِم بخيلك ورجلك وشاركهم فِي الْأَمْوَال وَالْأَوْلَاد) (الْإِسْرَاء آيَة ٦٤)
...bir çocuk doğmaz ki onun başına bir melek görevlendirmiş olmayayım.' Âdem: 'Rabbim, bana artır!' dedi. [Allah]: 'Kötülüğe misliyle, iyiliğe ise on katı veya daha fazlasıyla karşılık veririm' buyurdu. Âdem: 'Rabbim, bana artır!' dedi. [Allah]: 'Ruh bedende olduğu sürece onun için tevbe kapısı açıktır' buyurdu. İblis: 'Ey Rabbim! Kendisini üstün kıldığın bu kula karşı bana yardım etmezsen ona güç yetiremem' dedi. [Allah]: 'Onun bir çocuğu doğmaz ki senin de bir çocuğun doğmasın' buyurdu. İblis: 'Ey Rabbim, bana artır!' dedi. [Allah]: 'Onun damarlarında kan gibi dolaşırsın ve onların göğüslerinde yuvalar edinirsin' buyurdu. İblis: 'Rabbim, bana artır!' deyince [Allah] şöyle buyurdu: {(وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بِصَوْتِكَ) وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ} “Onlara karşı süvarilerinle ve yayalarınla yaygara kopar; mallarına ve çocuklarına ortak ol!” (el-İsrâ Ayet 64)'
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما خلق الله آدم كَانَ رَأسه يمس السَّمَاء فوطاه الله إِلَى الأَرْض حَتَّى صَار سِتِّينَ ذِرَاعا فِي سَبْعَة أَذْرع عرضا
İbn Sa'd, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Âdem'i yarattığında başı göğe değiyordu. Allah onu yeryüzüne doğru bastırdı, nihayet [boyu] altmış zira, eni ise yedi zira oldu.'
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن عمر قَالَ: لما أهبط الله آدم أهبطه بِأَرْض الْهِنْد وَمَعَهُ غرس من شجر الْجنَّة فغرسه بهَا وَكَانَ رَأسه فِي السَّمَاء وَرجلَاهُ فِي الأَرْض وَكَانَ يسمع كَلَام الْمَلَائِكَة فَكَانَ ذَلِك يهوّن عَلَيْهِ وحدته فغمز غمزة فتطأطأ إِلَى سبعين ذِرَاعا فَأنْزل الله إِنِّي منزل عَلَيْك بَيْتا يُطَاف حوله كَمَا تَطوف الْمَلَائِكَة حول عَرْشِي وَيصلى عِنْده كَمَا تصلي الْمَلَائِكَة حول عَرْشِي
Taberânî, Abdullah b. Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Âdem'i indirdiğinde onu Hindistan toprağına indirdi; beraberinde cennet ağaçlarından bir fidan vardı ve onu oraya dikti. Başı gökte, iki ayağı yerdeydi. Meleklerin konuşmalarını işitiyordu ve bu durum onun yalnızlığını hafifletiyordu. Derken [üzerine] bir baskı yapıldı da boyu yetmiş ziraya kadar indi. Bunun üzerine Allah şöyle vahyetti: 'Meleklerin Arşımın etrafında tavaf ettikleri gibi etrafında tavaf edilecek ve meleklerin Arşımın etrafında namaz kıldıkları gibi yanında namaz kılınacak bir evi sana indireceğim.'
فَأقبل نَحْو الْبَيْت فَكَانَ مَوضِع كل قدم قَرْيَة وَمَا بَين قَدَمَيْهِ مفازة حَتَّى قدم مَكَّة فَدخل من بَاب الصَّفَا وَطَاف بِالْبَيْتِ وصلّى عِنْده ثمَّ خرج إِلَى الشَّام فَمَاتَ بهَا
Bunun üzerine Beyt'e doğru yöneldi. Her bir adımının bastığı yer bir köy, iki adımı arası ise bir çöl oluyordu; nihayet Mekke'ye vardı. Safâ kapısından girdi, Beyt'i tavaf etti ve yanında namaz kıldı. Sonra Şam'a çıktı ve orada vefat etti.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن مُجَاهِد قَالَ: لما أهبط آدم إِلَى الأَرْض فزعت الوحوش وَمن فِي الأَرْض من طوله فأطر مِنْهُ سَبْعُونَ ذِرَاعا
Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde boyunun uzunluğundan ötürü vahşi hayvanlar ve yeryüzündekiler korktu. Bunun üzerine boyundan yetmiş zira kısaltıldı.'
وَأخرج ابْن جرير فِي تَارِيخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن آدم حِين خرج من الْجنَّة كَانَ لَا يمر بِشَيْء إِلَّا عنت بِهِ فَقيل للْمَلَائكَة: دَعوه فليتزوّد مِنْهَا مَا شَاءَ
İbn Cerîr Târîh'inde, el-Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten çıktığı sırada neye rastlasa ona sarılıyordu. Bunun üzerine meleklere: 'Onu bırakın, oradan dilediği azığı alsın' denildi.
فَنزل حِين نزل بِالْهِنْدِ وَلَقَد حج مِنْهَا أَرْبَعِينَ حجَّة على رجلَيْهِ
İndiği zaman Hindistan'a indi ve oradan yaya olarak kırk defa hac yaptı.'
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن عَطاء بن أبي ريَاح قَالَ: هَبَط آدم بِأَرْض الْهِنْد وَمَعَهُ أَعْوَاد أَرْبَعَة من أَعْوَاد الْجنَّة وَهِي هَذِه التب تتطيب بهَا النَّاس وَأَنه حج هَذَا الْبَيْت على بقرة
Saîd b. Mansûr, Atâ b. Ebî Rebâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem, beraberinde cennet kokulu ağaçlarından insanların koku olarak kullandığı şu dört ağaç dalı olduğu halde Hindistan toprağına indi. O, bu Beyt'e bir sığır üzerinde hac yaptı.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس قَالَ: أخرج آدم من الْجنَّة للساعة التَّاسِعَة أَو الْعَاشِرَة فَأخْرج مَعَه غصناً من شجر الْجنَّة على رَأسه تَاج من شجر الْجنَّة
İbn Ebî Hâtim, er-Rebî' b. Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten dokuzuncu veya onuncu saatte çıkarıldı. Beraberinde cennet ağacından bir dal çıkardı; başında da cennet ağacından bir taç vardı.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: أهبط آدم بِالْهِنْدِ وهبطت حوّاء بجدة وَهَبَطَ إِبْلِيس بدست بيسان الْبَصْرَة على أَمْيَال وهبطت الْحَيَّة باصبهان
İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir, el-Hasan'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem Hindistan'a, Havvâ Cidde'ye, İblis Basra'ya birkaç mil mesafedeki Dest-i Meysân'a, yılan ise İsfahan'a indirildi.'
وَأخرج ابْن جرير فِي تَارِيخه عَن ابْن عمر قَالَ: إِن الله أوحى إِلَى آدم وَهُوَ بِبِلَاد الْهِنْد أَن حج هَذَا الْبَيْت فحج فَكلما وضع قَدَمَيْهِ صَار قَرْيَة ومابين خطوتيه مفازة حَتَّى انْتهى إِلَى الْبَيْت فَطَافَ بِهِ وَقضى الْمَنَاسِك كلهَا ثمَّ أَرَادَ الرُّجُوع فَمضى حَتَّى إِذا كَانَ بالمازمين تَلَقَّتْهُ الْمَلَائِكَة فَقَالَت: برَّ حجك يَا آدم فدخله من ذَلِك
İbn Cerîr Târîh'inde İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah, Hindistan diyarında iken Âdem'e: 'Bu Beyt'i haccet' diye vahyetti. O da hac yaptı; ayağını her bastığı yer bir köy, iki adımı arası ise bir çöl oldu. Nihayet Beyt'e ulaştı, onu tavaf etti ve bütün menâsiki yerine getirdi. Sonra dönmek istedi ve yürüyüp Me'zemeyn'e vardığında melekler onu karşılayıp: 'Haccın mebrur olsun ey Âdem!' dediler. Bundan dolayı Âdem'e [kendini beğenme gibi bir his] geldi.
فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِك الْمَلَائِكَة مِنْهُ قَالَت: يَا آدم إِنَّا قد حجَجنَا هَذَا قبلك قبل أَن تخلق بألفي عَام
Melekler onun bu halini görünce: 'Ey Âdem! Biz sen yaratılmadan iki bin yıl önce burayı haccettik' dediler.
فتقاصرت إِلَيْهِ نَفسه
Bunun üzerine nefsi küçüldü [tevazuya büründü].'
وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل والاصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: حج آدم ﵇ فَلَقِيته الْمَلَائِكَة فَقَالُوا: برَّ نُسكك يَا آدم لقد حجَجنَا قبلك بألفي عَام
eş-Şâfiî el-Ümm'de, el-Beyhakî ed-Delâil'de ve el-İsbahânî et-Terğîb'de Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem aleyhisselâm hac yaptı; melekler onu karşılayıp: 'İbadetin makbul olsun ey Âdem! Biz senden iki bin yıl önce haccettik' dediler.'
وَأخرج الْخَطِيب فِي التَّارِيخ بِسَنَد فِيهِ من لَا يعرف عَن يحيى بن أَكْثَم أَنه قَالَ فِي مجْلِس الواثق: من حلق رَأس آدم حِين حج فتعايا الْفُقَهَاء عَن الْجَواب فَقَالَ الواثق: أَنا أحضر من ينبئكم بالْخبر
el-Hatîb Târîh'te içinde tanınmayan bir râvinin bulunduğu bir senetle Yahyâ b. Eksem'den rivayet etti; o, el-Vâsik'ın meclisinde: 'Âdem hac yaptığında başını kim tıraş etti?' dedi. Fakihler cevap vermekten aciz kalınca el-Vâsik: 'Ben size haberi bildirecek kimseyi getireyim' dedi.
فَبعث إِلَى عَليّ بن مُحَمَّد بن جَعْفَر بن عَليّ بن مُوسَى بن جَعْفَر بن مُحَمَّد بن عَليّ بن الْحِين بن عَليّ بن أبي طَالب فَسَأَلَهُ
Ali b. Muhammed b. Ca'fer b. Ali b. Mûsâ b. Ca'fer b. Muhammed b. Ali b. el-Hüseyn b. Ali b. Ebî Tâlib'e haber gönderip ona sordu.
فَقَالَ: حَدثنِي أبي عَن جدي عَن أَبِيه عَن جده قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَمر جِبْرِيل أَن ينزل بياقوتة من الْجنَّة فهبط بهَا فَمسح بهَا رَأس آدم فَتَنَاثَرَ الشّعْر مِنْهُ فَحَيْثُ بلغ نورها صَار حرما
O şöyle dedi: Babam bana dedemden, o babasından, o da dedesinden rivayet etti; o dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Cebrâil'e cennetten bir yakut indirmesi emredildi; o da onunla indi ve onu Âdem'in başına sürttü, böylece saçları döküldü. Onun nûrunun ulaştığı yer de Harem oldu.'
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن الله لما أخرج آدم من الْجنَّة زوّده من ثمار الْجنَّة وَعلمه صَنْعَة كل شَيْء
el-Bezzâr, İbn Ebî Hâtim ve et-Taberânî, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; O şöyle buyurdu: 'Allah, Âdem'i cennetten çıkardığında ona cennet meyvelerinden azık verdi ve ona her şeyin yapılışını öğretti.
فثماركم من ثمار الْجنَّة غير أَن هَذِه تَتَغَيَّر وَتلك لَا تَتَغَيَّر
Dolayısıyla sizin meyveleriniz cennet meyvelerindendir; şu farkla ki bunlar bozulur, onlar ise bozulmaz.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وصحه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve el-Beyhakî el-Ba's'ta Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet ettiler;
مَوْقُوفا
mevkuf olarak.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أهبط آدم بِثَلَاثِينَ صنفا من فَاكِهَة الْجنَّة مِنْهَا مَا يُؤْكَل دَاخله وخارجه وَمِنْهَا مَا يُؤْكَل دَاخله ويطرح خَارجه وَمِنْهَا مَا يُؤْكَل خَارجه ويطرح دَاخله
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem, cennet meyvelerinden otuz çeşit ile indirildi. Bunlardan bazısının içi de dışı da yenir; bazısının içi yenir, dışı atılır; bazısının ise dışı yenir, içi atılır.'
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْبكاء عَن عَليّ بن أبي طَلْحَة قَالَ: أول شَيْء أكله آدم حِين أهبط إِلَى الأَرْض الكمثرى وَإنَّهُ لما أَرَادَ أَن يتغوّط أَخذه من ذَلِك كَمَا يَأْخُذ الْمَرْأَة عِنْد الْولادَة فَذهب شرقاً وغرباً لَا يدْرِي كَيفَ يصنع حَتَّى نزل إِلَيْهِ جِبْرِيل فأقعى آدم فَخرج ذَلِك مِنْهُ فَلَمَّا وجد رِيحه مكث يبكي سبعين سنة
İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü'l-Bükâ'da Ali b. Ebî Talha'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde yediği ilk şey armut idi. Büyük abdestini bozmak istediğinde, doğum anında kadını tutan sancı gibi bir sancı tuttu; ne yapacağını bilemeyerek doğuya batıya gitti. Nihayet Cebrâil ona indi; Âdem çömeldi ve o şey kendisinden çıktı. Onun kokusunu duyunca yetmiş yıl ağlayıp durdu.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: ثَلَاثَة أَشْيَاء أنزلت مَعَ آدم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem ile birlikte üç şey indirildi:
السندان والكلبتان والمطرقة
Örs, kıskaç ve çekiç.'
وَأخرج ابْن عدي وَابْن عَسَاكِر فِي التَّارِيخ بِسَنَد ضَعِيف عَن سلمَان قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن آدم أهبط إِلَى الأَرْض وَمَعَهُ السندان والكلبتان والمطرقة واهبطت حَوَّاء بجدة
İbn Adiy ve İbn Asâkir Târîh'te zayıf bir senetle Selmân'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: 'Âdem yeryüzüne beraberinde örs, kıskaç ve çekiç olduğu halde indirildi; Havvâ ise Cidde'ye indirildi.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر من طَرِيق جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه عَن جده قَالَ قَالَ النَّبِي ﷺ: إِن الله لما خلق الدُّنْيَا لم يخلق فِيهَا ذَهَبا وَلَا فضَّة فَلَمَّا أَن أهبط آدم وحواء أنزل مَعَهُمَا ذَهَبا وَفِضة فسلكه ينابيع الأَرْض مَنْفَعَة لأولادهما من بعدهمَا وَجعل ذَلِك صدَاق آدم لحواء
İbn Asâkir, Ca'fer b. Muhammed tarikiyle babasından, o da dedesinden rivayet etti; o dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah dünyayı yarattığında orada ne altın ne de gümüş yarattı. Âdem ile Havvâ'yı indirdiğinde, kendilerinden sonra çocuklarına fayda olsun diye beraberlerinde altın ve gümüş indirdi ve onu yeryüzünün kaynaklarına akıttı. Bunu da Âdem'in Havvâ'ya mehri kıldı.
فَلَا يَنْبَغِي لأحد أَن يتزوّج إِلَّا بِصَدَاق
Artık hiç kimseye mehirsiz evlenmek yaraşmaz.'
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: لما أهبط الله آدم أهبطه بأَشْيَاء ثَمَانِيَة: أَزوَاج من الإِبل وَالْبَقر والضأن والمعز وأهبطه بباسنة فِيهَا بذر وتعريشة عنبة وَرَيْحَانَة والباسنة: قيل: آلَات الصناع وَقيل هِيَ سكَّة الْحَرْث وَلَيْسَ بعربي مَحْض
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Âdem'i indirdiğinde onu sekiz şeyle indirdi: Deveden, sığırdan, koyundan ve keçiden çifter [hayvanlar]. Onu içinde tohum bulunan bir bâsine, bir asma çardağı ve fesleğen ile indirdi.' Bâsine (بَاسِنَة) için 'zanaatkâr aletleri' denildiği gibi 'saban demiri' de denilmiştir ve halis Arapça bir kelime değildir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن السّري بن يحيى قَالَ: اهبط آدم من الْجنَّة وَمَعَهُ البذور فَوضع إِبْلِيس عَلَيْهَا يَده فَمَا أصَاب يَده ذهيت منفعَته
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de es-Sırrî b. Yahyâ'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten beraberinde tohumlarla indirildi; İblis elini onların üzerine koydu, elinin değdiği şeylerin faydası gitti.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر بِسَنَد ضَعِيف عَن أنس قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: هَبَط آدم وحواء عريانيين جَمِيعًا عَلَيْهِمَا ورق الْجنَّة فَأَصَابَهُ الْحر حَتَّى قَعَدَ يبكي وَيَقُول لَهَا: يَا حَوَّاء قد آذَانِي الْحر فَجَاءَهُ جِبْرِيل بِقطن وأمرها أَن تغزل وَعلمهَا وَعلم آدم وَأمر آدم بالحياكة وَعلمه وَكَانَ لم يُجَامع إمرائته فِي الْجنَّة حَتَّى هَبَط مِنْهَا وَكَانَ كل مِنْهُمَا ينَام على حِدة حَتَّى جَاءَهُ جِبْرِيل فَأمره أَن يَأْتِي أَهله وَعلمه كَيفَ يأيتها فَلَمَّا أَتَاهَا جَاءَهُ جِبْرِيل فَقَالَ: كَيفَ وجدت امْرَأَتك قَالَ: صَالِحَة
İbn Asâkir zayıf bir senetle Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: 'Âdem ile Havvâ üzerlerinde sadece cennet yaprağı bulunduğu halde çıplak olarak indiler. Âdem'e sıcak bastırdı; öyle ki oturup ağlamaya başladı ve ona: 'Ey Havvâ, sıcak bana eziyet verdi' dedi. Cebrâil ona pamuk getirdi ve Havvâ'ya eğirmesini emredip ona öğretti; Âdem'e de dokumacılığı emredip ona öğretti. Âdem cennetten inene kadar eşiyle cinsel ilişkide bulunmamıştı ve her biri ayrı uyuyordu. Nihayet Cebrâil geldi ve ona eşine yaklaşmasını emredip ona nasıl yaklaşacağını öğretti. Âdem ona yaklaşınca Cebrâil gelip: 'Eşini nasıl buldun?' dedi. Âdem: 'Saliha [olarak buldum]' dedi.'
وَأخرج الديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن أنس مَرْفُوعا أول من حاك آدم عَلَيْهِ السَّلَام
ed-Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te Enes'ten merfû olarak rivayet etti: 'İlk dokuma yapan kimse Âdem aleyhisselâm'dır.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ آدم ﵇ حراثاً وَكَانَ إِدْرِيس خياطاً وَكَانَ نوح نجاراً وَكَانَ هود تَاجِرًا وَكَانَ إِبْرَاهِيم رَاعيا وَكَانَ دَاوُد زراداً وَكَانَ سُلَيْمَان خوّاصاً وَكَانَ مُوسَى أَجِيرا وَكَانَ عِيسَى سياحا وَكَانَ مُحَمَّد ﷺ شجاعاً جعل رزقه تَحت رمحه
İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem aleyhisselâm çiftçiydi, İdrîs terziydi, Nûh marangozdu, Hûd tüccardı, İbrâhim çobandı, Dâvûd zırh ustasıydı, Süleymân hurma yaprağı örücüsüydü, Mûsâ ücretli işçiydi, Îsâ seyyah/gezgindi; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ise rızkı mızrağının altına kılınmış bir yiğitti.'
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ لرجل عِنْده: أدن مني أحَدثك عَن الْأَنْبِيَاء الْمَذْكُورين فِي كتاب الله
el-Hâkim, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o, yanındaki bir adama şöyle dedi: 'Bana yaklaş, sana Allah'ın Kitabı'nda zikredilen peygamberlerden bahsedeyim:
أحَدثك عَن آدم كَانَ حراثاً وَعَن نوح كَانَ نجاراً وَعَن إِدْرِيس كَانَ خياطاً وَعَن دَاوُد كَانَ زراداً وَعَن مُوسَى كَانَ رَاعيا وَعَن إِبْرَاهِيم كَانَ زراعاً عَظِيم الضِّيَافَة وَعَن شُعَيْب كَانَ رَاعيا وَعَن لوط كَانَ زراعاً وَعَن صَالح كَانَ تَاجِرًا وَعَن سُلَيْمَان كَانَ ولي الْملك
Sana Âdem'den bahsedeyim; o çiftçiydi. Nûh'tan [bahsedeyim]; marangozdu. İdrîs'ten [bahsedeyim]; terziydi. Dâvûd'dan [bahsedeyim]; zırh ustasıydı. Mûsâ'dan [bahsedeyim]; çobandı. İbrâhim'den [bahsedeyim]; çok cömert bir çiftçiydi. Şuayb'dan [bahsedeyim]; çobandı. Lût'tan [bahsedeyim]; çiftçiydi. Sâlih'ten [bahsedeyim]; tüccardı. Süleymân'dan [bahsedeyim]; hükümdarlık makamındaydı,
ويصوم من الشَّهْر ستّة أَيَّام فِي أَوله وَثَلَاثَة فِي وَسطه وَثَلَاثَة فِي آخِره وَكَانَ لَهُ تِسْعمائَة سَرِيَّة وثلاثمائة مهرية وأحدثك عَن ابْن الْعَذْرَاء البتول عِيسَى
ayın başında altı gün, ortasında üç gün, sonunda üç gün oruç tutardı; dokuz yüz cariyesi ve üç yüz mehriyyesi (nikâhlı hanımı) vardı. Sana iffetli bakirenin oğlu Îsâ'dan da bahsedeyim:
إِنَّه كَانَ لَا يخبىء شَيْئا لغد وَيَقُول: الَّذِي غداني سَوف يعشيني وَالَّذِي عشاني سَوف يغديني ويعبد الله ليلته كلهَا وَهُوَ بِالنَّهَارِ يسبح ويصوم الدَّهْر وَيقوم اللَّيْل كُله
O, yarına hiçbir şey saklamaz ve: 'Bana sabah rızkını veren akşam rızkını da verecektir; akşam rızkını veren sabah rızkını da verecektir' derdi. Bütün gece Allah'a ibadet eder, gündüz tesbih çeker, her gün oruç tutar ve gecenin tamamını ibadetle geçirirdi.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزل آدم بِالْحجرِ الْأسود من الْجنَّة يمسح بِهِ دُمُوعه وَلم ترق دموع آدم حِين خرج من الْجنَّة حَتَّى رَجَعَ إِلَيْهَا
Ebü'ş-Şeyh, el-Beyhakî ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten Hacerülesved ile indi, gözyaşlarını onunla siliyordu. Âdem cennetten çıktığı andan tekrar oraya dönünceye kadar gözyaşları hiç dinmedi.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: إِن آدم لما أهبط إِلَى الأَرْض شكا إِلَى ربه الوحشة فَأوحى الله إِلَيْهِ: أَن انْظُر بحيال بَيْتِي الَّذِي رَأَيْت ملائكتي يطوفون بِهِ فَاتخذ بَيْتا فَطُفْ بِهِ كَمَا رَأَيْت ملائكتي يطوفون بِهِ
Ebü'ş-Şeyh, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde Rabbine yalnızlığını şikâyet etti. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Meleklerimin etrafında tavaf ettiğini gördüğün Beytimin hizasına bak ve bir ev yap; sonra meleklerimin onun etrafında tavaf ettiğini gördüğün gibi sen de onun etrafında tavaf et!''
فَكَانَ مَا بَين يَدَيْهِ مفاوز وَمَا بَين قَدَمَيْهِ الْأَنْهَار والعيون
Önü çöller, ayaklarının bastığı yerler ise nehirler ve pınarlar idi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: نزل آدم بِالْهِنْدِ فَنَبَتَتْ شَجَرَة الطّيب
İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem Hindistan'a indi ve [oradan] güzel koku ağacı bitti.'
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: خرج آدم من الْجنَّة بَين الصَّلَاتَيْنِ
İbn Sa'd, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten iki namaz arasında çıktı:
صلاه الظّهْر وَصَلَاة الْعَصْر فَأنْزل إِلَى الأَرْض
Öğle namazı ile ikindi namazı [arasında]; böylece yeryüzüne indirildi.
وَكَانَ مكثه فِي الْجنَّة نصف يَوْم من أَيَّام الْآخِرَة وَهُوَ خَمْسمِائَة سنة من يَوْم كَانَ مِقْدَاره اثْنَتَيْ عشرَة سَاعَة وَالْيَوْم ألف سنة مِمَّا يعد أهل الدُّنْيَا
Onun cennette kalışı, âhiret günlerinden yarım gün kadardı. Bu da süresi on iki saat olan bir günden beş yüz yıldır; o gün ise dünya ehlinin saydıklarından bin yıla denktir.
فأهبط آدم على جبل بِالْهِنْدِ يُقَال لَهُ نود وأُهْبِطَت حَوَّاء بجدة فَنزل آدم مَعَه ريح الْجنَّة فعلق بشجرها وأوديتها فَامْتَلَأَ مَا هُنَالك
Âdem, Hindistan'da Nûd denilen bir dağa indirildi; Havvâ ise Cidde'ye indirildi. Âdem inerken beraberinde cennet kokusu vardı; bu koku oranın ağaçlarına ve vadilerine sindi ve orası...
طيبا ثمَّ يُؤْتى بالطيب من ريح آدم وَقَالُوا: أنزل عَلَيْهِ من طيب الْجنَّة أَيْضا وَأنزل مَعَه الْحجر الْأسود وَكَانَ أَشد بَيَاضًا من الثَّلج وعصا مُوسَى وَكَانَت من آس الْجنَّة
...güzel kokuyla doldu. Sonra güzel kokular Âdem'in kokusundan elde edilir oldu. Dediler ki: Ona cennet kokusundan da indirildi; beraberinde Hacerülesved indirildi -ki o kardan daha beyazdı- ve Mûsâ'nın asâsı [indirildi] -ki o da cennet mersin ağacındandı-
طولهَا عشرَة أَذْرع على طول مُوسَى
Uzunluğu Mûsâ'nın boyuna göre on arşındı.
وَمر ولبان
Ayrıca mür ve lübân (günlük ağacı reçinesi) [indirildi].
ثمَّ أنزل عَلَيْهِ بعد السندان والكلبة والمطرقتان فَنظر آدم حِين أهبط على الْجَبَل إِلَى قضيب من حَدِيد نابت على الْجَبَل فَقَالَ: هَذَا من هَذَا فَجعل يكسر أشجاراً قد عتقت ويبست بالمطرقة ثمَّ أوقد على ذَلِك الْقَضِيب حَتَّى ذاب فَكَانَ أول شَيْء ضرب مِنْهُ مدية فَكَانَ يعْمل بهَا ثمَّ ضرب التَّنور وَهُوَ الَّذِي وَرثهُ نوح وَهُوَ الَّذِي فار بِالْهِنْدِ بِالْعَذَابِ
Sonra onun ardından kendisine örs, kerpeten ve iki çekiç indirildi. Âdem dağa indirildiği zaman dağın üzerinde bitmiş demirden bir çubuğa baktı ve: 'Bu bundandır' dedi. Çekiçle yaşlanıp kurumuş ağaçları kırmaya başladı; sonra o demir çubuk üzerinde ateş yaktı ve nihayet demir eridi. Ondan dövdüğü ilk şey bir bıçak oldu ve onunla iş yapıyordu. Sonra tandırı yaptı ki Nûh'a miras kalan ve Hindistan'da azap ile kaynayan tandır işte budur.
فَلَمَّا حج آدم ﵇ وضع الْحجر الْأسود على أبي قبيس فَكَانَ يضيء لأهل مَكَّة فِي ليَالِي الظُّلم كَمَا يضيء الْقَمَر فَلَمَّا كَانَ قبيل الإِسلام بِأَرْبَع سِنِين وَقد كَانَ الْحيض وَالْجنب يَعْمِدُونَ إِلَيْهِ يمسحونه فاسود فأنزلته قُرَيْش من أبي قبيس وَحج آدم من الْهِنْد أَرْبَعِينَ حجَّة إِلَى مَكَّة على رجلَيْهِ
Âdem aleyhisselâm haccedince Hacerülesved'i Ebû Kubeys dağına koydu. O, karanlık gecelerde Mekkelilere ayın aydınlattığı gibi ışık veriyordu. İslâm'dan dört yıl önce, âdetli kadınlar ve cünüp kimseler bilerek ona dokunup ellerini sürmüşlerdi de taş karardı. Bunun üzerine Kureyş onu Ebû Kubeys'ten indirdi. Âdem Hindistan'dan Mekke'ye kırk defa yaya olarak hac yaptı.
وَكَانَ آدم حِين اهبط يمسح رَأسه السَّمَاء فَمن ثمَّ صلع وأورث وَلَده الصلع ونفرت من طوله دَوَاب الْبر فَصَارَت وحشاً يَوْمئِذٍ وَكَانَ آدم وَهُوَ على ذَلِك الْجَبَل قَائِما يسمع أصوات الْمَلَائِكَة ويجد ريح الْجنَّة
Âdem indirildiğinde başı göğe değiyordu. Bu sebeple başı saçsız kaldı ve çocuklarına da kellik miras kaldı. Boyunun uzunluğundan ötürü kara hayvanları ürktü ve o gün yabani hayvanlar hâline geldiler. Âdem o dağın üzerinde ayakta dururken meleklerin seslerini işitiyor ve cennetin kokusunu duyuyordu.
فهبط من طوله ذَلِك إِلَى سِتِّينَ ذِرَاعا فَكَانَ ذَلِك طوله حَتَّى مَاتَ
Sonra bu uzunluğundan altmış arşına indirildi ve ölünceye kadar boyu bu kadar kaldı.
وَلم يجمع حسن آدم لأحد من وَلَده إِلَّا ليوسف ﵇ وَأَنْشَأَ آدم يَقُول: رب كنت جَارك فِي دَارك لَيْسَ لي رب غَيْرك وَلَا رَقِيب دُونك آكل فِيهَا رغداً وأسكن حَيْثُ أَحْبَبْت فأهبطتني إِلَى هَذَا الْجَبَل الْمُقَدّس فَكنت أسمع أصوات الْمَلَائِكَة وأراهم كَيفَ يحفونَ بعرشك وَأَجد ريح الْجنَّة وطيبها
Âdem'in güzelliği, evlatlarından Yûsuf aleyhisselâm dışında hiç kimsede toplanmamıştı. Âdem şöyle demeye başladı: 'Rabbim! Senin yurdunda senin komşundum; senden başka rabbim, senden başka gözetenim yoktu. Orada bol bol yer, dilediğim yerde otururdum. Sonra beni bu mukaddes dağa indirdin; [burada da] meleklerin seslerini işitiyor, Arş'ının etrafını nasıl kuşattıklarını görüyor, cennetin kokusunu ve hoşluğunu duyuyordum.
ثمَّ أهبطتني إِلَى الأَرْض وحططتني إِلَى سِتِّينَ ذِرَاعا فقد انْقَطع عني الصَّوْت وَالنَّظَر وَذهب عني ريح الْجنَّة فَأَجَابَهُ الله ﵎: لمعصيتك يَا آدم فعلت ذَلِك بك
Sonra beni yere indirdin ve [boyumu] altmış arşına düşürdün. Artık ses ve görme benden kesildi, cennet kokusu da benden gitti.' Allah celle celâluhû ona şöyle cevap verdi: 'Ey Âdem! Sana bunu isyanın sebebiyle yaptım.'
فَلَمَّا رأى الله عري آدم وحواء أمره أَن يذبح كَبْشًا من الضَّأْن من الثَّمَانِية الْأزْوَاج الَّتِي أنزل الله من الْجنَّة فَأخذ آدم كَبْشًا وذبحه ثمَّ أَخذ صوفه فغزلته حَوَّاء ونسجته هُوَ فنسج آدم جُبَّة لنَفسِهِ وَجعل لحواء درعاً وخماراً فلبساه وَقد كَانَا اجْتمعَا بِجمع فسميت (جمعا وتعارفا بِعَرَفَة فسميت عَرَفَة وبكيا عاى مَا فاتهما مائَة سنة وَلم يأكلا وَلم يشربا أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ أكلا وشربا وهما يَوْمئِذٍ على نود الْجَبَل الَّذِي أهبط عَلَيْهِ آدم وَلم يقرب حَوَّاء مائَة سنة
Allah, Âdem ve Havvâ'nın çıplaklığını görünce, ona Allah'ın cennetten indirdiği sekiz çiftten biri olan bir koyun koçunu boğazlamasını emretti. Âdem bir koç alıp kesti, sonra onun yününü aldı. Onu Havvâ eğirdi, o da dokudu. Âdem kendisine bir cübbe dokudu; Havvâ için de bir entari ve başörtüsü yaptı da ikisi bunları giydiler. İkisi Cem'de (Müzdelife'de) bir araya gelmişlerdi, bu yüzden oraya Cem' denildi. Arafat'ta tanışıp buluştular, bu yüzden oraya Arafat denildi. Kaçırdıkları şeylere yüz yıl ağladılar; kırk gün yiyip içmediler, sonra yiyip içtiler. O günlerde Âdem'in üzerine indirildiği Nûd dağındaydılar. [Âdem] yüz yıl Havvâ'ya yaklaşmadı.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس
İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet etti:
أَن آدم كَانَ لغته فِي الْجنَّة الْعَرَبيَّة فَلَمَّا عصى سلبه الله الْعَرَبيَّة فَتكلم بالسُّرْيَانيَّة فَلَمَّا تَابَ رد عَلَيْهِ الْعَرَبيَّة
Âdem'in cennetteki dili Arapçaydı. İsyan edince Allah ondan Arapçayı aldı da Süryanice konuştu. Tövbe edince Arapçayı ona geri verdi.
وَأخرج أَبُو نعيم وَابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد قَالَ: أوحى الله إِلَى الْملكَيْنِ: أخرجَا آدم وحواء من جواري فَإِنَّهُمَا عصياني فَالْتَفت آدم إِلَى حَوَّاء باكياً وَقَالَ: استعدي لِلْخُرُوجِ من جوَار الله هَذَا أول شُؤْم الْمعْصِيَة فَنزع جِبْرِيل التَّاج عَن رَأسه وَحل مِيكَائِيل الاكليل عَن جَبينه وَتعلق بِهِ غُصْن فَظن آدم أَنه قد عوجل بالعقوبة فَنَكس رَأسه يَقُول: الْعَفو الْعَفو فَقَالَ الله: فرار مني فَقَالَ: بل حَيَاء مِنْك يَا سَيِّدي
Ebû Nuaym ve İbn Asâkir Mücâhid'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Allah iki meleğe: 'Âdem ve Havvâ'yı civarımdan çıkarın; zira ikisi bana isyan etti' diye vahyetti. Âdem ağlayarak Havvâ'ya dönüp: 'Allah'ın civarından çıkmaya hazırlan, bu isyanın ilk uğursuzluğudur' dedi. Cibrîl onun başından tacı çıkardı, Mîkâîl alnından çelengi çözdü ve ona bir dal takıldı. Âdem acele bir cezaya çarptırıldığını zannedip başını öne eğerek: 'Affet, affet!' diyordu. Allah: 'Benden mi kaçıyorsun?' buyurdu. O da: 'Hayır, bilakis senden hayâ ettiğim için ey Seyyidim!' dedi.'
وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن عَطاء
İshak b. Bişr ve İbn Asâkir Atâ'dan rivayet ettiler:
أَن آدم لما أهبط من الْجنَّة خر فِي مَوضِع الْبَيْت سَاجِدا فَمَكثَ أَرْبَعِينَ سنة لَا يرفع رَأسه
Âdem cennetten indirildiğinde Beyt'in (Kâbe'nin) yerinde secdeye kapandı ve kırk yıl başını kaldırmadan öylece kaldı.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن قَتَادَة قَالَ: لما أهبط الله آدم إِلَى الأَرْض قيل لَهُ: لن تَأْكُل الْخبز بالزيت حَتَّى تعْمل عملا مثل الْمَوْت
İbn Asâkir Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Âdem'i yeryüzüne indirdiğinde ona: 'Ölüm gibi [ağır] bir iş yapmadıkça zeytinyağlı ekmek yiyemeyeceksin' denildi.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الْملك بن عُمَيْر قَالَ: لما أهبط آدم وإبليس ناح إِبْلِيس حَتَّى بَكَى آدم ثمَّ حدا ثمَّ ضحك
İbn Asâkir, Abdülmelik b. Umeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem ile İblis indirildiğinde, İblis öyle feryat edip ağıt yaktı ki Âdem ağladı. Sonra [İblis sevinçle] tempo tuttu ve güldü.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ بَلغنِي أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن آدم قبل أَن يُصِيب الذَّنب كَانَ أَجله بَين عَيْنَيْهِ وأمله خَلفه فَلَمَّا أصَاب الذَّنب جعل الله أمله بَين عَيْنَيْهِ وأجله خَلفه فَلَا يزَال يؤمل حَتَّى يَمُوت
İbn Asâkir el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Âdem günah işlemeden önce eceli iki gözünün önünde, emeli ise arkasındaydı. Günah işleyince Allah onun emelini iki gözünün önüne, ecelini ise arkasına koydu; artık ölünceye kadar hep emel besleyip durur.''
وَأخرج وَكِيع وَأحمد فِي الزّهْد عَن الْحسن قَالَ: كَانَ آدم قبل أَن يُصِيب الْخَطِيئَة أَجله بَين عَيْنَيْهِ وأمله وَرَاء ظَهره فَلَمَّا أصَاب الْخَطِيئَة حوّل أمله بَين عَيْنَيْهِ وأجله وَرَاء ظَهره
Vekî' ve ez-Zühd'de Ahmed, el-Hasan'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Âdem hatayı işlemeden önce eceli iki gözünün önünde, emeli ise sırtının arkasındaydı. Hatayı işleyince [Allah] emelini iki gözünün önüne, ecelini ise sırtının arkasına çevirdi.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: كَانَ عقل آدم مثل عقل جَمِيع وَلَده
İbn Asâkir el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem'in aklı, bütün evlatlarının aklı kadardı.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن الْحسن
İbn Asâkir el-Hasan'dan rivayet etti:
أَن آدم لما أهبط إِلَى الأَرْض تحرّك بَطْنه فَأخذ لذَلِك غم فَجعل لَا يدْرِي كَيفَ يصنع فَأوحى الله إِلَيْهِ: أَن اقعد فَقعدَ فَلَمَّا قضى حَاجته فَوجدَ الرّيح جزع وَبكى وعض على أُصْبُعه فَلم يزل يعَض عَلَيْهَا ألف عَام
Âdem yeryüzüne indirildiğinde karnı hareketlendi (tuvalet ihtiyacı hissetti), bundan ötürü kendisini bir keder aldı ve ne yapacağını bilemez oldu. Bunun üzerine Allah ona: 'Otur!' diye vahyetti, o da oturdu. İhtiyacını giderip kokuyu duyunca feryat etti, ağladı ve parmağını ısırdı; bin yıl boyunca parmağını ısırmaya devam etti.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بَكَى آدم حِين أهبط من الْجنَّة بكاء لم يبكه أحد فَلَو أَن بكاء جَمِيع بني آدم مَعَ بكاء دَاوُد على خطيئته مَا عدل بكاء
İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem cennetten indirildiğinde öyle bir ağladı ki hiç kimse böyle ağlamamıştır. Şayet bütün Âdemoğullarının ağlaması Dâvûd'un hatasına ağlamasıyla birlikte [tartılsa], yine de...'
آدم حِين أخرج من الْجنَّة وَمكث أَرْبَعِينَ سنة لَا يرفع رَأسه إِلَى السَّمَاء
...Âdem'in cennetten çıkarıldığı andaki ağlamasına denk gelmezdi. Kırk yıl başını semaya kaldırmadan kaldı.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن عدي فِي الْكَامِل وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان والخطيب وَابْن عَسَاكِر مَعًا فِي التَّارِيخ عَن بُرَيْدَة يرفعهُ قَالَ: لَو أَن بكاء دَاوُد وبكاء جَمِيع أهل الأَرْض يعدل بكاء آدم مَا عدله
et-Taberânî el-Evsat'ta, İbn Adiy el-Kâmil'de, el-Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da, el-Hatîb ve İbn Asâkir her ikisi Târîh'te, Büreyde'den merfû olarak rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Eğer Dâvûd'un ağlaması ile bütün yeryüzü ehlinin ağlaması Âdem'in ağlamasıyla tartılsaydı, ona denk gelemezdi.'
وَلَفظ الْبَيْهَقِيّ: لَو وزن دموع آدم بِجَمِيعِ دموع وَلَده لرجحت دُمُوعه على جَمِيع دموع وَلَده
el-Beyhakî'nin lafzı şöyledir: 'Eğer Âdem'in gözyaşları bütün çocuklarının gözyaşlarıyla tartılsaydı, onun gözyaşları bütün çocuklarının gözyaşlarına ağır basardı.'
وَأخرج ابْن سعد عَن الْحسن قَالَ: بَكَى آدم على الْجنَّة ثلثمِائة سنة
İbn Sa'd el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem cennet için üç yüz yıl ağladı.'
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد قَالَ: أَن الله لما أهبط آدم وحواء قَالَ: اهبطوا إِلَى الأَرْض فلدوا للْمَوْت وَابْنُوا للخراب
İbn Asâkir Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Allah Âdem ve Havvâ'yı indirdiğinde: 'Yeryüzüne inin; ölüm için doğurun ve harap olmak için bina yapın!' buyurdu.'
وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد عَن مُجَاهِد قَالَ: لما أهبط آدم إِلَى الأَرْض قَالَ لَهُ ربه ﷿: ابْن للخراب ولد للفناء
İbnü'l-Mübârek ez-Zühd'de Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde Rabbi azze ve celle ona: 'Harap olmak için bina yap, yok olmak için doğur!' buyurdu.'
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لما أهبط آدم إِلَى الأَرْض كَانَ فِيهَا نسر وحوت فِي الْبَحْر وَلم يكن فِي الأَرْض غَيرهمَا فَلَمَّا رأى النسْر آدم وَكَانَ يأوي إِلَى الْحُوت ويبيت عِنْده كل لَيْلَة قَالَ: يَا حوت لقد أهبط ايوم إِلَى الأَرْض شَيْء يمشي على رجلَيْهِ ويبطش بِيَدِهِ فَقَالَ لَهُ الْحُوت: لَئِن كنت صَادِقا مَالِي فِي الْبَحْر مِنْهُ منجى وَلَا لَك فِي الْبر
Ebû Nuaym el-Hilye'de Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem yeryüzüne indirildiğinde orada bir akbaba ve denizde bir balık vardı; yeryüzünde ikisinden başkası yoktu. Akbaba Âdem'i görünce -ki o balığın yanına sığınır ve her gece onun yanında gecelerdi- şöyle dedi: 'Ey balık! Bugün yeryüzüne iki ayağı üzerinde yürüyen ve elleriyle yakalayan bir varlık indirildi.' Balık ona şöyle dedi: 'Eğer doğru söylüyorsan ne denizde benim için ondan bir kurtuluş vardır ne de karada senin için!''
قَوْله تَعَالَى: فَتلقى آدم من ربه كَلِمَات فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّه هُوَ التواب الرَّحِيم
Yüce Allah'ın: { فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ } “Derken Âdem, Rabbinden birtakım kelimeler aldı; O da bunun üzerine tövbesini kabul etti. Şüphesiz O, tövbeleri çokça kabul edendir, çok merhametlidir.” buyruğuna gelince:
أخرج الطَّبَرَانِيّ فِي المعجم الصَّغِير وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عمر بن الْخطاب قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: لما أذْنب آدم بالذنب الَّذِي أذنبه رفع رَأسه إِلَى السَّمَاء فَقَالَ: أَسأَلك بِحَق مُحَمَّد إِلَّا غفرت لي فَأوحى الله إِلَيْهِ: وَمن مُحَمَّد فَقَالَ: تبَارك اسْمك
et-Taberânî el-Mu'cemü's-Sagîr'de, el-Hâkim, Ebû Nuaym, ed-Delâil'de el-Beyhakî ve İbn Asâkir, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiler; o dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Âdem işlediği günahı işleyince başını semaya kaldırdı ve: 'Muhammed'in hakkı için beni bağışlamanı diliyorum' dedi. Allah ona: 'Muhammed kimdir?' diye vahyetti. O da şöyle dedi: 'İsmin yücedir!
لما خلقتني رفعت رَأْسِي إِلَى عرشك فَإِذا فِيهِ مَكْتُوب لَا إِلَه إِلَّا الله مُحَمَّد رَسُول الله فَعلمت أَنه لَيْسَ أحد أعظم عنْدك قدرا مِمَّن جعلت اسْمه مَعَ اسْمك
Beni yarattığında başımı Arş'ına kaldırdım, bir de baktım ki üzerinde 'Lâ ilâhe illallâh Muhammedün resûlullâh' yazılıdır. Anladım ki katında ismini kendi isminin yanına koyduğun kimseden daha yüce mertebeli hiç kimse yoktur.'
فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا آدم انه آخر النَّبِيين من ذريتك وَلَوْلَا هُوَ مَا خلقتك
Bunun üzerine Allah ona: 'Ey Âdem! Şüphesiz o, senin zürriyetinden peygamberlerin sonuncusudur ve şayet o olmasaydı seni yaratmazdım' diye vahyetti.'
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي التَّوْبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَتلقى آدم من ربه كَلِمَات}
el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, et-Tevbe'de İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim -ve bunu sahih kabul etti- ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan { فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ } “Derken Âdem Rabbinden birtakım kelimeler aldı” kavli hakkında rivayet ettiler;
قَالَ: أَي رب ألم تخلقني بِيَدِك قَالَ: بلَى
O şöyle dedi: 'Âdem: 'Ey Rabbim! Beni kendi elinle yaratmadın mı?' dedi. [Allah:] 'Evet' buyurdu.
قَالَ: أَي رب ألم تنفخ فيّ من روحك قَالَ: بلَى
'Ey Rabbim! Bana kendi ruhundan üflemedin mi?' dedi. [Allah:] 'Evet' buyurdu.
قَالَ أَي رب ألم تسبق إِلَيّ رحمتك قبل غضبك قَالَ: بلَى
'Ey Rabbim! Rahmetin gazabından önce gelmedi mi?' dedi. [Allah:] 'Evet' buyurdu.
قَالَ: أَي رب أَرَأَيْت إِن تبت وأصلحت أَرَاجِعِي أَنْت إِلَى الْجنَّة قَالَ: نعم
'Ey Rabbim! Ne dersin, eğer tövbe edip [durumumu] düzeltirsem beni tekrar cennete döndürür müsün?' dedi. [Allah:] 'Evet' buyurdu.'
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن عَسَاكِر بِسَنَد ضَعِيف عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لما أهبط الله آدم إِلَى الأَرْض قَامَ وَجَاء الْكَعْبَة فصلى رَكْعَتَيْنِ فألهمه الله هَذَا الدُّعَاء: اللَّهُمَّ إِنَّك تعلم سري وعلانيتي فاقبل معذرتي وَتعلم حَاجَتي فَأعْطِنِي سؤلي وَتعلم مَا فِي نَفسِي فَاغْفِر لي ذَنبي
et-Taberânî el-Evsat'ta ve İbn Asâkir zayıf bir senetle Âişe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; o şöyle buyurdu: 'Allah Âdem'i yeryüzüne indirdiğinde o kalkıp Kâbe'ye geldi ve iki rekât namaz kıldı. Bunun üzerine Allah ona şu duayı ilham etti: 'Allah'ım! Sen benim gizlimi de açığımı da bilirsin, özrümü kabul eyle; ihtiyacımı bilirsin, bana dileğimi ver; içimde olanı bilirsin, günahımı bağışla!
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك إِيمَانًا يُبَاشر قلبِي ويقيناً صَادِقا حَتَّى أعلم أَنه لَا يُصِيبنِي إِلَّا مَا كتبت لي وأرضني بِمَا قسمت لي
Allah'ım! Senden kalbime temas eden bir iman ve bana ancak senin yazdığın şeyin isabet edeceğini bileceğim sadık bir yakîn istiyorum; bana taksim ettiğin şeye de beni razı kıl!'
فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا آدم قد قبلت توبتك وغفرت ذنك وَلنْ يدعوني أحد بِهَذَا الدُّعَاء إِلَّا غفرت لَهُ ذَنبه وكفيته المهم من أمره وزجرت عَنهُ الشَّيْطَان واتجرت لَهُ من وَرَاء كل تار وَأَقْبَلت إِلَيْهِ الدُّنْيَا راغمة وَإِن لم يردهَا
Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Ey Âdem! Tövbeni kabul ettim ve günahını bağışladım. Kim bana bu dua ile dua ederse mutlaka onun günahını bağışlar, onun mühim işlerini halleder, şeytanı ondan uzaklaştırır, her tüccarın ardından onun namına ticaret yapar ve o istemese bile dünya boyun eğerek ona gelir.'
وَأخرج الجندي وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن عَسَاكِر فِي فَضَائِل مَكَّة عَن عَائِشَة قَالَت: لما أَرَادَ الله أَن يَتُوب على آدم أذن لَهُ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سبعا - وَالْبَيْت يَوْمئِذٍ ربوة حَمْرَاء - فَلَمَّا صلى رَكْعَتَيْنِ قَامَ اسْتقْبل الْبَيْت وَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّك تعلم سريرتي وعلانيتي فاقبل معذرتي فَأعْطِنِي سؤلي وَتعلم مَا فِي نَفسِي فَاغْفِر لي ذُنُوبِي
el-Cündî, et-Taberânî ve Fedâilü Mekke'de İbn Asâkir, Âişe'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: 'Allah Âdem'in tövbesini kabul etmeyi murat ettiğinde ona izin verdi de Âdem Beyt'i yedi defa tavaf etti -o gün Beyt kırmızı bir tepeydi-. İki rekât namaz kılınca kalkıp Beyt'e yöneldi ve şöyle dedi: 'Allah'ım! Sen benim gizlimi de açığımı da bilirsin, özrümü kabul eyle, dileğimi bana ver; içimde olanı bilirsin, günahlarımı bağışla!
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك إِيمَانًا يُبَاشر قلبِي ويقيناً صَادِقا حَتَّى أعلم أَنه لَا يُصِيبنِي إِلَّا مَا كتبت لي وَالرِّضَا بِمَا قسمت لي
Allah'ım! Senden kalbime işleyen bir iman, bana ancak senin yazdığın şeyin isabet edeceğini bileceğim sadık bir yakîn ve bana taksim ettiğin şeye rıza göstermeyi istiyorum.''