Binûn

Bakara Suresi — 13. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالَت الْمَلَائِكَة: هَذِه سنة ولد آدم من بعده

Bunun üzerine melekler: 'Bu, ondan sonra Âdemoğlunun sünnetidir' dediler.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن أبي فراس قَالَ: قبر آدم فِي مغارة فِيمَا بَين بَيت الْمُقَدّس وَمَسْجِد إِبْرَاهِيم وَرجلَاهُ عِنْد الصَّخْرَة وَرَأسه عِنْد مَسْجِد إِبْرَاهِيم

İbn Asâkir, Abdullah b. Ebî Firâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem'in kabri Beytülmakdis ile İbrâhim Mescidi arasındaki bir mağaradadır; ayakları Sahra'nın yanında, başı ise İbrâhim Mescidi'nin yanındadır.

وبَينهمَا ثَمَانِيَة عشر ميلًا

İkisi arası on sekiz mildir.'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي قَالَ: بَكت الْخَلَائق على آدم حِين توفّي سَبْعَة أَيَّام

İbn Asâkir, Atâ el-Horasânî'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem vefat ettiğinde mahlûkat yedi gün onun için ağladı.'

وَأخرج ابْن عدي فِي الْكَامِل وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن عَسَاكِر عَن جَابر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَيْسَ أحد من أهل الْجنَّة إِلَّا يدعى باسمه إِلَّا آدم فَإِنَّهُ يكنى أَبَا مُحَمَّد وَلَيْسَ أحد من أهل الْجنَّة إِلَّا وهم جرد مرد إِلَّا مَا كَانَ من مُوسَى بن عمرَان فَإِن لحيته تبلغ سرته

İbn Adî el-Kâmil'de, Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de ve İbn Asâkir Câbir'den rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Âdem müstesna, cennet ehlinden herkes kendi ismiyle çağrılır; o ise Ebû Muhammed künyesiyle anılır. Cennet ehlinden herkes kılsız ve sakalsızdır; ancak Mûsâ b. İmrân müstesnadır, zira onun sakalı göbeğine kadar ulaşır.'

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عَليّ قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: أهل الْجنَّة لَيست لَهُم كنى إِلَّا آدم فَإِنَّهُ يكنى أَبَا مُحَمَّد تَعْظِيمًا وتوقيراً

İbn Adî, el-Beyhakî ed-Delâil'de ve İbn Asâkir Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Âdem müstesna cennet ehlinin künyeleri yoktur; o ise tazim ve hürmet gayesiyle Ebû Muhammed olarak künyelenir.'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن كَعْب قَالَ: لَيْسَ أحد فِي الْجنَّة لَهُ لحية إِلَّا آدم ﵇ لَهُ لحية سَوْدَاء إِلَى سرته: وَذَلِكَ أَنه لم يكن لَهُ فِي الدُّنْيَا لحية وَإِنَّمَا كَانَت اللحى بعد آدم وَلَيْسَ أحد يكنى فِي الْجنَّة غير آدم

İbn Asâkir Ka'b'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem aleyhisselâm müstesna cennette sakalı olan kimse yoktur; onun göbeğine kadar uzanan siyah bir sakalı vardır. Çünkü dünyada onun sakalı yoktu, sakallar ancak Âdem'den sonra oldu. Cennette Âdem'den başka kimse künyelenmez;

يكنى فِيهَا أَبَا مُحَمَّد

Orada Ebû Muhammed diye künyelenir.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن بكر بن عبد الله الْمُزنِيّ قَالَ: لَيْسَ أحد فِي الْجنَّة لَهُ كنية إِلَّا آدم يكنى أَبَا مُحَمَّد

Ebû'ş-Şeyh, Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Cennette Âdem'den başka künyesi olan kimse yoktur; o Ebû Muhammed diye künyelenir.

أكْرم الله بذلك مُحَمَّدًا ﷺ

Allah bununla Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i onurlandırmıştır.'

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن غَالب بن عبد الله الْعقيلِيّ قَالَ: كنية آدم فِي الدُّنْيَا أَبُو الْبشر وَفِي الْجنَّة أَبُو مُحَمَّد

İbn Asâkir, Gâlib b. Abdillâh el-Ukaylî'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem'in dünyadaki künyesi Ebü'l-beşer (insanlığın babası), cennetteki künyesi ise Ebû Muhammed'dir.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن خَالِد بن معدان قَالَ: أهبط آدم بِالْهِنْدِ وَإنَّهُ لما توفّي حمله خَمْسُونَ وَمِائَة رجل من بنيه إِلَى بَيت الْمُقَدّس وَكَانَ طوله ثَلَاثِينَ ميلًا ودفنوه بهَا وَجعلُوا رَأسه عِنْد الصَّخْرَة وَرجلَيْهِ خَارِجا من بَيت الْمُقَدّس ثَلَاثِينَ ميلًا

Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de Hâlid b. Ma'dân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem Hindistan'a indirildi. Vefat ettiğinde oğullarından yüz elli adam onu Beytülmakdis'e taşıdı. Boyu otuz mildi. Onu oraya defnettiler; başını Sahra'nın yanına, ayaklarını ise Beytülmakdis'in otuz mil dışına getirdiler.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي بَرزَة الْأَسْلَمِيّ قَالَ: إِن آدم لما طؤطىء منع كَلَام الْمَلَائِكَة - وَكَانَ يسْتَأْنس بكلامهم - بَكَى على الْجنَّة مائَة سنة فَقَالَ الله ﷿ لَهُ: يَا آدم مَا يحزنك قَالَ: كَيفَ لَا أَحْزَن وَقد اهبطتني من الْجنَّة وَلَا أَدْرِي أَعُود إِلَيْهَا أم لَا فَقَالَ الله تَعَالَى: يَا آدم قل: اللَّهُمَّ لَا إِلَه إِلَّا أَنْت وَحدك لَا شريك لَك

et-Taberânî Ebû Berze el-Eslemî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Âdem [yere] indirilip de meleklerin sözlerini işitmekten mahrum kalınca -ki onların sözleriyle ünsiyet bulurdu- cennet için yüz yıl ağladı. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah ona: 'Ey Âdem! Seni üzen nedir?' buyurdu. O da: 'Nasıl üzülmeyeyim ki! Beni cennetten indirdin ve oraya dönüp dönemeyeceğimi bilmiyorum' dedi. Yüce Allah şöyle buyurdu: 'Ey Âdem! Şöyle de: Allah'ım! Senden başka ilah yoktur; teksin, ortağın yoktur.

سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِك

Sen münezzehsin, hamd Sana mahsustur.

رب إِنِّي عملت سوءا وظلمت نَفسِي فَاغْفِر لي إِنَّك أَنْت خير الغافرين

Rabbim! Ben bir kötülük işledim ve kendime zulmettim; beni bağışla, şüphesiz Sen bağışlayanların en hayırlısısın.'

وَالثَّانيَِة: اللَّهُمَّ لَا إِلَه إِلَّا أَنْت وَحدك لَا شريك لَك سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِك

[Ve] ikincisi: 'Allah'ım! Senden başka ilah yoktur; teksin, ortağın yoktur. Sen münezzehsin, hamd Sana mahsustur.

رب إِنِّي عملت سوءا وظلمت نَفسِي فَاغْفِر لي إِنَّك أَنْت أرْحم الرَّاحِمِينَ

Rabbim! Ben bir kötülük işledim ve kendime zulmettim; beni bağışla, şüphesiz Sen merhametlilerin en merhametlisisin.'

والثالثه اللَّهُمَّ لَا إِلَه إِلَّا أَنْت سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِك لَا شريك لَك رب عملت سوءا وظلمت نَفسِي فَاغْفِر لي إِنَّك أَنْت التواب الرَّحِيم

[Ve] üçüncüsü: 'Allah'ım! Senden başka ilah yoktur. Sen münezzehsin, hamd Sana mahsustur, ortağın yoktur. Rabbim! Bir kötülük işledim ve kendime zulmettim; beni bağışla, şüphesiz Sen tevbeleri çokça kabul eden, çok merhamet edensin.'

فَهِيَ الْكَلِمَات الَّتِي أنزل الله على مُحَمَّد ﷺ {فَتلقى آدم من ربه كَلِمَات فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّه هُوَ التواب الرَّحِيم} قَالَ: وَهِي لوَلَده من بعده وَقَالَ آدم لآبن لَهُ يُقَال هبة الله

İşte Allah'ın Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirdiği {فَتلقى آدم من ربه كَلِمَات فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّه هُوَ التواب الرَّحِيم} “Derken Âdem, Rabbinden birtakım kelimeler aldı (öğrendi ve tevbe etti); O da tevbesini kabul buyurdu. Şüphesiz O, tevbeleri çokça kabul edendir, çok merhametlidir” ayetindeki kelimeler bunlardır. [Râvi] dedi ki: 'Bu [kelimeler], ondan sonra çocukları için de geçerlidir.' Âdem, Hibetullah denilen oğluna şöyle dedi:

ويسميه أهل التَّوْرَاة وَأهل الإِنجيل شِيث: تعبد لِرَبِّك واسأله أيردني إِلَى الْجنَّة أم لَا فتعبد الله وَسَأَلَ

-ki Tevrat ve İncil ehli ona Şît derler-: 'Rabbine kulluk et ve O'na, beni cennete geri döndürüp döndürmeyeceğini sor.' O da Allah'a kulluk etti ve sordu.

فَأوحى الله إِلَيْهِ: إِنِّي راده إِلَى الْجنَّة فَقَالَ: أَي رب إِنِّي لست آمن أَن أبي سيسألني الْعَلامَة فَألْقى الله سوارا من أسورة الحورفلما أَتَاهُ قَالَ: مَا وَرَاءَك قَالَ: اُبْشُرْ قَالَ: أَخْبرنِي أَنه رادك إِلَى الْجنَّة قَالَ: فَمَا سَأَلته الْعَلامَة

Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: 'Ben onu cennete döndüreceğim.' [Şît]: 'Ey Rabbim! Babamın benden bir alamet istemesinden emin değilim' dedi. Allah da hurilerin bileziklerinden bir bilezik indirdi. [Şît babasının] yanına gelince [Âdem]: 'Ne haber getirdin?' dedi. [Şît]: 'Müjdeler olsun! O bana seni cennete döndüreceğini bildirdi' dedi. [Âdem]: 'Ondan bir alamet istemedin mi?' dedi.

فَأخْرج السوار فَرَآهُ فَعرفهُ فَخر سَاجِدا فَبكى حَتَّى سَالَ من عَيْنَيْهِ نهر من دموع

Bunun üzerine [Şît] bileziği çıkardı. [Âdem] onu görünce tanıdı ve secdeye kapandı; gözlerinden bir gözyaşı nehri akıncaya kadar ağladı.

وآثاره تعرف بِالْهِنْدِ

Onun izleri Hindistan'da bilinmektedir.

وَذكر أَن كنز الذَّهَب بِالْهِنْدِ مِمَّا ينْبت من ذَلِك السوار ثمَّ قَالَ: استطعم لي رَبك من ثَمَر الْجنَّة

Hindistan'daki altın hazinesinin bu bilezikten neşet ettiği zikredilmiştir. Sonra [Âdem]: 'Benim için Rabbinden cennet meyvelerinden yedirmesini iste' dedi.

فَلَمَّا خرج من عِنْده مَاتَ آدم فَجَاءَهُ جِبْرِيل فَقَالَ: إِلَى أَيْن قَالَ: إِن أبي أَرْسلنِي أَن اطلب إِلَى رَبِّي أَن يطعمهُ من ثَمَر الْجنَّة قَالَ: فَإِن ربه قضى أَن لَا يَأْكُل مِنْهَا شَيْئا حَتَّى يعود إِلَيْهَا وَأَنه قد مَاتَ فَارْجِع فواره فَأخذ جِبْرِيل ﵇ فَغسله وكفنه وحنطه وَصلى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ جِبْرِيل: هَكَذَا فَاصْنَعُوا بموتاكم

[Şît] onun yanından çıktığında Âdem vefat etti. Cebrâil onun yanına gelip: 'Nereye?' dedi. [Şît]: 'Babam cennet meyvelerinden kendisine yedirmesini Rabbimden istemem için beni gönderdi' dedi. [Cebrâil]: 'Rabbi, oraya dönünceye kadar ondan hiçbir şey yemeyeceğine ve onun artık vefat ettiğine hükmetti. Geri dön ve onu defnet' dedi. Cebrâil aleyhisselâm [cenazeyi] alıp yıkadı, kefenledi, kokuladı ve cenaze namazını kıldırdı. Sonra Cebrâil: 'Ölülerinize böyle yapın' dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: قبر آدم ﵇ بني فِي مَسْجِد الْخيف وقبر حَوَّاء بجدة

Ebû'ş-Şeyh Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Âdem aleyhisselâm'ın kabri Hayf Mescidi'nde yapılmıştır; Havva'nın kabri ise Cidde'dedir.'

وَأخرج ابْن أبي حنيفَة فِي تَارِيخه وَابْن عَسَاكِر عَن الزُّهْرِيّ وَالشعْبِيّ قَالَا: لما هَبَط آدم من الْجنَّة وانتشر وَلَده أرخ بنوه من هبوط آدم فَكَانَ ذَلِك التَّارِيخ حَتَّى بعث الله نوحًا فأرّخوا ببعث نوح حَتَّى كَانَ الْغَرق فَكَانَ التَّارِيخ من الطوفان إِلَى نَار إِبْرَاهِيم فأرّخ بَنو اسحق من نَار إِبْرَاهِيم إِلَى بعث يُوسُف وَمن بعث يُوسُف إِلَى مبعث مُوسَى وَمن مبعث مُوسَى إِلَى ملك سُلَيْمَان وَمن ملك سُلَيْمَان إِلَى ملك عِيسَى وَمن مبعث عِيسَى إِلَى مبعث رَسُول الله ﷺ وأرخ بَنو اسماعيل من نَار إِبْرَاهِيم إِلَى بِنَاء الْبَيْت حِين بناه إِبْرَاهِيم واسماعيل

İbn Ebî Hayseme Târîh'inde ve İbn Asâkir, ez-Zührî ile eş-Şa'bî'den rivayet ettiler; onlar şöyle dediler: Âdem cennetten inip soyu yayıldığında, oğulları Âdem'in inişini tarih başlangıcı yaptılar. Allah Nûh'u gönderene kadar bu tarih devam etti; [sonra] Nûh'un peygamber olarak gönderilişini tarih yaptılar; tâ ki boğulma (tufan) olana kadar. Tufandan İbrâhim'in ateşine kadar tarihleme yapıldı. İshakoğulları İbrâhim'in ateşinden Yûsuf'un gönderilişine, Yûsuf'un gönderilişinden Mûsâ'nın gönderilişine, Mûsâ'nın gönderilişinden Süleyman'ın hükümdarlığına, Süleyman'ın hükümdarlığından Îsâ'nın hükümdarlığına, Îsâ'nın gönderilişinden de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in gönderilişine kadar tarihlediler. İsmâiloğulları ise İbrâhim'in ateşinden, İbrâhim ile İsmâil'in Beyt'i (Kâbe'yi) inşa ettikleri vakte kadar tarihlediler.

فَكَانَ التَّارِيخ من بِنَاء الْبَيْت حَتَّى تَفَرَّقت معد فَكَانَ كلما خرج قوم من تهَامَة أَرخُوا مخرجهم حَتَّى مَاتَ كَعْب بن لؤَي

Tarihleme Beyt'in inşasından Maad'ın dağılmasına kadar sürdü. Tihâme'den bir kavim çıktıkça çıkışlarını tarih yapıyorlardı; tâ ki Ka'b b. Lüeyy vefat edene kadar.

فأرّخوا من مَوته إِلَى الْفِيل فَكَانَ التَّارِيخ من الْفِيل حَتَّى أرخ عمر بن الْخطاب من الْهِجْرَة

Onun ölümünden Fil [Olayı]'na kadar tarihlediler. Fil [Olayı]'ndan itibaren tarihleme devam etti; tâ ki Ömer b. el-Hattâb hicreti tarih başlangıcı yapana kadar.

وَذَلِكَ سنة سبع عشرَة أَو ثَمَان عشرَة

Bu da on yedi veya on sekiz yılında oldu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الْعَزِيز بن عمرَان قَالَ: لم يزل للنَّاس تَارِيخ كَانُوا يؤرخون فِي الدَّهْر الأوّل من هبوط آدم من الْجنَّة فَلم يزل ذَلِك حَتَّى بعث الله نوحًا فارخوا من دُعَاء نوح على قومه ثمَّ أَرخُوا من الطوفان ثمَّ أَرخُوا من نَار إِبْرَاهِيم ثمَّ أرخ بَنو اسماعيل من بُنيان الْكَعْبَة ثمَّ أَرخُوا من موت كَعْب بن لؤَي ثمَّ أَرخُوا من عَام الْفِيل ثمَّ أرخ الْمُسلمُونَ بعد من هِجْرَة رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

İbn Asâkir, Abdülazîz b. İmrân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: İnsanların öteden beri bir tarihi vardı; ilk çağda Âdem'in cennetten inişini tarih başlangıcı yapıyorlardı. Allah Nûh'u gönderene kadar bu böyle devam etti; sonra Nûh'un kavmine bedduasından itibaren tarihlediler, sonra tufandan, sonra İbrâhim'in ateşinden tarihlediler. Sonra İsmâiloğulları Kâbe'nin inşasından tarihlediler, sonra Ka'b b. Lüeyy'in ölümünden tarihlediler, sonra Fil Yılı'ndan tarihlediler. Daha sonra Müslümanlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hicretinden itibaren tarihlediler.

قَوْله تَعَالَى: قُلْنَا اهبطوا مِنْهَا جَمِيعًا فإمَّا يَأْتينكُمْ مني هدى فَمن اتبع هُدَايَ فَلَا خوف عَلَيْهِم ولاهم يَحْزَنُونَ وَالَّذين كفرُوا وكذبوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَاب النَّار هم فِيهَا خَالدُونَ

Yüce Allah'ın şu kavli: {قُلْنَا اهبطوا مِنْهَا جَمِيعًا فإمَّا يَأْتينكُمْ مني هدى فَمن اتبع هُدَايَ فَلَا خوف عَلَيْهِم ولاهم يَحْزَنُونَ وَالَّذين كفرُوا وكذبوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَاب النَّار هم فِيهَا خَالدُونَ} “Dedik ki: Hepiniz oradan inin! Tarafımdan size bir hidayet (rehber) geldiğinde, kim benim hidayetime uyarsa onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de. İnkâr edip ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, işte onlar ateş ehlidirler; onlar orada ebedî kalacaklardır.”

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {قُلْنَا اهبطوا مِنْهَا جَمِيعًا فإمَّا يَأْتينكُمْ مني هدى} قَالَ: الْهدى الْأَنْبِيَاء وَالرسل وَالْبَيَان

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den {قُلْنَا اهبطوا مِنْهَا جَمِيعًا فإمَّا يَأْتينكُمْ مني هدى} “Dedik ki: Hepiniz oradan inin! Tarafımdan size bir hidayet geldiğinde...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Hidayet; peygamberler, elçiler ve açıklamadır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَمن اتبع هُدَايَ} الْآيَة

İbnü'l-Münzir Katâde'den {فَمن اتبع هُدَايَ} “Kim benim hidayetime uyarsa...” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: مَا زَالَ لله فِي الأَرْض أَوْلِيَاء مُنْذُ هَبَط آدم مَا أخلى الأَرْض لابليس إِلَّا وفيهَا أَوْلِيَاء لَهُ يعْملُونَ لله بِطَاعَتِهِ

O şöyle dedi: 'Âdem indiğinden beri yeryüzünde Allah'ın dostları hiç eksik olmamıştır. Yeryüzünde Allah'a itaatle amel eden O'nun dostları bulunmaksızın [Allah] yeryüzünü asla İblis'e bırakmamıştır.'

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن أبي الطُّفَيْل قَالَ: قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {فَمن اتبع هُدَايَ} بتثقيل الْيَاء وَفتحهَا

İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te Ebü't-Tufeyl'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فَمن اتبع هُدَايَ} “Kim benim hidayetime uyarsa...” ayetini yâ harfini şeddeli ve fethalı (hudeyye) olarak okudu.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {فَلَا خوف عَلَيْهِم} يَعْنِي فِي الْآخِرَة {وَلَا هم يَحْزَنُونَ} يَعْنِي لَا يَحْزَنُونَ للْمَوْت

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den {فَلَا خوف عَلَيْهِم} “Onlara hiçbir korku yoktur” yani ahirette; {وَلَا هم يَحْزَنُونَ} “onlar üzülmeyeceklerdir de” yani ölüm sebebiyle üzülmeyeceklerdir, dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن قَتَادَة قَالَ: لما هَبَط إِبْلِيس قَالَ: أَي رب قد لعنته فَمَا علمه قَالَ: السحر

Abdurrezzâk el-Musannef'te ve el-Beyhakî Şuabü'l-îmân'da Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: 'İblis indirildiğinde: 'Ey Rabbim! Beni lanetledin, peki benim ilmim nedir?' dedi. [Allah]: 'Sihirdir' buyurdu.

قَالَ: فَمَا قِرَاءَته قَالَ: الشّعْر

[İblis]: 'Peki benim okumam nedir?' dedi. [Allah]: 'Şiirdir' buyurdu.

قَالَ: فَمَا كِتَابه قَالَ: الوشم

[İblis]: 'Peki benim yazım nedir?' dedi. [Allah]: 'Dövmedir' buyurdu.

قَالَ: فَمَا طَعَامه قَالَ: كل ميتَة وَمَا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ

[İblis]: 'Peki benim yiyeceğim nedir?' dedi. [Allah]: 'Bütün leşler ve üzerine Allah'ın adı anılmayan şeylerdir' buyurdu.

قَالَ: فَمَا شرابه قَالَ: كل مُسكر

[İblis]: 'Peki benim içeceğim nedir?' dedi. [Allah]: 'Sarhoş edici her şeydir' buyurdu.

قَالَ: فَأَيْنَ مَسْكَنه قَالَ: الْحمام

[İblis]: 'Peki benim meskenim neresidir?' dedi. [Allah]: 'Hamamdır' buyurdu.

قَالَ: فَأَيْنَ مَجْلِسه قَالَ: الْأَسْوَاق

[İblis]: 'Peki benim meclisim neresidir?' dedi. [Allah]: 'Çarşı-pazarlardır' buyurdu.

قَالَ: فَمَا صَوته قَالَ: المزمار

[İblis]: 'Peki benim sesim nedir?' dedi. [Allah]: 'Çalgı (mizmar)dır' buyurdu.

قَالَ: فَمَا مصائده: قَالَ: النِّسَاء

[İblis]: 'Peki benim tuzaklarım nedir?' dedi. [Allah]: 'Kadınlardır' buyurdu.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول ﷺ قَالَ إِبْلِيس لرَبه تَعَالَى: يَا رب قد أهبط آدم وَقد علمت أَنه سَيكون كتاب ورسل فَمَا كِتَابهمْ ورسلهم قَالَ: رسلهم الْمَلَائِكَة والنبيون وكتبهم التَّوْرَاة والإِنجيل وَالزَّبُور وَالْفرْقَان

Ebû Nuaym el-Hilye'de İbn Abbâs'tan rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'İblis Yüce Rabbine: 'Ey Rabbim! Âdem indirildi ve bildim ki kitaplar ve elçiler olacak. Onların kitapları ve elçileri nedir?' dedi. [Allah]: 'Onların elçileri melekler ve nebîlerdir; kitapları ise Tevrat, İncil, Zebûr ve Furkan'dır' buyurdu.

قَالَ: فَمَا كتابي قَالَ: كتابك الوشم وقراءتك الشّعْر ورسلك الكهنة وطعامك مَا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وشرابك كل مُسكر وصدقك الْكَذِب وبيتك الْحمام ومصائدك النِّسَاء ومؤذنك المزمار ومسجدك الْأَسْوَاق

[İblis]: 'Peki benim kitabım nedir?' dedi. [Allah] şöyle buyurdu: 'Senin kitabın dövme, okuman şiir, elçilerin kâhinler, yiyeceğin üzerine Allah'ın adı anılmayanlar, içeceğin sarhoş edici her şey, doğruluğun yalan, evin hamam, tuzakların kadınlar, müezzinin çalgı ve mescidin çarşı-pazarlardır.'

قَوْله تَعَالَى: يَا بني إِسْرَائِيل اذْكروا نعمي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم وأوفوا بعهدي أوفي بعهدكم وإيي فارهبون وآمنوا بِمَا أنزلت مُصدقا لما مَعكُمْ وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ وَلَا تشتروا بآيتي ثمنا قَلِيلا وإيي فاتقون وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ وَأقِيمُوا الصَّلَاة وَآتوا الزَّكَاة واركعوا مَعَ الراكعين

Yüce Allah'ın şu kavli: {يَا بني إِسْرَائِيل اذْكروا نعمي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم وأوفوا بعهدي أوفي بعهدكم وإيي فارهبون وآمنوا بِمَا أنزلت مُصدقا لما مَعكُمْ وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ وَلَا تشتروا بآيتي ثمنا قَلِيلا وإيي فاتقون وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ وَأقِيمُوا الصَّلَاة وَآتوا الزَّكَاة واركعوا مَعَ الراكعين} “Ey İsrailoğulları! Size lütfettiğim nimetimi hatırlayın, ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim. Yalnızca Benden korkun! Yanınızdakini (Tevrat'ı) tasdik edici olarak indirdiğime (Kur'an'a) iman edin; onu ilk inkâr edenler siz olmayın. Ayetlerimi az bir karşılık ile satmayın ve yalnızca Benden sakının! Hakkı batıla karıştırmayın ve bile bile hakkı gizlemeyin! Namazı kılın, zekâtı verin ve rükû edenlerle beraber rükû edin!”

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِسْرَائِيل يَعْقُوب

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'İsrâil, Ya'kūb'dur.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِسْرَائِيل هُوَ يَعْقُوب

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "İsrâil, Ya'kūb'dur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مجلز قَالَ: كَانَ يَعْقُوب رجلا بطيشاً فلقي ملكا فعالجه فصرعه الْملك فَضَربهُ على فَخذيهِ فَلَمَّا رأى يَعْقُوب مَا صنع بِهِ بَطش بِهِ فَقَالَ: مَا أَنا بتاركك حَتَّى تسميني اسْما

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir Ebû Miclez'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Ya'kūb güçlü/kuvvetli bir adamdı. Bir melekle karşılaştı ve onunla güreşti. Melek onu yere serdi ve uyluklarına vurdu. Ya'kūb meleğin kendisine ne yaptığını görünce onu yakalayıp tuttu ve: 'Bana bir isim koyuncaya kadar seni bırakacak değilim' dedi."

فَسَماهُ إِسْرَائِيل

[Bunun üzerine melek] ona İsrâil ismini verdi.

قَالَ أَبُو مجلز: أَلا ترى أَنه من أَسمَاء الْمَلَائِكَة إِسْرَائِيل وَجِبْرِيل وَمِيكَائِيل وإسرافيل

Ebû Miclez şöyle dedi: "Görmez misin ki meleklerin isimlerindendir; İsrâil, Cibrîl, Mîkâîl ve İsrâfîl."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت الْأَنْبِيَاء من بني إِسْرَائِيل إِلَّا عشرَة

Hâkim rivayet edip sahih olduğunu belirtti; İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "On kişi müstesna, peygamberler İsrailoğulları'ndandı."

نوح وَهود وَصَالح وَلُوط وَشُعَيْب وَإِبْرَاهِيم وَإِسْمَاعِيل واسحق وَمُحَمّد ﵇ وَلم من الْأَنْبِيَاء من لَهُ اسمان إِلَّا إِسْرَائِيل وَعِيسَى فإسرائيل يَعْقُوب وَعِيسَى الْمَسِيح

"Nûh, Hûd, Sâlih, Lût, Şuayb, İbrâhîm, İsmâîl, İshak ve Muhammed aleyhimüsselâm. Peygamberlerden iki ismi olan kimse yoktu, İsrâil ve Îsâ müstesna. İsrâil Ya'kūb, Îsâ ise Mesîh'tir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس: أَن إِسْرَائِيل وَمِيكَائِيل وَجِبْرِيل وإسرافيل كَقَوْلِك عبد الله

İbn Cerîr İbn Abbâs'tan rivayet etti: "İsrâil, Mîkâîl, Cibrîl ve İsrâfîl, senin 'Abdullah' (Allah'ın kulu) demen gibidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الله بن الْحَرْث الْبَصْرِيّ قَالَ ايل الله بالعبرانية

İbn Cerîr Abdullah b. el-Hâris el-Basrî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Îl (ايل), İbranicede 'Allah' demektir."

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا بني إِسْرَائِيل} قَالَ: للأحبار من الْيَهُود {اذْكروا نعمتي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم} أَي آلائي عنْدكُمْ وَعند آبائكم لما كَانَ نجاهم بِهِ من فِرْعَوْن وَقَومه {وأوفوا بعهدي} الَّذِي أخذت بأعناقكم للنَّبِي ﷺ إِذْ جَاءَكُم {أوف بعهدكم} انجز لكم مَا وعدتكم عَلَيْهِ بتصديقكم مَعَه واتباعه بِوَضْع مَا كَانَ عَلَيْهِم من الإِصر والأغلال {وإياي فارهبون} أَن انْزِلْ بكم مَا أنزلت بِمن كَانَ قبلكُمْ من آبائكم من النقمات {وآمنوا بِمَا أنزلت مُصدقا لما مَعكُمْ وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} وعندكم بِهِ من الْعلم مَا لَيْسَ عِنْد غَيْركُمْ {وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} أَي لَا تكتموا مَا عنْدكُمْ من الْمعرفَة برسولي وَبِمَا جَاءَ بِهِ وَأَنْتُم تجدونه عنْدكُمْ فِيمَا تعلمُونَ من الْكتب الَّتِي بِأَيْدِيكُمْ

İbn İshak, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: {يَا بني إِسْرَائِيل} “Ey İsrailoğulları!” buyruğu hakkında: 'Yahudi din adamlarına hitaptır.' {اذْكروا نعمتي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم} “Size lütfettiğim nimetimi hatırlayın” yani: 'Firavun ve kavminden onları kurtardığı zaman sizin ve atalarınızın yanındaki lütuflarımı [hatırlayın].' {وأوفوا بعهدي} “Ahdime vefa gösterin” yani: 'Size geldiğinde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem için boynunuza yüklediğim [ahde].' {أوف بعهدكم} “Ben de ahdinize vefa göstereyim” yani: 'Onu tasdik edip ona uymanız karşılığında size vadettiğim şeyi yerine getirerek üzerlerindeki ağır yükleri ve bağları kaldırayım.' {وإياي فارهبون} “Yalnızca Benden korkun!” yani: 'Sizden önceki atalarınıza indirdiğim azapları sizin üzerinize de indirmemden [korkun].' {وآمنوا بِمَا أنزلت مُصدقا لما مَعكُمْ وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} “Yanınızdakini tasdik edici olarak indirdiğime iman edin; onu ilk inkâr edenler siz olmayın” yani: 'Başkalarında bulunmayan bilgi ona dair sizde varken.' {وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} “Ve bile bile hakkı gizlemeyin!” yani: 'Resûlüm ve getirdiği şeyler hakkında sahip olduğunuz bilgiyi gizlemeyin; zira siz bunu elinizdeki kitaplardan bildikleriniz arasında bulmaktasınız.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وأوفوا بعهدي} يَقُول: مَا أَمرتكُم بِهِ من طَاعَتي ونهيتكم عَنهُ من معصيتي فِي النَّبِي ﷺ وَغَيره {أوف بعهدكم} يَقُول: أَرض عَنْكُم وأدخلكم الْجنَّة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan rivayet etti; {وأوفوا بعهدي} “Ahdime vefa gösterin” buyruğu hakkında şöyle demiştir: 'Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ve diğer konularda size emrettiğim itaatim ve yasakladığım isyanım hususunda [vefa gösterin].' {أوف بعهدكم} “Ben de ahdinize vefa göstereyim” buyruğu hakkında ise: 'Sizden razı olup sizi cennete koyayım' demektir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود

İbnü'l-Münzir İbn Mes'ûd'dan rivayet etti:

مثله

Bunun bir benzerini [rivayet etti].

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} قَالَ: هُوَ الْمِيثَاق الَّذِي أَخذ عَلَيْهِم فِي سُورَة (لقد أَخذ الله مِيثَاق بني إِسْرَائِيل

İbnü'l-Münzir Mücâhid'den rivayet etti; {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} “Ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Bu, [Mâide] suresindeki (لقد أَخذ الله مِيثَاق بني إِسْرَائِيل

) (الْمَائِدَة الْآيَة ١٢) الْآيَة

) (Mâide suresi 12. ayet) ayetinde onlardan alınan misaktır."

وَأخرج عبد بن حميدعن قَتَادَة فِي قَوْله {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} قَالَ: الْعَهْد الَّذِي أَخذ الله عَلَيْهِم وَأَعْطَاهُمْ الْآيَة الَّتِي فِي سُورَة الْمَائِدَة (لقد أَخذ الله مِيثَاق بني إِسْرَائِيل

Abd b. Humeyd Katâde'den rivayet etti; {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} “Ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Allah'ın onlardan aldığı ve onlara verdiği ahit, Mâide suresindeki (لقد أَخذ الله مِيثَاق بني إِسْرَائِيل

) (الْمَائِدَة الْآيَة ١٢) إِلَى قَوْله (ولأدخلنكم جنَّات تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار)

) (Mâide suresi 12. ayet) ayetinden (ولأدخلنكم جنَّات تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار) kavline kadar olan [hükümlerdir]."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن فِي قَوْله {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} قَالَ: أَوْفوا بِمَا افترضت عَلَيْكُم أوف لكم بِمَا رَأَيْت الْوَعْد لكم بِهِ على نَفسِي

Abd b. Humeyd Hasan'dan rivayet etti; {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} “Ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim” buyruğu hakkında şöyle dedi: "'Size farz kıldığım şeyleri yerine getirin ki Ben de size kendi üzerime vadettiğim mükâfatı tastamam vereyim.'"

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} قَالَ: أَوْفوا بطاعتي أوف لكم بِالْجنَّةِ

Abd b. Humeyd ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh Dahhâk'tan rivayet etti; {وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم} “Ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim” buyruğu hakkında şöyle dedi: "'Bana itaat ile vefa gösterin ki Ben de size cennet ile karşılık vereyim.'"

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وآمنوا بِمَا أنزلت} قَالَ: الْقرَان {مُصدقا لما مَعكُمْ} قَالَ: التَّوْرَاة والإِنجيل

İbn Cerîr Ebü'l-Âliye'den rivayet etti; {وآمنوا بِمَا أنزلت} “İndirdiğime iman edin” buyruğu hakkında: 'Kur'an'dır' dedi. {مُصدقا لما مَعكُمْ} “Yanınızdakini tasdik edici olarak” buyruğu hakkında ise: 'Tevrat ve İncil'dir' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} قَالَ: بِالْقُرْآنِ

İbn Cerîr İbn Cüreyc'den rivayet etti; {وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} “Onu ilk inkâr edenler siz olmayın” buyruğu hakkında: 'Kur'an'ı' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي الْآيَة قَالَ: يَقُول يَا معشر أهل الْكتاب آمنُوا بِمَا أنزلت على مُحَمَّد مُصدقا لما مَعكُمْ لأنكم تجدونه مَكْتُوبًا عنْدكُمْ فِي التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل {وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} يَقُول: لَا تَكُونُوا أوّل من كفر بِمُحَمد {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا} يَقُول: لَا تَأْخُذُوا عَلَيْهِ أجرا

İbn Cerîr Ebü'l-Âliye'den ayet hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "[Allah] şöyle buyuruyor: 'Ey Ehl-i Kitap topluluğu! Yanınızdakileri tasdik edici olarak Muhammed'e indirdiğime iman edin; çünkü siz onu yanınızdaki Tevrat ve İncil'de yazılı bulmaktasınız.' {وَلَا تَكُونُوا أوّل كَافِر بِهِ} “Onu ilk inkâr edenler siz olmayın” yani: 'Muhammed'i ilk inkâr edenler siz olmayın.' {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا} “Ayetlerimi bir bedel karşılığında satmayın” yani: 'Bunun karşılığında bir ücret almayın.'"

قَالَ: وَهُوَ مَكْتُوب عِنْدهم فِي الْكتاب الأوّل: يَا ابْن آدم علم مجَّانا كَمَا علمت مجَّانا

[Ebü'l-Âliye] dedi ki: "Bu, onlardaki ilk kitapta şöyle yazılıdır: 'Ey âdemoğlu! Sana karşılıksız öğretildiği gibi sen de karşılıksız öğret.'"

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} قَالَ: لَا تَأْخُذ على مَا علمت أجرا فَإِنَّمَا أجر الْعلمَاء والحكماء على الله وهم يجدونه عِنْدهم يَا ابْن آدم علم مجَّانا كَمَا علمت مجَّانا

Ebü'ş-Şeyh Ebü'l-Âliye'den rivayet etti; {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} “Ayetlerimi az bir karşılık ile satmayın” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Öğrettiğin şey karşılığında ücret alma; zira âlimlerin ve hikmet ehlinin mükâfatı ancak Allah'a aittir. Onlar bunu yanlarında [şöyle] bulurlar: 'Ey âdemoğlu! Sana karşılıksız öğretildiği gibi sen de karşılıksız öğret.'"

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} قَالَ: لَا تخلطوا الصدْق بِالْكَذِبِ {وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} قَالَ: لَا تكتموا الْحق وَأَنْتُم قد علمْتُم أَن مُحَمَّدًا رَسُول الله

İbn Cerîr İbn Abbâs'tan rivayet etti; {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} “Hakkı batıla karıştırmayın” buyruğu hakkında: 'Doğruyu yalanla karıştırmayın' dedi. {وتكتموا الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} “Ve bile bile hakkı gizlemeyin!” buyruğu hakkında da: 'Muhammed'in Allah'ın Resûlü olduğunu bildiğiniz halde hakkı gizlemeyin' dedi.

وَأخرج عبد بن حميدعن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} قَالَ: لَا تلبسوا الْيَهُودِيَّة والنصرانية بالإِسلام وَأَنْتُم تعلمُونَ أَن دين الله الإِسلام وَأَن الْيَهُودِيَّة والنصرانية بِدعَة لَيست من الله {وتكتمون الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} قَالَ: كتموا مُحَمَّدًا وهم يعلمُونَ أَنه رَسُول الله يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل يَأْمُرهُم بِالْمَعْرُوفِ وينهاهم عَن الْمُنكر وَيحل لَهُم الطَّيِّبَات وَيحرم عَلَيْهِم الْخَبَائِث

Abd b. Humeyd Katâde'den rivayet etti; {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} “Hakkı batıla karıştırmayın” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Allah'ın dininin İslâm olduğunu, Yahudilik ve Hristiyanlığın ise Allah'tan olmayan birer bidat olduğunu bildiğiniz halde Yahudilik ve Hristiyanlığı İslâm'a karıştırmayın." {وتكتمون الْحق وَأَنْتُم تعلمُونَ} “Ve bile bile hakkı gizlemeyin!” buyruğu hakkında ise: "Onlar Muhammed'i gizlediler; halbuki onun Allah'ın Resûlü olduğunu biliyorlardı. Onu yanlarındaki Tevrat ve İncil'de kendilerine iyiliği emreden, kötülükten sakındıran, temiz şeyleri helal, murdar şeyleri haram kılan biri olarak yazılı buluyorlardı."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي زيد فِي قَوْله {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} قَالَ: الْحق التَّوْرَاة الَّتِي أنزل الله وَالْبَاطِل الَّذِي كتبوه بِأَيْدِيهِم

İbn Cerîr Ebû Zeyd'den rivayet etti; {وَلَا تلبسوا الْحق بِالْبَاطِلِ} “Hakkı batıla karıştırmayın” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Hak, Allah'ın indirdiği Tevrat'tır; batıl ise kendi elleriyle yazdıkları şeylerdir."

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وتكتموا الْحق} قَالَ: هُوَ مُحَمَّد ﷺ

İbn Cerîr es-Süddî'den, o da Mücâhid'den rivayet etti; {وتكتموا الْحق} “Ve hakkı gizlemeyin” buyruğu hakkında: "O [hak], Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {واركعوا} قَالَ: صلوا

İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den rivayet etti; {واركعوا} “Ve rükû edin” buyruğu hakkında: "Namaz kılın" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل فِي قَوْله {واركعوا مَعَ الراكعين} قَالَ: أَمرهم أَن يركعوا مَعَ أمة مُحَمَّد يَقُول: كونُوا مِنْهُم وَمَعَهُمْ

İbn Ebî Hâtim Mukātil'den rivayet etti; {واركعوا مَعَ الراكعين} “Ve rükû edenlerle beraber rükû edin” buyruğu hakkında şöyle dedi: "[Allah] onlara Muhammed'in ümmeti ile birlikte rükû etmelerini emretti. 'Onlardan ve onlarla beraber olun' buyurmaktadır."

قَوْله تَعَالَى: أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم وَأَنْتُم تتلون الْكتاب أَفلا تعقلون

Yüce Allah'ın şu kavli: {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم وَأَنْتُم تتلون الْكتاب أَفلا تعقلون} “İnsanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Üstelik siz Kitap'ı okuyup durmaktasınız. Hâlâ akıl erdirmiyor musunuz?”

أخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم} قَالَ: أُولَئِكَ أهل الْكتاب كَانُوا يأمرون النَّاس بِالْبرِّ وينسون أنفسهم وهم يَتلون الْكتاب وَلَا يَنْتَفِعُونَ بِمَا فِيهِ

Abd b. Humeyd Katâde'den rivayet etti; {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم} “İnsanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Onlar Ehl-i Kitap idi; insanlara iyiliği emredip kendilerini unutuyorlardı, Kitap'ı okudukları halde onda olandan faydalanmıyorlardı."

وَأخرج الثَّعْلَبِيّ والواحدي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي يهود أهل الْمَدِينَة كَانَ الرجل مِنْهُم يَقُول لصهره ولذوي قرَابَته وَلمن بَينه وَبينهمْ رضَاع من الْمُسلمين: اثْبتْ على الدّين الَّذِي أَنْت عَلَيْهِ وَمَا يَأْمُرك بِهِ هَذَا الرجل - يعنون بِهِ مُحَمَّدًا - فَإِن أمره حق وَكَانُوا يأمرون النَّاس بذلك وَلَا يَفْعَلُونَهُ

Sa'lebî ve Vâhidî İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Bu ayet Medine ehlinden olan Yahudiler hakkında indi. Onlardan bir adam damadına, akrabalarına ve aralarında süt bağı bulunan Müslümanlara: 'Üzerinde bulunduğun dinde ve bu adamın -Muhammed'i kastediyorlar- sana emrettiği şeyde sebat et; zira onun emri haktır' derdi. Onlar insanlara bunu emreder, kendileri ise yapmazlardı."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ} قَالَ: بِالدُّخُولِ فِي دين مُحَمَّد {وَأَنْتُم تتلون} يَقُولُونَ: تدرسون الْكتاب بذلك {أَفلا تعقلون} تفهمون ينهاهم عَن هَذَا الْخلق الْقَبِيح

İbn Cerîr İbn Abbâs'tan rivayet etti; {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ} “İnsanlara iyiliği emredip” buyruğu hakkında: "Muhammed'in dinine girmeyi [emredip]" dedi. {وَأَنْتُم تتلون} “Siz okuyup dururken” buyruğu hakkında: "[Allah] şöyle buyuruyor: Bununla ilgili Kitap'ı ders alıp okuyorsunuz." {أَفلا تعقلون} “Hâlâ akıl erdirmiyor musunuz?” yani: "Anlamıyor musunuz? [Allah] onları bu çirkin ahlaktan sakındırmaktadır."

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: تنهون النَّاس عَن الْكفْر لما عنْدكُمْ من النُّبُوَّة والعهد من التَّوْرَاة وَأَنْتُم تكفرون بِمَا فِيهَا من عهدي إِلَيْكُم فِي تَصْدِيق رَسُولي

İbn İshak, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: "Sizde peygamberlik ve Tevrat'taki ahit bulunduğu için insanları inkârdan sakındırıyorsunuz, fakat Tevrat'ta Resûlümü tasdik etmeniz hususunda size verdiğim ahdi bizzat kendiniz inkâr ediyorsunuz."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي قلَابَة فِي الْآيَة قَالَ: قَالَ أَبُو الدَّرْدَاء: لَا يفقه الرجل كل الْفِقْه حَتَّى يمقت النَّاس فِي ذَات الله ثمَّ يرجع إِلَى نَفسه فَيكون لَهَا أَشد مقتاً

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakī bu ayet hakkında Ebû Kılâbe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ebü'd-Derdâ şöyle demiştir: "Kişi, Allah'ın zatı uğrunda insanlara buğzedip sonra kendi nefsine dönerek ona daha şiddetli buğzetmedikçe tam anlamıyla fakih olamaz."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبَزَّار وَابْن أبي دَاوُد فِي الْبَعْث وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ رَأَيْت لَيْلَة أُسري بِي رجَالًا تقْرض شفاههم بمقاريض من نَار كلما قرضت رجعت فَقلت لجبريل: من هَؤُلَاءِ قَالَ: هَؤُلَاءِ خطباء من أمتك كَانُوا يأمرون النَّاس بِالْبرِّ وينسون أنفسهم وهم يَتلون الْكتاب أَفلا يعْقلُونَ

Vekî', İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Bezzâr, el-Ba's'ta İbn Ebî Dâvûd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, el-Hilye'de Ebû Nuaym, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakī Enes'ten rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İsrâ gecesinde dudakları ateşten makaslarla kesilen adamlar gördüm; ne zaman kesilse hemen eski haline dönüyordu. Cibrîl'e: 'Bunlar kimdir?' dedim. [Cibrîl]: 'Bunlar ümmetinin hatipleridir; insanlara iyiliği emrederler de kendilerini unuturlardı; halbuki onlar Kitap'ı da okuyorlardı. Hâlâ akıl erdirmiyorlar mıydı?' dedi."

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أُسَامَة بن زيد قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يقولُ يُجاء بِالرجلِ يَوْم الْقِيَامَة فَيلقى فِي النَّار فتندلق بِهِ أقتابه فيدور بهَا كَمَا يَدُور

Ahmed, Buhârî ve Müslim Üsâme b. Zeyd'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kıyamet gününde adam getirilir ve cehenneme atılır, derken bağırsakları [karnından] dışarı fırlar. O da bağırsaklarının etrafında,

الْحمار برحاه فيطف بِهِ أهل النَّار فَيَقُولُونَ: يَا فلَان مَالك مَا أَصَابَك ألم تكن تَأْمُرنَا بِالْمَعْرُوفِ وتنهانا عَن الْمُنكر

eşeğin değirmen taşının etrafında döndüğü gibi döner. Cehennem ehli onun etrafında toplanıp: 'Ey filanca! Sana ne oldu, başına ne geldi? Sen bize iyiliği emredip bizi kötülükten nehyetmiyor muydun?' derler."

فَيَقُول: كنت آمركُم بِالْمَعْرُوفِ وَلَا آتيه وأنهاكم عَن الْمُنكر وآتيه

"O da: 'Ben size iyiliği emrederdim ama kendim yapmazdım; sizi kötülükten nehyederdim ama kendim onu yapardım' der."

وَأخرج الْخَطِيب فِي اقْتِضَاء الْعلم بِالْعَمَلِ وَابْن النجار فِي تَارِيخ بَغْدَاد عَن جَابر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ اطلع قوم من أهل الْجنَّة على قوم من أهل النَّار فَقَالُوا: بِمَ دَخَلْتُم النَّار وَإِنَّمَا دَخَلنَا الْجنَّة بتعليمكم قَالُوا: إِنَّا كُنَّا نأمركم وَلَا نَفْعل

Hatîb İktidâu'l-İlm bi'l-Amel'de ve İbnü'n-Neccâr Târîhu Bağdâd'da Câbir'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; şöyle buyurdu: "Cennet ehlinden bir topluluk cehennem ehlinden bir topluluğa bakıp: 'Neden cehenneme girdiniz? Biz cennete ancak sizin öğretmeniz sayesinde girdik' derler. Onlar da: 'Biz size emrederdik ama kendimiz yapmazdık' derler."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب فِي اقْتِضَاء الْعلم بِالْعَمَلِ وَابْن عَسَاكِر بِسَنَد ضَعِيف عَن الْوَلِيد بن عقبَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن اناساً من أهل الْجنَّة يتطلعون إِلَى أنَاس من أهل النَّار فَيَقُولُونَ: بِمَ دَخَلْتُم النَّار فوَاللَّه مَا دَخَلنَا الْجنَّة إِلَّا بتعليمكم فَيَقُولُونَ: إِنَّا كُنَّا نقُول وَلَا نَفْعل

Taberânî, İktidâu'l-İlm bi'l-Amel'de Hatîb ve zayıf bir senetle İbn Asâkir Velîd b. Ukbe'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cennet ehlinden bazı kimseler, cehennem ehlinden bazı kimselere bakıp: 'Neden cehenneme girdiniz? Vallahi biz cennete ancak sizin öğretmeniz sayesinde girdik' derler. Onlar da: 'Biz söylerdik ama yapmazdık' derler."

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن الْوَلِيد بن عقبَة أَنه خطب النَّاس فَقَالَ فِي خطبَته: ليدخلن امراء النَّار ويدخلن من أطاعهم الْجنَّة فَيَقُولُونَ لَهُم وهم فِي النَّار: كَيفَ دَخَلْتُم النَّار وَإِنَّمَا دَخَلنَا الْجنَّة بطاعتكم فَيَقُولُونَ لَهُم: إِنَّا كُنَّا نأمركم بأَشْيَاء نخالف إِلَى غَيرهَا

Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de Velîd b. Ukbe'den rivayet etti; o insanlara hitap edip hutbesinde şöyle demiştir: "Elbette birtakım emirler/yöneticiler cehenneme girecek ve onlara itaat edenler de cennete girecektir. Onlar ateşteyken [cennetlikler] onlara: 'Siz nasıl ateşe girdiniz? Biz ancak size itaat etmekle cennete girdik' diyecekler. Onlar da: 'Biz size bir şeyleri emreder, kendimiz ise başka şeyleri yaparak ona muhalefet ederdik' diyeceklerdir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ قَالَ: يشرف قوم فِي الْجنَّة على قوم فِي النَّار فَيَقُولُونَ: مَا لكم فِي النَّار وَإِنَّمَا كُنَّا نعمل بِمَا تعلمُونَ

İbn Ebî Şeybe Şa'bî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Cennetteki bir topluluk cehennemdeki bir topluluğa bakar ve: 'Neden cehennemdesiniz? Biz ancak sizin bildiklerinizle amel ederdik' derler."

قَالُوا: كُنَّا نعلمكم وَلَا نعمل بِهِ

"Onlar: 'Biz size öğretirdik fakat kendimiz onunla amel etmezdik' derler."

وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد عَن الشّعبِيّ قَالَ: يطلع قوم من أهل الْجنَّة إِلَى قوم من النَّار فَيَقُولُونَ: مَا أدخلكم النَّار وَإِنَّمَا دَخَلنَا الْجنَّة بِفضل تأدبيكم وتعليمكم قَالُوا: إِنَّا كُنَّا نأمر بِالْخَيرِ وَلَا نفعله

İbnü'l-Mübârek ez-Zühd'de Şa'bî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Cennet ehlinden bir topluluk cehennem ehlinden bir topluluğa bakar ve: 'Sizi ateşe ne soktu? Biz cennete ancak sizin terbiyeniz ve öğretmenizin faziletiyle girdik' derler. Onlar da: 'Biz hayrı emreder fakat onu kendimiz yapmazdık' derler."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب فِي الِاقْتِضَاء والأصبهاني فِي التَّرْغِيب بِسَنَد جيد عَن جُنْدُب بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثل الْعَالم الَّذِي يعلم النَّاس الْخَيْر وَلَا يعْمل بِهِ كَمثل السراج يضيء للنَّاس وَيحرق نَفسه

Taberânî, el-İktidâ'da Hatîb ve et-Terğîb'de el-Asbahânî ceyyid bir senetle Cündüb b. Abdillâh'tan rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlara hayrı öğretip de onunla amel etmeyen âlimin misali; insanları aydınlatıp kendini yakan kandil gibidir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن جُنْدُب البَجلِيّ قَالَ: إِن مثل الَّذِي يعظ النَّاس وينسى نَفسه كَمثل الْمِصْبَاح يضيء لغيره وَيحرق نَفسه

İbn Ebî Şeybe ve Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed Cündüb el-Becelî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "İnsanlara vaaz edip de kendini unutan kimsenin misali, başkasını aydınlatıp kendini yakan lamba gibidir."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب فِي الِاقْتِضَاء عَن أبي بزْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Taberânî ve el-İktidâ'da Hatîb Ebû Berze'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

مثل الَّذِي يعلم النَّاس وينسى نَفسه كَمثل الفتيلة تضيء للنَّاس وَتحرق نَفسهَا

"İnsanlara öğretip de kendini unutan kimsenin misali, insanları aydınlatıp kendini yakan fitil gibidir."

وَأخرج ابْن قَانِع فِي مُعْجَمه والخطيب فِي الِاقْتِضَاء عَن سليك قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول إِذا علم الْعَالم وَلم يعْمل كَانَ كالمصباح يضيء للنَّاس وَيحرق نَفسه

İbn Kâni' Mu'cem'inde ve Hatîb el-İktidâ'da Süleyk'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Âlim bildiğinde [öğrettiğinde] ve amel etmediğinde, insanları aydınlatıp kendini yakan lamba gibi olur."