Binûn

Bakara Suresi — 14. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب بِسَنَد ضَعِيف عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يجاء بالعالم السوء يَوْم الْقِيَامَة فيقذف فِي جَهَنَّم فيدور بقصبه - قلت: مَا قصبه قَالَ: أمعاؤه - كَمَا يَدُور الْحمار بالرحى فَيُقَال: يَا ويله بِمَ لقِيت هَذَا وَإِنَّمَا اهتدينا بك قَالَ: كنت أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ

el-Asbahânî et-Terğîb'de zayıf bir senetle Ebû Ümâme'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kıyamet günü kötü âlim getirilir ve cehenneme atılır. Değirmen eşeğinin döndüğü gibi bağırsakları etrafında döner -ben: 'Kasabı nedir?' dedim, 'Bağırsaklarıdır' dedi-. Ona: 'Yazıklar olsun sana! Neden bu hale düştün? Biz ancak senin sayende doğru yolu bulmuştuk' denilir. O da: 'Ben sizi nehyettiğim şeyleri kendim yapardım' der."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من دَعَا النَّاس إِلَى قَول أَو عمل وَلم يعْمل هُوَ بِهِ لم يزل فِي ظلّ سخط الله حَتَّى يكف أَو يعْمل مَا قَالَ ودعا إِلَيْهِ

Taberânî zayıf bir senetle İbn Ömer'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim insanları bir söze veya amele çağırır da kendisi onunla amel etmezse, vazgeçinceye yahut söylediği ve davet ettiği şeyi yapıncaya kadar Allah'ın gazabının gölgesi altında kalmaya devam eder."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس

İbn Merdûye, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve İbn Asâkir İbn Abbâs'tan rivayet etti:

أَنه جَاءَهُ رجل فَقَالَ: يَا ابْن عَبَّاس إِنِّي اريد أَن آمُر بِالْمَعْرُوفِ وأنهى عَن الْمُنكر

Ona bir adam geldi ve: "Ey İbn Abbâs, ben iyiliği emredip kötülükten nehyetmek istiyorum" dedi.

قَالَ: أَو بلغت ذَلِك قَالَ: أَرْجُو

[İbn Abbâs]: "O mertebeye ulaştın mı?" dedi. [Adam]: "Umuyorum" dedi.

قَالَ: فَإِن لم تخش أَن تفتضح بِثَلَاثَة أحرف فِي كتاب الله فافعل

[İbn Abbâs]: "Eğer Allah'ın Kitabı'ndaki üç harfle (ayetle) rezil olmaktan korkmuyorsan yap" dedi.

قَالَ: وَمَا هن قَالَ: قَوْله ﷿ {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم} أحكمت هَذِه الْآيَة قَالَ: لَا

[Adam]: "Onlar nelerdir?" dedi. [İbn Abbâs]: "Allah Azze ve Celle'nin {أتأمرون النَّاس بِالْبرِّ وتنسون أَنفسكُم} “İnsanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?” kavlidir. Bu ayeti muhkem kıldın mı (hükmünü yerine getirdin mi)?" dedi. [Adam]: "Hayır" dedi.

قَالَ: فالحرف الثَّانِي قَالَ قَوْله تَعَالَى (لم تَقولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كبر مقتاً عِنْد الله أَن تَقولُوا مَالا تَفْعَلُونَ) (الصَّفّ الْآيَة ٣) أحكمت هَذِه الْآيَة قَالَ: لَا

[Adam]: "İkinci harf nedir?" dedi. [İbn Abbâs]: "Yüce Allah'ın {لم تَقولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كبر مقتاً عِنْد الله أَن تَقولُوا مَالا تَفْعَلُونَ} (es-Saf Suresi 3. ayet) “Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük bir gazap sebebi olmuştur” kavlidir. Bu ayeti muhkem kıldın mı?" dedi. [Adam]: "Hayır" dedi.

قَالَ: فالحرف الثَّالِث قَالَ قَول العَبْد الصَّالح شُعَيْب (مَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ) (هود الْآيَة ٨٨) أحكمت هَذِه الْآيَة قَالَ: لَا

[Adam]: "Üçüncü harf nedir?" dedi. [İbn Abbâs]: "Salih kul Şuayb'ın {مَا أُرِيد أَن أخالفكم إِلَى مَا أنهاكم عَنهُ} (Hûd Suresi 88. ayet) “Size yasakladığım şeylerde size muhalefet etmek istemiyorum” sözüdür. Bu ayeti muhkem kıldın mı?" dedi. [Adam]: "Hayır" dedi.

قَالَ: فابدأ بِنَفْسِك

[İbn Abbâs]: "O halde kendinden başla!" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الشّعبِيّ قَالَ: مَا خطب خطيب فِي الدُّنْيَا إِلَّا سيعرض الله عَلَيْهِ خطبَته مَا أَرَادَ بهَا

İbnü'l-Mübârek ez-Zühd'de ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî Şa'bî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Dünyada hiçbir hatip hutbe irad etmemiştir ki, Allah onunla neyi kastettiğini kendisine sunacak olmasın."

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: ويل للَّذي لَا يعلم مرّة وَلَو شَاءَ الله لعلمه وويل للَّذي يعلم وَلَا يعْمل سبع مَرَّات

İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe ve ez-Zühd'de Ahmed Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Bilmeyene bir kez yazıklar olsun -ki Allah dileseydi ona öğretirdi-; bilip de amel etmeyene ise yedi kez yazıklar olsun!"

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: ويل للَّذي لَا يعلم وَلَو شَاءَ الله لعلمه وويل لمن يعلم ثمَّ لايعمل سبع مَرَّات

Ahmed ez-Zühd'de Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Bilmeyene yazıklar olsun -ki Allah dileseydi ona öğretirdi-; bilip de sonra amel etmeyene ise yedi kez yazıklar olsun!"

قَوْله تَعَالَى: وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين

Yüce Allah'ın kavli: {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين} “Sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphesiz o, huşû duyanlardan başkasına pek ağır gelir.”

أخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} قَالَ: إنَّهُمَا معونتان من الله فاستعينوا بهما

Abd b. Humeyd {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namazla yardım isteyin” kavli hakkında Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Onlar Allah'tan iki yardımdır; onlarla yardım dileyin."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب العزاء وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: الصَّبْر اعْتِرَاف العَبْد لله بِمَا أصَاب مِنْهُ واحتسابه عِنْد الله رَجَاء ثَوَابه وَقد يجزع الرجل وَهُوَ متجلد لَا يرى مِنْهُ إِلَّا الصَّبْر

İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü'l-Azâ'da ve İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Sabır; kulun başına gelen şeyi Allah'a itiraf etmesi ve sevabını umarak Allah katında karşılığını beklemesidir. Kişi sarsılabilir ama metanet gösterir, kendisinden sabırdan başka bir şey görülmez."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: الصَّبْر صبران: صَبر عِنْد الْمُصِيبَة حسن وَأحسن مِنْهُ الصَّبْر عَن محارم الله

İbn Ebî Hâtim Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Sabır iki türlüdür: Musibet anındaki sabır güzeldir, ondan daha güzeli ise Allah'ın haram kıldıklarından uzak durmaktaki sabırdır."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: الصَّبْر بَابَيْنِ الصَّبْر لله فِيمَا أحب وَإِن ثقل على الْأَنْفس والأبدان وَالصَّبْر عَمَّا كره وَإِن نازعت إِلَيْهِ الاهواء فَمن كَانَ هَكَذَا فَهُوَ من الصابرين الَّذين يسلم عَلَيْهِم إِن شَاءَ الله تَعَالَى

İbn Ebî Hâtim İbn Zeyd'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Sabır iki kısımdır: Nefislere ve bedenlere ağır gelse bile Allah için O'nun sevdiği şeylere sabretmek ve heva ve hevesler ona meyletse bile O'nun hoşlanmadığı şeylerden uzak durmaya sabretmektir. Kim böyle olursa, o kimse Allah Teâlâ'nın izniyle kendilerine selam verilen sabredenlerdendir."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الصَّبْر وَأَبُو الشَّيْخ فِي الثَّوَاب والديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصَّبْر ثَلَاثَة فَصَبر على الْمُصِيبَة وصبر على الطَّاعَة وصبر على الْمعْصِيَة

İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü's-Sabr'da, Ebü'ş-Şeyh es-Sevâb'da ve Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te Ali'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sabır üç kısımdır: Musibete karşı sabır, itaate sabır ve günaha karşı sabır."

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد فِي مُسْنده وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَفِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كنت رَدِيف رَسُول الله ﷺ فَقَالَ يَا غُلَام أَلا أعلمك كَلِمَات ينفعك الله بِهن قلت: بلَى

Ahmed, Abd b. Humeyd Müsned'inde, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Merdûye, Şuabü'l-Îmân ile el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in terkisinde idim; şöyle buyurdu: "Ey delikanlı! Allah'ın seni kendileriyle faydalandıracağı bazı kelimeleri sana öğreteyim mi?" Ben: "Evet" dedim.

قَالَ: احفظ الله يحفظك احفظ الله تَجدهُ أمامك تعرف إِلَى الله فِي الرخَاء يعرفك فِي الشدَّة وَاعْلَم أَن مَا أَصَابَك لم يكن ليخطئك وَأَن مَا أخطأك لم يكن ليصيبك وَإِن الْخَلَائق لَو اجْتَمعُوا على أَن يعطوك شَيْئا لم يرد الله أَن يعطيكه لم يقدروا على ذَلِك أَو أَن يصرفوا عَنْك شَيْئا أَرَادَ اله أَن يعطيكه لم يقدروا على ذَلِك وَأَن قد جف الْقَلَم بِمَا هُوَ كَائِن إِلَى يَوْم الْقِيَامَة فَإِذا سَأَلت فَسَأَلَ الله وَإِذا استعنت فَاسْتَعِنْ بِاللَّه وَإِذا اعتصمت فاعتصم بِاللَّه واعمل لله بالشكر فِي الْيَقِين وَاعْلَم أَن الصَّبْر على مَا تكره خير كثير وَأَن النَّصْر مَعَ الصَّبْر وَأَن الْفرج مَعَ الكرب إِن مَعَ الْعسر يسرا

Şöyle buyurdu: "Allah'ı gözet ki O da seni gözetsin. Allah'ı gözet ki O'nu önünde bulasın. Bolluk ve rahatlık anında Allah'ı tanı ki, darlık anında O da seni bilsin. Bil ki, başına gelecek olan şey senden şaşacak değildi; senden şaşan şey de başına gelecek değildi. Bütün yaratılmışlar Allah'ın sana vermesini dilemediği bir şeyi vermek için toplansalar buna güç yetiremezler; yahut Allah'ın sana vermesini dilediği bir şeyi senden geri çevirmek için toplansalar buna güç yetiremezler. Kalem, kıyamet gününe kadar olacak şeyler konusunda kurumuştur. Bir şey istediğin zaman Allah'tan iste. Yardım dilediğin zaman Allah'tan yardım dile. Sığındığın zaman Allah'a sığın. Allah için yakîn üzere şükürle amel et. Bil ki, hoşlanmadığın şeye sabretmekte çok büyük hayır vardır. Zafer sabırla beraberdir, kurtuluş sıkıntıyla beraberdir ve şüphesiz zorlukla beraber bir kolaylık vardır."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ فِي الإِفراد وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن

Dârekutnî el-İfrâd'da, İbn Merdûye, Beyhakî ve et-Terğîb'de el-Asbahânî,

سهل بن سعد السَّاعِدِيّ

Sehl b. Sa'd es-Sâidî'den rivayet etti:

ان رَسُول الله ﷺ قَالَ لعبد الله بن عَبَّاس أَلا أعلمك كَلِمَات تنْتَفع بِهن قَالَ: بلَى يَا رَسُول الله

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Abbâs'a: "Sana faydalanacağın bazı kelimeleri öğreteyim mi?" buyurdu. O: "Evet, ey Allah'ın Resûlü" dedi.

قَالَ: احفظ الله يحفظك احفظ الله تَجدهُ أمامك تعرف إِلَى الله فِي الرخَاء يعرفك فِي الشدَّة فَإِذا سَأَلت فَسَأَلَ الله وَإِذا استعنت فَاسْتَعِنْ بِاللَّه جف الْقَلَم بِمَا هُوَ كَائِن فَلَو جهد الْعباد أَن ينفعوك بِشَيْء لم يَكْتُبهُ الله عَلَيْك لم يقدروا عَلَيْهِ وَلَو جهد الْعباد أَن يضروك بِشَيْء لم يَكْتُبهُ الله عَلَيْك لم يقدروا عَلَيْهِ فَإِن اسْتَطَعْت أَن تعْمل لله بِالصّدقِ فِي الْيَقِين فافعل فَإِن لم تستطع فَإِن فِي الصَّبْر على مَا تكره خيرا كثيرا وَاعْلَم أَن النَّصْر مَعَ الصَّبْر وَأَن الْفرج مَعَ الكرب وَأَن مَعَ الْعسر يسرا

Şöyle buyurdu: "Allah'ı gözet ki O da seni gözetsin. Allah'ı gözet ki O'nu önünde bulasın. Bolluk ve rahatlık anında Allah'ı tanı ki, darlık anında O da seni bilsin. Bir şey istediğin zaman Allah'tan iste. Yardım dilediğin zaman Allah'tan yardım dile. Kalem olacak şeyler konusunda kurumuştur. Kullar, Allah'ın senin aleyhine yazmadığı bir şeyle sana fayda vermeye çalışsalar buna güç yetiremezler. Kullar, Allah'ın senin aleyhine yazmadığı bir şeyle sana zarar vermeye çalışsalar buna da güç yetiremezler. Eğer yakîn içinde sıdk ile Allah için amel etmeye güç yetirebilirsen bunu yap. Şayet güç yetiremezsen, hoşlanmadığın şeye sabretmekte pek çok hayır vardır. Bil ki zafer sabırla beraberdir, kurtuluş sıkıntıyla beraberdir ve şüphesiz zorlukla beraber kolaylık vardır."

وَأخرج الْحَكِيم وَالتِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كنت ذَات يَوْم رَدِيف رَسُول الله ﷺ قَالَ أَلا أعلمك خِصَالًا ينفعك اله بِهن قلت: بلَى

el-Hakîm ve Nevâdirü'l-Usûl'de Tirmizî İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in terkisinde idim. "Allah'ın seni kendileriyle faydalandıracağı bazı hasletleri sana öğreteyim mi?" buyurdu. Ben: "Evet" dedim.

قَالَ: عَلَيْك بِالْعلمِ فَإِن الْعلم خَلِيل الْمُؤمن والحلم وزيره وَالْعقل دَلِيله وَالْعَمَل قيمه والرفق أَبوهُ واللين أَخُوهُ وَالصَّبْر أَمِير جُنُوده

Şöyle buyurdu: "İlme sarıl; zira ilim müminin dostu, hilim veziri, akıl kılavuzu, amel yöneticisi, rıfk babası, yumuşak huyluluk kardeşi ve sabır da ordularının komutanıdır."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان والخرائطي فِي كتاب الشُّكْر عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الإِيمان نِصْفَانِ

Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve Kitâbü'ş-Şükr'de Harâitî Enes'ten rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İman iki yarımdır:

فَنصف فِي الصَّبْر وَنصف فِي الشُّكْر

Bir yarısı sabırda, bir yarısı da şükürdedir."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصَّبْر نصف الإِيمان وَالْيَقِين الإِيمان كُله

Beyhakî İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sabır imanın yarısıdır, yakîn ise imanın tamamıdır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود مَوْقُوفا مثله

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Taberânî ve Beyhakî İbn Mes'ûd'dan mevkûf olarak benzerini rivayet etti.

وَقَالَ الْبَيْهَقِيّ: أَنه الْمَحْفُوظ

Beyhakî bunun mahfuz rivayet olduğunu söyledi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: الإِيمان على أَربع دعائم

Beyhakî Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etti; o şöyle dedi: "İman dört direk üzerindedir:

على الصَّبْر وَالْعدْل وَالْيَقِين وَالْجهَاد

Sabır, adalet, yakîn ve cihad üzerindedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قيل يَا رَسُول الله أَي الإِيمان أفضل قَالَ: الصَّبْر والسماحة

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü, hangi iman daha faziletlidir?" denildi. "Sabır ve cömertliktir (müsamahadır)" buyurdu.

قيل: فَأَي الْمُؤمنِينَ أكمل إِيمَانًا قَالَ: أحْسنهم خلقا

"Müminlerin iman bakımından en mükemmeli hangisidir?" denildi. "Ahlakı en güzel olanlarıdır" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عبيد بن عُمَيْر اللَّيْثِيّ عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: بَينا أَنا عِنْد رَسُول الله ﷺ إِذا جَاءَهُ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله مَا الإِيمان قَالَ: الصَّبْر والسماحة

Beyhakî, Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr el-Leysî'den, o babasından, o da dedesinden rivayet etti; o şöyle dedi: Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındayken bir adam geldi ve: "Ey Allah'ın Resûlü! İman nedir?" dedi. "Sabır ve cömertliktir (müsamahadır)" buyurdu.

قَالَ: فَأَي الإِسلام أفضل قَالَ: من سلم الْمُسلمُونَ من لِسَانه وَيَده

[Adam]: "Hangi İslam daha faziletlidir?" dedi. "Müslümanların dilinden ve elinden selamette olduğu kimsedir" buyurdu.

قَالَ: فَأَي الْهِجْرَة أفضل قَالَ: من هجر السوء

[Adam]: "Hangi hicret daha faziletlidir?" dedi. "Kötülüğü terk eden kimsedir" buyurdu.

قَالَ: فَأَي الْجِهَاد أفضل

[Adam]: "Hangi cihad daha faziletlidir?" dedi.

قَالَ: من أهرق دَمه وعقر جَوَاده

"Kanı akıtılan ve atı vurulan kimseninkidir" buyurdu.

قَالَ: فَأَي الصَّدَقَة أحسن أفضل قَالَ: جهد الْمقل

[Adam]: "Hangi sadaka daha güzel ve faziletlidir?" dedi. "Malı az olanın gücünün yettiğidir" buyurdu.

قَالَ: فَأَي الصَّلَاة أفضل قَالَ: طول الْقُنُوت

[Adam]: "Hangi namaz daha faziletlidir?" dedi. "Kıyamı (veya kunûtu) uzun olanıdır" buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: قَالَ رجل يَا رَسُول الله أَي الْعَمَل أفضل قَالَ: الصَّبْر والسماحة

Ahmed ve Beyhakî Ubâde b. es-Sâmit'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü! Hangi amel daha faziletlidir?" dedi. "Sabır ve cömertliktir (müsamahadır)" buyurdu.

قَالَ: أُرِيد أفضل من ذَلِك

[Adam]: "Bundan daha faziletlisini istiyorum" dedi.

قَالَ: لَا تتهم الله فِي شَيْء من قَضَائِهِ

"Kazasından ötürü hiçbir hususta Allah'ı itham etmemendir" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: الإِيمان الصَّبْر والسماحة الصَّبْر عَن محارم الله وَأَدَاء فَرَائض الله

Beyhakî Hasan[-ı Basrî]'den rivayet etti; o şöyle dedi: "İman sabır ve cömertliktir (müsamahadır); [yani] Allah'ın haram kıldıklarına karşı sabretmek ve Allah'ın farzlarını yerine getirmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي كتاب الْإِيمَان وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ قَالَ: الصَّبْر من الإِيمان بِمَنْزِلَة الرَّأْس من الْجَسَد إِذا قطع الرَّأْس نَتن بَاقِي الْجَسَد وَلَا إِيمَان لمن لَا صَبر لَهُ

İbn Ebî Şeybe Kitâbü'l-Îmân'da ve Beyhakî Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Sabrın imandaki yeri, başın bedendeki yeri gibidir. Baş kesilirse bedenin geri kalanı kokuşur; sabrı olmayanın imanı da yoktur."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن

İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî Hasan[-ı Basrî]'den rivayet etti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ ادخل نَفسك فِي هموم الدُّنْيَا واخرج مِنْهَا بالصب وليردك عَن النَّاس مَا تعلم من نَفسك

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendini dünyanın kederlerine sok ve ondan sabırla çık; kendinde bildiğin [kusurlar] seni insanlardan alıkoysun."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قضى نهمته فِي الدُّنْيَا حيل بَينه وَبَين شَهْوَته فِي الْآخِرَة وَمن مد عَيْنَيْهِ إِلَى زِينَة المترفين كَانَ مهيناً فِي ملكوت السَّمَاء وَمن صَبر على الْقُوت الشَّديد أسْكنهُ الله الفردوس حَيْثُ شَاءَ

Beyhakî Berâ b. Âzib'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim dünyada arzusunu [ölçüsüzce] tatmin ederse, ahirette onunla şehveti (arzuladığı şeyler) arasına engel konulur. Kim de gözlerini lüks içinde yaşayanların zinetine dikerse, gökler âleminde değersiz kılınır. Kim de zorlu ve kıt gıdaya sabrederse, Allah onu Firdevs [cennetinde] dilediği yere yerleştirir" buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ وَاللَّفْظ لَهُ عَن ابْن عمر عَن رَسُول الله ﷺ أَنه قَالَ قد أَفْلح من أسلم وَكَانَ رزقه كفافاً وصبر على ذَلِك

Ahmed, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve lafız ona ait olmak üzere Beyhakî İbn Ömer'den, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Müslüman olan, rızkı yetecek kadar verilen ve buna sabreden kimse muhakkak kurtuluşa ermiştir."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي الْحُوَيْرِث أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ طُوبَى لمن رزقه الله الكفاف وصبر عَلَيْهِ

Beyhakî Ebü'l-Huveys'ten rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'ın kendisine yetecek kadar rızık verdiği ve buna sabreden kimseye ne mutlu!"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عسعس أَن رَسُول الله ﷺ فقد رجلا فَسَأَلَ عَنهُ فجَاء فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي اردت أَن آتِي هَذَا الْجَبَل فأخلو فِيهِ واتعبد فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لصبر أحدكُم سَاعَة على مَا يكره فِي بعض مَوَاطِن الإِسلام خير من عِبَادَته خَالِيا أَرْبَعِينَ سنة

Beyhakî As'as'tan rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir adamı göremeyip onu sordu. [Adam] geldi ve: "Ey Allah'ın Resûlü! Şu dağa gidip orada tek başıma kalmak ve ibadet etmek istedim" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sizden birinizin İslam'ın [gerektirdiği] bazı yerlerde hoşlanmadığı şeye bir an sabretmesi, tek başına kırk yıl ibadet etmesinden daha hayırlıdır" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عسعس بن سَلامَة عَن أبي حَاضر الْأَسدي أَن رَسُول الله ﷺ فقد رجلا فَسَأَلَ عَنهُ فَقيل: إِنَّه قد تفرد يتعبد

Beyhakî, As'as b. Selâme tarikiyle Ebû Hâzır el-Esedî'den rivayet etti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir adamı göremeyip onu sordu. "O tek başına ibadet etmeye çekildi" denildi.

فَبعث إِلَيْهِ فَأتى إِلَيْهِ فَقَالَ: رَسُول الله ﷺ أَلا إِن موطناً من مَوَاطِن الْمُسلمين أفضل من عبَادَة الرجل وَحده سِتِّينَ سنة

[Resûlullah] ona [haber] gönderdi; [adam] yanına geldi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Haberiniz olsun ki, Müslümanların [bulunduğu] yerlerden bir yerde bulunmak, kişinin tek başına altmış yıl ibadet etmesinden daha faziletlidir" buyurdu.

قَالَهَا ثَلَاثًا

Bunu üç defa söyledi.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة عَن ابْن عمر عَن النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Buhârî el-Edeb'de, Tirmizî ve İbn Mâce İbn Ömer'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in [şöyle buyurduğunu] rivayet etti:

قَالَ الْمُسلم الَّذِي يخالط النَّاس ويصبر على أذاهم خير من الْمُسلم الَّذِي لَا يخالط النَّاس وَلَا يصبر على أذاهم

"İnsanların arasına karışıp onların eziyetlerine sabreden Müslüman, insanların arasına karışmayan ve eziyetlerine sabretmeyen Müslümandan daha hayırlıdır" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَيّكُم يسره أَن يَقِيه الله من فيح حهنم ثمَّ قَالَ: أَلا إِن عمل الْجنَّة خزن بِرَبْوَةٍ ثَلَاثًا أَلا إِن عمل النَّهَار سهل لشَهْوَة ثَلَاثًا والسعيد من وقى الْفِتَن وَمن ابتلى فَصَبر فيا لَهَا ثمَّ يَا لَهَا

Beyhakî İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hanginiz Allah'ın kendisini cehennemin hararetinden korumasını ister?" buyurdu. Sonra üç defa: "Haberiniz olsun ki cennet ameli sarp bir tepede gizlenmiştir; haberiniz olsun ki nefsin ameli ise şehvete kolaylaştırılmıştır" buyurdu ve [şöyle devam etti]: "Mutlu kimse, fitnelerden korunan ve imtihana uğrayıp sabredendir; ne mutlu ona, sonra ne mutlu ona!"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا صَبر أهل بَيت على جهد ثَلَاثًا إِلَّا أَتَاهُم الله برزق

Beyhakî zayıf bir senetle İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bir ev halkı üç [gün] darlığa sabrederse, Allah onlara mutlaka bir rızık verir" buyurdu.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول من حَدِيث ابْن عمر

Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de İbn Ömer hadisinden rivayet etti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من وَجه آخر ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من جَاع أَو احْتَاجَ فكتمه النَّاس كَانَ حَقًا على الله أَن يرزقه رزق سنة من حَلَال

Beyhakî zayıf başka bir yoldan İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kim aç kalır veya muhtaç olur da bunu insanlardan gizlerse, Allah'ın ona bir yıllık helal rızık vermesi O'nun üzerine bir hak olur" buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مَا من مُؤمن تَقِيّ يحبس الله عَنهُ الدُّنْيَا ثَلَاثَة أَيَّام وَهُوَ فِي ذَلِك رَاض عَن الله من غير جزع إِلَّا وَجَبت لَهُ الْجنَّة

Beyhakî İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah'ın dünyayı kendisinden üç gün kestiği ve bunda hiçbir sızlanma göstermeksizin Allah'tan razı olan takva sahibi her mümin için mutlaka cennet vacip olur."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن شُرَيْح قَالَ: إِنِّي لأصاب بالمصيبة فَأَحْمَد الله عَلَيْهَا أَربع مَرَّات: أَحْمَده إِذْ لم تكن أعظم مِمَّا هِيَ وأحمده إِذْ رَزَقَنِي الصَّبْر عَلَيْهَا وأحمده إِذْ وفقني للاسترجاع لما أَرْجُو فِيهِ من الثَّوَاب وأحمده إِذْ لم يَجْعَلهَا فِي ديني

Beyhakî Şüreyh'ten rivayet etti; o şöyle dedi: "Başıma bir musibet gelir de ondan dolayı Allah'a dört defa hamdederim: Olduğundan daha büyük olmadığı için O'na hamdederim, ona karşı bana sabır bahşettiği için O'na hamdederim, umduğum sevap sebebiyle beni istircâda (İnnâ lillâh demede) muvaffak kıldığı için O'na hamdederim ve onu dinimde kılmadığı için O'na hamdederim."

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: خرج رَسُول الله ﷺ ذَات يَوْم فَقَالَ هَل مِنْكُم من يُرِيد أَن يؤتيه الله علما بِغَيْر تعلم وهدياً بِغَيْر هِدَايَة هَل مِنْكُم من يُرِيد أَن يذهب الله عَنهُ الْعَمى ويجعله بَصيرًا أَلا إِنَّه من زهد الدُّنْيَا وَقصر أمله فِيهَا أعطَاهُ الله علما بِغَيْر تعلم وَهدى بِغَيْر هِدَايَة أَلا إِنَّه سَيكون بعدكم قوم لايستقيم لَهُم الْملك إِلَّا بِالْقَتْلِ والتجبر وَلَا الْغَنِيّ إِلَّا بالبخل وَالْفَخْر وَلَا الْمحبَّة إِلَّا باللاستجرام فِي الدّين وَاتِّبَاع الْهوى إِلَّا فَمن أدْرك ذَلِك الزَّمَان مِنْكُم فَصَبر للفقر وَهُوَ يقدر على الْغنى وصبر للبغضاء وَهُوَ يقدر على الْمحبَّة وصبر على الذل وَهُوَ يقدر على الْعِزّ لَا يُرِيد بذلك إِلَّا وَجه الله أعطَاهُ ثَوَاب خمسين صديقا

İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî Hasan[-ı Basrî]'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün [ashabının yanına] çıktı ve: "İçinizde, Allah'ın kendisine öğrenmeksizin ilim ve kılavuzsuz doğru yol vermesini isteyen var mı? İçinizde, Allah'ın kendisinden körlüğü giderip kendisini basiretli kılmasını isteyen var mı? Haberiniz olsun ki, kim dünyada zahitlik yapar ve oradaki emelini kısaltırsa, Allah ona öğrenmeksizin ilim ve kılavuzsuz doğru yol verir. Haberiniz olsun ki sizden sonra öyle bir topluluk gelecek ki, onlar için hükümdarlık ancak öldürmek ve zorbalıkla, zenginlik ancak cimrilik ve övünmekle, sevgi ise ancak dinde günah işlemek ve hevese uymakla mümkün olacaktır. Haberiniz olsun ki, sizden kim o zamana erişir de zenginliğe gücü yettiği halde fakirliğe sabrederse, sevilmeye gücü yettiği halde buğzedilmeye sabrederse, izzete gücü yettiği halde zillete sabreder ve bununla yalnızca Allah'ın rızasını gözetirse, [Allah] ona elli sıddîkın sevabını verir" buyurdu.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أفضل الإِيمان الصَّبْر والسماحة

Ahmed ez-Zühd'de ve Beyhakî Hasan[-ı Basrî]'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İmanın en faziletlisi sabır ve cömertliktir (müsamahadır)" buyurdu.

وَأخرج مَالك وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ

Mâlik, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve Beyhakî Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِنَّه من يستعف يعفه الله وَمن يسْتَغْن

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim iffetli davranmak isterse Allah onu iffetli kılar. Kim müstağni olmak (tokgözlü davranmak) isterse,

يغنه الله وَمن يتصبر يصبره الله وَلم تعطوا عطاءا خيرا وأوسع من الصَّبْر

Allah onu zengin kılar. Kim sabretmeye gayret ederse Allah ona sabır verir. Hiç kimseye sabırdan daha hayırlı ve daha geniş bir bağış verilmemiştir."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: وجدنَا خير عيشنا الصَّبْر

Ahmed ez-Zühd'de Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yaşantımızın en hayırlısını sabır olarak bulduk."

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن مَيْمُون بن مهْرَان قَالَ: مَا نَالَ رجلا من جسيم الْخَيْر شَيْء إِلَّا بِالصبرِ

Ebû Nuaym el-Hilye'de Meymûn b. Mihrân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Bir kimse büyük hayırlardan herhangi bir şeye ancak sabırla ulaşmıştır."

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وَالصَّلَاة} أخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} قَالَ: على مرضاة الله وَاعْلَمُوا أَنَّهُمَا من طَاعَة الله

Yüce Allah'ın: {وَالصَّلَاة} “ve namazla” kavline gelince; İbn Cerîr, Ebü'l-Âliye'den {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin” kavli hakkında: "Allah'ın rızası üzerine [yardım isteyin]; bilin ki bu ikisi Allah'a itaattendir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير عَن حُذَيْفَة قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا حز بِهِ أَمر فزع إِلَى الصَّلَاة

Ahmed, Ebû Dâvûd ve İbn Cerîr Huzeyfe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i bir iş üzdüğünde (veya zor bir durumla karşılaştığında) hemen namaza sığınırdı.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن عَسَاكِر عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا كَانَت لَيْلَة ريح كَانَ مفزعه إِلَى الْمَسْجِد حَتَّى يسكن وَإِذا حدث فِي السَّمَاء حدث من كسوف شمس أَو قمر كَانَ مفزعه إِلَى الصَّلَاة

İbn Ebî'd-Dünyâ ve İbn Asâkir Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Rüzgarlı bir gece olduğunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, [rüzgar] dininceye kadar mescide sığınırdı. Gökte güneş veya ay tutulması gibi bir olay meydana geldiğinde ise namaza sığınırdı.

وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن حبَان عَن صُهَيْب عَن النَّبِي ﷺ قَالَ كَانُوا - يَعْنِي الْأَنْبِيَاء - يفزعون إِذا فزعوا إِلَى الصَّلَاة

Ahmed, Nesâî ve İbn Hibbân Suheyb'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Onlar —yani peygamberler— bir korku ve telaşa kapıldıklarında namaza sığınırlardı."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس

Saîd b. Mansûr, İbnu'l-Münzir, Hâkim ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî İbn Abbas'tan rivayet etti:

أَنه كَانَ فِي مسير لَهُ فنعي إِلَيْهِ ابْن لَهُ فَنزل فصلى رَكْعَتَيْنِ ثمَّ اسْترْجع وَقَالَ: فعلنَا كَمَا أمرنَا الله فَقَالَ {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة}

O bir yolculukta iken bir oğlunun ölüm haberi kendisine ulaştı; bunun üzerine [binitinden] inip iki rekat namaz kıldı, sonra istircâda bulundu ve: "Allah'ın bize emrettiği gibi yaptık; zira O: {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin” buyurmuştur" dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve eş-Şuab'da Beyhakî İbn Abbas'tan rivayet etti:

أَنه نعي إِلَيْهِ أَخُوهُ قثم وَهُوَ فِي مسير فَاسْتَرْجع ثمَّ تنحى عَن الطَّرِيق فصلى رَكْعَتَيْنِ أَطَالَ فيهمَا الْجُلُوس ثمَّ قَامَ يمشي إِلَى رَاحِلَته وَهُوَ يَقُول {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين}

Bir yolculukta iken kardeşi Kusem'in ölüm haberi kendisine ulaştı; bunun üzerine istircâda bulundu, sonra yoldan kenara çekilip oturuşunu uzun tuttuğu iki rekat namaz kıldı. Ardından {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin; şüphesiz bu, huşû duyanlardan başkasına pek ağır gelir” [ayetini] okuyarak bineğine doğru yürümek üzere kalktı.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبَادَة بن مُحَمَّد بن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: لما حضرت عبَادَة الْوَفَاة قَالَ: أحرج على إِنْسَان مِنْكُم يبكي فَإِذا خرجت نَفسِي فتوضؤوا وأحسنوا الْوضُوء ثمَّ ليدْخل كل إِنْسَان مِنْكُم مَسْجِدا فَيصَلي ثمَّ يسْتَغْفر لِعِبَادِهِ ولنفسه فَإِن الله ﵎ قَالَ {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} ثمَّ أَسْرعُوا بِي إِلَى حفرتي

Beyhakî Şuabu'l-Îmân'da Ubâde b. Muhammed b. Ubâde b. es-Sâmit'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Ubâde'ye ölüm yaklaştığında şöyle dedi: "İçinizden ağlayacak birine bunu yasaklıyorum. Ruhum çıktığı zaman abdest alın ve abdesti güzelce yapın. Sonra her biriniz bir mescide girsin, namaz kılsın, ardından Ubâde'ye ve kendisine mağfiret dilesin. Çünkü Yüce Allah: {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin” buyurmuştur. Sonra beni hızla kabrime götürün."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق معمر عَن الزُّهْرِيّ عَن حميد

Abdürrezzâk el-Musannef'te ve Beyhakî Ma'mer tarikiyle Zührî'den, o Humeyd

ابْن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف عَن أمه أم كُلْثُوم بنت عقبَة وَكَانَت من الْمُهَاجِرَات الأول فِي قَوْله {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} قَالَت: غشي على الرَّحْمَن بن عبد الرَّحْمَن غشية فظنوا أَنه افاض نَفسه فِيهَا فَخرجت امْرَأَته أم كُلْثُوم إِلَى الْمَسْجِد تستعين بِمَا أمرت بِهِ من الصَّبْر وَالصَّلَاة فَلَمَّا أَفَاق قَالَ: أغشي عليّ آنِفا قَالُوا: نعم

b. Abdurrahman b. Avf'tan, o da ilk muhacir hanımlardan olan annesi Ümmü Gülsüm bint Ukbe'den {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Abdurrahman b. Avf bayıldı, öyle ki ruhunu teslim ettiğini sandılar. Hanımı Ümmü Gülsüm, emrolunduğu üzere sabır ve namazla yardım istemek için mescide çıktı. [Abdurrahman] ayılınca: "Az önce bayıldım mı?" dedi. "Evet" dediler.

قَالَ: صَدقْتُمْ إِنَّه جَاءَنِي ملكان فَقَالَا لي: انْطلق نحاكمك إِلَى الْعَزِيز الْأمين

[Abdurrahman] dedi ki: "Doğru söylediniz; bana iki melek geldi ve: 'Yürü, seni o Azîz ve Emîn [olan Allah'ın] huzurunda muhakeme edeceğiz' dediler.

فَقَالَ ملك آخر: ارْجِعَا فَإِن هَذَا مِمَّن كتبت لَهُ السَّعَادَة وهم فِي بطُون أمهاتهم ويستمع بِهِ بنوه مَا شَاءَ الله فَعَاشَ بعد ذَلِك شهرا ثمَّ مَاتَ

Bunun üzerine başka bir melek: 'Geri dönün; zira bu, henüz analarının karnındayken kendilerine mutluluk yazılan kimselerdendir ve çocukları Allah'ın dilediği kadar onunla faydalanacaktır' dedi." Bundan sonra bir ay yaşadı, sonra vefat etti.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مقَاتل بن حبَان فِي قَوْله {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} يَقُول: اسْتَعِينُوا على طلب الْآخِرَة بِالصبرِ على الْفَرَائِض وَالصَّلَاة فحافظوا عَلَيْهَا وعَلى مواقيتها وتلاوة الْقُرْآن فِيهَا وركوعها وسجودها وتكبيرها وَالتَّشَهُّد فِيهَا وَالصَّلَاة على النَّبِي ﷺ وإكمال ظُهُورهَا فَذَلِك إِقَامَتهَا وإتمامها قَوْله {وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين} يَقُول: صرفك عَن بَيت الْمُقَدّس إِلَى الْكَعْبَة كبر ذَلِك على الْمُنَافِقين وَالْيَهُود {إِلَّا على الخاشعين} يَعْنِي المتواضعين

Beyhakî eş-Şuab'da Mukâtil b. Hayyân'dan {وَاسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة} “Sabır ve namaz ile yardım isteyin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Ahireti talep etme hususunda farzlara sabretmekle ve namazla yardım isteyin. Onu, vakitlerini, içindeki Kur'an tilavetini, rükûunu, secdesini, tekbirini, teşehhüdünü, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e salât getirmeyi ve rükû/secde duruşlarını tastamam yapmayı koruyun; işte onun ikame edilmesi ve tamamlanması budur." {وَإِنَّهَا لكبيرة إِلَّا على الخاشعين} “Şüphesiz bu, huşû duyanlardan başkasına pek ağır gelir” kavli hakkında ise şöyle dedi: "[Kıblenin] Beytülmakdis'ten Kâbe'ye çevrilmesi, münafıklara ve Yahudilere pek ağır geldi; {إِلَّا على الخاشعين} yani mütevazı kimseler müstesna."

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَإِنَّهَا لكبيرة} قَالَ: لثقيلة

İbn Cerîr Dahhâk'tan {وَإِنَّهَا لكبيرة} “Şüphesiz o pek ağırdır” kavli hakkında: "Pek ağırdır/zordur" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَإِنَّهَا لكبيرة} قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ واله يَا مُحَمَّد إِنَّك لتدعونا إِلَى أَمر كَبِير

İbn Cerîr İbn Zeyd'den {وَإِنَّهَا لكبيرة} “Şüphesiz o pek ağırdır” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Müşrikler: "Allah'a andolsun ki ey Muhammed, sen bizi pek büyük bir işe çağırıyorsun" dediler.

قَالَ: إِن الصَّلَاة والإِيمان بِاللَّه

[İbn Zeyd] dedi ki: "O [büyük emir], namaz ve Allah'a imandır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا على الخاشعين} قَالَ: المصدقين بِمَا أنزل الله

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbas'tan {إِلَّا على الخاشعين} “huşû duyanlar müstesna” kavli hakkında: "Allah'ın indirdiğini tasdik edenler [müstesna]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِلَّا على الخاشعين} قَالَ: الْمُؤمنِينَ حَقًا

Abd b. Humeyd Mücâhid'den {إِلَّا على الخاشعين} “huşû duyanlar müstesna” kavli hakkında: "Gerçek müminler [müstesna]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {إِلَّا على الخاشعين} قَالَ: الْخَائِفِينَ

İbn Cerîr Ebü'l-Âliye'den {إِلَّا على الخاشعين} “huşû duyanlar müstesna” kavli hakkında: "[Allah'tan] korkanlar [müstesna]" dediğini rivayet etti.

قَوْله تَعَالَى: الَّذين يظنون أَنهم ملاقوا رَبهم وَإِنَّهُم إِلَيْهِ رَاجِعُون

Yüce Allah'ın: {الَّذين يظنون أَنهم ملاقوا رَبهم وَإِنَّهُم إِلَيْهِ رَاجِعُون} “Onlar, Rablerine kavuşacaklarını ve gerçekten O'na döneceklerini sezen/kesinlikle bilen kimselerdir” kavli.

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: كل ظن فِي الْقُرْآن فَهُوَ يَقِين

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Kur'an'daki her zann (zan/sezme), yakîn (kesin bilgi) anlamındadır."

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: مَا كَانَ من ظن الْآخِرَة فَهُوَ علم

İbn Cerîr Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Ahirete dair olan her zan, kesin ilimdir."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَإِنَّهُم إِلَيْهِ رَاجِعُون} قَالَ: يسيقنون أَنهم رَاجِعُون إِلَيْهِ يَوْم الْقِيَامَة

İbn Cerîr Ebü'l-Âliye'den {وَإِنَّهُم إِلَيْهِ رَاجِعُون} “Ve gerçekten O'na döneceklerdir” kavli hakkında: "Kıyamet günü O'na döneceklerine kesin olarak inanırlar" dediğini rivayet etti.

قَوْله تَعَالَى: يَا بني إِسْرَائِيل اذْكروا نعمني الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم وَأَنِّي فضلتكم على الْعَالمين

Yüce Allah'ın: {يَا بني إِسْرَائِيل اذْكروا نعمني الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم وَأَنِّي فضلتكم على الْعَالمين} “Ey İsrailoğulları! Size lütfettiğim nimetimi ve sizi cümle âleme üstün kıldığımı hatırlayın” kavli.

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عمر بن الْخطاب أَنه كَانَ إِذا تَلا {اذْكروا نعمتي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم} قَالَ: مضى الْقَوْم وَإِنَّمَا يَعْنِي بِهِ أَنْتُم

İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti; o {اذْكروا نعمتي الَّتِي أَنْعَمت عَلَيْكُم} “Size lütfettiğim nimetimi hatırlayın” [ayetini] okuduğu zaman şöyle derdi: "O kavim geçip gitti; [ey muhataplar,] bununla kastedilen ancak sizsiniz."

وَأخرج ابْن جرير عَن سُفْيَان بن عَيْنِيَّة فِي قَوْله {اذْكروا نعمتي} قَالَ: أيادي الله عَلَيْكُم وأيامه

İbn Cerîr Süfyân b. Uyeyne'den {اذْكروا نعمتي} “Nimetimi hatırlayın” kavli hakkında: "Allah'ın üzerinizdeki ihsanlarını ve [geçmişteki ibret dolu] günlerini [hatırlayın]" dediğini rivayet etti.