Binûn

Bakara Suresi — 16. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس وَأبي هُرَيْرَة قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ دخلُوا الْبَاب الَّذِي أمروا أَن يدخلُوا فِيهِ سجدا يزحفون على استاههم وهم يَقُولُونَ: حِنْطَة فِي شعيرَة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbas ve Ebû Hüreyre'den rivayet etti; her ikisi şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendisine secde ederek girmeleri emredilen kapıdan, kıçları üzerinde sürünerek ve: 'Kılda bir buğday tanesi' diyerek girdiler."

وَأخرج أَبُو دَاوُد والضياء الْمَقْدِسِي فِي المختارة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الله لبني إِسْرَائِيل {وادخلوا الْبَاب سجدا وَقُولُوا حطة نغفر لكم خطاياكم}

Ebû Dâvûd ve el-Muhtâre'de Ziyâ el-Makdisî, Ebû Saîd el-Hudrî'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den [şöyle buyurduğunu] rivayet etti: "Allah İsrailoğullarına: {وادخلوا الْبَاب سجدا وَقُولُوا حطة نغفر لكم خطاياكم} “ve kapıdan secde ederek girin ve «Hıtta» deyin ki hatalarınızı bağışlayalım” buyurdu."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد قَالَ: سرنا مَعَ رَسُول الله ﷺ حَتَّى إِذا كَانَ من آخر اللَّيْل اجتزنا فِي بَريَّة يُقَال لَهَا ذَات الحنظل فَقَالَ: مَا مثل هَذِه الثَّنية اللَّيْلَة إِلَّا كَمثل الْبَاب الَّذِي قَالَ الله لبني إِسْرَائِيل {وادخلوا الْبَاب سجدا وَقُولُوا حطة نغفر لكم خطاياكم}

İbn Merdûye Ebû Saîd'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yol aldık; nihayet gecenin sonu olunca Zâtü'l-Hanzal denilen bir çöle/araziye ulaştık. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Bu gece bu geçidin benzeri, ancak Allah'ın İsrailoğullarına: {وادخلوا الْبَاب سجda وَقُولُوا حطة نغفر لكم خطاياكم} “ve kapıdan secde ederek girin ve «Hıtta» deyin ki hatalarınızı bağışlayalım” buyurduğu kapının benzeri gibidir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: إِنَّمَا مثلنَا فِي هَذِه الْأمة كسفينة نوح وَكتاب حطة فِي بني إِسْرَائِيل

İbn Ebî Şeybe, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Bizim bu ümmetteki benzerimiz, ancak Nûh'un gemisi ve İsrailoğullarındaki Hıtta kapısı gibidir."

قَوْله تَعَالَى: فبدل الَّذين ظلمُوا قولا غير الَّذِي قيل لَهُم فأنزلنا على الَّذين ظلمُوا رجزا من السَّمَاء بِمَا كَانُوا يفسقون

Yüce Allah'ın kavli: {فبدل الَّذين ظلمُوا قولا غير الَّذِي قيل لَهُم فأنزلنا على الَّذين ظلمُوا رجزا من السَّمَاء بِمَا كَانُوا يفسقون} “Fakat zulmedenler, sözü kendilerine söylenenden başkasıyla değiştirdiler. Biz de o zulmedenlerin üzerine, yoldan çıkmaları sebebiyle gökten bir azap indirdik.”

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كل شَيْء فِي كتاب الله من الرجز يَعْنِي بِهِ الْعَذَاب

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah'ın Kitabı'nda geçen 'ricz' ifadesiyle kastedilen her şey azaptır."

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن مَالك وَأُسَامَة بن زيد وَخُزَيْمَة بن ثَابت قَالُوا: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن هَذَا الطَّاعُون رجز وَبَقِيَّة عَذَاب عذب بِهِ أنَاس من قبلكُمْ فَإِذا كَانَ بِأَرْض وَأَنْتُم بهَا فَلَا تخْرجُوا مِنْهَا وَإِذا بَلغَكُمْ أَن بِأَرْض فَلَا تدخلوها

Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim; Saîd b. Mâlik, Üsâme b. Zeyd ve Huzeyme b. Sâbit'ten rivayet etti; onlar şöyle dediler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz bu taun bir riczdir (azaptır) ve sizden önceki birtakım insanların kendisiyle azap olunduğu azabın bir kalıntısıdır. Bir yerde [veba/taun] bulunduğunda siz de orada iseniz oradan çıkmayınız; bir yerde olduğunu işittiğinizde ise oraya girmeyiniz."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي الْآيَة قَالَ: الرجز الْغَضَب

İbn Cerîr Ebu'l-Âliye'den ayet hakkında: "Ricz, gazaptır" dediğini rivayet etti.

قَوْله تَعَالَى: وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا يَا مُوسَى اضْرِب بعصاك الْحجر فانفجرت مِنْهُ اثْنَتَا عشرَة عينا قد علم كل أنَاس مشاربهم كلوا وَاشْرَبُوا من رزق الله وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين

Yüce Allah'ın kavli: {وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا يَا مُوسَى اضْرِب بعصاك الْحجر فانفجرت مِنْهُ اثْنَتَا عشرَة عينا قد علم كل أنَاس مشاربهم كلوا وَاشْرَبُوا من رزق الله وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين} “Hani Mûsâ kavmi için su istemişti de: «Asanla taşa vur!» demiştik. Bunun üzerine taştan on iki pınar fışkırmıştı. Her topluluk su içeceği yeri bilmişti. «Allah'ın rızkından yiyin, için; yeryüzünde bozguncular olarak fesat çıkarmayın!» [demiştik].”

أخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ} الْآيَة

İbn Cerîr İbn Abbas'tan {وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ} “Hani Mûsâ kavmi için su istemişti” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: ذَلِك فِي التيه ضرب لَهُم مُوسَى الْحجر فَصَارَ فِيهِ اثْنَتَا عشرَة عينا من مَاء لكل سبط مِنْهُم عين يشربون مِنْهَا

O şöyle dedi: "Bu [olay] Tîh çölündeydi. Mûsâ onlar için taşa vurdu; böylece taşta, [İsrailoğullarının] her bir sıbtı (kabilesi) için içtikleri bir pınar olmak üzere on iki su pınarı oluştu."

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ} الْآيَة

Abd b. Humeyd Katâde'den {وَإِذ استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ} “Hani Mûsâ kavmi için su istemişti” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: كَانَ هَذَا فِي الْبَريَّة حَيْثُ خَشوا الظمأ استسقى مُوسَى فَأمر بِحجر أَن يضْربهُ وَكَانَ حجرا طورانياً من الطّور يحملونه مَعَهم حَتَّى إِذا نزلُوا ضربه مُوسَى بعصاه {فانفجرت مِنْهُ اثْنَتَا عشرَة عينا قد علم كل أنَاس مشربهم} قَالَ: لكل سبط مُهِمّ عين مَعْلُومَة يَسْتَفِيد ماءها

O şöyle dedi: "Bu [olay], susuzluktan korktukları çölde gerçekleşti. Mûsâ su istedi; bunun üzerine bir taşa vurması emredildi. Bu taş, Tûr'dan [getirilme] Tûrî bir taştı, yanlarında taşırlardı. Bir yerde konakladıklarında Mûsâ asasıyla taşa vururdu. {فانفجرت مِنْهُ اثْنَتَا عشرَة عينا قد علم كل أنَاس مشربهم} “Bunun üzerine taştan on iki pınar fışkırmıştı. Her topluluk su içeceği yeri bilmişti.” Katâde şöyle dedi: '[İsrailoğullarının] her bir kabilesi için su alıp yararlandığı belirli bir pınar vardı.'"

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: انفجر لَهُم الْحجر بضربة مُوسَى اثْنَتَيْ عشرَة عينا كل ذَلِك كَانَ فِي تيههم حِين تاهوا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Mûsâ'nın vurmasıyla taş on iki pınar halinde fışkırdı. Bütün bunlar onların şaşkınlık içinde dolaştıkları Tîh çölünde iken gerçekleşti."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جوبير أَنه سُئِلَ فِي قَوْله {قد علم كل أنَاس مشربهم} قَالَ: كَانَ مُوسَى يضع الْحجر وَيقوم من كل سبط رجل وَيضْرب مُوسَى الْحجر فينفجر مِنْهُ اثْنَتَا عشرَة عينا فينتضح من كل عين على رجل فيدعو ذَلِك الرجل سبطه إِلَى تِلْكَ الْعين

İbn Ebî Hâtim Cüveybir'den rivayet etti; ona {قد علم كل أنَاس مشربهم} “Her topluluk su içeceği yeri bilmişti” kavli hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Mûsâ taşı koyar, her bir kabileden bir adam dikilirdi. Mûsâ taşa vurur, taştan on iki pınar fışkırır ve her bir pınardan bir adamın üzerine su sıçrardı. O adam da kabilesini o pınara çağırırdı."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض} قَالَ: لَا تسعوا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbas'tan {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض} “ve yeryüzünde fesat çıkarmayın” kavli hakkında: "[Bozgunculuk peşinde] koşmayın" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين} قَالَ: لَا تسعوا فِي الأَرْض فَسَادًا

İbn Cerîr Ebu'l-Âliye'den {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين} “ve yeryüzünde bozguncular olarak fesat çıkarmayın” kavli hakkında: "Yeryüzünde bozgunculuk için koşuşturmayın" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك فِي قَوْله {وَلَا تعثوا} قَالَ: يَعْنِي وَلَا تَمْشُوا بِالْمَعَاصِي

İbn Ebî Hâtim Ebû Mâlik'ten {وَلَا تعثوا} “fesat çıkarmayın” kavli hakkında: "Yani günahlar işleyerek yürümeyin" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين} قَالَ: لَا تسيروا فِي الأَرْض مفسدين

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim Katâde'den {وَلَا تعثوا فِي الأَرْض مفسدين} “ve yeryüzünde bozguncular olarak fesat çıkarmayın” kavli hakkında: "Yeryüzünde bozguncular olarak dolaşmayın" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: استسقى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقَالَ: اشربوا يَا حمير: فَقَالَ الله تَعَالَى لَهُ: لاتسم عبَادي حميرا

İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Mûsâ kavmi için su istedi ve: 'İçin ey merkepler!' dedi. Bunun üzerine Yüce Allah ona: 'Kullarıma merkepler adını takma!' buyurdu."

قَوْله تَعَالَى: وَإِذ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لن نصبر على طَعَام وَاحِد فَادع لنا رَبك يخرج لنا مِمَّا تنْبت الأَرْض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قَالَ أتستبدلون الَّذِي هُوَ أدنى بِالَّذِي هُوَ خير اهبطوا مصرا فَإِن لكم مَا سَأَلْتُم وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة وباءوا بغضب من الله ذَلِك بِأَنَّهُم كَانُوا يكفرون بآيَات الله وَيقْتلُونَ النَّبِيين بِغَيْر الْحق ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون

Yüce Allah'ın kavli: {وَإِذ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لن نصبر على طَعَام وَاحِد فَادع لنا رَبك يخرج لنا مِمَّا تنْبت الأَرْض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قَالَ أتستبدلون الَّذِي هُوَ أدنى بِالَّذِي هُوَ خير اهبطوا مصرا فَإِن لكم مَا سَأَلْتُم وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة وباءوا بغضب من الله ذَلِك بِأَنَّهُم كَانُوا يكفرون بآيَات الله وَيقْتلُونَ النَّبِيين بِغَيْر الْحق ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون} “Hani siz: «Ey Mûsâ! Biz tek bir yiyeceğe asla katlanamayız; bizim için Rabbine dua et de bize yerin bitirdiği sebzesinden, acurundan, buğdayından/sarımsağından, mercimeğinden ve soğanından çıkarsın» demiştiniz. [Mûsâ] demişti ki: «Daha üstün olanı daha aşağı olanla değiştirmek mi istiyorsunuz? Bir şehre inin, zira istediğiniz şeyler sizin içindir.» Onların üzerine alçaklık ve yoksulluk damgası vuruldu; Allah'ın gazabına uğradılar. Bu, Allah'ın ayetlerini inkâr etmeleri ve peygamberleri haksız yere öldürmeleri sebebiyleydi. Bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları yüzündendi.”

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِذ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لن نصبر على طَعَام وَاحِد} قَالَ: الْمَنّ والسلوى استبدلوا بِهِ البقل وَمَا ذكر مَعَه

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den {وَإِذ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لن نصber على طَعَام وَاحِد} “Hani siz: «Ey Mûsâ! Biz tek bir yiyeceğe asla katlanamayız» demiştiniz” kavli hakkında: "[Bu yiyecek] kudret helvası ve bıldırcın etiydi. Onu sebze ve onunla birlikte zikredilen şeylerle değiştirdiler" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالُوا: ملوا طعامهم فِي الْبَريَّة وَذكروا عيشهم الَّذِي كَانُوا فِيهِ قبل ذَلِك فَقَالُوا {ادْع لنا رَبك} الْآيَة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den rivayet etti; onlar şöyle dediler: "Çölde yiyeceklerinden usandılar ve bundan önce içinde bulundukları yaşantılarını hatırlayıp: {ادْع لنا رَبك} “bizim için Rabbine dua et” ayetini söylediler."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وفومها} قَالَ: الْخبز

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim çeşitli yollardan İbn Abbas'tan {وفومها} kavli hakkında: "Ekmektir" dediğini rivayet etti.

وَفِي لفظ: الْبر

Bir lafızda ise: "Buğdaydır" [dedi].

وَفِي لفظ: الْحِنْطَة بِلِسَان بني هَاشم

Bir lafızda ise: "Hâşimoğulları lisanında buğdaydır" [dedi].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير من طرق عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله تَعَالَى {وفومها} قَالَ: الْحِنْطَة

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve el-Mu'cemü'l-Kebîr'de Taberânî çeşitli yollardan İbn Abbas'tan rivayet etti; Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Yüce Allah'ın {وفومها} kavlini bana haber ver" dedi. İbn Abbas: "Buğdaydır" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت أحيحة بن الجلاح وَهُوَ يَقُول: قد كنت أغْنى النَّاس شخصا وَاحِدًا ورد الْمَدِينَة عَن زراعة فوم وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد وَعَطَاء فِي قَوْله {وفومها} قَالَا: الْخبز

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbas]: "Evet, Uheyha b. el-Cülâh'ın şöyle dediğini duymadın mı? 'Medine'ye gelen tek bir kimse olarak buğday ekiminden dolayı insanların en zengini idim.'" dedi. Vekî', Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid ve Atâ'dan {وفومها} kavli hakkında: "Ekmektir" dediklerini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن وَأبي مَالك فِي قَوْله {وفومها} قَالَا: الْخبز

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Hasan ve Ebû Mâlik'ten {وفومها} kavli hakkında: "Ekmektir" dediklerini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن وَأبي مَالك فِي قَوْله {وفومها} قَالَا: الحنظة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Hasan ve Ebû Mâlik'ten {وفومها} kavli hakkında: "Buğdaydır" dediklerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الفوم الثوم

İbn Ebî Hâtim başka bir yoldan İbn Abbas'tan: "Fûm, sarımsaktır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع بن أنس قَالَ: الفوم الثوم - وَفِي بعض الْقِرَاءَة وثومها

İbn Cerîr er-Rebî' b. Enes'ten rivayet etti; o: "Fûm, sarımsaktır; nitekim bazı kıraatlerde 've sûmihâ (ve sarımsağından)' şeklindedir" dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود: أَنه قَرَأَ وثومها

Saîd b. Mansûr, el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd ve İbnü'l-Münzir İbn Mes'ûd'dan onun "ve sûmihâ (ve sarımsağından)" şeklinde okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قرائتي قِرَاءَة زيد وَأَنا آخذ ببضعة عشر حرفا من قِرَاءَة ابْن مَسْعُود هَذَا أَحدهَا {من بقلها وقثائها وفومها}

İbn Ebî Dâvûd İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Benim kıraatim Zeyd'in kıraatidir; ancak İbn Mes'ûd'un kıraatinden de on küsur harf alırım. {من بقلها وقثائها وفومها} “sebzesinden, acurundan, buğdayından/sarımsağından” [ayeti de] bunlardan biridir."

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {وفومها} قَالَ: الفوم الْحِنْطَة

et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbas'tan rivayet etti; Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Azîz ve Celîl olan Allah'ın {وفومها} kavlini bana haber ver" dedi. İbn Abbas: "Fûm, buğdaydır" dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت أَبَا محجن الثَّقَفِيّ وَهُوَ يَقُول: قد كنت أحسبني كأغنى وَاحِد قدم الْمَدِينَة عَن زراعة فوم قَالَ: يَا ابْن الْأَزْرَق وَمن قَرَأَهَا على قِرَاءَة ابْن مَسْعُود فَهُوَ المنتن قَالَ أُميَّة ابْن أبي الصَّلْت: كَانَت مَنَازِلهمْ إِذْ ذَاك ظَاهِرَة فِيهَا الفراديس والفومات والبصل وَقَالَ أُميَّة ابْن الصَّلْت أَيْضا: أنفي الدياس من الفوم الصَّحِيح كَمَا أنفي من الأَرْض صوب الوابل الْبرد وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أتستبدلون الَّذِي هُوَ أدنى} قَالَ: أردأ

[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbas]: "Evet, Ebû Mihcen es-Sekafî'nin şöyle dediğini duymadın mı? 'Medine'ye gelen, buğday ekiminden dolayı en zengin kişi gibi kendimi sayardım.' Ey İbnü'l-Ezrak! Kim onu İbn Mes'ûd'un kıraatine göre okursa o kokulu olan [sarımsak]tır. Ümeyye b. Ebi's-Salt şöyle demiştir: 'Onların yurtları o vakit belirgindi; orada bahçeler, sarımsaklar ve soğanlar vardı.' Ümeyye b. Ebi's-Salt yine şöyle demiştir: 'Sağlam buğdaydan harmanı ayıklarım; nitekim yeryüzünden sağanağın döktüğü doluyu ayıklarım.'" İbn Cerîr Mücâhid'den {أتستبدلون الَّذِي هُوَ أدنى} “Daha üstün olanı daha aşağı olanla değiştirmek mi istiyorsunuz?” kavli hakkında: "Daha değersiz olanı [mı]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {اهبطوا مصرا} قَالَ: مصرا من الْأَمْصَار

Süfyân b. Uyeyne, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbas'tan {اهبطوا مصرا} “Bir şehre inin” kavli hakkında: "Şehirlerden bir şehre [inin]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {اهبطوا مصرا} يَقُول: مصرا من الْأَمْصَار

Abd b. Humeyd Katâde'den rivayet etti; {اهبطوا مصرا} “Bir şehre inin” kavli hakkında şöyle der: "Şehirlerden bir şehre [inin]."

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {اهبطوا مصرا} قَالَ: يَعْنِي بِهِ مصر فِرْعَوْن

İbn Cerîr Ebu'l-Âliye'den {اهبطوا مصرا} “Bir şehre inin” kavli hakkında: "Bununla Firavun'un Mısır'ını kastetmektedir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش أَنه كَانَ يقْرَأ {اهبطوا مصرا} بِلَا تَنْوِين وَيَقُول: هِيَ مصر الَّتِي عَلَيْهَا صَالح بن عليَّ

el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd ve İbnü'l-Enbârî A'meş'ten rivayet etti; o {اهبطوا مصرا} ayetini tenvinsiz [Mısra şeklinde] okur ve: "O, Sâlih b. Ali'nin başında bulunduğu Mısır'dır" derdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة} قَالَ: هم أَصْحَاب الْجِزْيَة

İbn Ebî Hâtim İbn Abbas'tan {وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة} “Onların üzerine alçaklık ve yoksulluk damgası vuruldu” kavli hakkında: "Onlar cizye ehlidir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة وَالْحسن {وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة} قَالَ: يُعْطون الْجِزْيَة عَن يَد وهم صاغرون

Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, Katâde ve Hasan'dan {وَضربت عَلَيْهِم الذلة والمسكنة} “Onların üzerine alçaklık ve yoksulluk damgası vuruldu” kavli hakkında: "Boyun eğerek kendi elleriyle cizyeyi verirler" dediklerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {والمسكنة} قَالَ: الْفَاقَة

İbn Cerîr Ebu'l-Âliye'den {والمسكنة} “ve yoksulluk” kavli hakkında: "Fakirlik" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وباؤوا بغضب من الله} قَالَ: استحقوا الْغَضَب من الله

İbn Cerîr Dahhâk'tan {وباؤوا بغضب من الله} “ve Allah'ın gazabına uğradılar” kavli hakkında: "Allah'tan bir gazabı hak ettiler" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وباؤوا} قَالَ: انقلبوا

Abd b. Humeyd Katâde'den {وباؤوا} “uğradılar” kavli hakkında: "Döndüler" dediğini rivayet etti.

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وَيقْتلُونَ النَّبِيين}

Yüce Allah'ın: {وَيقْتلُونَ النَّبِيين} “ve peygamberleri öldürüyorlardı” kavline gelince;

أخرج أَبُو دَاوُد والطاليسي وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كَانَت بَنو إِسْرَائِيل فِي الْيَوْم تقتل ثَلَاثمِائَة نَبِي ثمَّ يُقِيمُونَ سوق بقلهم فِي آخر النَّهَار

Ebû Dâvûd et-Tayâlisî ve İbn Ebî Hâtim İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "İsrailoğulları günde üç yüz peygamber öldürür, sonra da günün sonunda sebze pazarını kurarlardı."

وَأخرج أَحْمد عَن ابْن مَسْعُود

Ahmed İbn Mes'ûd'dan rivayet etti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ أَشد النَّاس عذَابا يَوْم الْقِيَامَة رجل قتل نَبيا أَو قَتله نَبِي وَإِمَام ضَلَالَة وممثل من الممثلين

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kıyamet günü insanların azapça en şiddetlisi; bir peygamberi öldüren veya kendisini bir peygamberin öldürdüğü adam, sapıklık önderi ve cesetlere işkence/tahrif yapanlardan biridir."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَتعقبه الذَّهَبِيّ عَن أبي ذَر قَالَ جَاءَ اعرابي إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا نبيء الله

Hâkim rivayet edip sahihledi ve Zehebî bunu takip etti (onayladı); Ebû Zerr'den rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: Bir bedevi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın nebîsi (nebî-i ilâhî)!" dedi.

قَالَ: لست بنبيء الله ولكنني نَبِي الله قَالَ الذَّهَبِيّ: مُنكر لم يَصح

[Resûlullah] şöyle buyurdu: "Ben 'nebî-i ilâhî' (hemzeli نبيء) değilim, fakat ben Allah'ın nebîsiyim (hemzesiz نبي)." Zehebî şöyle dedi: "Münkerdir, sahih değildir."

وَأخرج ابْن عدي عَن حمْرَان بن أعين أَن رجلا من أهل الْبَادِيَة أَتَى النَّبِي

İbn Adiy, Humrân b. A'yen'den çöl ehlinden (bedevî) bir adamın Peygamber'e geldiğini rivayet etti:

صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك يَا نبيء الله

sallallâhu aleyhi ve sellem, ve şöyle dedi: "Selâm sana olsun ey Allah'ın nebîsi (nebî-i ilâhî / hemzeli نبيء)!"

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لست بنبيء الله ولكنني نَبِي الله

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ben nebî-i ilâhî (hemzeli نبيء) değilim, fakat Allah'ın nebîsiyim (hemzesiz نبي)" buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عمر قَالَ مَا همز رَسُول الله ﷺ وَلَا أَبُو بكر وَلَا عمر وَلَا الْخُلَفَاء وَإِنَّمَا الْهَمْز بِدعَة من بعدهمْ

Hâkim İbn Ömer'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Ne Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ne Ebû Bekir ne Ömer ne de [diğer] halifeler [nebî kelimesini] hemzeli okumuşlardır. Hemzeli okumak ancak onlardan sonra [çıkan] bir bidattir."

قَوْله تَعَالَى: إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ من آمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَعمل صَالحا فَلهم أجرهم عِنْد رَبهم وَلَا خوف عَلَيْهِم وَلَا هم يَحْزَنُونَ

Yüce Allah'ın kavli: “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler, Hristiyanlar ve Sâbiîlerden her kim Allah'a ve ahiret gününe inanıp salih amel işlerse, Rableri katında onların mükâfatları vardır. Onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir.”

أخرج ابْن أبي عمر الْعَدنِي فِي سَنَده وَابْن أبي حَاتِم عَن سلمَان قَالَ: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن أهل دين كنت مَعَهم فَذكر من صلَاتهم وعبادتهم فَنزلت {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} الْآيَة

İbn Ebî Ömer el-Adenî kendi Müsned'inde ve İbn Ebî Hâtim, Selmân'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e vaktiyle beraberlerinde bulunduğum bir din ehlini sordum, onların namazlarından ve ibadetlerinden bahsettim. Bunun üzerine: {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler...” ayeti indi.

وَأخرج الواحدي عَن مُجَاهِد قَالَ: لما قصّ سلمَان على رَسُول الله ﷺ قصَّة أَصْحَابه قَالَ: هم فِي النَّار

Vâhidî Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: Selmân, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e arkadaşlarının kıssasını anlatınca [Resûlullah]: "Onlar cehennemdedir" buyurdu.

قَالَ سلمَان: فأظلمت عَليّ الأَرْض فَنزلت {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} إِلَى قَوْله {يَحْزَنُونَ} قَالَ: فَكَأَنَّمَا كشف عني جبل

Selmân dedi ki: "Bunun üzerine yeryüzü bana karanlık oldu. Sonra {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler...” ayetinden {يَحْزَنُونَ} “üzülmeyeceklerdir” kavline kadar indi." [Selmân] dedi ki: "Sanki üzerimden bir dağ kaldırılmış gibi oldu."

وَأخرج ابْن جرير وَاللَّفْظ لَهُ وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} الْآيَة

İbn Cerîr -lafız ona ait olmak üzere- ve İbn Ebî Hâtim, Süddî'den {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler...” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي أَصْحَاب سلمَان الْفَارِسِي وَكَانَ رجلا من جند نيسابور وَكَانَ من أَشْرَافهم وَكَانَ ابْن الْملك صديقا لَهُ مؤاخياً لَا يقْضِي وَاحِد مِنْهُمَا أَمر دون صَاحبه وَكَانَا يركبان إِلَى الصَّيْد جَمِيعًا فَبَيْنَمَا هما فِي الصَّيْد إِذْ رفع لَهما بَيت من عباءة فَأتيَاهُ فَإِذا هما فِيهِ بِرَجُل بَين يَدَيْهِ مصحف يقْرَأ فِيهِ وَهُوَ يبكي فَسَأَلَاهُ مَا هَذَا فَقَالَ: الَّذِي يُرِيد أَن يعلم هَذَا لَا يقف موقفكما فَإِن كنتما تريدان أَن تعلما مَا فِيهِ فانزلا حَتَّى أعلمكما فَنزلَا إِلَيْهِ فَقَالَ لَهما: هَذَا كتاب جَاءَ من عِنْد الله أَمر فِيهِ بِطَاعَتِهِ وَنهى عَن مَعْصِيَته فِيهِ أَن لَا تسرق وَلَا تَزني وَلَا تَأْخُذ أَمْوَال النَّاس بِالْبَاطِلِ فَقص عَلَيْهِمَا مَا فِيهِ وَهُوَ الإِنجيل الَّذِي أنزل الله على عِيسَى فَوَقع فِي قلوبهما وتابا فاسلما وَقَالَ لَهما: إِن ذَبِيحَة قومكما عَلَيْكُمَا حرَام فَلم يَزَالَا مَعَه كَذَلِك يتعلمان مِنْهُ حَتَّى كَانَ عيد للْملك فَجمع طَعَاما ثمَّ جمع

[Süddî] dedi ki: Bu ayet Selmân el-Fârisî'nin arkadaşları hakkında indi. O, Nîşâbûr ordusundan bir adamdı ve onların ileri gelenlerindendi. Hükümdarın oğlu onun canciğer dostu ve kardeşi gibiydi; ikisinden biri arkadaşı olmadan hiçbir işe karar vermezdi. Birlikte ava çıkarlardı. Bir gün avdayken önlerine abadan yapılmış bir çadır belirdi ve oraya vardılar. Bir de baktılar ki içeride bir adam var, önünde bir mushaf, onu okuyor ve ağlıyor. Ona: "Bu nedir?" diye sordular. O da: "Bunu öğrenmek isteyen kimse sizin durduğunuz gibi durmaz. Eğer içindekini öğrenmek istiyorsanız [bineklerinizden] inin de size öğreteyim" dedi. Bunun üzerine yanına indiler. Onlara: "Bu, Allah katından gelmiş bir kitaptır; onda Kendisine itaati emretmiş, Kendisine isyandan nehyetmiştir. Onda hırsızlık yapmama, zina etmeme, insanların mallarını haksız yere yememe [hükümleri] vardır" dedi ve onlara içindekileri anlattı; bu da Allah'ın Îsâ'ya indirdiği İncil idi. [Bu sözler] kalplerine işledi, tövbe edip müslüman oldular. Onlara: "Kavminizin kestiği [hayvanlar] size haramdır" dedi. Kralın bir bayram günü gelene kadar onun yanında bu şekilde kalıp ondan ilim öğrenmeye devam ettiler. [Bayram olunca] kral yemek topladı, sonra da...

النَّاس والأشراف وَأرْسل إِلَى ابْن الْملك رَسُولا فَدَعَاهُ إِلَى ضيعته ليَأْكُل مَعَ النَّاس فَأبى الْفَتى وَقَالَ: إِنِّي عَنْك مَشْغُول فَكل أَنْت وَأَصْحَابك فَلَمَّا أَكثر عَلَيْهِ من الرُّسُل أخْبرهُم أَنه لَا يَأْكُل من طعامهم فَبعث الْملك إِلَى ابْنه وَدعَاهُ وَقَالَ: مَا أَمرك هَذَا قَالَ: إِنَّا لَا نَأْكُل من ذبائحكم إِنَّكُم كفار لَيْسَ تحل ذبائحكم

...insanları ve ileri gelenleri topladı. Kral oğluna bir elçi gönderip insanlarla birlikte yemek yemesi için onu ziyafetine davet etti. Fakat genç kabul etmedi ve: "Benim başka işim var; sen ve arkadaşların yiyin" dedi. Kral ardı ardına elçiler gönderince, onlara kendilerinin yemeğinden yemeyeceğini bildirdi. Bunun üzerine kral oğluna [haber] gönderip onu çağırdı ve: "Bu senin yaptığın nedir?" dedi. [Oğlu]: "Biz sizin kestiğiniz hayvanlardan yemeyiz, çünkü sizler kâfirsiniz, kestikleriniz helal değildir" dedi.

فَقَالَ لَهُ الْملك: من أَمرك هَذَا فَأخْبرهُ أَن الراهب أمره بذلك فَدَعَا الراهب فَقَالَ: مَاذَا يَقُول ابْني قَالَ: صدق ابْنك

Kral ona: "Sana bunu kim emretti?" dedi. O da rahibin kendisine bunu emrettiğini haber verdi. Kral rahibi çağırıp: "Oğlum ne diyor?" dedi. [Râhip]: "Oğlun doğru söyledi" dedi.

قَالَ لَهُ: لَوْلَا الدَّم فِينَا عَظِيم لقتلتك وَلَكِن اخْرُج من أَرْضنَا فَأَجله أَََجَلًا فَقَالَ سلمَان: فقمنا نبكي عَلَيْهِ

[Kral] ona: "Aramızda kan [dökmek] büyük bir günah olmasaydı seni öldürürdüm! Fakat topraklarımızdan çık git!" dedi ve ona bir mühlet tanıdı. Selmân dedi ki: "Bunun üzerine onun için ağlamaya başladık."

فَقَالَ لَهما: إِن كنتما صَادِقين فَإنَّا فِي بيعَة فِي الْموصل سِتِّينَ رجلا نعْبد الله فأتونا فِيهَا فَخرج الراهب وَبَقِي سلمَان وَابْن الْملك فَجعل سلمَان يَقُول لِابْنِ الْملك: انْطلق بِنَا

[Râhip] ikisine dedi ki: "Eğer doğru sözlü iseniz, biz Musul'da bir kilisede Allah'a ibadet eden altmış kişiyiz, oraya yanımıza gelin." Râhip ayrılıp gitti, Selmân ve kralın oğlu kaldı. Selmân kralın oğluna: "Hadi gidelim" demeye başladı.

وَابْن الْملك يَقُول: نعم

Kralın oğlu da: "Evet" diyordu.

وَجعل ابْن الْملك يَبِيع مَتَاعه يُرِيد الجهاز فَلَمَّا أَبْطَأَ على سلمَان خرج سلمَان حَتَّى أَتَاهُم فَنزل على صَاحبه وَهُوَ رب الْبيعَة فَكَانَ أهل تِلْكَ الْبيعَة أفضل مرتبَة من الرهبان فَكَانَ سلمَان مَعَه يجْتَهد فِي الْعِبَادَة ويتعب نَفسه فَقَالَ لَهُ سلمَان: أَرَأَيْت الَّذِي تَأْمُرنِي بِهِ هُوَ أفضل أَو الَّذِي أصنع قَالَ: بل الَّذِي تصنع

Kralın oğlu yol hazırlığı yapmak için eşyalarını satmaya başladı. Selmân'a göre işi geciktirince, Selmân çıkıp onların yanına vardı ve arkadaşının yanına konakladı; o da kilisenin reisiydi. O kilisenin ehli rahiplerden derece bakımından daha üstündü. Selmân onunla birlikte ibadette gayret gösteriyor ve kendini yoruyordu. Selmân ona: "Bana emrettiğin şey mi daha faziletli, yoksa benim yaptığım mı?" dedi. [Râhip]: "Bilakis senin yaptığın" dedi.

قَالَ: فخلّ عني

[Selmân]: "Öyleyse beni kendi halime bırak" dedi.

ثمَّ إِن صَاحب الْبيعَة دَعَاهُ فَقَالَ أتعلم أَن هَذِه الْبيعَة لي وَأَنا أَحَق النَّاس بهَا وَلَو شِئْت أَن أخرج مِنْهَا هَؤُلَاءِ لفَعَلت وَلَكِنِّي رجل أَضْعَف عَن عبَادَة هَؤُلَاءِ وَأَنا أُرِيد أَن أتحول من هَذِه الْبيعَة إِلَى بيعَة أُخْرَى هم أَهْون عبَادَة من هَهُنَا فَإِن شِئْت أَن تقيم هُنَا فأقم وَإِن شِئْت أَن تَنْطَلِق معي فَانْطَلق

Sonra kilisenin reisi onu çağırıp şöyle dedi: "Bilirsin ki bu kilise benimdir ve ona en layık insan benim. Dileseydim bunları buradan çıkarırdım, fakat ben bunların ibadetine güç yetiremeyecek kadar zayıf bir adamım. Ben bu kiliseden, ibadetleri bunlardan daha hafif olan başka bir kiliseye geçmek istiyorum. İstersen burada kal, istersen benimle gel."

فَقَالَ لَهُ سلمَان: أَي البيعتين أفضل أَهلا قَالَ: هَذِه

Selmân ona: "İki kiliseden hangisinin ahalisi daha faziletlidir?" diye sordu. [O da]: "Burası" dedi.

قَالَ سلمَان: فَأَنا أكون فِي هَذِه فَأَقَامَ سلمَان بهَا وَأوصى صَاحب الْبيعَة بسلمان يتعبد مَعَهم

Selmân: "Öyleyse ben burada kalırım" dedi. Selmân orada kaldı; kilisenin reisi de Selmân'ı onlara emanet edip onlarla birlikte ibadet etmesini tavsiye etti.

ثمَّ إِن الشَّيْخ أَرَادَ أَن يَأْتِي بَيت الْمُقَدّس فَدَعَا سلمَان فَقَالَ: إِنِّي أُرِيد أَن آتِي بَيت الْمُقَدّس فَإِن شِئْت أَن تَنْطَلِق معي فَانْطَلق وَإِن شِئْت أَن تقيم فاقم

Sonra o yaşlı adam (şeyh) Beytülmakdis'e gitmek istedi ve Selmân'ı çağırıp: "Ben Beytülmakdis'e gitmek istiyorum; istersen benimle gel, istersen burada kal" dedi.

قَالَ لَهُ سلمَان: أَيهمَا أفضل أَنطلق مَعَك أَو أقيم قَالَ: لَا بل تَنْطَلِق

Selmân ona: "Hangisi daha faziletlidir, seninle gelmem mi yoksa kalmam mı?" dedi. [Şeyh]: "Hayır, bilakis [benimle] gelmen" dedi.

فَانْطَلق مَعَه فَمروا بمقعد على ظهر الطَّرِيق ملقى فَلَمَّا رآهما نَادَى يَا سيد الرهبان ارْحَمْنِي رَحِمك الله فَلم يكلمهُ وَلم ينظر إِلَيْهِ وانطلقا حَتَّى أَتَيَا بَيت الْمُقَدّس وَقَالَ الشَّيْخ لسلمان: أخرج فاطلب الْعلم فَإِنَّهُ يحضر هَذَا الْمَسْجِد عُلَمَاء الأَرْض

Bunun üzerine onunla birlikte yola çıktı. Yol kenarında yatan kötürüm bir adamın yanından geçtiler. O kötürüm ikisini görünce: "Ey rahiplerin efendisi! Allah sana merhamet etsin, bana merhamet et!" diye seslendi. [Şeyh] onunla konuşmadı ve ona bakmadı. İkisi yollarına devam edip Beytülmakdis'e vardılar. Şeyh Selmân'a: "Çık ilim ara, çünkü bu mescide yeryüzünün âlimleri gelir" dedi.

فَخرج سلمَان يسمع مِنْهُم فَرجع يَوْمًا حَزينًا فَقَالَ لَهُ الشَّيْخ مَالك يَا سلمَان قَالَ: إِن الْخَيْر كُله قد

Selmân çıkıp onları dinledi. Bir gün üzgün bir halde döndü. Şeyh ona: "Neyin var ey Selmân?" dedi. [Selmân]: "Bütün hayrı..."

ذهب بِهِ من كَانَ قبلنَا من الْأَنْبِيَاء والأتباع

"...bizden önceki peygamberler ve [onlara] uyanlar alıp götürmüş" dedi.

فَقَالَ لَهُ الشَّيْخ: لَا تحزن فَإِنَّهُ قد بَقِي نَبِي لَيْسَ من نَبِي بِأَفْضَل تبعا مِنْهُ وَهَذَا الزَّمَان الَّذِي يخرج فِيهِ وَلَا أَرَانِي أدْركهُ وَأما أَنْت فشاب فلعلك أَن تُدْرِكهُ وَهُوَ يخرج فِي أَرض الْعَرَب فَإِن أَدْرَكته فَآمن بِهِ وَاتبعهُ

Bunun üzerine şeyh ona şöyle dedi: "Üzülme! Çünkü geriye bir peygamber kalmıştır ki, ona uyanlardan daha faziletli tâbileri olan başka hiçbir peygamber yoktur. İşte onun çıkacağı zaman bu zamandır. Ben ona yetişeceğimi sanmıyorum; sana gelince, sen gençsin, umulur ki ona yetişirsin. O, Arap diyarında çıkacaktır. Eğer ona yetişirsen ona iman et ve ona uy!"

قَالَ لَهُ سلمَان: فَأَخْبرنِي عَن علامته بِشَيْء

Selmân ona: "Bana onun alametlerinden bir şeyler haber ver" dedi.

قَالَ: نعم وَهُوَ مختوم فِي ظَهره بِخَاتم النُّبُوَّة وَهُوَ يَأْكُل الْهَدِيَّة وَلَا يَأْكُل الصَّدَقَة ثمَّ رجعا حَتَّى بلغا مَكَان المقعد فناداهما فَقَالَ: يَا سيد الرهبان ارْحَمْنِي رَحِمك الله فعطف إِلَيْهِ حِمَاره فَأخذ بِيَدِهِ فرفعه فَضرب بِهِ الأَرْض ودعا لَهُ وَقَالَ: قُم باذن الله

[Şeyh]: "Evet; onun sırtında peygamberlik mührü basılıdır, hediye yer fakat sadaka yemez" dedi. Sonra geri döndüler, nihayet kötürüm adamın bulunduğu yere ulaştılar. Kötürüm onlara seslenip: "Ey rahiplerin efendisi! Allah sana merhamet etsin, bana merhamet et!" dedi. [Şeyh] eşeğini ona doğru çevirdi, onun elinden tutup kaldırdı, sonra onu yere bastırıp dua etti ve: "Allah'ın izniyle kalk!" dedi.

فَقَامَ صَحِيحا يشْتَد

Bunun üzerine [adam] sapasağlam kalkıp koşmaya başladı.

فَجعل سلمَان يتعجب وَهُوَ ينظر إِلَيْهِ وَسَار الراهب فغيب عَن سلمَان وَلَا يعلم سلمَان

Selmân ona bakarak hayretler içinde kaldı. Râhip ise yoluna devam etti ve Selmân'ın gözünden kayboldu; Selmân [nereye gittiğini] bilemedi.

ثمَّ إِن سلمَان فزع بِطَلَب الراهب فَلَقِيَهُ رجلَانِ من الْعَرَب من كلب فَسَأَلَهُمَا هَل رَأَيْتُمَا الراهب فَأَنَاخَ أَحدهمَا رَاحِلَته قَالَ: نعم [] راعي الصرمة هَذَا فَحَمله فَانْطَلق بِهِ إِلَى الْمَدِينَة قَالَ سلمَان: فَأَصَابَنِي من الْحزن شَيْء لم يُصِبْنِي مثله قطّ فاشترته امْرَأَة من جُهَيْنَة فَكَانَ يرْعَى عَلَيْهَا هُوَ وَغُلَام لَهَا يتراوحان الْغنم هَذَا يَوْمًا وَهَذَا يَوْمًا وَكَانَ سلمَان يجمع الدَّرَاهِم ينْتَظر خُرُوج مُحَمَّد ﷺ

Sonra Selmân telaşla rahibi aramaya koyuldu. Kelb kabilesinden Araplardan iki adamla karşılaştı ve onlara: "Rahibi gördünüz mü?" diye sordu. İçlerinden biri devesini çöktürdü ve: "Evet, [...] bu küçük deve sürüsünün çobanı" dedi; onu yüklenip Medine'ye götürdü. Selmân dedi ki: "Bana daha önce benzeri hiç isabet etmemiş bir hüzün çöktü." Onu Cüheyne kabilesinden bir kadın satın aldı. Selmân kadının bir kölesiyle birlikte onun davarlarını otlatıyordu; bir gün o, bir gün diğeri nöbetleşe güdüyorlardı. Selmân ise Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ortaya çıkmasını bekleyerek dirhemler biriktiriyordu.

فَبَيْنَمَا هُوَ يَوْمًا يرْعَى إِذْ أَتَاهُ صَاحبه بعقبة فَقَالَ لَهُ: أشعرت أَنه قد قدم الْمَدِينَة الْيَوْم رجل يزْعم أَنه نَبِي فَقَالَ لَهُ سلمَان: أقِم فِي الْغنم حَتَّى آتِيك

Bir gün o davar otlatırken, nöbet sırası kendisinde olan arkadaşı yanına gelip ona: "Bugün Medine'ye peygamber olduğunu iddia eden bir adamın geldiğini duydun mu?" dedi. Selmân ona: "Ben sana dönünceye kadar davarların başında dur" dedi.

فهبط سلمَان إِلَى الْمَدِينَة فَنظر إِلَى النَّبِي ﷺ وَدَار حوله فَلَمَّا رَآهُ النَّبِي ﷺ عرف مَا يُرِيد فَأرْسل ثَوْبه حَتَّى خرج خَاتمه فَلَمَّا رَآهُ أَتَاهُ وَكَلمه ثمَّ انْطلق فَاشْترى بِدِينَار بِبَعْضِه شَاة فشواها وببعضه خبْزًا ثمَّ أَتَاهُ بِهِ فَقَالَ: ماهذه قَالَ سلمَان: هَذِه صَدَقَة

Selmân Medine'ye indi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e baktı ve etrafında döndü. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu görünce ne istediğini anladı ve sırtındaki [peygamberlik] mührü açılsın diye elbisesini salıverdi. Selmân onu görünce yanına gelip onunla konuştu. Sonra gidip bir dinarla [yiyecek] satın aldı; bir kısmıyla bir koyun alıp kızarttı, bir kısmıyla da ekmek aldı. Sonra onu Peygamber'e getirdi. [Resûlullah]: "Bu nedir?" buyurdu. Selmân: "Bu sadakadır" dedi.

قَالَ: لَا حَاجَة لي بهَا فأخرجها فليأكلها الْمُسلمُونَ

[Peygamber]: "Benim buna ihtiyacım yoktur; onu çıkar, müslümanlar yesin" buyurdu.

ثمَّ انْطلق فَاشْترى بِدِينَار آخر خبْزًا وَلَحْمًا ثمَّ أَتَى بِهِ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: مَا هَذَا قَالَ: هَذِه هَدِيَّة

Sonra gidip başka bir dinarla ekmek ve et satın aldı; sonra onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdi. [Resûlullah]: "Bu nedir?" buyurdu. [Selmân]: "Bu hediyedir" dedi.

قَالَ: فَاقْعُدْ فَكل

[Peygamber]: "Otur da ye" buyurdu.

فَقعدَ فأكلا مِنْهَا جَمِيعًا

Bunun üzerine oturdu ve birlikte ondan yediler.

فَبَيْنَمَا هُوَ يحدثه إِذْ ذكر أَصْحَابه فَأخْبرهُ خبرهم فَقَالَ: كَانُوا وَيَصُومُونَ ويؤمنون بك وَيشْهدُونَ أَنَّك ستبعث نَبيا فَلَمَّا فرغ سلمَان من ثنائه عَلَيْهِم قَالَ لَهُ نَبِي الله ﷺ يَا سلمَان هم من أهل النَّار فَاشْتَدَّ ذَلِك على سلمَان وَقد كَانَ قَالَ لَهُ سلمَان: لَو أدركوك صدقوك واتبعوك

Selmân onunla konuşurken arkadaşlarından bahsetti ve durumlarını haber verip şöyle dedi: "Onlar oruç tutarlardı, sana inanırlardı ve senin bir peygamber olarak gönderileceğine şahitlik ederlerdi." Selmân onları övmeyi bitirince Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Ey Selmân! Onlar cehennem ehlindendir" buyurdu. Bu [söz] Selmân'a çok ağır geldi; zira Selmân ona: "Sana yetişselerdi seni doğrular ve sana uyarlardı" demişti.

فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ من آمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر}

Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ من آمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler, Hristiyanlar ve Sâbiîlerden her kim Allah'a ve ahiret gününe inanırsa...”

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ سَأَلَ سلمَان الْفَارِسِي النَّبِي ﷺ عَن أُولَئِكَ النَّصَارَى وَمَا رأى أَعْمَالهم قَالَ: لم يموتوا على الْإِسْلَام

İbn Cerîr Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: Selmân el-Fârisî Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e o Hristiyanları ve onların [ibadetteki] amellerinden gördüğü şeyleri sordu. [Resûlullah]: "Onlar İslâm üzere ölmediler" buyurdu.

قَالَ سلمَان: فأظلمت عليَّ الأَرْض وَذكرت اجتهادهم فَنزلت هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} فَدَعَا سلمَان فَقَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي أَصْحَابك ثمَّ قَالَ: من مَاتَ على دين عِيسَى قبل أَن يسمع بِي فَهُوَ على خير وَمن سمع بِي وَلم يُؤمن فقد هلك

Selmân dedi ki: "Bunun üzerine yeryüzü bana karanlık oldu ve onların [ibadetteki] gayretlerini hatırladım. Derken şu {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler...” ayeti indi. [Resûlullah] Selmân'ı çağırıp: 'Bu ayet senin arkadaşların hakkında indi' buyurdu. Sonra da şöyle buyurdu: 'Beni işitmeden önce Îsâ'nın dini üzere ölen kimse hayır üzeredir; beni işitip de bana iman etmeyen kimse ise helak olmuştur.'"

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي النَّاسِخ والمنسوخ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} الْآيَة

en-Nâsih ve'l-Mensûh'ta Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbas'tan {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا} “Şüphesiz iman edenler, Yahudiler...” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: فَأنْزل الله بعد هَذَا (وَمن يتبع غير الْإِسْلَام دينا فَلَنْ يقبل مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَة من الخاسرين) وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عبد الله بن نجي عَن عَليّ قَالَ: إِنَّمَا سميت الْيَهُود لأَنهم قَالُوا: إِنَّا هدنا إِلَيْك

[İbn Abbas] dedi ki: "Allah bundan sonra: (وَمن يتبع غير الْإِسْلَام دينا فَلَنْ يقبل مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَة من الخاسرين) [ayetini] indirdi." İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Abdullah b. Nücey yoluyla Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Yahudiler, ancak 'Şüphesiz biz Sana yöneldik/tövbe ettik (hudnâ ileyk)' dedikleri için bu ismi almışlardır."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: نَحن أعلم النَّاس من أَيْن تسمت الْيَهُود باليهودية بِكَلِمَة مُوسَى ﵇ إِنَّا هدنا إِلَيْك وَلم تسمت النَّصَارَى بالنصرانية من كلمة عِيسَى ﵇ كونُوا أنصار الله

İbn Ebî Hâtim Abdullah b. Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yahudilerin, Mûsâ aleyhisselam'ın: 'Şüphesiz biz Sana yöneldik/tövbe ettik (hudnâ ileyk)' sözünden dolayı nereden Yahudilik adını aldığını; Hristiyanların da, Îsâ aleyhisselam'ın: 'Allah'ın yardımcıları olun (kûnû ensârallâh)' sözünden dolayı nereden Hristiyanlık adını aldığını insanların en iyi bileniyiz."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: نَحن أعلم النَّاس من أَيْن تسمت الْيَهُود باليهودية وَلم تسمت النَّصَارَى بالنصرانية إِنَّمَا تسمت الْيَهُود باليهودية بِكَلِمَة قَالَهَا مُوسَى إِنَّا هُنَا إِلَيْك فَلَمَّا مَاتَ قَالُوا هَذِه الْكَلِمَة كَانَت تعجبه فتسموا الْيَهُود وَإِنَّمَا تسمت النَّصَارَى بالنصرانية لكلمة قَالَهَا عِيسَى من أَنْصَارِي إِلَى الله قَالَ الحواريون: نَحن أنصار الله فتسموا بالنصرانية

Ebû'ş-Şeyh İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yahudilerin nereden Yahudilik adını aldığını, Hristiyanların da nereden Hristiyanlık adını aldığını insanların en iyi bileniyiz. Yahudiler, Mûsâ'nın söylediği: 'Şüphesiz biz Sana yöneldik (hudnâ ileyk)' sözünden dolayı Yahudilik adını almışlardır; [Mûsâ] vefat edince: 'Bu söz onun hoşuna giderdi' dediler ve Yahudiler diye adlandırıldılar. Hristiyanlar ise Îsâ'nın söylediği: 'Allah yolunda benim yardımcılarım kimdir?' sözünden dolayı Hristiyanlık adını almışlardır. Havariler: 'Biz Allah'ın yardımcılarıyız (ensârullah)' dediler ve böylece Hristiyanlık (Nasrâniyye) diye adlandırıldılar."

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: إِنَّمَا سموا نَصَارَى بقرية يُقَال لَهَا ناصرة ينزلها عِيسَى بن مَرْيَم فَهُوَ اسْم تسموا بِهِ وَلم يؤمروا بِهِ

İbn Cerîr Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Onlar, Meryem oğlu Îsâ'nın kaldığı Nâsıra denilen bir köyden ötürü 'Nasârâ' (Hristiyanlar) olarak adlandırıldılar. Bu, onların kendilerine taktıkları bir isimdir; bununla emrolunmamışlardır."

وَأخرج ابْن سعد فِي طبقاته وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا سميت النَّصَارَى لِأَن قَرْيَة عِيسَى كَانَت تسمى ناصرة

İbn Sa'd Tabakât'ında ve İbn Cerîr, İbn Abbas'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Hristiyanlara (Nasârâ) bu isim ancak Îsâ'nın köyünün Nâsıra olarak adlandırılmasından dolayı verilmiştir."

وَأخرج وَكِيع وَعبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: الصابئون قوم بَين الْيَهُود وَالْمَجُوس وَالنَّصَارَى لَيْسَ لَهُم دين

Vekî', Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Sâbiîler; Yahudiler, Mecûsîler ve Hristiyanlar arasında bir kavimdir, kendilerine ait [belirli] bir dinleri yoktur."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: الصابئون لَيْسُوا بيهود وَلَا نَصَارَى هم قوم من الْمُشْركين لَا كتاب لَهُم

İbnü'l-Münzir Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Sâbiîler ne Yahudidir ne de Hristiyandır; onlar kendilerine ait bir kitabı olmayan müşriklerden bir topluluktur."