Binûn

Bakara Suresi — 19. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قَوْله تَعَالَى: فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم ثمَّ يَقُولُونَ هَذَا من عِنْد الله ليشتروا بِهِ ثمنا قَلِيلا فويل لَهُم مِمَّا كتبت أَيْديهم وويل لَهُم مِمَّا يَكْسِبُونَ

Yüce Allah'ın: "Kitabı kendi elleriyle yazıp sonra onunla az bir parayı satın almak için: 'Bu Allah katındandır' diyenlerin vay haline! Ellerinin yazdıklarından ötürü vay haline onların! Kazandıklarından ötürü de vay haline onların!" buyruğu [hakkında]:

أخرج وَكِيع وَابْن الْمُنْذر وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم} قَالَ: نزلت فِي أهل الْكتاب

Vekî‘, İbnü'l-Münzir ve en-Nesâî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم} “Kitabı elleriyle yazanların vay haline!” ayeti hakkında: "Ehl-i kitap hakkında indi" demiştir.

وَأخرج أَحْمد وهناد بن السّري بن الزّهْد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة النَّار وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن حبَان فِي صَحِيحه وَالْحَاكِم فِي الْمُسْتَدْرك وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ويل وادٍ فِي حهنم يهوي فِيهِ الْكَافِر أَرْبَعِينَ خَرِيفًا قبل أَن يبلغ قَعْره

Ahmed, Hennâd b. es-Serî ez-Zühd'de, Abd b. Humeyd, et-Tirmizî, İbn Ebi'd-Dünyâ Sıfatu'n-Nâr'da, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî, Sahîh'inde İbn Hibbân, el-Müstedrek'te Hâkim —ve bunu sahih kabul etmiştir—, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Veyl, cehennemde bir vadidir; kâfir onun dibine ulaşmadan önce kırk yıl boyunca onda aşağı yuvarlanır."

وَأخرج ابْن جرير عَن عُثْمَان بن عَفَّان عَن رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {فويل لَهُم مِمَّا كتبت أَيْديهم} قَالَ: الويل جبل فِي النَّار وَهُوَ الَّذِي أنزل فِي الْيَهُود لأَنهم حرفوا التَّوْرَاة زادوا فِيهَا مَا أَحبُّوا ومحوا مِنْهَا مَا كَانُوا يكْرهُونَ ومحوا اسْم مُحَمَّد ﷺ من التَّوْرَاة

İbn Cerîr'in Osmân b. Affân'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, {فويل لَهُم مِمَّا كتبت أَيْديهم} “Ellerinin yazdıklarından ötürü vay haline onların!” ayeti hakkında şöyle buyurmuştur: "Veyl, cehennemde bir dağdır. O, Tevrat'ı tahrif edip sevdikleri şeyleri içine ekleyen, hoşlanmadıkları şeyleri de ondan silen ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ismini Tevrat'tan silen Yahudiler hakkında indirilmiştir."

وَأخرج الْبَزَّار وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعد بن أبي وَقاص قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن فِي النَّار [] حجرا يُقَال لَهَا ويل يصعد عَلَيْهِ العرفاء وينزلون فِيهِ

El-Bezzâr ve İbn Merdûye'nin Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz cehennemde [...] Veyl denilen bir kaya vardır; [topluluğun] önde gelenleri onun üzerine çıkar ve içine inerler."

وَأخرج الْحَرْبِيّ فِي فَوَائده عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ وَيحك يَا عَائِشَة

El-Harbî'nin Fevâid'inde bildirdiğine göre Âişe şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: "Yazık sana ey Âişe!" buyurdu.

فَجَزِعت مِنْهَا

Ben bundan dolayı telaşlandım/üzüldüm.

فَقَالَ لي: يَا حميراء إت وَيحك أَو ويك رَحْمَة فَلَا تحجزعي مِنْهَا وَلَكِن اجزعي من الويل

Bunun üzerine bana şöyle buyurdu: "Ey Hümeyrâ! 'Veyhake' veya 'Veyke' bir rahmettir, bundan telaşlanma; fakat sen 'Veyl'den sakın ve telaşlan!"

وَأخرج أَبُو نعيم فِي دَلَائِل النبوّة عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: الويح وَالْوَيْل بَابَانِ

Ebû Nuaym'ın Delâilü'n-Nübüvve'de bildirdiğine göre Ali b. Ebî Tâlib şöyle demiştir: "Veyh ve Veyl iki kapıdır.

فَأَما الويح فباب رَحْمَة وَأما الويل فباب عَذَاب

Veyh bir rahmet kapısıdır, Veyl ise bir azap kapısıdır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: ويل وادٍ فِي جَهَنَّم يسيل من صديد أهل النَّار

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Veyl, cehennemde cehennem ehlinin irinlerinden akan bir vadidir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن النُّعْمَان بن بشير قَالَ: الويل وَاد من فيح فِي جَهَنَّم

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Nu'mân b. Beşîr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Veyl, cehennemde kaynayan hararetten bir vadidir."

وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن عَطاء بن يسَار قَالَ: ويل وَاد فِي جَهَنَّم لَو سيرت فِيهِ الْجبَال لماعت من شدَّة حره

İbnü'l-Mübârek ez-Zühd'de, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Atâ b. Yesâr'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Veyl, cehennemde öyle bir vadidir ki şayet dağlar onda yürütülse sıcağının şiddetinden erir."

وَأخرج هناد فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: ويل سيل من صديد فِي أصل جَهَنَّم وَفِي لفظ ويل وَاد فِي جَهَنَّم يسيل فِيهِ صديده

Hennâd ez-Zühd'de, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Veyl, cehennemin dibinde irinden bir akıntıdır." Bir lafızda ise: "Veyl, cehennemde irinlerin aktığı bir vadidir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عمر مولى عفرَة قَالَ: إِذا سَمِعت الله يَقُول: ويل هِيَ النَّار

İbn Ebî Hâtim'in Ufre'nin azatlısı Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah'ın 'Veyl' dediğini işittiğinde, o cehennemdir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب} “Kitabı yazanların vay haline!” ayeti hakkında şöyle demiştir:

قَالَ: هم أَحْبَار الْيَهُود وجدوا صفة النَّبِي ﷺ مَكْتُوبَة فِي التَّوْرَاة أكحل أعين ربعَة جعد الشّعْر حسن الْوَجْه فَلَمَّا وجدوه فِي التَّوْرَاة محوه حسداً وبغياً فَأَتَاهُم نفر من قُرَيْش فَقَالُوا: تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاة نَبيا أُمِّيا فَقَالُوا: نعم نجده طَويلا أَزْرَق سبط الشّعْر فانكرت قُرَيْش وَقَالُوا: لَيْسَ هَذَا منا

"Onlar Yahudi bilginleridir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in vasfını Tevrat'ta sürmeli gözlü, orta boylu, kıvırcık saçlı ve güzel yüzlü olarak yazılmış buldular. Onu Tevrat'ta görünce kıskançlık ve haddi aşma sebebiyle sildiler. Kureyş'ten bir topluluk onlara gelip: 'Tevrat'ta ümmî bir peygamber buluyor musunuz?' dediler. Onlar: 'Evet, biz onu uzun boylu, mavi gözlü ve düz saçlı buluyoruz' dediler. Bunun üzerine Kureyş inkâr etti ve: 'Bu bizden değildir' dedi."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: وصف الله مُحَمَّد ﷺ فِي التَّوْرَاة فَلَمَّا قدم رَسُول الله ﷺ حسده أَحْبَار الْيَهُود فغيَّروا صفته فِي كِتَابهمْ وَقَالُوا: لَا نجد نَعته عندنَا وَقَالُوا للسفلة: لَيْسَ هَذَا نعت النَّبِي الَّذِي يحرم كَذَا وَكَذَا كَمَا كتبوه وغيَّروا نعت هَذَا كَذَا كَمَا وصف فلبسوا على النَّاس وَإِنَّمَا فعلوا ذَلِك لِأَن الْأَحْبَار كَانَت لَهُم مأكلة يُطعمهُمْ إِيَّاهَا السفلة لقيامهم على التَّوْرَاة فخافوا أَن تؤمن السفلة فتنقطع تِلْكَ المأكلة

El-Beyhakî'nin ed-Delâil'de İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i Tevrat'ta vasfetti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geldiğinde Yahudi bilginleri onu kıskandı ve kitaplarındaki vasfını değiştirdiler. 'Onun vasfını yanımızda bulamıyoruz' dediler. Ayak takımına da: 'Bu, yazdığımız gibi şunu ve bunu haram kılan peygamberin vasfı değildir' dediler. Vasfedildiği gibi olan bu vasfı değiştirdiler ve insanları yanılttılar. Bunu sadece, Tevrat'ı korudukları için ayak takımının kendilerine verdiği bir yiyecek/geçimlik olduğu ve ayak takımının iman edip bu geçimliğin kesilmesinden korktukları için yaptılar."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ: يَا معشر الْمُسلمين كَيفَ تسْأَلُون أهل الْكتاب عَن شَيْء وَكِتَابكُمْ الَّذِي أنزل الله على نبيه أحدث أَخْبَارًا لله تعرفونه غضاً مَحْضا لم يشب

Abdurrezzâk el-Musannef'te, el-Buhârî, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-İmân'da el-Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Müslümanlar topluluğu! Allah'ın Peygamberi'ne indirdiği Kitabınız, Allah'ın en taze haberleri olup onu katışıksız ve saf olarak bildiğiniz halde nasıl olur da Ehl-i kitaba bir şey sorarsınız?

وَقد حَدثكُمْ الله أَن أهل الْكتاب قد بدلُوا كتاب الله وغيروه وَكَتَبُوا بِأَيْدِيهِم الْكتاب وَقَالُوا: هُوَ من عِنْد الله ليشتروا بِهِ ثمنا أَفلا يَنْهَاكُم مَا جَاءَكُم من الْعلم عَن مسائلهم وَلَا وَالله مَا رَأينَا مِنْهُم أحدا قطّ سألكم عَن الَّذِي أنزل إِلَيْكُم

Oysa Allah size, Ehl-i kitabın Allah'ın Kitabı'nı tahrif edip değiştirdiklerini, az bir paha karşılığında satmak için kitabı kendi elleriyle yazıp: 'Bu Allah katındandır' dediklerini bildirmiştir. Size gelen ilim, onlara soru sormaktan sizi alıkoymuyor mu? Hayır, Allah'a yemin olsun ki onlardan hiçbirinin size indirilenden bir şeyi sorduğunu asla görmedik."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ كَانَ نَاس من الْيَهُود يَكْتُبُونَ كتابا من عِنْدهم ويبيعونه من الْعَرَب ويحدثونهم أَنه من عِنْد الله فَيَأْخُذُونَ ثمنا قَلِيلا

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o, bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Yahudilerden birtakım insanlar kendiliklerinden bir kitap yazıyor, bunu Araplara satıyor ve 'Bu Allah katındandır' diye onlara anlatıyor, böylece az bir paha alıyorlardı."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر واين أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ نَاس من بني إِسْرَائِيل كتبُوا كتابا بِأَيْدِيهِم ليتأكلوا النَّاس فَقَالُوا: هَذِه من عِنْد الله وَمَا هِيَ من عِنْد الله

Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, bu ayet hakkında şöyle demiştir: "İsrailoğullarından birtakım insanlar insanları sömürüp yemek için kendi elleriyle bir kitap yazdılar ve: 'Bu Allah katındandır' dediler; oysa o Allah katından değildi."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ليشتروا بِهِ ثمنا قَلِيلا} قَالَ: عرضا من عرض الدُّنْيَا {وويل لَهُم مِمَّا يَكْسِبُونَ} يَقُول: مِمَّا يَأْكُلُون بِهِ النَّاس السفلة وَغَيرهم

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {ليشتروا بِهِ ثمنا قَلِيلا} “...onunla az bir pahayı satın almak için...” ayeti hakkında: "Dünya metaından bir menfaat [demektir]"; {وويل لَهُم مِمَّا يَكْسِبُونَ} “...ve kazandıklarından ötürü vay haline onların!” ayeti hakkında da: "Ayak takımından ve diğerlerinden bununla yedikleri şeyler yüzünden [demektedir]" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ

Abdurrezzâk, el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd ve İbn Ebî Hâtim'in İbrâhim en-Nehaî'den bildirdiğine göre:

أَنه كره كِتَابَة الْمَصَاحِف بِالْأَجْرِ وتلا هَذِه الْآيَة {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم} الْآيَة

O, Mushafların ücret karşılığında yazılmasını hoş görmemiş ve {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم} “Kitabı elleriyle yazanların vay haline!” ayetini okumuştur.

وَأخرج وَكِيع عَن الْأَعْمَش

Vekî'in el-A'meş'ten bildirdiğine göre:

أَنه كره أَن يكْتب الْمَصَاحِف بِالْأَجْرِ وتأوّل هَذِه الْآيَة {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم ثمَّ يَقُولُونَ هَذَا من عِنْد الله}

O, Mushafların ücret karşılığında yazılmasını hoş görmemiş ve {فويل للَّذين يَكْتُبُونَ الْكتاب بِأَيْدِيهِم ثمَّ يَقُولُونَ هَذَا من عِنْد الله} “Kitabı elleriyle yazıp sonra: 'Bu Allah katındandır' diyenlerin vay haline!” ayetini tevil etmiştir.

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي دَاوُد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين أَنه يكره شِرَاء الْمَصَاحِف وَبَيْعهَا

Vekî' ve İbn Ebî Dâvûd'un Muhammed b. Sîrîn'den bildirdiğine göre o, Mushafların satın alınmasını ve satılmasını hoş görmezdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن أبي الضُّحَى قَالَ: سَأَلت ثَلَاثَة من أهل الْكُوفَة عَن شِرَاء الْمَصَاحِف

Abdurrezzâk, Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un Ebü'd-Duhâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kûfe ehlinden üç kişiye Mushafların satın alınmasını sordum;

عبد الله بن يزِيد الخطمي ومسروق بن الأجدع وشريحاً فكلهم قَالَ: لَا نَأْخُذ لكتاب الله ثمنا

Abdullah b. Yezîd el-Hatmî, Mesrûk b. el-Ecda' ve Şüreyh; hepsi de: 'Allah'ın Kitabı için bir bedel almayız' dediler."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد من طَرِيق قَتَادَة عَن زُرَارَة عَن مطرف قَالَ: شهِدت فتح تستر مَعَ الْأَشْعَرِيّ فأصبنا دانيال بالسوس وأصبنا مَعَه ربطتين من كتَّان وأصبنا مَعَه ربعَة فِيهَا كتاب الله وَكَانَ أول من وَقع عَلَيْهِ رجل من بلعنبر يُقَال لَهُ حرقوص فَأعْطَاهُ الْأَشْعَرِيّ الربطتين وَأَعْطَاهُ مِائَتي دِرْهَم وَكَانَ مَعنا أجِير نَصْرَانِيّ يُسمى نعيماً فَقَالَ: بيعوني هَذِه الربعة بِمَا فِيهَا فَقَالُوا: إِن يكن فِيهَا ذهب أَو فضَّة أَو كتاب الله

İbn Ebî Dâvûd'un Katâde tarikiyle Zürâre'den, onun da Mutarrif'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "el-Eş'arî ile birlikte Tüster'in fethinde hazır bulundum. Sûs'ta Dânyâl'e ulaştık; onun yanında iki keten kumaş parçası ve içinde Allah'ın Kitabı bulunan bir mahfaza (sandıkça) bulduk. Ona ilk rastlayan kişi Bel'anber [kabilesinden] Harkûs denilen bir adamdı. el-Eş'arî ona iki kumaş parçasını ve iki yüz dirhem verdi. Yanımızda Nuaym adında Hristiyan bir işçi vardı. 'Bu mahfazayı içindekilerle birlikte bana satın' dedi. Onlar: 'Eğer içinde altın, gümüş veya Allah'ın Kitabı varsa...' dediler.

قَالَ: فَإِن الَّذِي فِيهَا كتاب الله فكرهوا أَن يبيعوه الْكتاب فَبِعْنَاهُ الربعة بِدِرْهَمَيْنِ وَوَهَبْنَا لَهُ الْكتاب

O: 'İçindeki Allah'ın Kitabı'dır' dedi. Ona Kitab'ı satmayı hoş görmediler; biz de mahfazayı iki dirheme sattık ve Kitab'ı ona hibe ettik."

قَالَ قَتَادَة: فَمن ثمَّ كره بيع الْمَصَاحِف لِأَن الْأَشْعَرِيّ وَأَصْحَابه كَرهُوا بيع ذَلِك الْكتاب

Katâde dedi ki: "İşte bu sebeple Mushaf satışı hoş görülmedi; çünkü el-Eş'arî ve arkadaşları o Kitab'ın satılmasını hoş görmemişlerdi."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد من طَرِيق قَتَادَة عَن سعيد بن الْمسيب وَالْحسن: أَنَّهُمَا كرها بيع الْمَصَاحِف

İbn Ebî Dâvûd'un Katâde tarikiyle Saîd b. el-Müseyyeb ve el-Hasan'dan bildirdiğine göre: "İkisi de Mushaf satışını hoş görmezlerdi."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن حَمَّاد بن أبي سُلَيْمَان أَنه سُئِلَ عَن بيع الْمَصَاحِف فَقَالَ: إِن إِبْرَاهِيم يكره بيعهَا وشراءها

İbn Ebî Dâvûd'un Hammâd b. Ebî Süleymân'dan bildirdiğine göre ona Mushaf satışı sorulmuş, o da: "İbrâhim onun satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezdi" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن سَالم قَالَ: كَانَ ابْن عمر إِذا أَتَى على الَّذِي يَبِيع الْمَصَاحِف قَالَ: بئس التِّجَارَة

İbn Ebî Dâvûd'un Sâlim'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İbn Ömer Mushaf satan birine rastladığında: 'Ne kötü bir ticaret!' derdi."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن عبَادَة بن نسي

İbn Ebî Dâvûd'un Ubâde b. Nusayy'dan bildirdiğine göre:

أَن عمر كَانَ يَقُول: لَا تَبِيعُوا الْمَصَاحِف وَلَا تشتروها

Ömer şöyle derdi: "Mushafları ne satın ne de satın alın!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن سِيرِين وَإِبْرَاهِيم

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Sîrîn ve İbrâhim'den bildirdiğine göre:

أَن عمر كَانَ يكره بيع الْمَصَاحِف وشراءها

Ömer Mushafların satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن مَسْعُود: أَنه كره بيع الْمَصَاحِف وشراءها

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o, Mushafların satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد من طَرِيق نَافِع عَن ابْن عمر قَالَ: وددت أَن الْأَيْدِي تقطع على بيع الْمَصَاحِف

İbn Ebî Dâvûd'un Nâfi' tarikiyle İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafların satılması sebebiyle ellerin kesilmesini ne kadar isterdim!"

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي دَاوُد من طَرِيق سعيد بن جُبَير قَالَ: وددت أَن الْأَيْدِي قطعت على بيع الْمَصَاحِف وشرائها

Abdurrezzâk ve İbn Ebî Dâvûd'un Saîd b. Cübeyr tarikiyle bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafların satılması ve satın alınması sebebiyle ellerin kesilmesini ne kadar isterdim!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن عِكْرِمَة قَالَ: سَمِعت سَالم بن عبد الله يَقُول: بئس التِّجَارَة الْمَصَاحِف

İbn Ebî Dâvûd'un İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Sâlim b. Abdillâh'ın şöyle dediğini işittim: "Mushaflar ne kötü bir ticarettir!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن جَابر بن عبد الله: أَنه كره بيع الْمَصَاحِف وشراءها

İbn Ebî Dâvûd'un Câbir b. Abdillâh'tan bildirdiğine göre o, Mushafların satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي دَاوُد عَن عبد الله بن شَقِيق الْعقيلِيّ: أَنه كَانَ يكره بيع الْمَصَاحِف قَالَ: وَكَانَ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يشددون فِي بيع الْمَصَاحِف ويرونه عَظِيما

Abdurrezzâk ve İbn Ebî Dâvûd'un Abdullah b. Şakîk el-Ukaylî'den bildirdiğine göre o, Mushaf satışını hoş görmezdi ve şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı Mushaf satışında katı davranır ve bunu büyük [bir günah] görürlerdi."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن شهَاب عَن سعيد بن الْمسيب: أَنه كره بيع الْمَصَاحِف كَرَاهِيَة شَدِيدَة وَكَانَ يَقُول: أعن أَخَاك بِالْكتاب أَو هَب لَهُ

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Şihâb'dan, onun da Saîd b. el-Müseyyeb'den bildirdiğine göre: O, Mushaf satışını şiddetle hoş görmezdi ve: "Kardeşine Kitap ile yardım et veya ona hibe et" derdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن عليّ بن حُسَيْن قَالَ: كَانَت الْمَصَاحِف لَا تبَاع وَكَانَ

İbn Ebî Dâvûd'un Ali b. Hüseyin'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushaflar satılmazdı;

الرجل يَأْتِي بِوَرَقَة عِنْد الْمِنْبَر فَيَقُول من الرجل يحْتَسب فَيكْتب لي ثمَّ يَأْتِي الآخر فَيكْتب حَتَّى يتم الْمُصحف

Kişi minberin yanına bir sayfa getirir ve: 'Sevabını Allah'tan umarak benim için kim yazar?' derdi; sonra diğeri gelir yazar ve nihayet Mushaf tamamlanırdı."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن مَسْرُوق وعلقمة وَعبد الله بن يزِيد الْأنْصَارِيّ وَشُرَيْح وَعبادَة

İbn Ebî Dâvûd'un Mesrûk, Alkame, Abdullah b. Yezîd el-Ensârî, Şüreyh ve Ubâde'den bildirdiğine göre

أَنهم كَرهُوا بيع الْمَصَاحِف وشراءها وَقَالُوا: لَا نَأْخُذ لكتاب الله ثمنا

Mushafların satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezler ve: "Allah'ın Kitabı karşılığında bir bedel almayız" derlerdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن إِبْرَاهِيم عَن أَصْحَابه قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ بيع الْمَصَاحِف وشراءها

İbn Ebî Dâvûd'un İbrâhim'den, onun da ashabından bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Onlar Mushafların satılmasını ve satın alınmasını hoş görmezlerdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن أبي الْعَالِيَة

İbn Ebî Dâvûd'un Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre:

أَنه كَانَ يكره بيع الْمَصَاحِف وَقَالَ: وددت أَن الَّذين يبيعون الْمَصَاحِف ضربوا

O, Mushafların satılmasını hoş görmez ve şöyle derdi: "Mushafları satanların dövülmesini ne kadar isterdim!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن سِيرِين قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ بيع الْمَصَاحِف وكتابتها بِالْأَجْرِ

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Sîrîn'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mushafların satılmasını ve ücret karşılığında yazılmasını hoş görmezlerdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن جريج قَالَ: قَالَ عَطاء: لم يكن من مضى يبيعون الْمَصَاحِف إِنَّمَا حدث ذَلِك الْآن وَإِنَّمَا يَجْلِسُونَ بمصاحفهم فِي الْحجر فَيَقُول أحدهم للرجل إِذا كَانَ كَاتبا وَهُوَ يطوف: يَا فلَان إِذا فرغت تعال فَاكْتُبْ لي

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre Atâ şöyle demiştir: "Geçmiştekiler Mushafları satmazlardı; bu ancak şimdi ortaya çıktı. Onlar Mushaflarıyla birlikte Hicr'de otururlar, içlerinden biri tavaf eden kâtip bir adama: 'Ey falan! [Tavafını] bitirince gel de bana [Mushaf] yaz' derdi."

قَالَ: فَيكْتب الْمُصحف وَمَا كَانَ من ذَلِك حَتَّى يفرغ من مصحفه

Dedi ki: "O da Mushafı ve yazılacak şeyleri, Mushafını bitirinceye kadar yazardı."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن عَمْرو بن مرّة قَالَ: كَانَ فِي أوّل الزَّمَان يَجْتَمعُونَ فيكتبون الْمَصَاحِف ثمَّ أَنهم استأجروا الْعباد فكتبوها لَهُم ثمَّ أَن الْعباد بعد أَن كتبوها باعوها وأوّل من بَاعهَا هم الْعباد (الْعباد: جمع عبد وهم قبائل شَتَّى من الْعَرَب اجْتَمعُوا بِالْحيرَةِ على المسيحية قبل الْإِسْلَام وَالنِّسْبَة عبَادي)

İbn Ebî Dâvûd'un Amr b. Mürre'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İlk zamanlarda toplanıp Mushafları yazarlardı. Sonra İbâdileri ücretle tuttular, onlar da kendileri için yazdılar. Daha sonra İbâdiler Mushafları yazdıktan sonra sattılar. Onları ilk satanlar İbâdilerdir (el-İbâd: 'Abd' kelimesinin çoğuludur; bunlar İslâm'dan önce Hîre'de Hristiyanlık üzere toplanmış çeşitli Arap kabileleridir, nisbesi 'İbâdî'dir)."

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن عمرَان بن جرير قَالَ: سَأَلت أَبَا مجلز عَن بيع الْمَصَاحِف قَالَ: إِنَّمَا بِيعَتْ فِي زمن مُعَاوِيَة فَلَا تبعها

Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un İmrân b. Cerîr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Miclez'e Mushaf satışını sordum; şöyle dedi: "Onlar ancak Muâviye zamanında satıldı, dolayısıyla sen onları satma!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: كتاب الله أعز من أَن يُبَاع

İbn Ebî Dâvûd'un Muhammed b. Sîrîn'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah'ın Kitabı satılmaktan daha yücedir."

وَأخرج ابْن سعيد عَن حَنْظَلَة قَالَ: كنت أَمْشِي مَعَ طَاوس فَمر بِقوم يبيعون الْمَصَاحِف فَاسْتَرْجع

İbn Sa'd'ın Hanzale'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Tâvûs ile birlikte yürüyordum; Mushaf satan bir topluluğa rastladı ve istircâda bulundu (innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn dedi).

ذكر من رخص فِي بيعهَا وشراءها أخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن بيع الْمَصَاحِف فَقَالَ: لَا بَأْس إِنَّمَا يَأْخُذُونَ أجور أَيْديهم

Mushaf Satışına ve Satın Alınmasına Ruhsat Verenlerin Zikri: İbn Ebî Dâvûd'un İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre, ona Mushaf satışı sorulduğunda şöyle demiştir: "Bir sakınca yoktur, onlar sadece el emeklerinin karşılığını almaktadırlar."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن الْحَنَفِيَّة أَنه سُئِلَ عَن بيع الْمَصَاحِف قَالَ: لَا بَأْس إِنَّمَا يَبِيع الْوَرق

İbn Ebî Dâvûd'un İbnü'l-Hanefiyye'den bildirdiğine göre, ona Mushaf satışı sorulduğunda şöyle demiştir: "Bir sakınca yoktur, o sadece kâğıdı satmaktadır."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن الشّعبِيّ قَالَ: لَا بَأْس بِبيع الْمَصَاحِف إِنَّهُم لَا يبيعون كتاب الله إِنَّمَا يبيعون الْوَرق وَعمل أَيْديهم

Abdurrezzâk, Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un Şa'bî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafların satılmasında bir sakınca yoktur; çünkü onlar Allah'ın Kitabı'nı satmıyorlar, yalnızca kâğıdı ve el emeklerini satıyorlar."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن جَعْفَر عَن أَبِيه قَالَ: لَا بَأْس بشرَاء الْمَصَاحِف وَأَن يعْطى الْأجر على كتَابَتهَا

İbn Ebî Dâvûd'un Ca'fer'den, onun da babasından bildirdiğine göre [babası] şöyle demiştir: "Mushafların satın alınmasında ve yazılmasına ücret verilmesinde bir sakınca yoktur."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن مطر الْوراق

Abdurrezzâk, Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un Matar el-Verrâk'tan bildirdiğine göre:

أَنه سُئِلَ عَن بيع الْمَصَاحِف فَقَالَ: كَانَ خيرا أَو حبرًا هَذَا الْأمة لَا يريان يَبِيعهَا بَأْسا الْحسن وَالشعْبِيّ

Kendisine Mushaf satışı sorulduğunda şöyle demiştir: "Bu ümmetin en hayırlısı veya iki âlimi olan Hasan ve Şa'bî, onun satılmasında bir sakınca görmezlerdi."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن حميد

İbn Ebî Dâvûd'un Humeyd'den bildirdiğine göre:

أَن الْحسن كَانَ يكره بيع الْمَصَاحِف فَلم يزل بِهِ مطر الْوراق حَتَّى رخص فِيهِ

Hasan [el-Basrî], Mushaf satışını hoş görmezdi; ancak Matar el-Verrâk onunla [bu konuyu] konuşa konuşa nihayet ona ruhsat verdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد من طرق عَن الْحسن قَالَ: لَا بَأْس بِبيع الْمَصَاحِف ونقطها بالآجر

İbn Ebî Dâvûd'un [farklı] yollardan Hasan'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafların satılmasında ve ücret karşılığı harekelenip/noktalanmasında bir sakınca yoktur."

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن الحكم: أَنه كَانَ لَا يرى بَأْسا بشرَاء الْمَصَاحِف وَبَيْعهَا

İbn Ebî Dâvûd'un Hakem'den bildirdiğine göre: O, Mushafların satın alınmasında ve satılmasında bir sakınca görmezdi.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن أبي شهَاب مُوسَى بن نَافِع قَالَ: قَالَ لي سعيد بن جُبَير: هَل لَك فِي مصحف عِنْدِي قد كفيتك عرضه فتشتريه وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: اشْتَرِ الْمَصَاحِف وَلَا تبعها

Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un Ebû Şihâb Mûsâ b. Nâfi'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Saîd b. Cübeyr bana: "Yanımda sana arzını (kontrolünü) bizzat yaptığım bir Mushaf var, onu satın almak ister misin?" dedi. Abdurrezzâk, Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un [farklı] yollardan İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafları satın al, fakat satma!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: رخص فِي شِرَاء الْمَصَاحِف وَكره فِي بيعهَا

İbn Ebî Dâvûd'un İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Mushafların satın alınmasına ruhsat verildi, satılması ise hoş görülmedi."

قَالَ ابْن أبي دَاوُد: كَذَا قَالَ رخص كَأَنَّهُ صَار مُسْندًا

İbn Ebî Dâvûd dedi ki: "Böylece 'ruhsat verildi' dedi; sanki bu [rivayet merfû bir] müsned gibi oldu."

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن أبي دَاوُد عَن جَابر بن عبد الله فِي بيع الْمَصَاحِف قَالَ: ابتعها وَلَا تبعها

Ebû Ubeyd ve İbn Ebî Dâvûd'un Câbir b. Abdillâh'tan bildirdiğine göre, Mushaf satışı hakkında şöyle demiştir: "Onu satın al, fakat satma!"

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن سعيد بن الْمسيب وَسَعِيد بن جُبَير

İbn Ebî Dâvûd'un Saîd b. el-Müseyyeb ve Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre:

مثله

Bunun bir benzerini [söylemişlerdir].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عمر

Abdurrezzâk'ın İbn Ömer'den bildirdiğine göre:

مثله

Bunun bir benzerini [söylemiştir].

قَوْله تَعَالَى: وَقَالُوا لن تمسنا النَّار إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَة قل أتخذتم عِنْد الله لن يخلف الله عَهده أم تَقولُونَ على الله مَا لَا تعلمُونَ

Yüce Allah'ın şu âyeti: { وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ } “Bir de dediler ki: 'Bize sayılı birkaç gün dışında asla ateş dokunmayacaktır.' De ki: 'Allah katından bir söz mü aldınız -ki Allah sözünden asla caymaz- yoksa Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri mi söylüyorsunuz?'”

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ والواحدي عَن ابْن عَبَّاس أَن يهود كَانُوا يَقُولُونَ: مُدَّة الدُّنْيَا سَبْعَة آلَاف سنة وَإِنَّمَا نعذب لكل ألف سنة من أَيَّام الدُّنْيَا يَوْمًا وَاحِدًا فِي النَّار وَإِنَّمَا هِيَ سَبْعَة أَيَّام معدودات ثمَّ يَنْقَطِع الْعَذَاب فَأنْزل الله فِي ذَلِك {وَقَالُوا لن تمسنا النَّار} إِلَى قَوْله {هم فِيهَا خَالدُونَ}

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Vâhidî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: Yahudiler şöyle derlerdi: "Dünyanın ömrü yedi bin yıldır; biz dünya günlerinin her bin yılına karşılık ateşte sadece bir gün azap göreceğiz. Bu da yalnızca sayılı yedi gündür; sonra azap kesilecektir." Bunun üzerine Allah şu âyeti indirdi: { وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ } “Bir de dediler ki: 'Bize asla ateş dokunmayacaktır...'” âyetinden { هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ } “...onlar orada ebedî kalıcıdırlar” âyetine kadar.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den bildirdiğine göre:

مثله

Bunun bir benzerini [rivayet etmiştir].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والواحدي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: وجد أهل الْكتاب مسيرَة مَا بَين طرفِي جَهَنَّم مسيرَة أَرْبَعِينَ فَقَالُوا: لن يعذب أهل النَّار إِلَّا قدر أَرْبَعِينَ فَإِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة ألجموا فِي النَّار فَسَارُوا فِيهَا حَتَّى انْتَهوا إِلَى سقر وفيهَا شَجَرَة الزقوم إِلَى آخر يَوْم من الْأَيَّام الْمَعْهُودَة فَقَالَ لَهُ خَزَنَة النَّار: يَا أَعدَاء الله زعمتم أَنكُمْ لن تعذبوا فِي النَّار إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَة فقد انْقَضى الْعدَد وَبَقِي الْأَبَد فَيَأْخُذُونَ فِي الصعُود يرهقون على وُجُوههم

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Vâhidî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ehl-i Kitap, cehennemin iki ucu arasının kırk [yıllık/günlük] mesafe olduğunu buldu ve: "Ateş ehli ancak kırk [gün/yıl] miktarında azap görecektir" dediler. Kıyamet günü olduğunda ateşe gem vurulur; onlar da orada yürütülürler ve nihayetinde içinde Zakkum ağacının bulunduğu Sakar'a, belirlenen günlerin son gününe kadar varırlar. Cehennem bekçileri onlara: "Ey Allah'ın düşmanları! Ateşte ancak sayılı günlerce azap göreceğinizi iddia ediyordunuz. İşte sayı bitti, geriye ise ebediyet kaldı!" der. Bunun üzerine onlar yüzüstü sürüklenerek [ateşte] yokuş yukarı çıkarılmaya başlarlar.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre:

أَن الْيَهُود قَالُوا: لن تمسنا النَّار إِلَّا أَرْبَعِينَ يَوْمًا مُدَّة عبَادَة الْعجل

Yahudiler şöyle demişlerdir: "Bize ateş, buzağıya ibadet edilen süre kadar, yani sadece kırk gün dokunacaktır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: اجْتمعت يهود يَوْمًا فخاصموا النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: لن تمسنا النَّار إِلَّا أَيَّامًا معدودات وَسموا أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ يخلفنا فِيهَا نَاس وأشاروا إِلَى النَّبِي ﷺ وَأَصْحَابه فَقَالَ رَسُول الله ﷺ ورد يَده على رؤوسهم كَذبْتُمْ بل أَنْتُم خَالدُونَ مخلدون فِيهَا لَا نخلفكم فِيهَا إِن شَاءَ الله تَعَالَى أبدا ففيهم أنزلت هَذِه الْآيَة {وَقَالُوا لن تمسنا النَّار إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَة} يعنون أَرْبَعِينَ لَيْلَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler bir gün toplanıp Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile tartıştılar ve: "Bize ateş ancak sayılı birkaç gün dokunacaktır" dediler ve kırk gün belirttiler, sonra: "Bizden sonra oraya başkaları geçecektir" diyerek Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile ashabına işaret ettiler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elini başlarına koyarak şöyle buyurdu: "Yalan söylediniz! Bilakis siz orada ebedî kalıcılarsınız. Allah Teâlâ dilerse biz asla sizin yerinize oraya girmeyiz." İşte onların hakkında şu âyet indi: { وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً } “Bir de dediler ki: 'Bize sayılı birkaç gün dışında asla ateş dokunmayacaktır.'” Yani kırk geceyi kastetmektedirler.

وَأخرج ابْن جرير عَن زيد بن أسلم أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ للْيَهُود أنْشدكُمْ بِاللَّه وبالتوراة الَّتِي أنزل الله على مُوسَى يَوْم طور سيناء من أهل النَّار الَّذين أنزلهم الله فِي التَّوْرَاة قَالُوا: إِن رَبهم غضب عَلَيْهِم غضبة فنمكث فِي النَّار أَرْبَعِينَ لَيْلَة ثمَّ نخرج فتخلفوننا فِيهَا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: كَذبْتُمْ وَالله لَا نخلفكم فِيهَا أبدا فَنزل الْقُرْآن تَصْدِيقًا لقَوْل النَّبِي ﷺ وتكذيباً لَهُم {وَقَالُوا لن تمسنا النَّار إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَة} إِلَى قَوْله {وهم فِيهَا خَالدُونَ}

İbn Cerîr'in Zeyd b. Eslem'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yahudilere şöyle buyurmuştur: "Sînâ Dağı gününde Allah'ın Mûsâ'ya indirdiği Tevrat ve Allah adına size soruyorum; Allah'ın Tevrat'ta indirdiği ateş ehlinden olanlar kimlerdir?" Onlar: "Rableri onlara bir kez gazap etti; biz ateşte kırk gece kalırız, sonra çıkarız ve bizim yerimize oraya siz geçersiniz" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Yalan söylediniz! Vallahi biz sizin yerinize oraya asla girmeyiz" buyurdu. Böylece Kur'an, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sözünü doğrulamak ve onları yalanlamak üzere indi: { وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً } “Bir de dediler ki: 'Bize sayılı birkaç gün dışında asla ateş dokunmayacaktır...'” âyetinden { وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ } “...ve onlar orada ebedî kalıcıdırlar” âyetine kadar.

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ والدارمي وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أبي هُرَيْرَة

Ahmed, Buhârî, Dârimî, Nesâî ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre:

قَالَ لما افتتحت خَيْبَر أهديت لرَسُول الله ﷺ شَاة فِيهَا سم فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: اجْمَعُوا لي من كَانَ هَهُنَا من الْيَهُود فَقَالَ لَهُم: من أبوكم قَالَ: فلَان

O şöyle demiştir: Hayber fethedildiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e içinde zehir bulunan bir koyun hediye edildi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Burada bulunan Yahudileri bana toplayın" buyurdu. Onlara: "Babanız kimdir?" diye sordu. "Falandır" dediler.

قَالَ: كَذبْتُمْ بل أبوكم فلَان

"Yalan söylediniz! Bilakis babanız falandır" buyurdu.

قَالُوا: صدقت وبررت

"Doğru söyledin ve dürüst davrandın" dediler.

ثمَّ قَالَ لَهُم: هَل أَنْتُم صادقيّ عَن شَيْء إِن سألتكم عَنهُ قَالُوا: نعم يَا أَبَا الْقَاسِم وَإِن كذبناك عرفت كذبنَا كَمَا عَرفته فِي أَبينَا

Sonra onlara: "Size bir şey sorarsam bana doğruyu söyler misiniz?" buyurdu. "Evet, ey Ebu'l-Kâsım! Şayet sana yalan söylersek, babamız hakkında anladığın gibi yalanımızı anlarsın" dediler.

فَقَالَ لَهُم: من أهل النَّار قَالُوا: نَكُون فِيهَا يَسِيرا ثمَّ تخلفوننا فِيهَا

Onlara: "Ateş ehli kimlerdir?" diye sordu. "Biz orada az bir süre kalacağız, sonra bizim yerimize oraya siz geçeceksiniz" dediler.

فَقَالَ لَهُم رَسُول الله ﷺ: اخْسَئُوا - وَالله - لَا نخلفكم فِيهَا أبدا

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara şöyle buyurdu: "Aşağılık olun! Vallahi biz sizin yerinize oraya asla girmeyiz."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قل أتخذتم عِنْد الله عهدا} أَي موثقًا من الله بذلك أَنه كَمَا تَقولُونَ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre { قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا } “De ki: 'Allah katından bir söz mü aldınız?'” âyeti hakkında: "Yani durumun sizin dediğiniz gibi olduğuna dair Allah'tan kesin bir teminat [mı aldınız?]" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما قَالَت الْيَهُود مَا قَالَت قَالَ الله لمُحَمد {قل أتخذتم عِنْد الله عهدا} يَقُول: أدخرتم عِنْد الله عهدا

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler söyleyeceklerini söyleyince Allah, Muhammed'e şöyle buyurdu: { قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا } “De ki: 'Allah katından bir söz mü aldınız?'” Yani: "Allah katında bir ahit mi biriktirdiniz?"

يَقُول: اقلتم لَا إِلَه إِلَّا الله لم تُشْرِكُوا وَلم تكفرُوا بِهِ فَإِن كُنْتُم قُلْتُمُوهَا فارجوا بهَا وَإِن كُنْتُم لم تقولوها فَلم تَقولُونَ على الله مَا لَا تعلمُونَ

Şöyle buyurmaktadır: "Şirk koşmaksızın ve O'nu inkâr etmeksizin 'Lâ ilâhe illallâh' mı dediniz? Şayet bunu söylediyseniz onunla [kurtuluşu] umun; eğer bunu söylemediyseniz, o halde niçin Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylüyorsunuz?"

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قل أتخذتم عِنْد الله} قَالَ: بفراكم وبزعمكم أَن النَّار لَيْسَ تمسكم إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَة يَقُول: إِن كُنْتُم اتخذتم عِنْد الله عهدا بذلك فَلَنْ يخلف الله عَهده {أم تَقولُونَ على الله مَا لَا تعلمُونَ} قَالَ: قَالَ الْقَوْم: الْكَذِب وَالْبَاطِل وَقَالُوا عَلَيْهِ مَالا يعلمُونَ

Abd b. Humeyd'in Katâde'den bildirdiğine göre { قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ } “De ki: 'Allah katından [bir söz] mü aldınız?'” âyeti hakkında şöyle demiştir: Ateşin size sadece sayılı günler dokunacağına dair uydurmanız ve iddianız sebebiyle [böyle buyurmuştur]. Şöyle demektedir: "Şayet bu hususta Allah katından bir söz almışsanız, Allah sözünden asla dönmez." { أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ } “Yoksa Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri mi söylüyorsunuz?” âyeti hakkında da: "O kavim yalan ve batıl söylemiş, O'nun hakkında bilmedikleri şeyleri konuşmuşlardır" dedi.

قَوْله تَعَالَى: بلَى من كسب سَيِّئَة وأحاطت بِهِ خطيئته فَأُولَئِك أَصْحَاب النَّار هم فِيهَا خَالدُونَ وَالَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات أُولَئِكَ أَصْحَاب الْجنَّة هم فِيهَا خَالدُونَ

Yüce Allah'ın şu âyeti: { بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ } “Hayır, kim bir kötülük işler de günahı kendisini çepeçevre kuşatırsa, işte onlar cehennemliklerdir; onlar orada ebedî kalıcıdırlar. İman edip salih ameller işleyenlere gelince, işte onlar cennetliklerdir; onlar orada ebedî kalıcıdırlar.”