وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة {فباؤوا بغضب على غضب} قَالَ: كفرهم بِعِيسَى وكفرهم بِمُحَمد
İbn Cerîr'in İkrime'den bildirdiğine göre o, { فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ } “Bu yüzden gazap üstüne gazaba uğradılar” âyeti hakkında: "Îsâ'yı inkâr etmeleri ve Muhammed'i inkâr etmeleridir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {فباؤوا بغضب} الْيَهُود غضب بِمَا كَانَ من تبديلهم التَّوْرَاة قبل خُرُوج النَّبِي ﷺ {عَليّ غضب} جحودهم النَّبِي ﷺ وكفرهم بِمَا جَاءَ بِهِ
İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre { فَبَاءُوا بِغَضَبٍ } “Bu yüzden bir gazaba uğradılar” âyeti hakkında: "Yahudiler, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ortaya çıkmadan önce Tevrat'ı tahrif etmelerinden dolayı bir gazaba [uğradılar]"; { عَلَى غَضَبٍ } “gazap üstüne” âyeti hakkında da: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i inkâr etmeleri ve onun getirdiğini reddetmeleridir" demiştir.
قَوْله تَعَالَى: وَإِذا قيل لَهُم آمنُوا بِمَا أنزل الله قَالُوا نؤمن بِمَا أنزل علينا ويكفرون بِمَا وَرَاءه وَهُوَ الْحق مُصدقا لما مَعَهم قل فَلم تقتلون أَنْبيَاء الله من قبل إِن كُنْتُم مُؤمنين وَلَقَد جَاءَكُم مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ثمَّ اتخذتم الْعجل من بعده وَأَنْتُم ظَالِمُونَ
Yüce Allah'ın: { وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَلَقَدْ جَاءَكُمْ مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ } “Onlara: 'Allah'ın indirdiğine iman edin' denildiğinde: 'Biz bize indirilene iman ederiz' derler ve ondan başkasını inkâr ederler. Hâlbuki o, yanlarındakini tasdik eden haktır. De ki: 'Eğer inanıyor idiyseniz, daha önce Allah'ın peygamberlerini niçin öldürüyordunuz?' Andolsun ki Mûsâ size apaçık delillerle gelmişti, sonra onun ardından buzağıyı [ilah] edindiniz ve sizler zalimlersiniz.” kavline gelince;
أخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {ويكفرون بِمَا وَرَاءه} قَالَ: بِمَا بعده
İbn Cerîr'in Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre o, { وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ } “ondan başkasını inkâr ederler” âyeti hakkında: "Ondan sonrakini" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن الدي فِي قَوْله {ويكفرون بِمَا وَرَاءه} قَالَ: الْقُرْآن
İbn Cerîr'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o, { وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ } “ondan başkasını inkâr ederler” âyeti hakkında: "Kur'an'ı [inkâr ederler]" demiştir.
قَوْله تَعَالَى: وَإِذ أَخذنَا ميثاقكم ورفعنا فَوْقكُم الطّور خُذُوا مَا آتيناكم بِقُوَّة قَالُوا سمعنَا وعصينا وأشربوا فِي قُلُوبهم الْعجل بكفرهم قل بئْسَمَا يَأْمُركُمْ بِهِ آيمانكم إِن كُنْتُم مُؤمنين
Yüce Allah'ın: { وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمَانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ } “Hani sizden kesin söz almış ve Tûr'u üzerinize yükseltmiştik: 'Size verdiğimiz şeyi kuvvetle tutun [ve dinleyin]' demiştik. Onlar ise: 'İşittik ve isyan ettik' dediler ve inkârları sebebiyle buzağı sevgisi kalplerine içirildi. De ki: 'Eğer inanıyorsanız, imanınızın size emrettiği şey ne kötüdür!'” kavline gelince;
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وأشربوا فِي قُلُوبهم الْعجل} قَالَ: أشربوا حبه حَتَّى خلص ذَلِك إِلَى قُلُوبهم
Abdürrezzâk ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiklerine göre o, { وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ } “kalplerine buzağı [sevgisi] içirildi” âyeti hakkında: "Onun sevgisi [kalplerine] içirildi, öyle ki bu sevgi kalplerinin derinliklerine işledi" demiştir.
قَوْله تَعَالَى: قل إِن كَانَت لكم الدَّار
Yüce Allah'ın: { قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ
الْآخِرَة عِنْد الله خَالِصَة من دون النَّاس فتمنوا الْمَوْت إِن كُنْتُم صَادِقين وَلنْ يَتَمَنَّوْهُ أبدا بِمَا قدمت أَيْديهم وَالله عليم بالظالمين
الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ } “De ki: 'Eğer Allah katında ahiret yurdu diğer insanlara değil de yalnızca size aitse, şayet doğru söyleyenler iseniz haydi ölümü temenni edin!' Fakat onlar ellerinin önden gönderdikleri [günahlar] sebebiyle onu asla temenni edemezler. Allah zalimleri çok iyi bilendir.” kavline gelince;
أخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ (قَالُوا لن يدْخل الْجنَّة إِلَّا من كَانَ هود أَو نَصَارَى) (الْبَقَرَة الْآيَة ١١١) وَقَالُوا (نَحن أَبنَاء الله وأحباؤه) (الْمَائِدَة الْآيَة ١٨) فَأنْزل الله {قل إِن كَانَت لكم الدَّار الْآخِرَة عِنْد الله خَالِصَة من دون النَّاس فتمنوا الْمَوْت إِن كُنْتُم صَادِقين} فَلم يَفْعَلُوا
İbn Cerîr'in Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: { وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى } “'Yahudi veya Hristiyan olanlardan başkası asla cennete girmeyecek' dediler” (el-Bakara 111) ve { نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ } “'Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz'” (el-Mâide 18) dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ } “De ki: 'Eğer Allah katında ahiret yurdu diğer insanlara değil de yalnızca size aitse, şayet doğru söyleyenler iseniz haydi ölümü temenni edin!'” âyetini indirdi; fakat onlar bunu yapmadılar.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة
İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre,
مثله
[o da] bunun benzerini söylemiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: قل لَهُم يَا مُحَمَّد {إِن كَانَت لكم الدَّار الْآخِرَة} يَعْنِي الْجنَّة كَمَا زعتم {خَالِصَة من دون النَّاس} يَعْنِي الْمُؤمنِينَ {فتمنوا الْمَوْت إِن كُنْتُم صَادِقين} انها لكم خَالِصَة من دون المؤنين فَقَالَ لَهُم رَسُول الله ﷺ إِن كُنْتُم فِي مَقَالَتَكُمْ صَادِقين قُولُوا اللَّهُمَّ أمتنَا فو الَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَا يَقُولهَا رجل مِنْكُم إِلَّا غص بريقه فَمَاتَ مَكَانَهُ فَأَبَوا أَن يَفْعَلُوا وكرهوا مَا قَالَ لَهُم فَنزل {وَلنْ يَتَمَنَّوْهُ أبدا بِمَا قدمت أَيْديهم} يَعْنِي عملته أَيْديهم {وَالله عليم بالظالمين} إِنَّهُم لن يَتَمَنَّوْهُ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ عِنْد نزُول هَذِه الْآيَة: وَالله لَا يتمنونه أبدا
Beyhakî'nin ed-Delâil'de İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, bu âyet hakkında şöyle demiştir: "Ey Muhammed, onlara de ki: { إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ } “Eğer ahiret yurdu sizin ise” yani iddia ettiğiniz gibi cennet, { خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ } “diğer insanlara değil de [yalnızca size aitse]” yani müminlere değil de, { فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ } “şayet doğru söyleyenler iseniz haydi ölümü temenni edin!” yani müminlere değil de yalnızca size ait olduğu konusunda doğru sözlü iseniz." Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara şöyle buyurdu: "Eğer sözünüzde doğru iseniz: 'Allahım, bizi öldür' deyiniz. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, sizden herhangi bir kimse bunu söyleyecek olursa mutlaka tükürüğü boğazına tıkanır ve oracıkta ölür." Fakat onlar bunu yapmaktan kaçındılar ve kendilerine söylediği şeyden hoşlanmadılar. Bunun üzerine: { وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ } “Fakat onlar ellerinin önden gönderdikleri sebebiyle onu asla temenni edemezler” yani ellerinin yaptıkları [günahlar] sebebiyle; { وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ } “Allah zalimleri çok iyi bilendir” âyeti indi; yani onların bunu asla temenni etmeyeceklerini [bildirdi]. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu âyet indiğinde: "Allah'a yemin olsun ki, onlar bunu asla temenni edemezler" buyurdu.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فتمنوا الْمَوْت} أَي ادعوا بِالْمَوْتِ على أَي الْفَرِيقَيْنِ أكذب فَأَبَوا ذَلِك وَلَو تمنوه يَوْم قَالَ ذَلِك مَا بَقِي على وَجه الأَرْض يَهُودِيّ إِلَّا مَاتَ
İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o, { فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ } “haydi ölümü temenni edin” âyeti hakkında: "Yani iki gruptan hangisi daha yalancı ise onun aleyhine ölüm dileyin, [demektir]. Fakat onlar bundan kaçındılar. Şayet [Resûlullah] bunu söylediği gün ölümü temenni etselerdi, yeryüzünde ölmeyen hiçbir Yahudi kalmazdı" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله (قل إِن لكم الدَّار الْآخِرَة) يَعْنِي الْجنَّة {خَالِصَة} خَاصَّة {فتمنوا الْمَوْت} فاسألوا الْمَوْت {وَلنْ يَتَمَنَّوْهُ أبدا} لأنعم يعلمُونَ أَنهم كاذبون {بِمَا قدمت} قَالَ: أسلفت
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, { قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ } “De ki: Eğer ahiret yurdu sizin ise” yani cennet; { خَالِصَةً } “has olarak” yani yalnızca size ait; { فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ } “haydi ölümü temenni edin” yani ölümü isteyin; { وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا } “Fakat onlar onu asla temenni edemezler” çünkü onlar yalancı olduklarını bilmektedirler; { بِمَا قَدَّمَتْ } “önden gönderdikleri sebebiyle” âyeti hakkında: "Önceden işledikleri [günahlar sebebiyle]" demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو تمنى الْيَهُود الْمَوْت لماتوا
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o: "Şayet Yahudiler ölümü temenni etselerdi mutlaka ölürlerdi" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو تمنوا الْمَوْت لشرق أحدهم بريقه
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o: "Şayet ölümü temenni etselerdi, her birinin tükürüğü boğazına tıkanırdı" demiştir.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم عَن ابْن عَبَّاس عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَو أَن الْيَهُود تمنوا الْمَوْت لماتوا ولرأوا مَقَاعِدهمْ من النَّار
Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym'ın İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şayet Yahudiler ölümü temenni etselerdi mutlaka ölürler ve cehennemdeki yerlerini görürlerdi" buyurmuştur.
قَوْله تَعَالَى: ولتجدنهم أحرص النَّاس على حَيَاة وَمن الَّذين أشركوا يودّ أحدهم لَو يعمر ألف سنة وَمَا هُوَ بمزحزحه من الْعَذَاب أَن يعمر وَالله بَصِير بِمَا يعْملُونَ
Yüce Allah'ın: { وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ يُعَمَّرَ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ } “Andolsun ki sen onları hayata karşı insanların ve şirk koşanların en hırslısı olarak bulursun. Onlardan her biri bin yıl yaşatılmayı arzular. Hâlbuki çok yaşatılması onu azaptan uzaklaştıracak değildir. Allah onların yaptıklarını hakkıyla görendir.” kavline gelince;
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ولتجدنهم أحرص النَّاس على حَيَاة} قَالَ: الْيَهُود {وَمن الَّذين أشركوا} قَالَ: الْأَعَاجِم
İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o, { وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ } “Andolsun ki sen onları hayata karşı insanların en hırslısı olarak bulursun” âyeti hakkında: "Yahudilerdir"; { وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا } “ve şirk koşanlardan da [daha hırslı bulursun]” âyeti hakkında da: "Arap olmayan gayrimüslimlerdir (Acemler)" demiştir.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ولتجدنهم أحرص النَّاس على حَيَاة} يَعْنِي الْيَهُود {وَمن الَّذين أشركوا} وَذَلِكَ أَن الْمُشرك لَا يَرْجُو بعثاً بعد الْمَوْت فَهُوَ يحب طول الْحَيَاة وَأَن الْيَهُودِيّ قد عرف مَا لَهُ فِي الْآخِرَة من الخزي بِمَا صنع بِمَا عِنْده من الْعلم {وَمَا هُوَ بمزحزحه} قَالَ: بمنجيه
İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o, { وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ } “Andolsun ki sen onları hayata karşı insanların en hırslısı olarak bulursun” yani Yahudileri; { وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا } “ve şirk koşanlardan da [daha hırslı bulursun]” âyeti hakkında: "Çünkü müşrik ölümden sonra dirilmeyi ummaz, bu yüzden ömrün uzun olmasını sever. Yahudi ise sahip olduğu ilimle yaptıklarından dolayı ahirette kendisi için ne tür bir rezillik olduğunu bilmektedir"; { وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ } “onu uzaklaştıracak değildir” âyeti hakkında da: "Onu kurtaracak değildir" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يودّ أحدهم لَو يعمر ألف سنة} قَالَ: هُوَ قَول الْأَعَاجِم إِذا عطس أحدهم زه هزا رسال يَعْنِي ألف سنة
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o, { يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ } “Onlardan her biri bin yıl yaşatılmayı arzular” âyeti hakkında şöyle demiştir: "Bu, Acemlerin birisi hapşırdığında 'Zih hezâr sâl' (yani 'Bin yıl yaşa') demeleridir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمَا هُوَ بمزحزحه} قَالَ: هم الَّذين عَادوا جِبْرِيل
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, { وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ } “onu uzaklaştıracak değildir” âyeti hakkında: "Onlar Cibrîl'e düşmanlık edenlerdir" demiştir.
قَوْله تَعَالَى: قل من كَانَ عَدو لجبريل فَإِنَّهُ نزله على قَلْبك بِإِذن الله مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ وَهدى وبشرى للْمُؤْمِنين من كَانَ عدوا لله وَمَلَائِكَته وَرُسُله وَجِبْرِيل وَمِيكَائِيل فَإِن الله عَدو الْكَافرين
Yüce Allah'ın: { قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ } “De ki: 'Kim Cibrîl'e düşman ise bilsin ki, o [Kur'an'ı] Allah'ın izniyle kendinden öncekini tasdik edici, müminler için bir hidayet ve müjde olarak senin kalbine indirmiştir. Kim Allah'a, meleklerine, peygamberlerine, Cibrîl'e ve Mîkâîl'e düşman olursa bilsin ki şüphesiz Allah da kâfirlerin düşmanıdır.'” kavline gelince;
أخرج الطَّيَالِسِيّ وَالْفِرْيَابِي وَأحمد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ كِلَاهُمَا فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: حضرت عِصَابَة من الْيَهُود نَبِي الله ﷺ فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم حَدثنَا عَن خلال نَسْأَلك عَنْهُن لَا يعلمهُنَّ إِلَّا نَبِي
Tayâlisî, Feryâbî, Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve her ikisi de ed-Delâil'de olmak üzere Ebû Nuaym ile Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Yahudilerden bir grup Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip: "Ey Ebu'l-Kāsım! Sana soracağımız ve sadece bir peygamberin bilebileceği birtakım özellikleri bize anlat" dediler.
قَالَ سلوني عَمَّا شِئْتُم وَلَكِن اجعلوا لي ذمَّة الله وَمَا أَخذ يَعْقُوب على نبيه لَئِن أَنا حدثتكم شَيْئا فعرفتموه للتتابعني قَالُوا: فَذَلِك لَك
[Resûlullah]: "Dilediğiniz şeyi bana sorun. Ancak şayet size bir şey anlatır da siz onu tanırsanız (doğruluğunu bilirseniz) bana mutlaka uyacağınıza dair Allah'ın ahdini ve Ya'kūb'un oğullarından aldığı sözü bana verin" buyurdu. Onlar: "Bu senin içindir (kabul ediyoruz)" dediler.
قَالُوا: أَربع خلال نَسْأَلك عَنْهَا
Dediler ki: "Sana soracağımız dört haslet [şunlardır]:
أخبرنَا أَي طَعَام حرم إِسْرَائِيل على نَفسه من قبل أَن تنزل التَّوْرَاة وَأخْبرنَا كَيفَ مَاء الرجل من مَاء الْمَرْأَة وَكَيف الْأُنْثَى مِنْهُ وَالذكر وَأخْبرنَا كَيفَ هَذَا النَّبِي الْأُمِّي فِي النّوم وَمن وليه من الْمَلَائِكَة فَأخذ عَلَيْهِم عهد الله لَئِن
Tevrat indirilmeden önce İsrâîl'in kendi nefsine hangi yiyeceği haram kıldığını bize haber ver. Erkeğin suyunun kadının suyundan nasıl ayrıldığını, çocuğun nasıl dişi veya erkek olduğunu bize haber ver. Bu ümmî peygamberin uykuda nasıl olduğunu ve meleklerden dostunun (velisinin) kim olduğunu bize haber ver." [Resûlullah], şayet
أَخْبَرتكُم لتتابعني فَأَعْطوهُ مَا شَاءَ من عهد وميثاق
[bunları] size haber verirsem mutlaka bana uyacağınıza dair onlardan Allah adına söz aldı. Onlar da dilediği her türlü ahit ve sözü verdiler.
قَالَ: فأنشدكم بِالَّذِي أنزل التَّوْرَاة هَل تعلمُونَ أَن إِسْرَائِيل مرض مَرضا طَال سقمه فَنَذر نذرا لَئِن عافاه الله من سقمه ليحرمن أحب الشَّرَاب إِلَيْهِ وَأحب الطَّعَام إِلَيْهِ وَكَانَ أحب الطَّعَام إِلَيْهِ لُحْمَان الْإِبِل وَأحب الشَّرَاب إِلَيْهِ أَلْبَانهَا فَقَالُوا: اللَّهُمَّ نعم
[Resûlullah]: "Tevrat'ı indiren [Allah] adına size and veriyorum; İsrâîl'in hastalığının uzadığı bir hastalığa yakalandığını, Allah kendisini bu hastalıktan kurtarırsa en sevdiği içeceği ve en sevdiği yiyeceği kendisine mutlaka haram kılacağına dair adakta bulunduğunu, en sevdiği yiyeceğin deve eti ve en sevdiği içeceğin de deve sütü olduğunu biliyor musunuz?" buyurdu. Onlar: "Allahım, evet!" dediler.
فَقَالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ
[Resûlullah]: "Allahım, şahit ol!" buyurdu.
قَالَ: أنْشدكُمْ بِالَّذِي لَا إِلَه إِلَّا هُوَ هَل تعلمُونَ أَن مَاء الرجل أَبيض غليظ وَأَن مَاء الْمَرْأَة أصفر رَقِيق فَأَيّهمَا علا كَانَ لَهُ الواد والشبه بِإِذن الله إِن علا مَاء الرجل كَانَ ذكرا بِإِذن الله وَإِن علا مَاء الْمَرْأَة كَانَ أُنْثَى بِإِذن الله قَالُوا: اللَّهُمَّ نعم
[Resûlullah]: "Kendisinden başka hiçbir ilah bulunmayan [Allah] adına size and veriyorum; erkeğin suyunun beyaz ve koyu, kadının suyunun ise sarı ve ince olduğunu; bunlardan hangisi üstün gelirse Allah'ın izniyle çocuğun ve benzerliğin ona ait olacağını, erkeğin suyu üstün gelirse Allah'ın izniyle erkek, kadının suyu üstün gelirse Allah'ın izniyle dişi olacağını biliyor musunuz?" buyurdu. Onlar: "Allahım, evet!" dediler.
قَالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ قَالَ: فأنشدكم بِالَّذِي أنزل التَّوْرَاة على مُوسَى هَل تعلمُونَ أَن النَّبِي الْأُمِّي هَذَا تنام عَيناهُ وَلَا ينَام قلبه قَالُوا: نعم
[Resûlullah]: "Allahım, şahit ol!" buyurdu ve ekledi: "Mûsâ'ya Tevrat'ı indiren adına size and veriyorum; bu ümmî peygamberin gözlerinin uyuduğunu fakat kalbinin uyumadığını biliyor musunuz?" dediler: "Evet."
قَالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ عَلَيْهِم
[Resûlullah]: "Allahım, onların aleyhine şahit ol!" buyurdu.
قَالُوا: أَنْت الْآن فحدثنا من وليك من الْمَلَائِكَة فَعندهَا نتابعك أَو نُفَارِقك قَالَ: وليي جِبْرِيل وَلم يبْعَث الله نَبيا قطّ إِلَّا وَهُوَ وليه
Onlar: "Şimdi meleklerden dostunun (velinin) kim olduğunu bize anlat; işte o zaman sana uyacağız veya senden ayrılacağız" dediler. [Resûlullah]: "Benim dostum Cibrîl'dir; Allah hiçbir peygamber göndermemiştir ki onun dostu Cibrîl olmasın" buyurdu.
قَالُوا: فَعندهَا نُفَارِقك لَو كَانَ وليك سواهُ من الْمَلَائِكَة لأتبعناك وَصَدَّقنَاك
Onlar: "İşte bu durumda senden ayrılıyoruz! Şayet meleklerden dostun ondan başkası olsaydı sana uyar ve seni tasdik ederdik" dediler.
قَالَ: فَمَا يمنعكم أَن تُصَدِّقُوهُ قَالُوا: هُوَ عدوّنا
[Resûlullah]: "Onu tasdik etmenize engel olan nedir?" buyurdu. Onlar: "O bizim düşmanımızdır" dediler.
فَأنْزل الله تَعَالَى {من كَانَ عدوا لجبريل} إِلَى قَوْله {كَأَنَّهُمْ لَا يعلمُونَ} فَعِنْدَ ذَلِك باؤوا بغضب على غضب
Bunun üzerine Allah Teâlâ: { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ } “Kim Cibrîl'e düşman ise” âyetinden: { كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ } “sanki hiç bilmiyorlarmış gibi” âyetine kadar olan kısmı indirdi. İşte o zaman gazap üstüne gazaba uğradılar.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَإِسْحَاق بن رَاهَوَيْه فِي مُسْنده وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ قَالَ نزل عمر ﵁ بِالرَّوْحَاءِ فَرَأى نَاسا يبتدرون أحجاراً فَقَالَ: مَا هَذَا فَقَالُوا: يَقُولُونَ أَن النَّبِي ﷺ صلى إِلَى هَذِه الْأَحْجَار فَقَالَ: سُبْحَانَ الله
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İshâk b. Râheveyh Müsned'inde, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in eş-Şa'bî'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Ömer radıyallâhu anh Ravhâ'da konakladı ve birtakım insanların bazı taşlara doğru koşuştuklarını gördü. "Bu nedir?" diye sordu. Dediler ki: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in bu taşlara doğru namaz kıldığını söylüyorlar." Bunun üzerine [Ömer]: "Sübhânallah!" dedi.
مَا كَانَ رَسُول الله ﷺ إلَاّ رَاكِبًا مر بواد فَحَضَرت الصَّلَاة فصلَّى ثمَّ حدث فَقَالَ: إِنِّي كنت أغشى الْيَهُود يَوْم دراستهم فَقَالُوا: مَا من أَصْحَابك أحد أكْرم علينا مِنْك لِأَنَّك تَأْتِينَا
"Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir vadiden geçen bir süvariden başkası değildi; namaz vakti girdi ve namaz kıldı." Sonra [şöyle] anlattı: "Ben Yahudilerin ders günlerinde yanlarına giderdim. Onlar: 'Arkadaşların arasında bize senden daha değerli hiç kimse yoktur, çünkü sen bize geliyorsun' dediler.
قلت: وَمَا ذَاك إِلَّا أَنِّي أعجب من كتب الله كَيفَ يصدق بَعْضهَا بَعْضًا كَيفَ تصدق التَّوْرَاة وَالْفرْقَان التَّوْرَاة فَمر النَّبِي ﷺ يَوْمًا وَأَنا أكلمهم فَقلت: أنْشدكُمْ بِاللَّه وَمَا تقرؤون من كِتَابه أتعلمون أَنه رَسُول الله قَالُوا: نعم
Ben de: 'Bu ancak Allah'ın kitaplarının birbirini nasıl tasdik ettiğine, Tevrat'ın [Kur'an'ı] ve Furkan'ın Tevrat'ı nasıl tasdik ettiğine hayret ettiğim içindir' dedim. Bir gün ben onlarla konuşurken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem geçti. Ben: 'Allah adına ve O'nun kitabından okuduğunuz şeyler hürmetine size and veriyorum; onun Allah'ın elçisi olduğunu biliyor musunuz?' dedim. 'Evet' dediler.
فَقلت: هلكتم وَالله تعلمُونَ أَنه رَسُول الله ثمَّ لَا تتبعونه فَقَالُوا: لم نهلك وَلَكِن سألناه من يَأْتِيهِ بنبوّته فَقَالَ: عدوّنا جِبْرِيل لِأَنَّهُ ينزل بالغلظة والشدة وَالْحَرب والهلاك وَنَحْو هَذَا فَقلت فَمن سلمكم من الْمَلَائِكَة فَقَالُوا: مِيكَائِيل ينزل بالقطر وَالرَّحْمَة وَكَذَا
Bunun üzerine: 'Allah'a yemin olsun ki helak oldunuz! Onun Allah'ın elçisi olduğunu bildiğiniz hâlde ona uymuyorsunuz' dedim. Onlar: 'Helak olmadık; fakat ona peygamberliğini kimin getirdiğini sorduk da o: Düşmanımız Cibrîl dedi. Çünkü o sertlik, şiddet, savaş, helak ve benzeri şeylerle iner' dediler. Ben: 'Peki meleklerden sizin barışık olduğunuz kimdir?' dedim. Onlar: 'Mîkâîl'dir; o yağmur, rahmet ve benzeri şeylerle iner' dediler.
قلت: وَكَيف منزلتهما من ربهما فَقَالُوا: أَحدهمَا عَن يَمِينه وَالْآخر من الْجَانِب الآخر
'Peki onların Rableri katındaki konumu nasıldır?' dedim. Onlar: 'Biri O'nun sağında, diğeri ise diğer tarafındadır' dediler.
قلت: فَإِنَّهُ لَا يحل لجبريل أَن يعادي مِيكَائِيل وَلَا يحل
Ben: 'Cibrîl'in Mîkâîl'e düşmanlık etmesi helal olmadığı gibi,
لميكائيل أَن يسالم عدوّ جِبْرِيل وَإِنِّي أشهد أَنَّهُمَا وربهما سلم لمن سالموا وَحرب لمن حَاربُوا ثمَّ أتيت النَّبِي ﷺ وَأَنا أُرِيد أَن أخبرهُ فَلَمَّا لَقيته قَالَ: أَلا أخْبرك بآيَات أنزلت عليّ قلت: بلَى يَا رَسُول الله فَقَرَأَ {من كَانَ عدوا لجبريل} حَتَّى بلغ {الْكَافرين} قلت: وَالله يَا رَسُول الله مَا قُمْت من عِنْد الْيَهُود إِلَّا إِلَيْك لأخبرك بِمَا قَالُوا إِلَيّ وَقلت لَهُم فَوجدت الله قد سبقني
Mîkâîl'in de Cibrîl'in düşmanıyla barışık olması helal değildir. Ben şahitlik ederim ki, o ikisi ve Rableri, onların barışık olduklarıyla barışık, savaştıklarıyla da savaştadır' dedim. Sonra durumu haber vermek isteyerek Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldim. Onunla karşılaştığımda: 'Bana indirilen âyetleri sana haber vereyim mi?' buyurdu. Ben: 'Evet, ey Allah'ın Resûlü' dedim. { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ } “Kim Cibrîl'e düşman ise” âyetinden { الْكَافِرِينَ } “kâfirler” kavline kadar okudu. Dedim ki: 'Allah'a yemin olsun ey Allah'ın Resûlü! Yahudilerin yanından sadece onların bana söylediklerini ve benim onlara söylediklerimi sana haber vermek için kalktım; fakat Allah'ın benden önce davrandığını gördüm.'
صَحِيح الإِسناد وَلَكِن الشّعبِيّ لم يدْرك عمر
[Hadisin] isnadı sahihtir, fakat eş-Şa'bî Ömer'e yetişmemiştir.
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة عَن عِكْرِمَة قَالَ كَانَ عمر يَأْتِي يهود يكلمهم فَقَالُوا: إِنَّه لَيْسَ من أَصْحَابك أحد أَكثر إتياناً إِلَيْنَا مِنْك فَأخْبرنَا من صَاحب صَاحبك الَّذِي يَأْتِيهِ بِالْوَحْي فَقَالَ: جِبْرِيل
Süfyân b. Uyeyne'nin İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer Yahudilerin yanına gelip onlarla konuşurdu. Onlar: "Arkadaşların arasında bize senden daha çok gelen hiç kimse yoktur. Bize haber ver, senin arkadaşına vahiy getiren arkadaşı (meleği) kimdir?" dediler. O da: "Cibrîl'dir" dedi.
قَالُوا: ذَاك عدونا من الْمَلَائِكَة وَلَو أَن صَاحبه صَاحب صاحبنا لاتبعناه فَقَالَ عمر: وَمن صَاحب صَاحبكُم قَالُوا: مِيكَائِيل
Dediler ki: "O, meleklerden bizim düşmanımızdır! Şayet onun arkadaşı, bizim arkadaşımızın arkadaşı olsaydı ona uyardık." Ömer: "Peki sizin arkadaşınızın arkadaşı kimdir?" diye sordu. "Mîkâîl'dir" dediler.
قَالَ: وَمَا هما قَالُوا: أما جِبْرِيل فَينزل بِالْعَذَابِ والنقمة وَأما مِيكَائِيل فَينزل بالغيث وَالرَّحْمَة وَأَحَدهمَا عَدو لصَاحبه
[Ömer]: "O ikisinin vazifesi nedir?" dedi. "Cibrîl azap ve intikam ile iner; Mîkâîl ise yağmur ve rahmet ile iner ve onlardan biri diğerinin düşmanıdır" dediler.
فَقَالَ عمر
Bunun üzerine Ömer şöyle dedi:
وَمَا منزلتهما قَالُوا: إنَّهُمَا من أقرب الْمَلَائِكَة مِنْهُ أَحدهمَا عَن يَمِينه وكلتا يَدَيْهِ يَمِين وَالْآخر على الشق الآخر
[Ömer]: "O ikisinin [Rableri katındaki] mertebesi nedir?" dedi. "O ikisi, meleklerin O'na en yakın olanlarındandır. Biri O'nun sağındadır -ki O'nun her iki eli de sağdır-, diğeri de öbür taraftadır" dediler.
فَقَالَ عمر: لَئِن كَانَا كَمَا تَقولُونَ مَا هما بعدوّين ثمَّ خرج من عِنْدهم فَمر بِالنَّبِيِّ ﷺ فَدَعَاهُ فَقَرَأَ عَلَيْهِ {من كَانَ عدوّاً لجبريل} الْآيَة
Bunun üzerine Ömer: "Eğer dediğiniz gibiyse o ikisi birbirine düşman değildir" dedi. Sonra onların yanından çıktı ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına uğradı. [Allah Resûlü] onu çağırdı ve ona: { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ } “Kim Cibrîl'e düşman ise...” âyetini okudu.
فَقَالَ عمر: وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ أَنه الَّذِي خاصمتهم بِهِ آنِفا
Bunun üzerine Ömer: "Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, az önce onlarla tartıştığım konu tam da buydu!" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا عمر بن الْخطاب انْطلق ذَات يَوْم إِلَى الْيَهُود فَلَمَّا أبصروه رحبوا بِهِ فَقَالَ عمر: وَالله مَا جِئْت لِحُبِّكُمْ وَلَا للرغبة فِيكُم وَلَكِنِّي جِئْت لأسْمع مِنْكُم وسألوه فَقَالُوا: من صَاحب صَاحبكُم فَقَالَ لَهُم: جِبْرِيل قَالُوا: ذَاك عدوّنا من الْمَلَائِكَة يطلع مُحَمَّد على سرنا وَإِذا جَاءَ جَاءَ بِالْحَرْبِ وَالسّنة وَلَكِن صاحبنا مِيكَائِيل وَإِذا جَاءَ جَاءَ بِالْخصْبِ وَالسّلم
İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre Ömer b. el-Hattâb bir gün Yahudilere gitti. Onu gördüklerinde hoş karşıladılar. Ömer: "Allah'a yemin olsun ki ben size olan sevgimden yahut size rağbet ettiğimden gelmedim; fakat sizden [bir şeyler] işitmek için geldim" dedi. Ona sordular ve: "Arkadaşınızın arkadaşı (vahiy meleği) kimdir?" dediler. O da onlara: "Cibrîl'dir" dedi. Dediler ki: "O, meleklerden bizim düşmanımızdır! Muhammed'i bizim sırlarımıza muttali kılar; geldiği zaman da savaş ve kuraklık ile gelir. Lakin bizim arkadaşımız Mîkâîl'dir; o geldiğinde bolluk ve barış ile gelir."
فَتوجه نَحْو رَسُول الله ﷺ ليحدثه حَدِيثهمْ فَوَجَدَهُ قد أنزل هَذِه الْآيَة {قل من كَانَ عدوا لجبريل} الْآيَة
Bunun üzerine [Ömer], onların sözlerini kendisine anlatmak için Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğru yöneldi ve ona şu: { قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ } “De ki: Kim Cibrîl'e düşman ise...” âyetinin inmiş olduğunu gördü.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ لما كَانَ لعمر أَرض بِأَعْلَى الْمَدِينَة يَأْتِيهَا وَكَانَ مَمَره على مدارس الْيَهُود وَكَانَ كلما مر دخل عَلَيْهِم فَسمع مِنْهُم وَإنَّهُ دخل عَلَيْهِم ذَات يَوْم فَقَالَ لَهُم: أنْشدكُمْ بالرحمن الَّذِي أنزل التَّوْرَاة على مُوسَى بطور سيناء أتجدون مُحَمَّدًا عنْدكُمْ قَالُوا: نعم إِنَّا نجده مَكْتُوبًا عندنَا وَلَكِن صَاحبه
İbn Cerîr'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer'in Medine'nin yukarı tarafında bir arazisi vardı ve oraya giderdi. Yolu da Yahudilerin dershanesinin önünden geçerdi. Her geçtiğinde yanlarına girip onları dinlerdi. Bir gün yanlarına girdi ve onlara: "Tevrat'ı Tûr-i Sînâ'da Mûsâ'ya indiren Rahmân hakkı için size and veriyorum; Muhammed'i [kitabınızda] buluyor musunuz?" dedi. Onlar: "Evet, biz onu yanımızda yazılı buluyoruz; fakat onun arkadaşı..."
من الْمَلَائِكَة الَّذِي يَأْتِيهِ بِالْوَحْي جِبْرِيل وَجِبْرِيل عدونا وَهُوَ صَاحب كل عَذَاب وقتال وَخسف وَلَو كَانَ وليه مِيكَائِيل لآمَنَّا بِهِ فَإِن مِيكَائِيل صَاحب كل رَحْمَة وكل غيث
"...meleklerden ona vahyi getiren arkadaşı Cibrîl'dir. Cibrîl ise bizim düşmanımızdır; o her türlü azabın, savaşın ve yere batırmanın sahibidir. Şayet onun dostu Mîkâîl olsaydı biz ona iman ederdik; çünkü Mîkâîl her türlü rahmetin ve her türlü yağmurun sahibidir" dediler.
قَالَ عمر: فَأَيْنَ مَكَان جِبْرِيل من الله قَالُوا: جِبْرِيل عَن يَمِينه وَمِيكَائِيل عَن يسَاره
Ömer: "Peki Cibrîl'in Allah katındaki yeri neresidir?" dedi. Onlar: "Cibrîl O'nun sağında, Mîkâîl ise solundadır" dediler.
قَالَ عمر: فأشهدكم أَن الَّذِي عدوّ للَّذي عَن يَمِينه عدوّ للَّذي هُوَ عَن يسَاره وَالَّذِي عَدو للَّذي عَن يسَاره عدوّ للَّذي هُوَ عَن يَمِينه وَأَنه من كَانَ عدوّهما فَإِنَّهُ عدوّ لله ثمَّ رَجَعَ عمر ليخبر النَّبِي ﷺ فَقَالَ فَوجدَ جِبْرِيل قد سبقه بِالْوَحْي فَدَعَاهُ النَّبِي ﷺ فَقَرَأَ {قل من كَانَ عدوا لجبريل} الْآيَة
Ömer: "Sizi şahit tutarım ki O'nun sağındakine düşman olan, solundakine de düşmandır. Solundakine düşman olan da sağındakine düşmandır. Kim o ikisine düşman olursa o, Allah'a da düşmandır" dedi. Sonra Ömer Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber vermek üzere döndü. Cibrîl'in vahiy ile kendisinden önce davranmış olduğunu gördü. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırdı ve: { قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ } “De ki: Kim Cibrîl'e düşman ise...” âyetini okudu.
فَقَالَ عمر: وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ لقد جِئْت وَمَا أُرِيد إِلَّا أَن أخْبرك
Bunun üzerine Ömer: "Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, ben sadece sana haber vermek maksadıyla gelmiştim" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan bildirdi:
أَن يَهُودِيّا لَقِي عمر فَقَالَ: إِن جِبْرِيل الَّذِي يذكر صَاحبكُم عدوّ لنا
Bir Yahudi Ömer ile karşılaştı ve: "Arkadaşınızın bahsettiği Cibrîl bizim düşmanımızdır" dedi.
فَقَالَ عمر {من كَانَ عدوّاً لله وَمَلَائِكَته وَرُسُله وَجِبْرِيل وميكال فَإِن الله عدوّ للْكَافِرِينَ} قَالَ: فَنزلت على لِسَان عمر وَقد نقل ابْن جرير الاجماع على أَن سَبَب نزُول الْآيَة ذَلِك
Bunun üzerine Ömer: { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ } “Kim Allah'a, meleklerine, resullerine, Cibrîl'e ve Mîkâl'e düşman olursa, şüphesiz Allah da kâfirlerin düşmanıdır” dedi. [Râvi] dedi ki: [Âyet] Ömer'in dili üzere indi. İbn Cerîr de âyetin iniş sebebinin bu olduğu hususunda icmâ nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أنس قَالَ سمع عبد الله بن سَلام بِمقدم النَّبِي ﷺ وَهُوَ بِأَرْض يخْتَرف فَأتى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِنِّي سَائِلك عَن ثَلَاث لَا يعلمهُنَّ إِلَّا نَبِي
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin Enes'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Abdullah b. Selâm, bir arazide meyve toplarken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in gelişini duydu. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dedi: "Sana ancak bir peygamberin bilebileceği üç şeyi soracağım:
مَا أول اشراط السَّاعَة وَمَا أول طَعَام أهل الْجنَّة وَمَا ينْزع الْوَلَد إِلَى أَبِيه أَو أمه قَالَ: أَخْبرنِي جِبْرِيل بِهن آنِفا
Kıyametin ilk alameti nedir? Cennet ehlinin ilk yiyeceği nedir? Çocuğun babasına yahut annesine çekmesini sağlayan şey nedir?" [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Bunları bana az önce Cibrîl haber verdi" buyurdu.
قَالَ: جِبْرِيل قَالَ: نعم
[Abdullah b. Selâm]: "Cibrîl mi?" dedi. [Peygamber]: "Evet" buyurdu.
قَالَ: ذَاك عَدو الْيَهُود من الْمَلَائِكَة
[Abdullah b. Selâm]: "O, meleklerden Yahudilerin düşmanıdır" dedi.
فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة {من كَانَ عدوّاً لجبريل فَإِنَّهُ نزله على قَلْبك} قَالَ: أما أوّل أَشْرَاط السَّاعَة فَنَار تخرج من الْمشرق فتحشر النَّاس إِلَى الْمغرب وَأما أول مَا يَأْكُل أهل الْجنَّة فَزِيَادَة كبد حوت وَأما مَا ينْزع الْوَلَد إِلَى أَبِيه وَأمه فَإِذا سبق مَاء الرجل مَاء الْمَرْأَة نزع إِلَيْهِ الْوَلَد وَإِذا سبق مَاء الْمَرْأَة مَاء الرجل نزع إِلَيْهَا
Bunun üzerine [Resûlullah] şu: { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ } “Kim Cibrîl'e düşman ise, şüphesiz onu senin kalbine o indirmiştir” âyetini okudu ve buyurdu ki: "Kıyametin ilk alametine gelince, doğudan çıkıp insanları batıya doğru toplayacak bir ateştir. Cennet ehlinin yiyeceği ilk yiyeceğe gelince, balık ciğerinin fazlalığıdır. Çocuğun babasına veya annesine çekmesine gelince, erkeğin suyu kadının suyundan önce gelirse çocuk ona çeker; kadının suyu erkeğin suyundan önce gelirse çocuk ona çeker."
قَالَ: أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنَّك رَسُول الله
[Abdullah b. Selâm]: "Şahitlik ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve sen muhakkak Allah'ın Resûlüsün" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَإِنَّهُ نزله على قَلْبك بِإِذن الله} يَقُول: جِبْرِيل نزل بِالْقُرْآنِ بِإِذن الله يشدد بِهِ فُؤَادك ويربط بِهِ على قَلْبك {مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ} يَقُول: لما قبله من الْكتب الَّتِي أنزلهَا والآيات وَالرسل الَّذين بَعثهمْ الله
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, { فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ } “Şüphesiz onu Allah'ın izniyle senin kalbine o indirmiştir” kavli hakkında şöyle demiştir: "Cibrîl, onunla senin kalbini pekiştirsin ve kalbine sebat versin diye Kur'an'ı Allah'ın izniyle indirmiştir." { مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ } “Kendinden öncekini doğrulayıcı olarak” [kavli hakkında ise] şöyle demiştir: "Kendisinden önce indirilen kitapları, âyetleri ve Allah'ın gönderdiği resulleri [doğrulayıcı olarak]."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ}
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, { مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ } “Kendinden öncekini doğrulayıcı olarak” kavli hakkında:
قَالَ: من التَّوْرَاة والإِنجيل {وَهدى وبشرى للْمُؤْمِنين} قَالَ: جعل الله هَذَا الْقُرْآن هدى وبشرى للْمُؤْمِنين لِأَن الْمُؤمن إِذا سمع الْقُرْآن حفظه ووعاه وانتفع بِهِ وَاطْمَأَنَّ إلبه وَصدق بموعود الله الَّذِي وعده فِيهِ وَكَانَ على يَقِين من ذَلِك
"Tevrat ve İncil'den [öncekileri]" demiştir. { وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ } “ve müminler için bir hidayet ve bir müjdedir” kavli hakkında da şöyle demiştir: "Allah bu Kur'an'ı müminler için bir hidayet ve müjde kılmıştır. Çünkü mümin Kur'an'ı işittiği zaman onu ezberler, kavrar, ondan faydalanır, onunla huzur bulur, Allah'ın onda vadettiği vaadini doğrular ve bundan tam bir yakin üzere olur."
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عبيد الله العكي عَن رجل من قُرَيْش قَالَ: سَأَلَ النَّبِي ﷺ الْيَهُود فَقَالَ أَسأَلكُم بِكِتَابِكُمْ الَّذِي تقرؤون هَل تجدونه قد بشر بِي عِيسَى أَن يأيتكم رَسُول اسْمه أَحْمد فَقَالُوا: اللَّهُمَّ وجدناك فِي كتَابنَا وَلَكنَّا كرهنا لِأَنَّك تستحل الْأَمْوَال وتهرق الدِّمَاء فَأنْزل الله {من كَانَ عدوًّا لله وَمَلَائِكَته وَرُسُله} الْآيَة
İbn Cerîr'in Ubeydullah el-Akkî yoluyla Kureyş'ten bir adamdan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Yahudilere sorup: "Okuduğunuz kitabınız hakkı için size soruyorum: Îsâ'nın size ismi Ahmed olan bir resulün geleceğini müjdelediğini buluyor musunuz?" dedi. Onlar: "Allah şahidimiz olsun ki seni kitabımızda buluyoruz; fakat malları helal saydığın ve kan döktüğün için seni istemiyoruz" dediler. Bunun üzerine Allah şu: { مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ } “Kim Allah'a, meleklerine, resullerine düşman olursa...” âyetini indirdi.
وَأما قَوْله تَعَالَى {وَجِبْرِيل وميكال}
Yüce Allah'ın: { وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ } “ve Cibrîl'e ve Mîkâl'e” kavline gelince:
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جِبْرِيل كَقَوْلِك عبد الله جبر عبد وايل الله
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl, senin Abdullah demen gibidir; cebr kul, îl ise Allah'tır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان والخطيب فِي الْمُتَّفق والمفترق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جِبْرِيل عبد الله وَمِيكَائِيل عبيد الله وكل اسْم فِيهِ ايل فَهُوَ معبد لله
İbn Ebî Hâtim, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve el-Müttefik ve'l-Müfterik'te Hatîb'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl Abdullah (Allah'ın kulu), Mîkâîl Ubeydullah (Allah'ın kulcağızı) demektir. İçinde îl bulunan her isim Allah'a kulluğu ifade eder."
وَأخرج الديلمي عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ اسْم جِبْرِيل عبد الله وَاسم اسرافيل عبد الرَّحْمَن
Deylemî'nin Ebû Ümâme'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cibrîl'in ismi Abdullah, İsrâfîl'in ismi ise Abdurrahman'dır."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عليّ بن حُسَيْن قَالَ: اسْم جِبْرِيل عبد الله وَاسم مِيكَائِيل عبيد الله وَاسم اسرافيل عبد الرَّحْمَن وكل شَيْء رَاجع إِلَى ايل فَهُوَ معبد لله ﷿
İbn Cerîr ve el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh'in Ali b. el-Hüseyin'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl'in ismi Abdullah, Mîkâîl'in ismi Ubeydullah, İsrâfîl'in ismi Abdurrahman'dır. Sonu îl ile biten her isim, aziz ve celil olan Allah'a kulluğu ifade eder."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: جِبْرِيل اسْمه عبد الله وَمِيكَائِيل اسْمه عبيد الله قَالَ: والإِل الله وَذَلِكَ قَوْله (لَا يرقبون فِي مُؤمن إلاًّ ولاذمة) (التَّوْبَة الْآيَة ١٠) قَالَ: لَا يرقبون الله
İbnü'l-Münzir'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl'in ismi Abdullah, Mîkâîl'in ismi Ubeydullah'tır." [İkrime] dedi ki: "İl ise Allah'tır. Nitekim Tevbe Sûresi 10. âyetteki: (لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً) [kavli de böyledir.]" [İkrime]: "[Yani] Allah'ı gözetmezler" dedi.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن يحيى بن يعمر أَنه كَانَ يَقْرَأها جبرال وَيَقُول جبر هُوَ عبد وَال هُوَ الله
Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir'in Yahyâ b. Ya'mer'den bildirdiğine göre o bunu Cebrâl şeklinde okur ve: "Cebr kul, Âl ise Allah'tır" derdi.
وَأخرج وَكِيع عَن عَلْقَمَة أَنه كَانَ يقْرَأ مثقلة {وَجِبْرِيل وميكال}
Vekî'in Alkame'den bildirdiğine göre o, { وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ } “ve Cibrîl'e ve Mîkâl'e” [kavlini] şeddeli okurdu.
وَأخرج وَكِيع وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: جبر عبد وايل الله وميك عبد وايل الله واسراف عبد وايل الله
Vekî' ve İbn Cerîr'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cebr kul, îl Allah'tır; mîk kul, îl Allah'tır; isrâf kul, îl Allah'tır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان بِسَنَد حسن عَن ابْن عَبَّاس قَالَ بَينا رَسُول الله ﷺ وَمَعَهُ جِبْرِيل يناجيه إِذْ انْشَقَّ أفق السَّمَاء فَأقبل جِبْرِيل يتضاءل وَيدخل بعضه فِي بعض وَيَدْنُو من الأَرْض فَإِذا ملك قد مثل بَين يَدي رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا مُحَمَّد إِن رَبك يُقْرِئك السَّلَام ويخيرك بَين أَن تكون نَبيا ملكا وَبَين أَن تكون نَبيا عبدا
Taberânî, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin hasen bir senetle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında Cibrîl ile baş başa konuşup dururken birden göğün ufku yarıldı. Cibrîl küçülmeye, büzülmeye ve yere doğru yaklaşmaya başladı. Bir de baktı ki bir melek Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in önünde dikilmiş duruyor. O [melek]: "Ey Muhammed! Rabbin sana selam söylüyor ve seni hükümdar bir peygamber olmak ile kul bir peygamber olmak arasında serbest bırakıyor" dedi.
قَالَ رَسُول الله ﷺ
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle] buyurdu:
فَأَشَارَ جِبْرِيل إليّ بِيَدِهِ أَن تواضع فَعرفت أَنه لي نَاصح فَقلت: عبد نَبِي
"Bunun üzerine Cibrîl bana eliyle tevazu göstermemi işaret etti. Benim için samimi bir nasihatçi olduğunu anladım ve: Kul bir peygamber [olmayı seçiyorum] dedim."
فعرج ذَلِك الْملك إِلَى السَّمَاء فَقلت: يَا جِبْرِيل قد كنت أردْت أَن أَسأَلك عَن هَذَا فَرَأَيْت من حالك ماشغلني عَن الْمَسْأَلَة فَمن هَذَا يَا جِبْرِيل قَالَ: هَذَا اسرافيل خلقه الله يَوْم خلقه بَين يَدَيْهِ صافا قَدَمَيْهِ لايرفع طرفه بَينه وَبَين الرب سَبْعُونَ نورا مَا مِنْهَا نور يدنو مِنْهُ إِلَّا احْتَرَقَ بَين يَدَيْهِ اللَّوْح الْمَحْفُوظ فَإِذا أذن الله فِي شَيْء فِي السَّمَاء أَو فِي الأَرْض ارْتَفع ذَلِك اللَّوْح فَضرب جَبهته فَينْظر فِيهِ فَإِذا كَانَ من عَمَلي أَمرنِي بِهِ وَإِن كَانَ من عمل مِيكَائِيل أمره بِهِ وَإِن كَانَ من عمل ملك الْمَوْت أمره بِهِ
"O melek göğe yükseldi. Ben: 'Ey Cibrîl! Sana bunu sormak istemiştim; fakat sendeki hâli görünce bu beni soru sormaktan alıkoydu. Ey Cibrîl, bu kimdir?' dedim. [Cibrîl]: 'Bu İsrâfîl'dir. Allah onu yarattığı gün, ayaklarını bitiştirmiş ve gözünü hiç yukarı kaldırmaz bir hâlde Kendi huzurunda yarattı. Rabbi ile onun arasında yetmiş nur vardır ki, o nurlardan herhangi birine yaklaşacak olsa yanar. Önünde Levh-i Mahfûz bulunmaktadır. Allah gökte yahut yerde bir şeye izin verdiğinde o Levh kalkıp onun alnına vurur, o da Levh'e bakar; şayet benim vazifemden ise bana emreder, şayet Mîkâîl'in vazifesinden ise ona emreder, şayet Ölüm Meleği'nin vazifesinden ise ona emreder' dedi."
قلت: يَا جِبْرِيل على أَي شَيْء أَنْت قَالَ: على الرِّيَاح والجنود
"Ben: 'Ey Cibrîl, senin vazifen nedir?' dedim. 'Rüzgârlar ve ordulardır' dedi."
قلت: على أَي شَيْء مِيكَائِيل قَالَ: على النَّبَات والقطر
"Ben: 'Mîkâîl'in vazifesi nedir?' dedim. 'Bitkiler ve yağmurdur' dedi."
قلت: على أَي شَيْء ملك الْمَوْت قَالَ: على قبض الْأَنْفس وَمَا ظَنَنْت أَنه هَبَط إِلَّا بِقِيَام السَّاعَة وَمَا ذَاك الَّذِي رَأَيْته مني إِلَّا خوفًا من قيلم السَّاعَة
"Ben: 'Ölüm Meleği'nin vazifesi nedir?' dedim. 'Ruhları kabzetmektir. Ben onun ancak kıyametin kopması sebebiyle indiğini sanmıştım; bende gördüğün o hâl de kıyametin kopma korkusundan başka bir şey değildi' dedi."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَلا أخْبركُم بِأَفْضَل الْمَلَائِكَة جِبْرِيل وَأفضل النَّبِيين آدم وَأفضل الْأَيَّام يَوْم الْجُمُعَة وَأفضل الشُّهُور رَمَضَان وَأفضل اللَّيَالِي لَيْلَة الْقدر وَأفضل النِّسَاء مَرْيَم بنت عمرَان
Taberânî'nin zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Size [varlıkların] en faziletlilerini haber vereyim mi? Meleklerin en faziletlisi Cibrîl, nebilerin en faziletlisi Âdem, günlerin en faziletlisi Cuma günü, ayların en faziletlisi Ramazan, gecelerin en faziletlisi Kadir gecesi ve kadınların en faziletlisi İmrân kızı Meryem'dir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عبد الْعَزِيز بن عُمَيْر قَالَ: اسْم جِبْرِيل فِي الْمَلَائِكَة خَادِم الله ﷿
İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh'in Abdülazîz b. Umeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl'in melekler arasındaki ismi aziz ve celil olan Allah'ın hizmetkârıdır."
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن عِكْرِمَة قَالَ: قَالَ جِبْرِيل ﵇: إِن رَبِّي ﷿ ليبعثني على الشَّيْء لأمضيه فأجد الْكَوْن قد سبقني إِلَيْهِ
Ebû Nuaym'ın el-Hilye'de İkrime'den bildirdiğine göre Cibrîl aleyhisselâm şöyle demiştir: "Aziz ve celil olan Rabbim beni yerine getirmem için bir işe gönderir; fakat ben kâinatın o işte benden önce davrandığını görürüm."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُوسَى بن عَائِشَة قَالَ: بَلغنِي أَن جِبْرِيل إِمَام أهل السَّمَاء
Ebû'ş-Şeyh'in Mûsâ b. Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bana ulaştığına göre Cibrîl gök ehlinin imamıdır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَمْرو بن مرّة قَالَ: جِبْرِيل على ريح الْجنُوب
Ebû'ş-Şeyh'in Amr b. Mürre'den bildirdiğine göre o: "Cibrîl güney rüzgârı ile vazifelidir" demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ثَابت قَالَ: بلغنَا أَن الله تَعَالَى وكَّل جِبْرِيل بحوائج النَّاس فَإِذا دَعَا الْمُؤمن قَالَ يَا جِبْرِيل احْبِسْ حَاجته فَإِنِّي أحب دعاءه وَإِذا دَعَا الْكَافِر قَالَ: يَا جِبْرِيل اقْضِ حَاجته فَإِنِّي أبْغض دعاءه
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Sâbit'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bize ulaştığına göre Yüce Allah Cibrîl'i insanların ihtiyaçları ile vazifelendirmiştir. Mümin dua ettiği zaman: 'Ey Cibrîl, onun ihtiyacını beklet; çünkü Ben onun duasını severim' buyurur. Kâfir dua ettiği zaman ise: 'Ey Cibrîl, onun ihtiyacını yerine getir; çünkü Ben onun duasından hoşlanmam' buyurur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة من طَرِيق عبد الله بن عبيد قَالَ إِن جِبْرِيل مُوكل بالحوائج فَإِذا سَأَلَ الْمُؤمن ربه قَالَ: احْبِسْ احْبِسْ حبا لدعائه أَن يزْدَاد وَإِذا سَأَلَ الْكَافِر قَالَ: أعْطه أعْطه بغضاً لدعائه
İbn Ebî Şeybe'nin Abdullah b. Ubeyd yoluyla bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Cibrîl [insanların] ihtiyaçları ile vazifelidir. Mümin Rabbinden [bir şey] istediğinde [Allah]: 'Duasını çoğaltmasını sevdiğim için beklet, beklet' buyurur. Kâfir istediğinde ise: 'Duasından hoşlanmadığım için ona ver, ona ver' buyurur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ والصابوني فِي الْمِائَتَيْنِ عَن جَابر بن عبد الله عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن جِبْرِيل مُوكل بحاجات الْعباد فَإِذا دَعَا الْمُؤمن قَالَ: يَا جِبْرِيل احْبِسْ حَاجَة عَبدِي فَإِنِّي أحبه وَأحب صَوته وَإِذا دَعَا الْكَافِر قَالَ: يَا جِبْرِيل اقْضِ حَاجَة عَبدِي فَإِنِّي أبغضه وَأبْغض صَوته
Beyhakî ve el-Mieteyn'de Sâbûnî'nin Câbir b. Abdullah'tan bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cibrîl kulların ihtiyaçları ile vazifelendirilmiştir. Mümin dua ettiği zaman [Allah]: 'Ey Cibrîl, kulumun ihtiyacını beklet; zira Ben onu ve sesini severim' buyurur. Kâfir dua ettiği zaman ise: 'Ey Cibrîl, kulumun ihtiyacını yerine getir; zira Ben ondan ve sesinden hoşlanmam' buyurur."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ لجبريل: وددت أَنِّي رَأَيْتُك فِي صُورَتك قَالَ: وتحب ذَلِك قَالَ: نعم
el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh'in Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Cibrîl'e: "Seni kendi suretinde görmeyi çok arzu ederdim" buyurdu. [Cibrîl]: "Bunu gerçekten ister misin?" dedi. [Resûlullah]: "Evet" buyurdu.
قَالَ: موعدك كَذَا وَكَذَا من اللَّيْل بَقِيع الْغَرْقَد فَلَقِيَهُ رَسُول الله ﷺ موعده فنشر جنَاحا من أجنحته فسد أفق السَّمَاء حَتَّى مَا يرى من السَّمَاء شَيْء
[Cibrîl]: "Buluşma vaktin gecenin şu ve şu vaktinde Bakîu'l-Garkad'dır" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buluşma vaktinde onunla karşılaştı; [Cibrîl] kanatlarından birini açtı ve göğün ufkunu öyle bir kapladı ki gökten hiçbir şey görünmez oldu.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَائِشَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ رَأَيْت جِبْرِيل مهبطاً قد مَلأ مَا بَين الْخَافِقين عَلَيْهِ ثِيَاب سندس مُعَلّق بهَا اللُّؤْلُؤ والياقوت
Ahmed ve Ebû'ş-Şeyh'in Âişe'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cibrîl'i yere inerken gördüm; doğu ile batı arasını doldurmuştu. Üzerinde inciler ve yakutlar asılı ince ipekten elbiseler vardı."