Binûn

Bakara Suresi — 23. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ} يَعْنِي جِبْرِيل وَمِيكَائِيل {بِبَابِل هاروت وماروت} يعلمَانِ النَّاس السحر

Buhârî Târîh'inde ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: { وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ } “ve iki meleğe indirilen şeyleri...” yani Cibrîl ve Mîkâîl'e [indirileni kastetmektedir]; { بِبَابِل هاروت وماروت } “Bâbil'deki Hârût ile Mârût'a” insanlara sihri öğretiyorlardı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة {وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ} قَالَ: مَا أنزل على جِبْرِيل وَمِيكَائِيل السحر

İbn Ebî Hâtim'in Atıyye'den bildirdiğine göre: { وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ } “ve iki meleğe indirilen şeyleri...” âyeti hakkında: "Cibrîl ve Mîkâîl'e sihir indirilmemiştir" demiştir.

وَأما قَوْله تَعَالَى: {بِبَابِل} أخرج أَبُو دَاوُد وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَليّ قَالَ إِن حَبِيبِي ﷺ نهاني أَن أُصَلِّي بِأَرْض بابل فَإِنَّهَا ملعونة

Yüce Allah'ın: { بِبَابِل } “Bâbil'de” buyruğuna gelince; Ebû Dâvûd, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin Ali'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Habîbim sallallâhu aleyhi ve sellem bana Bâbil toprağında namaz kılmamı yasakladı; çünkü orası lânetlenmiştir."

وَأخرج الدينَوَرِي فِي المجالسة وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق نعيم بن سَالم - وَهُوَ مُتَّهم - عَن أنس بن مَالك قَالَ: لما حشر الله الْخَلَائق إِلَى بابل بعث إِلَيْهِم ريحًا شرقية وغربية وقبلية وبحرية فَجمعتهمْ إِلَى بابل فَاجْتمعُوا يَوْمئِذٍ ينظرُونَ لما حشروا لَهُ إِذْ نَادَى مُنَاد: من جعل الْمغرب عَن يَمِينه والمشرق عَن يسَاره واقتصد إِلَى الْبَيْت الْحَرَام بِوَجْهِهِ فَلهُ كَلَام أهل السَّمَاء

Dîneverî el-Mücâlese'de ve İbn Asâkir, Nuaym b. Sâlim -ki o itham edilmiş biridir- yoluyla Enes b. Mâlik'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Allah mahlûkatı Bâbil'e topladığı zaman onlara doğu, batı, kıble ve deniz rüzgârı gönderdi ve onları Bâbil'e topladı. O gün ne için toplandıklarına bakmak üzere bir araya geldiklerinde bir seslenici şöyle seslendi: "Kim batıyı sağına, doğuyu soluna alır ve yüzünü Beyt-i Harâm'a yöneltirse gök ehlinin konuşması onun olsun."

فَقَامَ يعرب بن قحطان فَقيل لَهُ: يَا يعرب بن قحطان بن هود أَنْت هُوَ فَكَانَ أول من تكلم بِالْعَرَبِيَّةِ فَلم يزل الْمُنَادِي يُنَادي: من فعل كَذَا وَكَذَا فَلهُ كَذَا وَكَذَا حَتَّى افْتَرَقُوا على اثْنَيْنِ وَسبعين لِسَانا وَانْقطع الصَّوْت وتبلبلت الألسن فسميت بابل وَكَانَ اللِّسَان يَوْمئِذٍ بابلياً وهبطت مَلَائِكَة الْخَيْر وَالشَّر وملائكة الْحيَاء والإِيمان وملائكة الصِّحَّة والشفاء وملائكة الْغنى وملائكة الشّرف وملائكة الْمُرُوءَة وملائكة الْجفَاء وملائكة الْجَهْل

Bunun üzerine Ya'rub b. Kahtân ayağa kalktı. Ona: 'Ey Ya'rub b. Kahtân b. Hûd! O sensin' denildi ve Arapça konuşan ilk kişi o oldu. Seslenici: 'Kim şöyle şöyle yaparsa ona şu şu verilsin' diye seslenmeye devam etti; nihayet yetmiş iki dile ayrıldılar, ses kesildi ve diller birbirine karıştı (tebelbelet). Bu yüzden oraya Bâbil adı verildi. O günkü dil ise Bâbil diliydi. Hayır ve şer melekleri, hayâ ve iman melekleri, sıhhat ve şifa melekleri, zenginlik melekleri, şeref melekleri, mürüvvet melekleri, kabalık melekleri, cehalet melekleri,

وملائكة السَّيْف وملائكة الْبَأْس حَتَّى انْتَهوا إِلَى الْعرَاق فَقَالَ بَعضهم لبَعض: افْتَرَقُوا

kılıç melekleri ve cesaret melekleri indiler; nihayet Irak'a vardılar. Birbirlerine: 'Ayrılın' dediler.

فَقَالَ ملك الإِيمان: أَنا أسكن الْمَدِينَة وَمَكَّة

İman meleği: 'Ben Medine ve Mekke'de ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ ملك الْحيَاء: أَنا أسكن مَعَك

Hayâ meleği: 'Ben de seninle birlikte ikamet edeceğim' dedi.

وَقَالَ ملك الشِّفَاء: أسكن الْبَادِيَة

Şifa meleği: 'Ben çölde ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ ملك الصِّحَّة: وَأَنا مَعَك

Sıhhat meleği: 'Ben de seninle beraberim' dedi.

وَقَالَ ملك الْجفَاء: وَأَنا أسكن الْمغرب

Kabalık meleği: 'Ben de Mağrib'de ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ ملك الْجَهْل

Cehalet meleği [şöyle] dedi:

وَأَنا مَعَك

'Ben de seninle beraberim.'

وَقَالَ ملك السَّيْف: أَنا أسكن الشَّام

Kılıç meleği: 'Ben Şam'da ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ ملك الْبَأْس: وَأَنا مَعَك

Cesaret meleği: 'Ben de seninle beraberim' dedi.

وَقَالَ ملك الْغنى: أَنا أقيم هَهُنَا

Zenginlik meleği: 'Ben burada ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ ملك الْمُرُوءَة: أَنا مَعَك

Mürüvvet meleği: 'Ben seninle beraberim' dedi.

فَقَالَ ملك الشّرف: وَأَنا مَعَكُمَا

Şeref meleği: 'Ben de ikinizle beraberim' dedi.

فَاجْتمع ملك الْغنى والمروءة والشرف بالعراق

Böylece zenginlik, mürüvvet ve şeref melekleri Irak'ta toplandı.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر بِسَنَد فِيهِ مَجَاهِيل عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله ﷿ خلق أَرْبَعَة أَشْيَاء وأردفها أَرْبَعَة أَشْيَاء خلق الجدب وأردفه الزّهْد وَأَسْكَنَهُ الْحجاز وَخلق الْعِفَّة وأردفها الْغَفْلَة وأسكنها الْيمن وَخلق الرزق وأردفه الطَّاعُون وَأَسْكَنَهُ الشَّام وَخلق الْفُجُور وأردفه الدِّرْهَم وَأَسْكَنَهُ الْعرَاق

İbn Asâkir'in içinde meçhul kimseler bulunan bir senetle Âişe radıyallâhu anhâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah Azze ve Celle dört şeyi yarattı ve bunların peşine dört şey ekledi: Kuraklığı yarattı, peşine zühdü ekledi ve onu Hicaz'a yerleştirdi; iffeti yarattı, peşine gafleti ekledi ve onu Yemen'e yerleştirdi; rızkı yarattı, peşine taunu ekledi ve onu Şam'a yerleştirdi; fücuru yarattı, peşine dirhemi ekledi ve onu Irak'a yerleştirdi" buyurdu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن سُلَيْمَان بن يسَار قَالَ: كتب عمر بن الْخطاب إِلَى كَعْب الْأَحْبَار أَن اختر لي الْمنَازل

İbn Asâkir'in Süleyman b. Yesâr'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb, Kâ'b el-Ahbâr'a: 'Bana ikamet edilecek yerler seç' diye yazdı.

فَكتب إِلَيْهِ يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ إِنَّه بلغنَا أَن الْأَشْيَاء اجْتمعت فَقَالَ السخاء: أُرِيد الْيمن

Bunun üzerine [Kâ'b] ona şöyle yazdı: 'Ey Müminlerin Emîri! Bize ulaştığına göre şeyler bir araya geldi ve cömertlik: 'Ben Yemen'i istiyorum' dedi.

فَقَالَ حسن الْخلق: أَنا مَعَك

Güzel ahlâk: 'Ben seninle beraberim' dedi.

وَقَالَ الْجفَاء: أُرِيد الْحجاز

Kabalık: 'Ben Hicaz'ı istiyorum' dedi.

فَقَالَ الْفقر: أَنا مَعَك

Fakirlik: 'Ben seninle beraberim' dedi.

قَالَ الْبَأْس: أُرِيد الشَّام

Cesaret: 'Ben Şam'ı istiyorum' dedi.

فَقَالَ السَّيْف: أَنا مَعَك

Kılıç: 'Ben seninle beraberim' dedi.

وَقَالَ الْعلم: أُرِيد الْعرَاق

İlim: 'Ben Irak'ı istiyorum' dedi.

فَقَالَ الْعقل: أَنا مَعَك

Akıl: 'Ben seninle beraberim' dedi.

وَقَالَ الْغَنِيّ: أُرِيد مصر

Zenginlik: 'Ben Mısır'ı istiyorum' dedi.

فَقَالَ الذل: أَنا مَعَك

Zillet: 'Ben seninle beraberim' dedi.

فاختر لنَفسك يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ فَلَمَّا ورد الْكتاب على عمر قَالَ: الْعرَاق إِذن فالعراق إِذن

Artık kendin için seç ey Müminlerin Emîri!' Mektup Ömer'e ulaşınca: 'O halde Irak, o halde Irak!' dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن حَكِيم بن جَابر قَالَ: أخْبرت أَن الإِسلام قَالَ: أَنا لَاحق بِأَرْض الشَّام

İbn Asâkir'in Hakîm b. Câbir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bana haber verildi ki İslâm: 'Ben Şam diyarına katılacağım' dedi.

قَالَ الْمَوْت: وَأَنا مَعَك

Ölüm: 'Ben de seninle beraberim' dedi.

قَالَ الْملك: وَأَنا لَاحق بِأَرْض الْعرَاق

Mülk (hükümranlık): 'Ben Irak diyarına katılacağım' dedi.

قَالَ الْقَتْل: وَأَنا مَعَك

Öldürme: 'Ben de seninle beraberim' dedi.

قَالَ الْجُوع: وَأَنا لَاحق بِأَرْض الْعَرَب

Açlık: 'Ben Arap diyarına katılacağım' dedi.

قَالَت الصِّحَّة: وَأَنا مَعَك

Sıhhat: 'Ben de seninle beraberim' dedi.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن دَغْفَل قَالَ: قَالَ المَال: أَنا أسكن الْعرَاق

İbn Asâkir'in Dağfel'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mal: 'Ben Irak'ta ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ الْغدر: أَنا أسكن مَعَك

İhanet: 'Ben seninle birlikte ikamet edeceğim' dedi.

وَقَالَت الطَّاعَة: أَنا أسكن الشَّام

İtaat: 'Ben Şam'da ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ الْجفَاء: أَنا أسكن مَعَك

Kabalık: 'Ben seninle birlikte ikamet edeceğim' dedi.

وَقَالَت الْمُرُوءَة: أَنا أسكن الْحجاز

Mürüvvet: 'Ben Hicaz'da ikamet edeceğim' dedi.

فَقَالَ: وَأَنا أسكن مَعَك

[Bunun üzerine biri]: 'Ben de seninle birlikte ikamet edeceğim' dedi.

وَأما قَوْله تَعَالَى: {هاروت وماروت} قد تقدم حَدِيث ابْن عمر فِي قصَّة آدم وَبقيت آثَار أخر

Yüce Allah'ın: { هاروت وماروت } “Hârût ile Mârût” buyruğuna gelince; İbn Ömer'in Âdem kıssasındaki hadisi daha önce geçmişti; geriye başka rivayetler kalmıştır.

أخرج سعيد وَابْن جرير والخطيب فِي تَارِيخه عَن نَافِع قَالَ: سَافَرت مَعَ ابْن عمر فَلَمَّا كَانَ من آخر اللَّيْل قَالَ: يَا نَافِع انْظُر هَل طلعت الْحَمْرَاء قلت: لَا مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا ثمَّ قلت: قد طلعت

Saîd, İbn Cerîr ve Târîh'inde Hatîb'in Nâfi'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer ile birlikte yolculuk yaptım. Gecenin son vakti olunca: 'Ey Nâfi! Bak bakalım, Kırmızı (yıldız) doğdu mu?' dedi. İki veya üç defa 'Hayır' dedim. Sonra: 'Doğdu' dedim.

قَالَ: لَا مرْحَبًا بهَا وَلَا أَهلا

[İbn Ömer]: 'Ona ne merhaba ne de hoş geldin olsun' dedi.

قلت: سُبْحَانَ الله

Ben: 'Sübhânallah!

نجم مسخر سامع مُطِيع قَالَ: مَا قلت لَك إِلَّا مَا سَمِعت من رَسُول الله ﷺ قَالَ إِن الْمَلَائِكَة قَالَت: يَا رب كَيفَ صبرك على بني آدم فِي الْخَطَايَا والذنُوب قَالَ: إِنِّي ابتليتهم وعافيتكم

[O] boyun eğdirilmiş, işiten ve itaat eden bir yıldızdır' dedim. [İbn Ömer] dedi ki: 'Ben sana ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğimi söyledim. O şöyle buyurdu: 'Melekler: 'Ey Rabbimiz! Hatalar ve günahlar konusunda Âdemoğullarına karşı sabrın nasıldır?' dediler. [Allah]: 'Ben onları imtihan ettim, sizi ise bundan muaf tuttum' buyurdu.

قَالُوا: لَو كُنَّا مكانهم مَا عصيناك

[Melekler]: 'Biz onların yerinde olsaydık sana isyan etmezdik' dediler."

قَالَ: فَاخْتَارُوا ملكَيْنِ مِنْكُم فَلم يألوا جهداً أَن يختاروا فَاخْتَارُوا هاروت وماروت فَنزلَا فَألْقى الله عَلَيْهِم الشبق

[Allah]: 'İçinizden iki melek seçin' buyurdu. [En iyilerini] seçmek için hiçbir çabayı esirgemediler ve Hârût ile Mârût'u seçtiler. Bunun üzerine ikisi indiler ve Allah onların üzerine şebek (aşırı şehvet) verdi.

قلت: وَمَا الشبق قَالَ: الشَّهْوَة

Ben: 'Şebek nedir?' dedim. [O da]: 'Şehvettir' dedi.

فَجَاءَت امْرَأَة يُقَال لَهَا الزهرة فَوَقَعت فِي قلوبهما فَجعل كل وَاحِد مِنْهُمَا يخفي عَن صَاحبه مَا فِي نَفسه ثمَّ قَالَ أَحدهمَا للْآخر: هَل وَقع فِي نَفسك مَا وَقع فِي قلبِي قَالَ: نعم فطلباها لأنفسهما فَقَالَت: لَا أمكنكما حَتَّى تعلماني الِاسْم الَّذِي تعرجان بِهِ إِلَى السَّمَاء وتهبطان بِهِ فأبيا ثمَّ سألاها أَيْضا فَأَبت ففعلا فَلَمَّا استطيرت طمسها الله كوكباً وَقطع أجنحتهما ثمَّ سَأَلَا التَّوْبَة من ربهما فخيرهما فَقَالَ: إِن شئتما رددتكما إِلَى مَا كنتما عَلَيْهِ فَإِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة عذبتكما وَإِن شئتما عذبتكما فِي الدُّنْيَا فَإِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة رددتكما إِلَى مَا كنتما عَلَيْهِ

Zühre denilen bir kadın geldi ve onların kalplerine [arzu olarak] düştü. Her biri içindekini arkadaşından gizlemeye başladı. Sonra biri diğerine: 'Benim kalbime düşen şey senin de içine düştü mü?' dedi. O da: 'Evet' dedi. Bunun üzerine kadından kendileriyle birlikte olmasını istediler. Kadın: 'Kendisiyle göğe yükselip indiğiniz ismi bana öğretmedikçe size imkân vermem' dedi. Onlar kaçındılar. Sonra tekrar kadından istediler, kadın yine diretti; [sonunda] ismi ona öğrettiler. Kadın göğe yükselince Allah onu silip bir yıldıza dönüştürdü ve o iki meleğin kanatlarını kesti. Sonra Rablerinden tövbe dilediler. [Rableri] onları muhayyer bırakarak: 'Dilerseniz sizi eski halinize döndürürüm, fakat kıyamet günü olunca size azap ederim; dilerseniz size dünyada azap ederim, kıyamet günü olunca da sizi eski halinize döndürürüm' buyurdu.

فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: إِن عَذَاب الدُّنْيَا يَنْقَطِع وَيَزُول فاختارا عَذَاب الدُّنْيَا على عَذَاب الْآخِرَة

Biri arkadaşına: 'Dünya azabı kesilir ve yok olur' dedi. Böylece dünya azabını ahiret azabına tercih ettiler.

فَأوحى الله إِلَيْهِمَا: أَن ائتيا بابل

Bunun üzerine Allah ikisine: 'Babil'e gidin' diye vahyetti.

فَانْطَلقَا إِلَى بابل فَخسفَ بهما فهما منكوسان بَين السَّمَاء وَالْأَرْض معذبان إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

İkisi Babil'e gittiler ve yerin dibine geçirildiler. Onlar gök ile yer arasında baş aşağı asılı vaziyette kıyamet gününe kadar azap çekmektedirler.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عنمجاهد قَالَ: كنت مَعَ ابْن عمر فِي سفر فَقَالَ لي: ارمق الْكَوْكَب فَإِذا طلعت أيقظني فَلَمَّا طلعت أيقظته فَاسْتَوَى جَالِسا فَجعل ينظر إِلَيْهَا ويسبها سباً شَدِيدا فَقلت: يَرْحَمك الله أَبَا عبد الرَّحْمَن نجم سَاطِع مُطِيع مَاله تسبه فَقَالَ: أما أَن هَذِه كَانَت بغيا فِي بني إِسْرَائِيل فلقي الْملكَانِ مِنْهَا مَا لقيا

Saîd b. Mansûr'un Mücâhid'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer ile birlikte bir yolculukta idim. Bana: 'Yıldıza dikkatle bak, doğduğu zaman beni uyandır' dedi. Doğunca onu uyandırdım. Doğrulup oturdu; ona bakıp şiddetle sövmeye başladı. Ben: 'Allah sana rahmet etsin ey Ebû Abdirrahman! Parlak ve itaatkâr bir yıldız; ona ne oluyor da sövüyorsun?' dedim. Şöyle dedi: 'Bilesin ki bu, İsrâiloğulları içinde bir fahişeydi ve iki melek onun yüzünden başlarına gelenleri yaşadılar.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق مُوسَى بن جُبَير عَن مُوسَى بن عقبَة عَن سَالم عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أشرفت الْمَلَائِكَة على الدُّنْيَا فرأت بني آدم يعصون فَقَالَت: يَا رب مَا أَجْهَل هَؤُلَاءِ مَا أقل معرفَة هَؤُلَاءِ بعظمتك

Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Mûsâ b. Cübeyr tarikiyle Mûsâ b. Ukbe'den, onun Sâlim'den, onun da İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Melekler dünyaya baktılar ve Âdemoğullarının isyan ettiğini gördüler de şöyle dediler: 'Ey Rabbimiz! Bunlar ne kadar cahil! Bunların senin büyüklüğünü bilmeleri ne kadar da az!''

فَقَالَ الله: لَو كُنْتُم فِي مسالخهم لعصيتموني

Allah şöyle buyurdu: 'Eğer siz onların bedenlerinde olsaydınız siz de bana isyan ederdiniz.'

قَالُوا: كَيفَ يكون هَذَا وَنحن نُسَبِّح بحَمْدك ونقدس لَك قَالَ: فَاخْتَارُوا مِنْكُم ملكَيْنِ فَاخْتَارُوا هاروت وماروت ثمَّ أهبطا إِلَى الأَرْض وَركبت فيهمَا شهوات مثل بني آدم ومثلت لَهما امْرَأَة فَمَا عصما حَتَّى وَاقعا الْمعْصِيَة فَقَالَ الله: اختارا عَذَاب الدُّنْيَا أَو عَذَاب الْآخِرَة فَنظر أَحدهمَا إِلَى صَاحبه قَالَ: مَا تَقول فاختر قَالَ: أَقُول أَن عَذَاب الدُّنْيَا يَنْقَطِع وَأَن عَذَاب الْآخِرَة لَا يَنْقَطِع فاختارا عَذَاب الدُّنْيَا فهما اللَّذَان ذكر الله فِي كِتَابه {وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ} الْآيَة

Onlar: 'Biz seni hamdinle tesbih ve seni takdis edip dururken bu nasıl olur?' dediler. [Allah]: 'O halde içinizden iki melek seçin' buyurdu. Hârût ile Mârût'u seçtiler. Sonra ikisi yeryüzüne indirildi, onlara Âdemoğullarınınki gibi şehvetler yerleştirildi ve kendilerine bir kadın sureti gösterildi. Korunamayıp nihayet günaha düştüler. Allah: 'Dünya azabını mı yoksa ahiret azabını mı seçersiniz?' buyurdu. Biri diğerine bakıp: 'Ne dersin, seç?' dedi. [Diğeri]: 'Derim ki, dünya azabı biter, ahiret azabı ise bitmez' dedi. Böylece dünya azabını seçtiler. İşte bu ikisi, Allah'ın Kitabı'nda: { وَمَا أنزل على الْملكَيْنِ } “...iki meleğe indirilen şeyleri...” ayetinde zikrettiği meleklerdir.

وَأخرج إِسْحَق بن رَاهَوَيْه وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْعُقُوبَات وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: إِن هَذِه الزهرة تسميها الْعَرَب الزهرة والعجم أناهيذ وَكَانَ الْملكَانِ يحكمان بَين النَّاس فأتتهما فأرادها كل وَاحِد عَن غير علم صَاحبه فَقَالَ أَحدهمَا: يَا أخي إِن فِي نَفسِي بعض الْأَمر أُرِيد أَن أذكرهُ لَك

İshak b. Râhûye, Abd b. Humeyd, el-Ukûbât'ta İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim'in Ali b. Ebî Tâlib'den bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: 'Bu Zühre'ye Araplar Zühre, Acemler ise Ânâhîz derler. O iki melek insanlar arasında hükmediyorlardı. Kadın onların yanına geldi. Her biri arkadaşının haberi olmaksızın onunla birlikte olmak istedi. Biri diğerine: 'Kardeşim! İçimde bir mesele var, onu sana açmak istiyorum' dedi.

قَالَ: اذكره لَعَلَّ الَّذِي فِي نَفسِي مثل الَّذِي فِي نَفسك فاتفقا على أَمر فِي ذَلِك

[Diğeri]: 'Söyle, belki benim içimdeki de senin içindeki gibidir' dedi. Böylece o konuda anlaştılar.

فَقَالَت الْمَرْأَة: أَلا تخبراني بِمَا تصعدان بِهِ إِلَى السَّمَاء وَبِمَا تهبطان بِهِ إِلَى الأَرْض فَقَالَا: باسم الله الْأَعْظَم

Bunun üzerine kadın: 'Kendisiyle göğe yükseldiğiniz ve yeryüzüne indiğiniz şeyi bana haber vermez misiniz?' dedi. Onlar da: 'İsm-i Âzam ile' dediler.

قَالَت: مَا أَنا بمؤاتيتكما حَتَّى تعلمانيه

Kadın: 'Onu bana öğretmedikçe sizinle birlikte olmam' dedi.

فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: علمهَا إِيَّاه

Biri arkadaşına: 'Onu kadına öğret' dedi.

فَقَالَ: كَيفَ لنا بِشدَّة عَذَاب الله قَالَ الآخر: إِنَّا نرجو سَعَة رَحْمَة الله فعلمها إِيَّاه فتكلمت بِهِ فطارت إِلَى السَّمَاء فَفَزعَ ملك فِي السَّمَاء لصعودها فطأطأ رَأسه فَلم يجلس بعد ومسخها الله كوكبا

[Diğeri]: 'Allah'ın çetin azabına karşı ne yaparız?' dedi. Öteki: 'Biz Allah'ın rahmetinin genişliğini umuyoruz' dedi. Böylece onu kadına öğretti. Kadın o ismi söyledi ve göğe uçtu. Onun yükselişinden ötürü gökteki bir melek dehşete kapılarak başını öne eğdi ve bir daha oturmadı. Allah da o kadını mesh edip bir yıldıza dönüştürdü.

وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعن الله الزهرة فَإِنَّهَا هِيَ الَّتِي فتنت الْملكَيْنِ هاروت وماروت

İbn Râhûye ve İbn Merdûye'nin Ali b. Ebî Tâlib'den bildirdiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Allah Zühre'ye lanet etsin! Çünkü o, Hârût ve Mârût adlı iki meleği fitneye düşüren kadındır.'

وَأخرج عبد بن حميد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي الْعَبَّاس قَالَ: كَانَت الزهرة امْرَأَة فِي قَومهَا يُقَال لَهَا فِي قَومهَا بيذخت

Abd b. Humeyd ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim'in Ebu'l-Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: 'Zühre, kavmi içinde bir kadındı ve kavmi arasında ona Bîzeht denilirdi.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن الْمَرْأَة الَّتِي فتن بهَا الْملكَانِ مسخت فَهِيَ هَذِه الكوكبة الْحَمْرَاء يَعْنِي الزهرة

Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: 'O iki meleğin kendisiyle fitneye düştüğü kadın mesh edildi; işte o, bu kırmızı yıldızdır -yani Zühre'dir-.'

وَأخرج موحد بن عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْعُقُوبَات وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق الثَّوْريّ عَن مُوسَى بن عقبَة عَن سَالم عَن ابْن عمر عَن كَعْب قَالَ: ذكرت

Muhammed b. Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Kitâbu'l-Ukûbât'ta İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Sevrî tarikiyle Mûsâ b. Ukbe'den, onun Sâlim'den, onun İbn Ömer'den, onun da Ka'b'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: [Melekler] andılar;

الْمَلَائِكَة أَعمال بني آدم وَمَا يأْتونَ من الذُّنُوب فَقيل: لَو كُنْتُم مكانهم لأتيتم مثل الَّذِي يأْتونَ فَاخْتَارُوا مِنْكُم اثْنَيْنِ فَاخْتَارُوا هاروت وماروت فَقيل لَهما: إِنِّي أرسل إِلَى بني آدم رسلًا فَلَيْسَ بيني وبينكما رَسُول أنزلكما لَا تُشركا بِي شَيْئا وَلَا تزنيا وَلَا تشربا الْخمر قَالَ كَعْب: فوَاللَّه مَا أمسيا من يومهما الَّذِي أهبطا فِيهِ حَتَّى استكملا جَمِيع مَا نهيا عَنهُ

Melekler Âdemoğullarının amellerini ve işledikleri günahları andılar da: 'Siz onların yerinde olsaydınız onların işlediğinin benzerini işlerdiniz. İçinizden iki [melek] seçin' denildi. Hârût ile Mârût'u seçtiler. Onlara: 'Ben Âdemoğullarına peygamberler gönderirim; benimle sizin aranızda ise bir peygamber yoktur. Sizi, bana hiçbir şeyi ortak koşmamanız, zina etmemeniz ve içki içmemeniz şartıyla indiriyorum' denildi. Ka'b dedi ki: 'Allah'a yemin olsun ki, indirildikleri günün akşamı olmadan yasaklandıkları şeylerin hepsini eksiksiz işlemişlerdi.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عمر

Hâkim'in -sahih olduğunu belirterek- Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Ömer'den bildirdiğine göre,

أَنه كَانَ يَقُول: أطلعت الْحَمْرَاء بعد فَإِذا رَآهَا قَالَ: لَا مرْحَبًا

o şöyle derdi: 'Kırmızı (yıldız) henüz doğmadı mı?' Onu görünce: 'Ona ne merhaba ne de hoş geldin olsun' der,

ثمَّ قَالَ: إِن ملكَيْنِ من الْمَلَائِكَة هاروت وماروت سَأَلَا الله أَن يهبطا إِلَى الأَرْض فأهبطا إِلَى الأَرْض فَكَانَا يقضيان بَين النَّاس فَإِذا أمسيا تكلما بِكَلِمَات فعرجا بهَا إِلَى السَّمَاء فقيض الله لَهما امْرَأَة من أحسن النَّاس وألقيت عَلَيْهِمَا الشَّهْوَة فَجعلَا يؤخرانها وألقيت فِي نفسيهما فَلم يَزَالَا يفْعَلَانِ حَتَّى وعدتهما ميعاداً فأتتهما لِلْمِيعَادِ فَقَالَت: كلماني الْكَلِمَة الَّتِي تعرجان بهَا فعلماها الْكَلِمَة فتكلمت بهَا فعرجت إِلَى السَّمَاء فمسخت فَجعلت كَمَا ترَوْنَ فَلَمَّا أمسيا تكلما بِالْكَلِمَةِ فَلم يعرجا فَبعث إِلَيْهِمَا إِن شئتما فعذاب الْآخِرَة وَإِن شئتما فعذاب الدُّنْيَا إِلَى أَن تقوم السَّاعَة

sonra şöyle derdi: 'Meleklerden iki melek, Hârût ve Mârût, Allah'tan yeryüzüne inmeyi istediler. Yeryüzüne indirildiler ve insanlar arasında hüküm verir oldular. Akşam olunca birtakım kelimeler söyler ve onunla göğe yükselirlerdi. Allah onların karşısına insanların en güzellerinden bir kadın çıkardı ve ikisine de şehvet verildi. [Kadın hakkındaki hükmü] ertelemeye başladılar ve içlerine [arzu] düştü. Kadın kendilerine bir randevu verene kadar böyle devam ettiler. Randevu vaktinde kadın yanlarına geldi ve: 'Kendisiyle göğe yükseldiğiniz kelimeyi bana söyleyin' dedi. Kelimeyi ona öğrettiler; kadın onu söyledi ve göğe yükseldi. Derken mesh edilip gördüğünüz gibi kılındı. Akşam olunca onlar o kelimeyi söylediler fakat yükselemediler. Bunun üzerine kendilerine: 'Dilerseniz ahiret azabı, dilerseniz kıyamet kopuncaya kadar dünya azabı' diye haber gönderildi.

فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: بل نَخْتَار عَذَاب الدُّنْيَا ألف ألف ضعف فهما يعذبان إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

Biri arkadaşına: 'Aksine bir milyon kat olsa bile dünya azabını seçeriz' dedi. Böylece kıyamet gününe kadar azap görmektedirler.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: كنت نازلا عِنْد عبد الله بن عمر فِي سفر فَلَمَّا كَانَ ذَات لَيْلَة قَالَ لغلامه: انْظُر طلعت الْحَمْرَاء لَا مرْحَبًا بهَا وَلَا أَهلا وَلَا حياها الله هِيَ صَاحِبَة الْملكَيْنِ قَالَت الْمَلَائِكَة: كَيفَ تدع عصاة بني آدم وهم يسفكون الدَّم الْحَرَام وينتهكون محارمك ويفسدون فِي الأَرْض قَالَ: إِنِّي قد ابتليتهم فَلَعَلَّ أَن أبتليكم بِمثل الَّذِي ابتليتهم بِهِ فَعلْتُمْ كَالَّذي يَفْعَلُونَ

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir yolculukta Abdullah b. Ömer'in yanında konaklamıştım. Bir gece olunca kölesine: 'Bak bakalım Kırmızı (yıldız) doğdu mu? Ona ne merhaba ne hoş geldin olsun, ne de Allah ona esenlik versin! O, iki meleğin arkadaşıdır. Melekler: 'Haram kan dökerken, haramlarını çiğnerken ve yeryüzünde bozgunculuk yaparken Âdemoğullarının günahkârlarını nasıl bırakıyorsun?' dediler. [Allah]: 'Ben onları imtihan ettim. Belki sizi de onları imtihan ettiğim şeyle imtihan etsem siz de onların yaptığını yaparsınız' buyurdu.

قَالُوا: لَا

[Melekler]: 'Hayır [yapmayız]' dediler.

قَالَ: فَاخْتَارُوا من خياركم اثْنَيْنِ

[Allah]: 'O halde en hayırlılarınızdan iki [melek] seçin' buyurdu.

فَاخْتَارُوا هاروت وماروت فَقَالَ لَهما: إِنِّي مهبطكما إِلَى الأَرْض ومعاهد إلَيْكُمَا أَن لَا تشركا وَلَا تزنيا وَلَا تخونا

Hârût ile Mârût'u seçtiler. [Allah] ikisine: 'Sizi yeryüzüne indiriyorum; bana ortak koşmamanızı, zina etmemenizi ve hainlik etmemenizi sizden taahhüt alıyorum' buyurdu.

فأهبطا إِلَى الأَرْض وَألقى عَلَيْهِمَا الشبق وأهبطت لَهما الزهرة فِي أحسن صُورَة امْرَأَة فتعرضت لَهما فأراداها عَن نَفسهَا فَقَالَت: إِنِّي على دين لَا يصلح لأحد أَن يأتيني إِلَّا من كَانَ على مثله

Böylece yeryüzüne indirildiler ve üzerlerine şebek (aşırı arzu) verildi. Zühre de bir kadının en güzel suretinde onların karşısına çıkarıldı ve kendisini gösterdi. Onlar kadınla birlikte olmak istediler. Kadın: 'Ben öyle bir din üzereyim ki benim dinimin benzeri üzere olandan başkasının benimle olması uygun olmaz' dedi.

قَالَا: وَمَا دينك قَالَت: الْمَجُوسِيَّة

Onlar: 'Dinin nedir?' dediler. [Kadın]: 'Mecusiliktir' dedi.

قَالَا: أنشرك هَذَا شَيْء لَا نقر بِهِ

Onlar: '[Allah'a] ortak mı koşalım? Bu, asla kabul edemeyeceğimiz bir şeydir' dediler.

فَمَكثت عَنْهُمَا مَا شَاءَ الله ثمَّ تعرضت لَهما فأراداها عَن نَفسهَا فَقَالَت: مَا شئتما غير أَن لي زوجا وَأَنا أكره أَن يطلع على هَذَا مني فافتضح وَإِن أقررتما لي بديني

Kadın Allah'ın dilediği bir süre onlardan uzak durdu, sonra yine kendisini gösterdi. Onlar yine onunla birlikte olmak istediler. Kadın: 'Dilediğinizi yapın, ancak benim bir kocam var ve onun bunu benden öğrenip rezil olmamdan hoşlanmam. Şayet dinimi kabul eder...'

وشرطتما أَن تصعدا بِي إِلَى السَّمَاء فعلت

'...ve beni göğe çıkaracağınıza dair şart koşarsanız [bunu] yaparım' dedi.

فأقرا لَهَا بدينها وأتياها فِيمَا يريان ثمَّ صعدا بهَا إِلَى السَّمَاء فَلَمَّا انتهيا إِلَى السَّمَاء اختطفت مِنْهُمَا وَقطعت أجنحتهما فوقعا خَائِفين نادمين يَبْكِيَانِ

Onun dinini kabul ettiler ve düşündükleri gibi kadının yanına geldiler. Sonra onu göğe çıkardılar. Göğe vardıklarında kadın ellerinden çekilip alındı ve kanatları kesildi. İkisi de korkmuş, pişman ve ağlar vaziyette yere düştüler.

وَفِي الأَرْض نَبِي يَدْعُو بَين الجمعتين فَإِذا كَانَ يَوْم الْجُمُعَة أُجِيب فَقَالَا: لَو أَتَيْنَا فلَانا فَسَأَلْنَاهُ يطْلب لنا التَّوْبَة

Yeryüzünde iki cuma arasında dua eden ve cuma günü olunca duasına icabet edilen bir peygamber vardı. [Melekler]: 'Falancaya gitsek de bizim için tövbe dilemesini istesek' dediler.

فَأتيَاهُ فَقَالَ: رحمكما الله كَيفَ تطلب أهل الأَرْض لأهل السَّمَاء قَالَا: إِمَّا ابتلينا

Yanına gittiler. [Peygamber]: 'Allah size rahmet etsin, yeryüzü ehli gök ehli için nasıl tövbe diler?' dedi. Onlar: 'İmtihan olunduk' dediler.

قَالَ: ائتياني يَوْم الْجُمُعَة فَأتيَاهُ فَقَالَ: مَا أجبْت فيكما بِشَيْء ائتياني فِي الْجُمُعَة الثَّانِيَة فَأتيَاهُ فَقَالَ: اختارا فقد خيرتما إِن أحببتما معافاة الدُّنْيَا وَعَذَاب الْآخِرَة وَإِن أحببتما فعذاب الدُّنْيَا وأنتما يَوْم الْقِيَامَة على حكم الله

[Peygamber]: 'Cuma günü bana gelin' dedi. Yanına geldiler. 'Sizin hakkınızda bana bir cevap verilmedi, ikinci cuma bana gelin' dedi. Yanına geldiler. [Peygamber]: 'Seçim yapın, muhayyer bırakıldınız: İster dünya afiyeti ve ahiret azabı, ister dünya azabı ve kıyamet günü Allah'ın hükmüne kalmak' dedi.

فَقَالَ أَحدهمَا: الدُّنْيَا لم يمض مِنْهَا إِلَّا الْقَلِيل وَقَالَ الآخر: وَيحك

Biri: 'Dünyadan geriye pek azı kaldı' dedi. Diğeri: 'Yazık sana!'

إِنِّي قد أطعتك فِي الأول فأطعني الْآن وَإِن عذَابا يفنى لَيْسَ كعذاب يبْقى

'Birincisinde ben sana uydum, şimdi sen bana uy! Yok olup giden azap, baki kalan azap gibi değildir' dedi.

قَالَ: إننا يَوْم الْقِيَامَة على حكم الله فَأَخَاف أَن يعذبنا

[Diğeri]: 'Biz kıyamet günü Allah'ın hükmüne kalacağız, bize azap etmesinden korkarım' dedi.

قَالَ: لَا إِنِّي أَرْجُو أَن علم الله أَنا قد اخترنا عَذَاب الدُّنْيَا مَخَافَة عَذَاب الْآخِرَة لَا يجمعهما الله علينا

[Öteki]: 'Hayır, umarım ki Allah bizim ahiret azabı korkusuyla dünya azabını seçtiğimizi bildiği için ikisini birden bize yüklemez' dedi.

قَالَ فاختارا عَذَاب الدُّنْيَا فَجعلَا فِي بكرات من حَدِيد فِي قليب مَمْلُوءَة من نَار أعاليهما أسافلهما قَالَ ابْن كثير: إِسْنَاده يَد وَهُوَ أثبت وَأَصَح إِسْنَادًا من رِوَايَة مُعَاوِيَة بن صَالح عَن نَافِع

Böylece dünya azabını seçtiler. İçi ateşle dolu bir kuyuda demir makaralar içinde başları aşağıda, ayakları yukarıda kılındılar. İbn Kesîr şöyle demiştir: 'İsnadı ceyyiddir (iyidir); bu, Muâviye b. Sâlih'in Nâfi'den rivayetinden isnatça daha sağlam ve daha sahihtir.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما وَقع النَّاس من بني آدم فِيمَا وَقَعُوا فِيهِ من الْمعاصِي وَالْكفْر بِاللَّه قَالَت الْمَلَائِكَة فِي السَّمَاء: رب هَذَا الْعَالم الَّذِي إِنَّمَا خلقتهمْ لعبادتك وطاعتك وَقد وَقَعُوا فِيمَا وَقَعُوا فِيهِ وركبوا الْكفْر وَقتل النَّفس وَأكل مَال الْحَرَام وَالزِّنَا وَالسَّرِقَة وَشرب الْخمر فَجعلُوا يدعونَ عَلَيْهِم وَلَا يعذرنهم

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Hâkim -ve sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiklerine göre o şöyle demiştir: Âdemoğullarından insanlar günahlara ve Allah'ı inkâra düşünce gökteki melekler: 'Rabbimiz! Kendilerini sırf sana ibadet ve itaat etsinler diye yarattığın bu mahlukat, içine düştükleri şeylere düştüler; inkâra saptılar, cana kıydılar, haram mal yediler, zina ettiler, hırsızlık yaptılar ve içki içtiler' dediler. Onlara beddua etmeye başladılar ve onları mazur görmediler.

فَقيل: إِنَّهُم فِي غيب فَلم يعذروهم

Onlara: 'Onlar gayb halindedirler' denildi, yine de onları mazur görmediler.

فَقيل لَهُم: اخْتَارُوا مِنْكُم من أفضلكم ملكي آمرهما وأنهاهما فَاخْتَارُوا هاروت وماروت فأهبطا إِلَى الأَرْض وَجعل لَهما شهوات بني آدم وَأَمرهمَا أَن يعبداه وَلَا يشركا بِهِ شَيْئا ونهاهما عَن قتل النَّفس الْحَرَام وَأكل مَال الْحَرَام وَعَن الزِّنَا وَشرب الْخمر فلبثا فِي الأَرْض زَمَانا يحكمان بَين النَّاس بِالْحَقِّ وَذَلِكَ فِي زمَان إِدْرِيس وَفِي ذَلِك الزَّمَان امْرَأَة حسنها فِي النِّسَاء كحسن الزهرة فِي سَائِر الْكَوَاكِب

Bunun üzerine onlara: 'Kendilerine emredip yasaklayacağım en faziletlilerinizden iki melek seçin' denildi. Hârût ile Mârût'u seçtiler. İkisi yeryüzüne indirildi, onlara Âdemoğullarının şehvetleri verildi. Kendisine ibadet etmeleri ve hiçbir şeyi O'na ortak koşmamaları emredildi; haksız yere cana kıymaktan, haram mal yemekten, zinadan ve içki içmekten nehyedildiler. İdris zamanında yeryüzünde bir süre kalıp insanlar arasında hak ile hükmettiler. O dönemde, kadınlar arasındaki güzelliği Zühre'nin diğer yıldızlar arasındaki güzelliği gibi olan bir kadın vardı.

وإنهما أَتَيَا عَلَيْهَا فخضعا لَهَا فِي القَوْل وأراداها عَن نَفسهَا فَأَبت إِلَّا أَن يَكُونَا على أمرهَا ودينها فَسَأَلَاهَا عَن دينهَا فأخرجت لَهما صنماً فَقَالَت: هَذَا أعبده

İkisi onun yanına geldiler, ona karşı tatlı dille konuştular ve onunla birlikte olmak istediler. Kadın ise ancak kendi istediği ve dini üzere olmaları şartıyla kabul edeceğini söyledi. Ona dinini sordular, kadın kendilerine bir put çıkarıp: 'Buna tapıyorum' dedi.

فَقَالَا: لَا حَاجَة لنا فِي عبَادَة هَذَا

Onlar: 'Bizim buna tapmaya ihtiyacımız yoktur' dediler.

فذهبا فغبرا مَا شَاءَ الله ثمَّ أَتَيَا عَلَيْهَا فأراداها عَن نَفسهَا فَفعلت مثل ذَلِك فذهبا ثمَّ أَتَيَا فأراداها عَن نَفسهَا فَلَمَّا رَأَتْ أَنَّهُمَا أَبَيَا أَن يعبدا الصَّنَم قَالَ لَهما: اختارا أحد الْخلال الثَّلَاث

Gittiler ve Allah'ın dilediği bir süre geçirdiler. Sonra tekrar kadının yanına gelip onunla birlikte olmak istediler. Kadın yine aynı şeyi yaptı. Gittiler, sonra tekrar gelip onunla birlikte olmak istediler. Kadın onların puta tapmaktan kaçındığını görünce onlara: 'Üç hasletten birini seçin...'

إِمَّا أَن تعبدا هَذَا الصَّنَم أَو أَن تقتلا هَذَا النَّفس ووإما أَن تشربا هَذَا الْخمر فَقَالَا: كل هَذَا لَا يَنْبَغِي وأهون الثَّلَاثَة شرب الْخمر

'...Ya bu puta taparsınız ya bu canı öldürürsünüz ya da bu şarabı içersiniz' dedi. Onlar: 'Bunların hiçbiri uygun değildir; üçü arasında en hafifi şarap içmektir' dediler.