Binûn

Bakara Suresi — 29. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج أَحْمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن أبي بن كَعْب إِن النَّبِي ﷺ قَالَ: أرسل إِلَيّ رَبِّي أَن أَقرَأ الْقُرْآن على حرف فَرددت عَلَيْهِ يَا رب هوّن على أمتِي فَرد على الثَّانِيَة أَن أَقرَأ على حرفين قلت: يَا رب هوّن على أمتِي فَرد على الثَّالِثَة أَن أَقرَأ على سَبْعَة أحرف وَلَك بِكُل ردة رَددتهَا مَسْأَلَة فسلنيها

Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî, Übey b. Ka'b'dan nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Rabbim bana Kur'an'ı bir harf üzere okumamı bildirdi. Ben de O'na: 'Ey Rabbim! Ümmetime kolaylaştır' diye niyazda bulundum. İkinci defasında iki harf üzere okumamı bildirdi. 'Ey Rabbim! Ümmetime kolaylaştır' dedim. Üçüncü defasında yedi harf üzere okumamı bildirdi ve: 'Geri çevirdiğin her defa için sana bir dilek hakkı vardır, artık benden iste' [buyurdu]."

فَقلت: اللَّهُمَّ اغْفِر لأمتي اللَّهُمَّ اغْفِر لأمتي وأخرت الثَّالِثَة إِلَى يَوْم يرغب إِلَيّ فِيهِ الْخَلَائق حَتَّى إِبْرَاهِيم

"Ben de: 'Allahım! Ümmetimi bağışla, Allahım! Ümmetimi bağışla' dedim. Üçüncüsünü ise İbrâhim de dâhil olmak üzere bütün mahlûkatın bana rağbet edeceği güne erteledim."

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن كَعْب قَالَ: كَانَ إِبْرَاهِيم ﵇ يقري الضَّيْف وَيرْحَم الْمِسْكِين وَابْن السَّبِيل فابطأت عَلَيْهِ الأضياف حَتَّى أشرأب بذلك فَخرج إِلَى الطَّرِيق يطْلب فَجَلَسَ ملك الْمَوْت ﵇ فِي صُورَة رجل فَسلم عَلَيْهِ فَرد السَّلَام ثمَّ سَأَلَهُ من أَنْت قَالَ: أَنا ابْن السَّبِيل قَالَ: إِنَّمَا قعدت هَهُنَا لمثلك فَأخذ بِيَدِهِ فَقَالَ لَهُ: انْطلق

Ahmed ez-Zühd'de ve Ebû Nuaym el-Hilye'de Ka'b'dan nakletti: O şöyle dedi: İbrâhim aleyhisselâm misafire ikram eder, yoksula ve yolda kalmışa merhamet ederdi. Bir ara misafirler gelmez oldu, hatta bu yüzden sabırsızlandı. Bunun üzerine [misafir] aramak için yola çıktı. Ölüm meleği aleyhisselâm bir adam suretinde oturdu ve ona selâm verdi. O da selâmı aldı, sonra ona: "Sen kimsin?" diye sordu. O da: "Ben yolda kalmış biriyim" dedi. [İbrâhim:] "Ben buraya ancak senin gibiler için oturdum" dedi, onun elinden tuttu ve ona: "Yürü" dedi.

فَذهب إِلَى منزله فَلَمَّا رَآهُ إِسْحَق عرفه فَبكى إِسْحَق فَلَمَّا رَأَتْ سارة إِسْحَق يبكي بَكت لبكائه فَلَمَّا رأى إِبْرَاهِيم سارة تبْكي فَبكى لبكائها فَلَمَّا رأى ملك الْمَوْت إِبْرَاهِيم يبكي بَكَى لبكائه ثمَّ صعد ملك الْمَوْت فَلَمَّا ارْتقى غضب إِبْرَاهِيم فَقَالَ: بكيتم فِي وَجه ضَيْفِي حَتَّى ذهب فَقَالَ إِسْحَق: لَا تلمني يَا أَبَت فَإِنِّي رَأَيْت ملك الْمَوْت مَعَك لَا أرى أَجلك إِلَّا قد حضر فارث فِي أهلك أَي أوصه وَكَانَ لإِبْرَاهِيم بَيت يتعبد فِيهِ فَإِذا خرج أغلقه لَا يدْخلهُ غَيره فجَاء إِبْرَاهِيم فَفتح بَيته الَّذِي يتعبد فِيهِ فَإِذا هُوَ بِرَجُل جَالس فَقَالَ إِبْرَاهِيم: من أدْخلك بِإِذن من دخلت قَالَ: بِإِذن رب الْبَيْت

Evine gitti. İshak onu görünce tanıdı ve İshak ağladı. Sâre, İshak'ın ağladığını görünce onun ağlamasına ağladı. İbrâhim, Sâre'nin ağladığını görünce onun ağlamasına ağladı. Ölüm meleği de İbrâhim'in ağladığını görünce onun ağlamasına ağladı. Sonra ölüm meleği semaya yükseldi. O yükselince İbrâhim öfkelendi ve: "Misafirimin yüzüne karşı ağladınız da çekip gitti!" dedi. İshak: "Ey babacığım, beni kınama! Zira ben seninle birlikte ölüm meleğini gördüm. Ecelinin gelmiş olduğunu düşünüyorum; artık ailene vasiyette bulun -yani onlara tavsiyede bulun-" dedi. İbrâhim'in içinde ibadet ettiği bir odası vardı; çıktığı zaman orayı kilitler, oraya kendisinden başkası girmezdi. İbrâhim gelip ibadet ettiği odayı açtı, bir de baktı ki orada oturan bir adam var. İbrâhim: "Seni kim soktu, kimin izniyle girdin?" dedi. O: "Evin sahibinin izniyle" dedi.

قَالَ: رب الْبَيْت أَحَق بِهِ ثمَّ تنحى فِي نَاحيَة الْبَيْت فصلى ودعا كَمَا كَانَ يصنع وَصعد ملك الْمَوْت فَقيل لَهُ: مَا رَأَيْت قَالَ: يَا رب جئْتُك من عِنْد عَبدك لَيْسَ بعده فِي الأَرْض خير

[İbrâhim:] "Evin sahibi ona daha layıktır" dedi. Sonra odanın bir köşesine çekildi, her zaman yaptığı gibi namaz kılıp dua etti. Ölüm meleği semaya yükseldi. Ona: "Ne gördün?" denildi. O: "Ey Rabbim! Kulunun yanından geldim, yeryüzünde ondan daha hayırlısı yoktur" dedi.

قيل لَهُ: مَا رَأَيْت مِنْهُ قَالَ: مَا ترك خلقا من خلقك إِلَّا قد دَعَا لَهُ بِخَير فِي دينه وَفِي معيشته

Ona: "Ondan ne gördün?" denildi. O: "Yaratmış olduğun kullarından hiçbirini bırakmadı ki dini ve geçimi hususunda ona hayır duada bulunmuş olmasın" dedi.

ثمَّ مكث إِبْرَاهِيم ﵇ مَا شَاءَ الله ثمَّ جَاءَ فَفتح بَابه فَإِذا هُوَ بِرَجُل جَالس قَالَ لَهُ: من أَنْت قَالَ: إِنَّمَا أَنا ملك الْمَوْت

Sonra İbrâhim aleyhisselâm Allah'ın dilediği kadar kaldı. Sonra gelip kapısını açtı, bir de baktı ki oturan bir adam var. Ona: "Sen kimsin?" dedi. O da: "Ben ancak ölüm meleğiyim" dedi.

قَالَ إِبْرَاهِيم: إِن كنت صَادِقا فأرني آيَة أعرف أَنَّك ملك الْمَوْت

İbrâhim: "Eğer doğru söylüyorsan, bana ölüm meleği olduğunu anlayacağım bir işaret göster" dedi.

قَالَ: اعْرِض بِوَجْهِك يَا إِبْرَاهِيم

[Melek:] "Yüzünü çevir ey İbrâhim!" dedi.

قَالَ: ثمَّ أقبل فَأرَاهُ الصُّورَة الَّتِي يقبض بهَا الْمُؤمنِينَ فَرَأى شَيْئا من النُّور والبهاء لَا يُعلمهُ إِلَّا الله ثمَّ قَالَ: انْظُر فَأرَاهُ الصُّورَة الَّتِي يقبض بهَا الْكفَّار والفجار فرعب إِبْرَاهِيم ﵇ رعْبًا حَتَّى ألصق بَطْنه بِالْأَرْضِ كَادَت نفس إِبْرَاهِيم تخرج فَقَالَ: أعرف الَّذين أُمِرْتَ بِهِ فَامْضِ لَهُ

Dedi ki: Sonra döndü ve ona müminlerin [ruhunu] kabzettiği sureti gösterdi. [İbrâhim] ancak Allah'ın bilebileceği bir nur ve güzellik gördü. Sonra: "Bak!" dedi ve kâfirlerin ve fasıkların [ruhunu] kabzettiği sureti gösterdi. İbrâhim aleyhisselâm öyle bir dehşete kapıldı ki karnı yere yapıştı, neredeyse İbrâhim'in canı çıkacaktı. Bunun üzerine: "Sana emredileni anladım, haydi onu yerine getir" dedi.

فَصَعدَ ملك الْمَوْت فَقيل لَهُ: تلطف بإبراهيم فَأَتَاهُ وَهُوَ فِي عِنَب لَهُ وَهُوَ فِي صُورَة شيخ كَبِير لم يبْق مِنْهُ شَيْء فَلَمَّا رَآهُ إِبْرَاهِيم رَحمَه فَأخذ مكتلاً ثمَّ دخل عنبه فقطف من الْعِنَب فِي مكتله ثمَّ جَاءَ فَوَضعه بَين يَدَيْهِ فَقَالَ: كل

Ölüm meleği semaya yükseldi. Ona: "İbrâhim'e yumuşak davran" denildi. İbrâhim üzüm bağında iken, melek ona takatten düşmüş yaşlı bir ihtiyar suretinde geldi. İbrâhim onu görünce ona acıdı, bir sepet aldı, bağına girip sepetine üzüm topladı, sonra gelip önüne koydu ve: "Ye" dedi.

فَجعل يضع ويريه أَن يَأْكُل ويمجه على لحيته وعَلى صَدره فَعجب إِبْرَاهِيم فَقَالَ: مَا أبقت

[İhtiyar] ağzına koyuyor, yiyor gibi yapıyor, [fakat üzümü] sakalına ve göğsüne döküp püskürtüyordu. İbrâhim buna şaşırdı ve: "Yaşlılık sende hiçbir şey bırakmamış..."

السن مِنْك شَيْئا كم أَتَى لَك فَحسب مُدَّة إِبْرَاهِيم فَقَالَ: امالي كَذَا وَكَذَا

"...Kaç yaşına geldin?" dedi. [İhtiyar] İbrâhim'in yaşını hesapladı ve: "Ben şu kadar şu kadar yaştayım" dedi.

فَقَالَ إِبْرَاهِيم: قد أُتِي لي هَذَا إِنَّمَا انْتظر أَن أكون مثلك اللَّهُمَّ اقبضني إِلَيْك فطابت نفس إِبْرَاهِيم على نَفسه وَقبض ملك الْمَوْت نَفسه تِلْكَ الْحَال

İbrâhim: "Ben de bu yaşa geldim. Ben ancak senin gibi olmayı bekliyorum. Allahım! Canımı katına al" dedi. Böylece İbrâhim'in gönlü ölüme razı oldu ve ölüm meleği o halde iken onun canını aldı.

وَأخرج الْحَاكِم عَن الْوَاقِدِيّ قَالَ: ولد إِبْرَاهِيم بغوطة دمشق فِي قَرْيَة يُقَال لَهَا بَرزَة وَمن جبل يُقَال لَهُ قاسيون

Hâkim, Vâkıdî'den nakletti: O şöyle dedi: İbrâhim, Dımaşk'ın Guta bölgesinde Berze denilen bir köyde ve Kāsiyûn denilen bir dağda doğdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي السكن الهجري قَالَ: مَاتَ خَلِيل الله فَجْأَة وَمَات دَاوُد فَجْأَة وَمَات سُلَيْمَان بن دَاوُد فَجْأَة والصالحون وَهُوَ تَخْفيف على الْمُؤمن وَتَشْديد على الْكَافِر

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ebü's-Seken el-Hecerî'den nakletti: O şöyle dedi: Halîlullah ansızın vefat etti, Dâvûd ansızın vefat etti, Dâvûd'un oğlu Süleyman ve salih kimseler de ansızın vefat ettiler. Bu, mümin için bir hafifletme, kâfir için ise bir şiddettir.

وَأخرج [] أَن ملك الْمَوْت جَاءَ إِلَى إِبْرَاهِيم ﵇ ليقْبض روحه فَقَالَ إِبْرَاهِيم: يَا ملك الْمَوْت هَل رَأَيْت خَلِيلًا يقبض روح خَلِيله فعرج ملك الْمَوْت إِلَى ربه فَقَالَ: قله لَهُ: هَل رَأَيْت خَلِيلًا يكره لِقَاء خَلِيله فَرجع قَالَ: فاقبض روحي السَّاعَة

[] nakletti: Ölüm meleği, ruhunu kabzetmek için İbrâhim aleyhisselâm'a geldi. İbrâhim: "Ey ölüm meleği! Hiç dostun dostunun ruhunu kabzettiğini gördün mü?" dedi. Bunun üzerine ölüm meleği Rabbine yükseldi. [Allah] buyurdu ki: "Ona de ki: Hiç dostun dostuyla karşılaşmaktan hoşlanmadığını gördün mü?" [Melek] döndü [ve bunu söyledi]. [İbrâhim:] "O halde hemen ruhumu kabzet" dedi.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن سعيد بن جُبَير قَالَ كَانَ الله يبْعَث ملك الْمَوْت إِلَى الْأَنْبِيَاء عيَانًا فَبَعثه إِلَى إِبْرَاهِيم ﵇ ليقبضه فَدخل دَار إِبْرَاهِيم فِي صُورَة رجل شَاب جميل وَكَانَ إِبْرَاهِيم غيوراً فَلَمَّا دخل عَلَيْهِ حَملته الْغيرَة على أَن قَالَ لَهُ: يَا عبد الله مَا أدْخلك دَاري قَالَ: أدخلنيها رَبهَا

Ebû Nuaym el-Hilye'de Saîd b. Cübeyr'den nakletti: O şöyle dedi: Allah, ölüm meleğini peygamberlere bizzat gönderirdi. Onu ruhunu kabzetmek üzere İbrâhim aleyhisselâm'a gönderdi. Melek, İbrâhim'in evine yakışıklı bir genç suretinde girdi. İbrâhim gayur (mahremiyetine düşkün) biriydi. Yanına girince gayreti onu: "Ey Allah'ın kulu! Evime seni kim soktu?" demeye sevk etti. [Melek:] "Beni buraya evin Rabbi soktu" dedi.

فَعرف إِبْرَاهِيم أَن هَذَا الْأَمر حدث قَالَ يَا إِبْرَاهِيم: إِنِّي أمرت بِقَبض روحك

İbrâhim bu işin olağanüstü bir durum olduğunu anladı. [Melek:] "Ey İbrâhim! Ben senin ruhunu kabzetmekle emrolundum" dedi.

قَالَ: أمهلني يَا ملك الْمَوْت حَتَّى يدْخل إِسْحَق فامهله فَلَمَّا دخل إِسْحَق قَامَ إِلَيْهِ فاعتنقه كل وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه فرق لَهما ملك الْمَوْت فَرجع إِلَى ربه فَقَالَ: يَا رب رَأَيْت خَلِيلك جزع من الْمَوْت

[İbrâhim:] "Ey ölüm meleği! İshak içeri girinceye kadar bana mühlet ver" dedi. O da mühlet verdi. İshak içeri girince, İbrâhim ona doğru kalktı ve birbirlerine sarıldılar. Ölüm meleği onlara acıdı ve Rabbine dönüp: "Ey Rabbim! Dostunun ölümden dolayı üzüldüğünü gördüm" dedi.

قَالَ: يَا ملك الْمَوْت فَائت خليلي فِي مَنَامه فاقبضه فَأَتَاهُ فِي مَنَامه فَقَبضهُ

[Allah] buyurdu ki: "Ey ölüm meleği! Dostuma uykusunda git ve [ruhunu] kabzet." Melek ona uykusunda geldi ve ruhunu kabzetti.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد والمروزي فِي الْجَنَائِز عَن أبي مليكَة أَن إِبْرَاهِيم لما لَقِي ربه قيل لَهُ: كَيفَ وجدت الْمَوْت قَالَ: وجدت نَفسِي كَأَنَّمَا تنْزع بالسلي

Ahmed ez-Zühd'de ve Mervezî el-Cenâiz'de İbn Ebî Müleyke'den nakletti: İbrâhim Rabbine kavuştuğunda ona: "Ölümü nasıl buldun?" denildi. O: "Canımı sanki çengelli şişle çekilip çıkarılıyormuş gibi hissettim" dedi.

قيل لَهُ: قد يسرنَا عَلَيْك الْمَوْت

Ona: "Biz sana ölümü kolaylaştırdık" denildi.

وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء وَابْن أبي دَاوُد فِي الْبَعْث وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَوْلَاد الْمُؤمنِينَ فِي جبل فِي الْجنَّة يكفلهم إِبْرَاهِيم وَسَارة ﵉ حَتَّى يردهم إِلَى آبَائِهِم يَوْم الْقِيَامَة

Ahmed, İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da, İbn Ebî Dâvûd el-Ba's'ta, İbn Hibbân, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî el-Ba's'ta Ebû Hureyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminlerin çocukları cennette bir dağdadırlar; kıyamet günü babalarına teslim edilinceye kadar onlara İbrâhim ve Sâre aleyhimesselâm kefil olup bakarlar."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن مَكْحُول أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن ذَرَارِي الْمُسلمين فِي عصافير خضر فِي شجر فِي الْجنَّة يكفلهم إِبْرَاهِيم ﵇

Saîd b. Mansûr, Mekhûl'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümanların çocukları cennette ağaçlar içindeki yeşil kuşlardadırlar; onlara İbrâhim aleyhisselâm kefil olup bakar."

أما قَوْله تَعَالَى: {قَالَ إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} الْآيَة أخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس {قَالَ إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} يقْتَدى بِدينِك وهديك وسنتك {قَالَ وَمن ذريتي} إِمَامًا لغير ذريتي {قَالَ لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} أَن يقْتَدى بدينهم وهديهم وسنتهم

Yüce Allah'ın: {قَالَ إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} “[Rabbi] buyurdu ki: 'Seni insanlara önder yapacağım'” ayetine gelince; Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan nakletti: {قَالَ إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} “[Rabbi] buyurdu ki: 'Seni insanlara önder yapacağım'”, dinine, hidayetine ve sünnetine uyulan [önder]. {قَالَ وَمن ذريتي} “[İbrâhim:] 'Soyumdan da [önderler kıl]!' dedi”, soyumdan başkalarına da önder [kıl]. {قَالَ لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} “[Allah:] 'Ahdim zalimlere erişmez' buyurdu”, dinlerine, hidayetlerine ve sünnetlerine uyulmaz.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: هَذَا عِنْد الله يَوْم الْقِيَامَة لَا ينَال عَهده ظَالِما فاما فِي الدُّنْيَا نالوا عَهده فوارثوا بِهِ الْمُسلمين وغازوهم وناكحوهم فَلَمَّا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة قصر الله عَهده وكرامته على أوليائه

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den nakletti: O şöyle dedi: Bu, kıyamet günü Allah katındadır; O'nun ahdi bir zalime erişmez. Dünyada ise O'nun ahdine eriştiler de bu sayede Müslümanlara mirasçı oldular, onlarla savaştılar ve onlarla evlendiler. Kıyamet günü olunca ise Allah ahdini ve ikramını sadece dostlarına has kılmıştır.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع فِي قَوْله {إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} يؤتم بِهِ ويقتدى قَالَ إِبْرَاهِيم {وَمن ذريتي} فَاجْعَلْ من يؤتم بِهِ ويقتدى بِهِ

İbn Cerîr, er-Rabî'den nakletti: {إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا} “'Seni insanlara önder yapacağım'”, kendisine uyulan ve tabi olunan [bir önder]. İbrâhim: {وَمن ذريتي} “'Soyumdan da'”, yani kendisine uyulan ve tabi olunan kimseler kıl [dedi].

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ الله لإِبراهيم {إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا قَالَ وَمن ذريتي} فَأبى أَن يفعل ثمَّ {قَالَ لَا ينَال عهدي الظَّالِمين}

Firyâbî ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Allah İbrâhim'e: {إِنِّي جاعلك للنَّاس إِمَامًا قَالَ وَمن ذريتي} “'[Rabbi:] Seni insanlara önder yapacağım, dedi. [İbrâhim:] Soyumdan da [önderler kıl], dedi'” buyurdu. [Allah] bunu yapmaktan kaçındı, sonra da: {قَالَ لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} “'[Allah:] Ahdim zalimlere erişmez' buyurdu”.

وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} قَالَ: لَا اجْعَل اماماً ظَالِما يقْتَدى بِهِ

Vekî', Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den nakletti: O, {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} “'Ahdim zalimlere erişmez'” ayeti hakkında şöyle dedi: [Allah:] "Kendisine uyulacak zalim bir önder kılmam" buyurmuştur.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: يُخبرهُ أَنه كَائِن فِي ذُريَّته ظَالِم لَا ينَال عَهده وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَن يوليه شَيْئا من أمره

İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, bu ayet hakkında İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: [Allah] ona, soyunda O'nun ahdine erişemeyecek zalimlerin bulunacağını ve işlerinden hiçbirini ona vermemesi gerektiğini bildirmektedir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} قَالَ: لَيْسَ بظالم عَلَيْك عهد فِي مَعْصِيّة الله أَن تُطِيعهُ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} “'Ahdim zalimlere erişmez'” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Bir zalime, Allah'a isyan konusunda ona itaat edeceğine dair verilmiş bir ahit yoktur.

وَأخرج وَكِيع وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ بن أبي طَالب عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} قَالَ: لَا طَاعَة إِلَّا فِي الْمَعْرُوف

Vekî' ve İbn Merdûye, Ali b. Ebî Tâlib'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti: O, {لَا ينَال عهدي الظَّالِمين} “'Ahdim zalimlere erişmez'” ayeti hakkında şöyle buyurdu: "İtaat ancak meşru olan (maruf) şeydedir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عمرَان بن حُصَيْن سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: لَا طَاعَة لمخلوق فِي مَعْصِيّة الله

Abd b. Humeyd, İmrân b. Husayn'dan nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allah'a isyan hususunda yaratılmışa itaat yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: لَا طَاعَة مفترضة إِلَّا لنَبِيّ

Abd b. Humeyd, İbrâhim'den nakletti: O şöyle dedi: Peygamberden başkasına farz kılınmış bir itaat yoktur.

قَوْله تَعَالَى: وَإِذ جعلنَا الْبَيْت مثابة للنَّاس وَأمنا وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى وعهدنا إِلَى إِبْرَاهِيم وَإِسْمَاعِيل أَن طهرنا بَيْتِي للطائفين والعاكفين والركع السُّجُود

Yüce Allah'ın kelâmı: {وَإِذ جعلنَا الْبَيْت مثابة للنَّاس وَأمنا وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى وعهدنا إِلَى إِبْرَاهِيم وَإِسْمَاعِيل أَن طهرنا بَيْتِي للطائفين والعاكفين والركع السُّجُود} “Hani biz Evi (Kâbe'yi) insanlar için bir toplanma yeri ve güvenli bir sığınak kılmıştık. Siz de İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin. İbrâhim ve İsmâil'e de: 'Tavaf edenler, ibadete kapananlar, rükû ve secde edenler için Evimi tertemiz tutun' diye ahit vermiştik.”

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {وَإِذ جعلنَا الْبَيْت} قَالَ: الْكَعْبَة

İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem'den nakletti: O, {وَإِذ جعلنَا الْبَيْت} “Hani biz Evi kılmıştık” ayeti hakkında: "Kâbe'dir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مثابة للنَّاس} قَالَ: يثوبون إِلَيْهِ ثمَّ يرجعُونَ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O, {مثابة للنَّاس} “İnsanlar için bir toplanma yeri” ayeti hakkında: "Ona gelirler, sonra dönerler" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مثابة للنَّاس} قَالَ لَا يقضون مِنْهُ وطراً يأتونه ثمَّ يرجعُونَ إِلَى أَهْليهمْ ثمَّ يعودون إِلَيْهِ

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti: O, {مثابة للنَّاس} “İnsanlar için bir toplanma yeri” ayeti hakkında şöyle dedi: "Ondan doyuma ulaşamazlar; ona gelirler, sonra ailelerine dönerler, sonra tekrar ona dönerler."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عَطاء فِي قَوْله {وَإِذ جعلنَا الْبَيْت مثابة للنَّاس} قَالَ: يأْتونَ إِلَيْهِ من كل مَكَان

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Atâ'dan nakletti: O, {وَإِذ جعلنَا الْبَيْت مثابة للنَّاس} “Hani biz Evi insanlar için bir toplanma yeri kılmıştık” ayeti hakkında: "Ona her yerden gelirler" dedi.

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَعبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {مثابة للنَّاس} قَالَ: يأْتونَ إِلَيْهِ لَا يقضون مِنْهُ وطراً ابداً يحجون ثمَّ يعودون {وَأمنا} قَالَ: تَحْرِيمه لَا يخَاف من دخله وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَأمنا} قَالَ: أمنا للنَّاس

Süfyân b. Uyeyne, Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Mücâhid'den nakletti: O, {مثابة للنَّاس} “İnsanlar için bir toplanma yeri” ayeti hakkında şöyle dedi: "Ona gelirler ve ondan asla doyuma ulaşamazlar; haccederler, sonra tekrar dönerler." {وَأمنا} “Ve güvenli bir sığınak” ayeti hakkında: "Haram kılınmış olmasıdır; oraya giren kimse korkmaz" dedi. İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O, {وَأمنا} “Ve güvenli bir sığınak” ayeti hakkında: "İnsanlar için bir güvencedir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَأمنا} قَالَ: أمنا من الْعدوان يحمل فِيهِ السِّلَاح وَقد كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة يتخطف النَّاس من حَولهمْ وهم آمنون

İbn Cerîr, Ebü'l-Âliye'den nakletti: O, {وَأمنا} “Ve güvenli bir sığınak” ayeti hakkında şöyle dedi: "İçinde silah taşınarak yapılan saldırılardan yana bir emniyettir. Câhiliye döneminde insanlar çevrelerinden kapılıp götürülürken onlar güvendeydiler."

أما قَوْله تَعَالَى: {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} أخرج عبد بن حميد عَن أبي إِسْحَق أَن أَصْحَاب عبد الله كَانُوا يقرؤون {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} قَالَ: أَمرهم أَن يتخذوا

Yüce Allah'ın: {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayetine gelince; Abd b. Humeyd, Ebû İshâk'tan nakletti: Abdullah'ın arkadaşları {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” şeklinde okuyorlardı. Dedi ki: [Allah] onlara [namazgâh] edinmelerini emretmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الْملك بن أبي سُلَيْمَان قَالَ: سَمِعت سعيد بن جُبَير قَرَأَهَا {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} بخفض الْخَاء

Abd b. Humeyd, Abdülmelik b. Ebî Süleymân'dan nakletti: O şöyle dedi: Saîd b. Cübeyr'in bunu, hā harfinin kesresiyle {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” şeklinde okuduğunu işittim.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد والعدني والدارمي وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية

Saîd b. Mansûr, Ahmed, el-Adenî, Dârimî, Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym el-Hilye'de,

والطَّحَاوِي وَابْن حبَان وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الإِفراد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ عمر بن الْخطاب: وَافَقت رَبِّي فِي ثَلَاث أَو واقفني رَبِّي فِي ثَلَاث

Tahâvî, İbn Hibbân, Dârekutnî el-İfrâd'da ve Beyhakî es-Sünen'de Enes b. Mâlik'ten nakletti: Ömer b. el-Hattâb şöyle dedi: Üç şeyde Rabbime muvafakat ettim -veya Rabbim üç şeyde bana muvafakat etti-:

قلت: يَا رَسُول الله لَو اتَّخذت من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى فَنزلت {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} وَقلت: يَا رَسُول الله إِن نِسَاءَك يدْخل عَلَيْهِم الْبر والفاجر فَلَو أمرتهن أَن يحتجبن فَنزلت آيَة الْحجاب

'Ey Allah'ın Resûlü! Keşke İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinsen' dedim; bunun üzerine {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti indi. 'Ey Allah'ın Resûlü! Hanımlarının yanına iyisi de kötüsü de giriyor; keşke onlara örtünmelerini emretsen' dedim; bunun üzerine hicab ayeti indi.

وَاجْتمعَ على رَسُول الله ﷺ نساؤه فِي الْغيرَة فَقلت لَهُنَّ (عَسى ربه إِن طَلَّقَكُن أَن يُبدلهُ أَزْوَاجًا خيرا مِنْكُن) (التَّحْرِيم الْآيَة ٥) فَنزلت كَذَلِك

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımları kıskançlık hususunda ona karşı birleştiler. Ben de onlara: {(عَسى ربه إِن طَلَّقَكُن أَن يُبدلهُ أَزْوَاجًا خيرا مِنْكُن)} “(Rabbi, eğer o sizi boşarsa, belki de ona sizden daha hayırlı eşler verir)” (et-Tahrîm, 5) dedim; bu da aynen böyle indi.

وَأخرج مُسلم وَابْن أبي دَاوُد وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن جَابر أَن النَّبِي ﷺ رمل ثَلَاثَة أَشْوَاط وَمَشى أَرْبعا حَتَّى إِذا فرغ عمد إِلَى مقَام إِبْرَاهِيم فصلى خَلفه رَكْعَتَيْنِ ثمَّ قَرَأَ {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى}

Müslim, İbn Ebî Dâvûd, Ebû Nuaym el-Hilye'de ve Beyhakî es-Sünen'de Câbir'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem üç şavt remel yaptı ve dört şavt yürüdü. Bitirince İbrâhim'in makamına yöneldi, arkasında iki rekât namaz kıldı, sonra {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن ماجة وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر قَالَ لما وقف رَسُول الله ﷺ يَوْم فتح مَكَّة عِنْد مقَام إِبْرَاهِيم قَالَ لَهُ عمر: يَا رَسُول الله هَذَا مقَام إِبْرَاهِيم الَّذِي قَالَ الله {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} قَالَ: نعم

İbn Mâce, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Câbir'den nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'nin fethi günü İbrâhim'in makamında durunca Ömer ona: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” buyurduğu İbrâhim'in makamı bu mudur?" dedi. [Resûlullah:] "Evet" buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ والخطيب فِي تَارِيخه عَن ابْن عمر أَن عمر قَالَ: يَا رَسُول الله لَو اتخذنا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى فَنزلت {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى}

Taberânî ve Târîh'inde Hatîb, İbn Ömer'den Ömer'in şöyle dediğini nakletti: "Ey Allah'ın Resûlü! Keşke İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinsek." Bunun üzerine {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti indi.

وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ عَن أنس أَن عمر قَالَ: يَا رَسُول الله لوصلينا خلف الْمقَام فَنزلت {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى}

Abd b. Humeyd ve Tirmizî, Enes'ten nakletti: Ömer şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Keşke Makam'ın arkasında namaz kılsak." Bunun üzerine {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti indi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ الْمقَام إِلَى لزق الْبَيْت فَقَالَ عمر بن الْخطاب يَا رَسُول الله لَو نحيته إِلَى الْبَيْت ليُصَلِّي إِلَيْهِ النَّاس فَفعل ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى}

İbn Ebî Dâvûd, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Makam, Beyt'e bitişikti. Ömer b. el-Hattâb: "Ey Allah'ın Resûlü! İnsanların ona doğru namaz kılabilmesi için onu Beyt'e doğru [biraz öteye] çeksen" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de bunu yaptı. Bunun üzerine Allah {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد وَابْن مرْدَوَيْه عَن مُجَاهِد قَالَ: قَالَ عمر يَا رَسُول الله صلينَا خلف الْمقَام فَأنْزل الله {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} فَكَانَ الْمقَام عِنْد الْبَيْت فحوّله رَسُول الله ﷺ إِلَى مَوْضِعه هَذَا

İbn Ebî Dâvûd ve İbn Merdûye, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Ömer: "Ey Allah'ın Resûlü! Makam'ın arkasında namaz kılsak" dedi. Bunun üzerine Allah {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مصلى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayetini indirdi. Makam Beyt'in yanındaydı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu şu anki yerine taşıdı.

قَالَ مُجَاهِد: وَقد كَانَ عمر يرى الرَّأْي فَينزل بِهِ الْقُرْآن

Mücâhid şöyle dedi: Ömer bir görüş beyan eder, ardından onun doğrultusunda Kur'an inerdi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عمر بن مَيْمُون عَن عمر أَنه مر بمقام إِبْرَاهِيم فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَلَيْسَ نقوم مقَام إِبْرَاهِيم خَلِيل رَبنَا قَالَ: بلَى

İbn Merdûye, Ömer b. Meymûn yoluyla Ömer'den nakletti: O, İbrâhim'in makamına uğradı ve şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Rabbimizin dostu İbrâhim'in makamında durmuyor muyuz?" [Resûlullah:] "Evet" buyurdu.

قَالَ: أَفلا

[Ömer:] "O halde onu

نتخذه مصلى فَلم يلبث إِلَّا يَسِيرا حَتَّى نزلت {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى}

namazgâh edinsek ya!" dedi. Çok geçmeden {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti indi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي مُسْنده وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الإِفراد عَن أبي ميسرَة قَالَ: قَالَ عمر يَا رَسُول الله هَذَا مقَام خَلِيل رَبنَا أَفلا نتخذه مصلى فَنزلت {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى}

İbn Ebî Şeybe el-Müsned'de ve Dârekutnî el-İfrâd'da Ebû Meysere'den nakletti: Ömer: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu, Rabbimizin dostunun makamıdır; onu namazgâh edinsek ya!" dedi. Bunun üzerine {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أما مقَام إِبْرَاهِيم الَّذِي ذكر هَهُنَا فمقام إِبْرَاهِيم هَذَا الَّذِي فِي الْمَسْجِد ومقام إِبْرَاهِيم بعد كثير مقَام إِبْرَاهِيم الْحَج كُله

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Burada zikredilen İbrâhim'in makamına gelince, o Mescid'deki şu İbrâhim'in makamıdır. Bundan başka İbrâhim'in makamı pek çoktur; haccın tamamı İbrâhim'in makamıdır.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مقَام إِبْرَاهِيم الْحرم كُله

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: İbrâhim'in makamı Harem'in tamamıdır.

وَأخرج ابْن سعد وَابْن الْمُنْذر عَن عَائِشَة قَالَت: ألقِي الْمقَام من السَّمَاء

İbn Sa'd ve İbnü'l-Münzir, Âişe'den nakletti: O şöyle dedi: Makam semadan indirilmiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم والأزرقي عَن ابْن عمر قَالَ: إِن الْمقَام ياقوتة من ياقوت الْجنَّة مُحي نوره وَلَوْلَا ذَلِك لأضاء مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض والركن مثل ذَلِك

İbn Ebî Hâtim ve el-Ezrakî, İbn Ömer'den nakletti: O şöyle dedi: Makam, cennet yakutlarından bir yakuttur; nuru silinmiştir. Eğer öyle olmasaydı, yer ile gök arasını aydınlatırdı. Rükn de böyledir.

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله الرُّكْن وَالْمقَام ياقوتتان من يَوَاقِيت الْجنَّة طمس الله نورهما وَلَوْلَا ذَلِك لأضاءتا مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب

Tirmizî, İbn Hibbân, Hâkim ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Amr'dan nakletti: Resûlullah şöyle buyurdu: "Rükn ve Makam cennet yakutlarından iki yakuttur; Allah onların nurunu silmiştir. Eğer öyle olmasaydı, doğu ile batı arasını aydınlatırlardı."

وَأخرج الْحَاكِم عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الرُّكْن وَالْمقَام ياقوتتان من يَوَاقِيت الْجنَّة

Hâkim, Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Rükn ve Makam cennet yakutlarından iki yakuttur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: الْحجر مقَام إِبْرَاهِيم لينه الله فَجعله رَحْمَة وَكَانَ يقوم عَلَيْهِ ويناوله اسماعيل الْحِجَارَة

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den nakletti: O şöyle dedi: Bu taş İbrâhim'in makamıdır; Allah onu yumuşatmış ve bir rahmet kılmıştır. [İbrâhim] onun üzerine çıkar, İsmâil de ona taşları uzatırdı.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الرُّكْن وَالْمقَام من ياقوت الْجنَّة وَلَوْلَا مَا مسهما من خَطَايَا بني آدم لأضاءا مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب ومل مسهما من ذِي عاهة وَلَا سقيم إِلَّا شفي

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da İbn Ömer'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz ki Rükn ve Makam cennet yakutundandır. Âdemoğullarının günahları onlara dokunmamış olsaydı, doğu ile batı arasını aydınlatırlardı; onlara dokunan her illetli ve hasta mutlaka şifa bulurdu."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر رَفعه وَلَوْلَا مَا مَسّه من انجاس الْجَاهِلِيَّة مَا مَسّه ذُو عاهة إِلَّا شفي وَمَا على وَجه الأَرْض شَيْء من الْجنَّة غَيره

Beyhakî, İbn Ömer'den merfû olarak nakletti: "Cahiliye pislikleri ona dokunmamış olsaydı, ona dokunan her illetli mutlaka şifa bulurdu. Yeryüzünde ondan başka cennetten hiçbir şey yoktur."

وَأخرج الجندي فِي فَضَائِل مَكَّة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: الرُّكْن وَالْمقَام حجران من حِجَارَة الْجنَّة

el-Cündî Fedâilü Mekke'de Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti: O şöyle dedi: Rükn ve Makam cennet taşlarından iki taştır.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ فِي تَارِيخ مَكَّة والجندي عَن مُجَاهِد قَالَ: يَأْتِي الْحجر وَالْمقَام يَوْم الْقِيَامَة كل وَاحِد مِنْهُمَا مثل أحد لَهما عينان وشفتان يناديان بِأَعْلَى أصواتهما يَشْهَدَانِ لمن وافاهما بِالْوَفَاءِ

el-Ezrakî Târîhu Mekke'de ve el-Cündî, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Kıyamet günü [Hacerü'l-Esved] taş[ı] ve Makam, her biri Uhud gibi olarak gelir; ikişer gözleri ve dudakları vardır, en yüksek sesleriyle nida ederler ve kendilerini layıkıyla ziyaret eden kimseler lehine vefayla şahitlik yaparlar.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن الزبير أَنه رأى قوما يمسحون الْمقَام فَقَالَ: لم تؤمروا بِهَذَا إِنَّمَا أمرْتُم بِالصَّلَاةِ عِنْده

İbn Ebî Şeybe, İbnü'z-Zübeyr'den nakletti: O, Makam'ı mesheden bir topluluk gördü ve: "Bununla emrolunmadınız; siz ancak onun yanında namaz kılmakla emrolundunuz" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن قَتَادَة {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} قَالَ: إِنَّمَا أمروا أَن يصلوا عِنْده وَلم يؤمروا بمسحه وَلَقَد تكلفت هَذِه الْأمة شَيْئا مَا تكلفته الْأُمَم قبلهَا وَقد ذكر لنا بعض من رأى أثر عقبه وأصابعه فَمَا زَالَت هَذِه الْأمة تمسحه حَتَّى اخلولق وانماح

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Ezrakî, {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti hakkında Katâde'den nakletti: O şöyle dedi: Onlar sadece onun yanında namaz kılmakla emrolundular, onu meshetmekle emrolunmadılar. Şüphesiz bu ümmet, kendisinden önceki ümmetlerin yapmadığı bir külfete girdi. Onun [İbrâhim'in] topuğunun ve parmaklarının izini gören bazı kimseler bize anlatmıştı; bu ümmet onu meshetmeye devam etti, nihayet [izler] aşındı ve silinip gitti.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن نَوْفَل بن مُعَاوِيَة الديلمي قَالَ رَأَيْت فِي الْمَنَام فِي عهد عبد الْمطلب مثل المهاة قَالَ أَبُو مُحَمَّد الْخُزَاعِيّ: المهاة خرزة بَيْضَاء

el-Ezrakî, Nevfel b. Muâviye ed-Deylemî'den nakletti: O şöyle dedi: Abdülmuttalib zamanında rüyamda mehât (الْمَهَاة) gibi bir şey gördüm. Ebû Muhammed el-Huzâî dedi ki: Mehât, beyaz boncuk / incidir.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: سَأَلت عبد الله بن سَلام عَن الْأَثر الَّذِي فِي الْمقَام فَقَالَ: كَانَت الْحِجَارَة على مَا هِيَ عَلَيْهِ الْيَوْم إِلَّا أَن الله أَرَادَ أَن يَجْعَل الْمقَام آيَة من آيَاته فَلَمَّا أَمر إِبْرَاهِيم ﵇ أَن يُؤذن فِي النَّاس بِالْحَجِّ قَامَ على الْمقَام وارتفع الْمقَام حَتَّى صَار أطول الْجبَال وأشرف على مَا تَحْتَهُ فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس أجِيبُوا ربكُم فَأَجَابَهُ النَّاس فَقَالُوا: لبيْك اللَّهُمَّ لبيْك فَكَانَ أَثَره فِيهِ لما أَرَادَ الله فَكَانَ ينظر عَن يَمِينه وَعَن شِمَاله اجيبوا ربكُم فَلَمَّا فرغ أَمر بالْمقَام فَوَضعه قبله فَكَانَ يُصَلِّي إِلَيْهِ مُسْتَقْبل الْبَاب فَهُوَ قبلته إِلَى مَا شَاءَ الله ثمَّ كَانَ إِسْمَاعِيل بعد يُصَلِّي إِلَيْهِ إِلَى بَاب الْكَعْبَة ثمَّ كَانَ رَسُول الله ﷺ فَأمر أَن يُصَلِّي إِلَى بَيت الْمُقَدّس فصلى إِلَيْهِ قبل أَن يُهَاجر وَبَعْدَمَا هَاجر ثمَّ أحب الله أَن يصرفهُ إِلَى قبلته الَّتِي رَضِي لنَفسِهِ ولأنبيائه فصلى إِلَى الْمِيزَاب وَهُوَ بِالْمَدِينَةِ ثمَّ قدم مَكَّة فَكَانَ يُصَلِّي إِلَى الْمقَام مَا كَانَ بِمَكَّة

el-Ezrakî, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletti: O şöyle dedi: Abdullah b. Selâm'a Makam'daki izi sordum; şöyle dedi: Taşlar bugünkü hali üzereydi; ancak Allah Makam'ı ayetlerinden bir ayet kılmak istedi. İbrâhim aleyhisselâm insanlara haccı ilan etmekle emrolununca Makam'ın üzerine çıktı. Makam, dağların en yükseği oluncaya ve altındakilere hâkim bir konuma gelinceye kadar yükseldi. [İbrâhim:] "Ey insanlar! Rabbinize icabet edin" dedi. İnsanlar da ona: "Lebbeyk Allāhümme lebbeyk" diyerek icabet ettiler. Allah öyle dilediği için onun izi taşta kaldı. O, sağına ve soluna: "Rabbinize icabet edin" diye bakıyordu. Bitirince Makam'ın [taşınmasının] emrini verdi ve onu önüne koydu; kapıya doğru yönelerek ona doğru namaz kılıyordu; Allah'ın dilediği zamana kadar onun kıblesi buydu. Sonra İsmâil de Kâbe'nin kapısına doğru, ona yönelerek namaz kıldı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geldi ve Beytü'l-Makdis'e doğru namaz kılmakla emrolundu. Hicret etmeden önce de hicret ettikten sonra da oraya doğru namaz kıldı. Sonra Allah onu, kendisi ve peygamberleri için razı olduğu kıblesine çevirmeyi diledi; Medine'deyken Mizab'a (Altınoluk'a) doğru namaz kıldı. Sonra Mekke'ye geldi; Mekke'de bulunduğu sürece Makam'a doğru namaz kılardı.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} قَالَ: مدعى

Saîd b. Mansûr ve İbn Cerîr, {وَاتَّخذُوا من مقَام إِبْرَاهِيم مُصَلَّى} “İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin” ayeti hakkında Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Müddeâ (dua edilecek yer).

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن كثير بن أبي كثير بن الْمطلب بن أبي ودَاعَة السَّهْمِي عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: كَانَت السُّيُول تدخل الْمَسْجِد الْحَرَام من بَاب بني شيبَة الْكَبِير قبل أَن يردم عمر الرَّدْم الْأَعْلَى فَكَانَت السُّيُول رُبمَا رفعت الْمقَام عَن مَوْضِعه وَرُبمَا نحته إِلَى وَجه الْكَعْبَة حَتَّى جَاءَ سيل أم نهشل فِي خلَافَة عمر بن الْخطاب فَاحْتمل الْمقَام من مَوْضِعه هَذَا فَذهب بِهِ حَتَّى وجد بِأَسْفَل مَكَّة فَأتي بِهِ فَربط إِلَى أَسْتَار الْكَعْبَة وَكتب فِي ذَلِك إِلَى عمر فَأقبل فَزعًا فِي شهر رَمَضَان وَقد عفى مَوْضِعه وعفاه

el-Ezrakî, Kesîr b. Ebî Kesîr b. el-Muttalib b. Ebî Vedâa es-Sehmî'den, o babasından, o da dedesinden nakletti: O şöyle dedi: Ömer yukarıdaki seddi yapmadan önce seller Mescid-i Haram'a büyük Benî Şeybe kapısından girerdi. Seller bazen Makam'ı yerinden kaldırır, bazen de Kâbe'nin cephesine doğru sürüklerdi. Nihayet Ömer b. el-Hattâb'ın hilafeti döneminde Ümmü Nehşel seli geldi; Makam'ı şu anki yerinden alıp götürdü, öyle ki Mekke'nin aşağısında bulundu. Getirilip Kâbe'nin örtülerine bağlandı. Bu durum Ömer'e yazıldı; o da ramazan ayında telaşla geldi. Makam'ın yeri belirsizleşmiş ve onu

السَّيْل فَدَعَا عمر بِالنَّاسِ فَقَالَ: أنْشد الله عبدا علم فِي هَذَا الْمقَام

sel silip süpürmüştü. Ömer insanları çağırıp: "Bu Makam hakkında bilgisi olan bir kulun Allah adına söylemesini istiyorum" dedi.

فَقَالَ الْمطلب بن أبي ودَاعَة: أَنا يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ عِنْدِي ذَلِك قد كنت أخْشَى عَلَيْهِ هَذَا فَأخذت قدره من مَوْضِعه إِلَى الرُّكْن وَمن مَوْضِعه إِلَى بَاب الْحجر وَمن مَوْضِعه إِلَى زَمْزَم بمقاط وَهُوَ عِنْدِي فِي الْبَيْت

el-Muttalib b. Ebî Vedâa: "Ben biliyorum ey Müminlerin Emîri! Bu bilgi bendedir; onun başına böyle bir şey gelmesinden korkmuştum da onun yerinden Rükn'e kadar, yerinden Hicr kapısına kadar ve yerinden Zemzem'e kadar olan mesafesini bir iple ölçmüştüm; o ip evimde duruyor" dedi.

فَقَالَ لَهُ عمر: فاجلس عِنْدِي وارسل إِلَيْهِ

Ömer ona: "Yanımda otur ve [birini] o [ipi getirmeye] gönder" dedi.

فَجَلَسَ عِنْده وَأرْسل فَأتي بهَا فَمدَّهَا فَوَجَدَهَا مستوية إِلَى مَوْضِعه هَذَا فَسَأَلَ النَّاس وشاورهم فَقَالُوا: نعم هَذَا مَوْضِعه

O da yanına oturdu ve [haber] gönderdi; ip getirildi, onu uzattı ve tam bu yerine denk geldiğini gördü. [Ömer] insanlara sordu ve onlarla istişare etti; onlar da: "Evet, onun yeri burasıdır" dediler.

فَلَمَّا استثبت ذَلِك عمر وَحقّ عِنْده أَمر بِهِ فَاعْلَم بِبِنَاء ربضه تَحت الْمقَام ثمَّ حوّله فَهُوَ فِي مَكَانَهُ هَذَا إِلَى الْيَوْم

Ömer bunu kesinleştirip yanında doğrulanınca emretti ve Makam'ın altına yapılan bir kaide yapısı ile yeri işaretlendi, sonra onu taşıdı. O, günümüze kadar işte bu yerindedir.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ من طَرِيق سُفْيَان بن عَيْنِيَّة عَن حبيب بن الأشرس قَالَ: كَانَ سيل أم نهشل قبل أَن يعْمل عمر الرَّدْم بِأَعْلَى مَكَّة فَاحْتمل الْمقَام من مَكَانَهُ فَلم يدر أَيْن مَوْضِعه فَلَمَّا قدم عمر بن الْخطاب سَأَلَ من يعلم مَوْضِعه فَقَالَ عبد الْمطلب بن أبي ودَاعَة: أَنا يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ قد كنت قدرته وذرعته بمقاط وتخوّفت عَلَيْهِ هَذَا من الْحجر إِلَيْهِ وَمن الرُّكْن إِلَيْهِ وَمن وَجه الْكَعْبَة

el-Ezrakî, Süfyân b. Uyeyne yoluyla Habîb b. el-Eşres'ten nakletti: O şöyle dedi: Ümmü Nehşel seli, Ömer'in Mekke'nin yukarısına seddi yapmasından önce gerçekleşmişti. Makam'ı yerinden alıp götürdü ve yeri bilinemedi. Ömer b. el-Hattâb gelince onun yerini bilen kimse olup olmadığını sordu. Abdülmuttalib b. Ebî Vedâa: "Ben biliyorum ey Müminlerin Emîri! Başına böyle bir şey gelmesinden korkmuştum da Hicr'den ona, Rükn'den ona ve Kâbe'nin cephesinden [ona olan mesafeyi] bir iple ölçüp belirlemiştim" dedi.

فَقَالَ: ائْتِ بِهِ

[Ömer:] "Onu getir" dedi.

فجَاء بِهِ فَوَضعه فِي مَوْضِعه هَذَا وَعمل عمر الرَّدْم عِنْد ذَلِك قَالَ سُفْيَان: فَذَلِك الَّذِي حَدثنَا هِشَام ابْن عُرْوَة عَن أَبِيه أَن الْمقَام كَانَ عِنْد سقع الْبَيْت فاما مَوْضِعه الَّذِي هُوَ مَوْضِعه فموضعه الْآن وَأما مَا يَقُول النَّاس: إِنَّه كَانَ هُنَالك مَوْضِعه فَلَا

O da onu getirdi ve onu şu anki yerine koydu; Ömer o sırada seddi yaptı. Süfyân dedi ki: İşte bu, Hişâm b. Urve'nin babasından bize rivayet ettiği durumdur: Makam, Beyt'in bitişiğindeydi; onun asıl yeri ise şimdiki yeridir. İnsanların: "Onun yeri orasıydı" demelerine gelince, hayır [öyle değildir].

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن أبي مليكَة قَالَ: مَوضِع الْمقَام هَذَا هُوَ الَّذِي بِهِ الْيَوْم هُوَ مَوْضِعه فِي الْجَاهِلِيَّة وَفِي عهد النَّبِي وَأبي بكر وَعمر إِلَّا أَن السَّيْل ذهب بِهِ فِي خلَافَة عمر فَجعل فِي وَجه الْكَعْبَة حَتَّى قدم عمر فَرده بِمحضر النَّاس

el-Ezrakî, İbn Ebî Müleyke'den nakletti: O şöyle dedi: Makam'ın bugün bulunduğu şu yer, Cahiliye'de, Peygamber'in, Ebû Bekir'in ve Ömer'in devrinde bulunduğu yerdir. Ancak sel, Ömer'in hilafetinde onu sürükleyip götürmüş, bunun üzerine Ömer gelip insanların huzurunda onu eski yerine koyuncaya kadar Kâbe'nin cephesine konulmuştu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة

Beyhakî es-Sünen'de Âişe'den nakletti:

أَن الْمقَام كَانَ فِي زمن رَسُول الله ﷺ زمَان أبي بكر ملتصقاً بِالْبَيْتِ ثمَّ أَخّرهُ عمر بن الْخطاب

Makam, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında ve Ebû Bekir döneminde Beyt'e bitişikti; daha sonra Ömer b. el-Hattâb onu geriye aldı.

وَأخرج ابْن سعد عَن مُجَاهِد

İbn Sa'd, Mücâhid'den nakletti:

قَالَ عمر بن الْخطاب: من لَهُ علم بِموضع الْمقَام حَيْثُ كَانَ فَقَالَ أَبُو ودَاعَة بن صبيرة السَّهْمِي: عِنْدِي يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ قدرته إِلَى الْبَاب وَقدرته إِلَى ركن الْحجر وَقدرته إِلَى الرُّكْن الْأسود وَقدرته إِلَى زَمْزَم فَقَالَ عمر: هاته

Ömer b. el-Hattâb: "Makam'ın daha önce bulunduğu yer hakkında bilgisi olan kim var?" dedi. Ebû Vedâa b. Sabîre es-Sehmî: "Ben biliyorum ey Müminlerin Emîri! Kapıya olan mesafesini, Hicr rüknüne olan mesafesini, Rükn-i Esved'e olan mesafesini ve Zemzem'e olan mesafesini ölçmüştüm" dedi. Ömer: "Onu getir" dedi.

فَأَخذه عمر فَرده إِلَى مَوْضِعه الْيَوْم للمقدار الَّذِي جَاءَ بِهِ أَبُو ودَاعَة

Ömer onu aldı ve Ebû Vedâa'nın getirdiği ölçüye göre onu bugünkü yerine geri koydu.

وَأخرج الْحميدِي وَابْن النجار عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من طَاف بِالْبَيْتِ سبعا وَصلى خلف الْمقَام رَكْعَتَيْنِ وَشرب من مَاء زَمْزَم غفرت لَهُ ذنُوبه كلهَا بَالِغَة مَا بلغت

el-Humeydî ve İbnü'n-Neccâr, Câbir b. Abdillâh'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Beyt'i yedi defa tavaf eder, Makam'ın arkasında iki rekât namaz kılar ve Zemzem suyundan içerse, ne kadar çok olursa olsun bütün günahları bağışlanır."

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْمَرْء يُرِيد الطّواف بِالْبَيْتِ أقبل يَخُوض الرَّحْمَة فَإِذا دَخلته غمرته ثمَّ لَا يرفع قدماً وَلَا يضع قدماً إِلَّا كتب الله لَهُ بِكُل قدم خَمْسمِائَة حَسَنَة وَحط عَنهُ خَمْسمِائَة سَيِّئَة وَرفعت لَهُ خَمْسمِائَة دَرَجَة فَإِذا فرغ من طَوَافه فَأتى مقَام إِبْرَاهِيم فصلى رَكْعَتَيْنِ دبر الْمقَام خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه وَكتب لَهُ أحر عتق عشر رِقَاب من ولد إِسْمَاعِيل واستقبله ملك على الرُّكْن فَقَالَ لَهُ: اسْتَأْنف الْعَمَل فِيمَا بَقِي فقد كفيت مَا مضى وشفع فِي سبعين من أهل بَيته

el-Ezrakî, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Beyt'i tavaf etmek isteyen kişi rahmete dalmak üzere yönelir; oraya girdiğinde rahmet onu bütünüyle kuşatır. Sonra kaldırdığı ve bastığı her adıma karşılık Allah ona beş yüz sevap yazar, beş yüz günahını siler ve derecesini beş yüz kat yükseltir. Tavafını bitirip İbrâhim'in makamına geldiğinde ve Makam'ın arkasında iki rekât namaz kıldığında, günahlarından annesinden doğduğu günkü gibi sıyrılır; kendisine İsmâiloğullarından on köle azat etme sevabı yazılır. Rükn'ün yanında onu bir melek karşılar ve şöyle der: 'Kalan ömründe ameline yeniden başla; geçmiş günahların bağışlandı.' Ve o, ailesinden yetmiş kişiye şefaatçi kılınır."

وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ لما دخل مَكَّة طَاف بِالْبَيْتِ وَصلى رَكْعَتَيْنِ خلف الْمقَام يَعْنِي يَوْم الْفَتْح

Ebû Dâvûd, Ebû Hureyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'ye girdiğinde -yani fetih günü- Beyt'i tavaf etti ve Makam'ın arkasında iki rekât namaz kıldı.

وَأخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عبد الله بن أبي أوفى أَن رَسُول الله ﷺ اعْتَمر فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَصلى خلف الْمقَام رَكْعَتَيْنِ

Buhârî, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce, Abdullah b. Ebî Evfâ'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem umre yaptı; Beyt'i tavaf etti ve Makam'ın arkasında iki rekât namaz kıldı.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن طلق بن حبيب قَالَ: كُنَّا جُلُوسًا مَعَ عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ فِي الْحجر إِذْ قلص الظل وَقَامَت الْمجَالِس إِذا نَحن ببريق ايم طلع من هَذَا الْبَاب - يَعْنِي من بَاب بني شيبَة والأيم الْحَيَّة الذّكر - فاشرأبت لَهُ أعين النَّاس فَطَافَ بِالْبَيْتِ سبعا وَصلى رَكْعَتَيْنِ وَرَاء الْمقَام فقمنا إِلَيْهِ فَقُلْنَا: أَيهَا الْمُعْتَمِر قد قضى الله نسكك وَأَن بأرضنا عبيدا وسفهاء وَإِنَّمَا نخشى عَلَيْك مِنْهُم فكوّم بِرَأْسِهِ كومة بطحاء فَوضع ذَنبه عَلَيْهَا فسما بالسماء حَتَّى مَا نرَاهُ

el-Ezrakî, Talk b. Habîb'den nakletti: O şöyle dedi: Gölge kısaldığı ve meclisler dağıldığı bir sırada Hicr'de Abdullah b. Amr b. el-Âs ile birlikte oturuyorduk. Birden şu kapıdan -yani Benî Şeybe kapısından- çıkagelen parıltılı bir eym (اَيِّم) gördük. Eym, erkek yılandır. İnsanlar gözlerini ona dikti. Beyt'i yedi defa tavaf etti ve Makam'ın arkasında iki rekât namaz kıldı. Biz de onun yanına gidip: "Ey umreci! Allah ibadetini kabul etti. Bizim memleketimizde köleler ve aklı ermez kimseler vardır; senin adına onlardan korkarız" dedik. Bunun üzerine o, başıyla çakıllardan bir yığın yaptı, kuyruğunu onun üzerine koydu ve göğe doğru yükseldi, nihayet onu göremez olduk.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي الطُّفَيْل قَالَ: كَانَت امْرَأَة من الْجِنّ فِي الْجَاهِلِيَّة تسكن ذَا طوى وَكَانَ لَهَا ابْن وَلم يكن لَهَا ولد غَيره فَكَانَت تحبه حبا شَدِيدا وَكَانَ شريفاً فِي قومه فتزوّج وأتى زَوجته فَلَمَّا كَانَ يَوْم سابعه قَالَ لأمه: يَا أُمَّاهُ إِنِّي أحب أَن أَطُوف بِالْكَعْبَةِ سبعا نَهَارا

el-Ezrakî, Ebü't-Tufeyl'den nakletti: O şöyle dedi: Cahiliye döneminde cinlerden bir kadın Zû Tuvâ'da ikamet etmekteydi. Ondan başka çocuğu olmayan bir oğlu vardı ve onu çok severdi. Oğlu kavmi içinde şerefli biriydi; evlendi ve eşiyle gerdeğe girdi. [Düğününün] yedinci günü olunca annesine: "Ey anneciğim! Gündüzleyin Kâbe'yi yedi defa tavaf etmek istiyorum" dedi.

قَالَت لَهُ أمه: أَي بني إِنِّي أَخَاف عَلَيْك سُفَهَاء قُرَيْش فَقَالَ: أَرْجُو السَّلامَة

Annesi ona: "Ey yavrucuğum! Kureyş'in beyinsizlerinden senin adına korkarım" dedi. O da: "Esenlik [içinde dönmeyi] umarım" dedi.

فَأَذنت لَهُ فولى فِي صُورَة جَان فَمضى نَحْو الطّواف فَطَافَ بِالْبَيْتِ سبعا وَصلى خلف الْمقَام رَكْعَتَيْنِ ثمَّ أقبل منقلباً فَعرض لَهُ شَاب من بني سهم فَقتله فثارت بِمَكَّة غبرة حَتَّى لم يبصر لَهَا الْجبَال

Annesi ona izin verdi; o da bir yılan suretinde dönüp tavafa doğru gitti. Beyt'i yedi defa tavaf etti ve Makam'ın arkasında iki rekât namaz kıldı. Sonra geri dönmek üzere yöneldiğinde Benî Sehm'den bir genç karşısına çıkıp onu öldürdü. Bunun üzerine Mekke'de öyle bir toz bulutu kalktı ki ondan dolayı dağlar görünmez oldu.

قَالَ أَبُو الطُّفَيْل: بلغنَا أَنه إِنَّمَا تثور تِلْكَ الغبرة عِنْد موت عَظِيم من الْجِنّ

Ebû't-Tufeyl dedi ki: Bize ulaştığına göre bu toz bulutu ancak cinlerin ileri gelenlerinden biri öldüğünde kalkarmış.

قَالَ: فَأصْبح من بني سهم على فرشهم موتى كثير من قتل الْجِنّ فَكَانَ فيهم سَبْعُونَ شَيخا أصلع سوى الشَّاب

Dedi ki: Benî Sehm'den cinlerin öldürdüğü pek çok kişi sabahleyin yataklarında ölü bulundu; gencin dışında içlerinde yetmiş tane saçı dökülmüş yaşlı adam vardı.