قَالَت لَهُ: آللَّهُ أَمرك بِهَذَا قَالَ: نعم
Kadın ona: "Sana bunu Allah mı emretti?" dedi. İbrâhîm: "Evet" dedi.
قَالَت: إِذا لَا يضيعنا ثمَّ رجعت
Kadın: "Öyleyse O bizi zayi etmez" dedi, sonra geri döndü.
فَانْطَلق إِبْرَاهِيم حَتَّى إِذا كَانَ عِنْد الثَّنية حَيْثُ لَا يرونه اسْتقْبل بِوَجْهِهِ الْبَيْت ثمَّ دَعَا بهؤلاء الدَّعْوَات وَرفع يَدَيْهِ قَالَ (رَبنَا إِنِّي أسكنت من ذريتي بواد غير ذِي زرع عِنْد بَيْتك الْمحرم رَبنَا ليقيموا الصَّلَاة فَاجْعَلْ أَفْئِدَة من النَّاس تهوي إِلَيْهِم وارزقهم من الثمرات لَعَلَّهُم يشكرون) (إِبْرَاهِيم الْآيَة ٣٧) وَجعلت أم اسماعيل ترْضع اسماعيل وتشرب من ذَلِك المَاء حَتَّى إِذا نفذ مَا فِي السقاء
İbrâhîm gitti; nihayet tepeye varıp onların kendisini göremeyeceği bir yere gelince yüzünü Beyt'e döndü, sonra ellerini kaldırarak şu duaları yaptı ve şöyle dedi: {رَبنَا إِنِّي أسكنت من ذريتي بواد غير ذِي زرع عِنْد بَيْتك الْمحرم رَبنَا ليقيموا الصَّلَاة فَاجْعَلْ أَفْئِدَة من النَّاس تهوي إِلَيْهِم وارزقهم من الثمرات لَعَلَّهُم يشكرون} “Rabbimiz! Gerçekten ben, zürriyetimden bir kısmını Senin hürmetli kılınmış Beyt'inin yanında, ekinsiz bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılsınlar diye [böyle yaptım]. Artık Sen de insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara meylettir ve onları bazı meyvelerle rızıklandır ki şükretsinler.” (İbrâhîm, 37. ayet). İsmâîl'in annesi İsmâîl'i emzirmeye ve o sudan içmeye devam etti. Nihayet kırbadaki su tükenince,
عطشت وعطش ابْنهَا وَجعلت تنظر إِلَيْهِ يتلوى أَو قَالَ: يتلبط
Hem kendisi susadı hem de oğlu susadı. Kadın ona [susuzluktan] kıvranırken -veya çırpınırken- bakmaya başladı.
فَانْطَلَقت كَرَاهِيَة أَن تنظر إِلَيْهِ فَوجدت الصَّفَا أقرب جبل فِي الأَرْض يَليهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثمَّ اسْتقْبلت الْوَادي تنظر هَل ترى أحدا فَلم تَرَ أحدا فَهَبَطت من الصَّفَا حَتَّى إِذا بلغت الْوَادي رفعت طرف درعها ثمَّ سعت سعي الإِنسان المجهود حَتَّى جَاوَزت الْوَادي ثمَّ أَتَت الْمَرْوَة فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنظرت هَل ترى أحدا فَفعلت ذَلِك سبع مَرَّات
Onun o hâline bakmaya dayanamayarak gitti; Safâ'yı kendisine en yakın dağ olarak bulup üzerine çıktı. Sonra birini görebilir miyim diye vadiye doğru baktı, fakat kimseyi göremedi. Safâ'dan indi; vadiye ulaşınca fistanının eteğini toplayıp zorluk çeken bir insanın koşuşuyla vadiyi geçinceye kadar koştu. Sonra Merve'ye gelip üzerine çıktı ve birini görebilir miyim diye baktı. Bunu yedi defa yaptı.
قَالَ ابْن عَبَّاس: قَالَ النَّبِي ﷺ فَلذَلِك سعى النَّاس بَينهمَا
İbn Abbâs dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "İşte bundan dolayı insanlar ikisi arasında sa'y ettiler" buyurdu.
فَلَمَّا أشرفت على الْمَرْوَة سَمِعت صَوتا فَقَالَت: صه تُرِيدُ نَفسهَا ثمَّ تسمعت فَسمِعت صَوتا أَيْضا فَقَالَت: قد اسمعت ان كَانَ عنْدك غواث - فَإِذا هِيَ بِالْملكِ مَوضِع زَمْزَم فنجت بعقبه - أَو قَالَ بجناحه - حَتَّى ظهر المَاء فَجعلت تخوضه بِيَدِهَا وتغرف من المَاء فِي سقائها وَهِي تَفُور بَعْدَمَا تغرف
Merve'nin üzerine çıktığında bir ses işitti; kendi kendine "Sus!" dedi. Sonra kulak kabarttı, yine bir ses işitti ve: "Eğer bir yardımın varsa bana sesini duyurdun!" dedi. Bir de baktı ki Zemzem'in olduğu yerde melek duruyor. Melek topuğuyla -veya kanadıyla- yeri eşti, nihayet su ortaya çıktı. Kadın eliyle suyun etrafını havuz yapmaya ve kırbasına sudan avuç avuç doldurmaya başladı. O doldurdukça su kaynamaya devam ediyordu.
قَالَ ابْن عَبَّاس: قَالَ النَّبِي ﷺ يرحم الله أم اسماعيل لَو تركت زَمْزَم - أَو قَالَ - لَو لم تغرف من المَاء لكَانَتْ زَمْزَم عينا معينا فَشَرِبت وأرضعت وَلَدهَا
İbn Abbâs dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah İsmâîl'in annesine rahmet etsin; eğer Zemzem'i bıraksaydı -veya sudan avuçlamasaydı- Zemzem akıp giden bir pınar olurdu" buyurdu. Kadın [o sudan] içti ve çocuğunu emzirdi.
فَقَالَ لَهَا الْملك: لاتخافي الضَّيْعَة فَإِن هَهُنَا بَيْتا لله ﷿ يبنيه هَذَا الْغُلَام وَأَبوهُ وَأَن الله لَا يضيع أَهله وَكَانَ الْبَيْت مرتفعاً من الأَرْض كالرابية تَأتيه السُّيُول فتأخذ عَن يَمِينه وَعَن شِمَاله فَكَانَت كَذَلِك حَتَّى مرت بهم رفْقَة من جرهم أَو أهل بَيت من جرهم مُقْبِلين من طَرِيق كَذَا فنزلوا فِي أَسْفَل مَكَّة فَرَأَوْا طائراً عائفاً فَقَالُوا: إِن هَذَا الطَّائِر ليدور على المَاء لعهدنا بِهَذَا الْوَادي وَمَا فِيهِ مَاء
Melek ona: "Zayi olmaktan korkmayın! Zira şurada Allah Azze ve Celle'nin bir evi vardır; onu bu çocuk ile babası inşa edecektir. Allah kendi ehlini asla zayi etmez" dedi. Beyt, tepe gibi yerden yüksekteydi; seller geliyor, onun sağından ve solundan akıp gidiyordu. Cürhüm kabilesinden bir kafile -veya Cürhüm'den bir hane halkı- filan yoldan gelip Mekke'nin aşağısına konaklayıncaya kadar durum böyle devam etti. Derken havada daire çizen bir kuş gördüler ve: "Şüphesiz bu kuş suyun üzerinde dönüyor; hâlbuki bildiğimiz kadarıyla bu vadide su yoktur" dediler.
فأرسلوا جَريا أَو جريين فَإِذا هم بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ: وَأم اسماعيل عِنْد المَاء فَقَالُوا بِهِ: أَتَأْذَنِينَ لنا أَن ننزل عنْدك قَالَت: نعم وَلَكِن لَا حق لكم فِي المَاء قَالُوا: نعم
Bir veya iki elçi gönderdiler; vardıklarında suyun başında idiler. Geri dönüp onlara suyu haber verdiler, bunun üzerine geldiler. Dedi ki: İsmâîl'in annesi de suyun başındaydı. Ona: "Yanında konaklamamıza izin verir misin?" dediler. Kadın: "Evet, fakat suda hiçbir hakkınız yoktur" dedi. Onlar da: "Evet" dediler.
قَالَ ابْن عَبَّاس قَالَ النَّبِي ﷺ فألفى ذَلِك أم اسماعيل وَهِي تحب الْأنس
İbn Abbâs dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu durum insanlarla bir arada olmayı seven İsmâîl'in annesinin tam istediği gibi oldu" buyurdu.
فنزلوا وَأَرْسلُوا إِلَى أَهْليهمْ فنزلوا مَعَه حَتَّى إِذا كَانَ بهَا أهل أَبْيَات مِنْهُم وشب الْغُلَام وَتعلم الْعَرَبيَّة مِنْهُم وأنفسهم وأعجبهم حِين شب فلمّا أدْرك زوجوه امْرَأَة مِنْهُم وَمَاتَتْ أم اسماعيل فجَاء إِبْرَاهِيم بَعْدَمَا تزوج اسماعيل يطالع تركته فَلم يجد اسماعيل فَسَأَلَ زَوجته عَنهُ
Konakladılar ve ailelerine haber gönderdiler; onlar da gelip yanlarında konakladılar. Nihayet orada onlardan birkaç hane halkı oluştu. Çocuk büyüdü, onlardan Arapçayı öğrendi; büyüdüğü zaman onların en kıymetlisi oldu ve onların çok hoşuna gitti. Ergenlik çağına erince onu kendilerinden bir kadınla evlendirdiler. İsmâîl'in annesi vefat etti. İbrâhîm, İsmâîl evlendikten sonra geride bıraktığı ailesinin durumunu görmek için geldi; İsmâîl'i bulamadı ve hanımına onu sordu.
فَقَالَت: خرج يَبْتَغِي لنا
Kadın: "Bize rızık aramaya çıktı" dedi.
ثمَّ سَأَلَهَا عَن عيشهم وهيئتهم فَقَالَت: نَحن بشر فِي ضيق وَشدَّة وَشَكتْ إِلَيْهِ قَالَ: إِذا جَاءَ زَوجك فاقرئي ﵇ وَقَوْلِي لَهُ يُغير عتبَة بَابه
Sonra geçimlerini ve durumlarını sordu; kadın: "Biz kötü durumdayız, darlık ve sıkıntı içindeyiz" dedi ve ona şikâyette bulundu. İbrâhîm: "Kocan geldiğinde ona selam söyle ve kapısının eşiğini değiştirmesini söyle" dedi.
فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيل كَأَنَّهُ آنس شَيْئا فَقَالَ: هَل جَاءَكُم من أحد قَالَت: نعم
İsmâîl geldiğinde sanki bir şey hissetmiş gibi: "Size kimse geldi mi?" dedi. Kadın: "Evet" dedi.
جَاءَنَا شيخ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنِي عَنْك فَأَخْبَرته وسألني كَيفَ عيشنا فَأَخْبَرته أَنا فِي جهد وَشدَّة
"Bize şöyle şöyle bir ihtiyar geldi; bana seni sordu, haber verdim. Geçimimizin nasıl olduğunu sordu; sıkıntı ve darlık içinde olduğumuzu haber verdim."
قَالَ: فَهَل أَوْصَاك بِشَيْء قَالَت: نعم أَمرنِي أَن أقرىء عَلَيْك السَّلَام وَيَقُول: غير عتبَة بابك
İsmâîl: "Sana bir şey tembih etti mi?" dedi. Kadın: "Evet, sana selam söylememi ve 'Kapının eşiğini değiştir' dememi emretti" dedi.
قَالَ: ذَاك أبي وَأَمرَنِي أَن أُفَارِقك فالحقي بأهلك فَطلقهَا وتزوّج مِنْهُم أُخْرَى فَلبث عَنْهُم إِبْرَاهِيم مَا شَاءَ الله ثمَّ أَتَاهُم بعد ذَلِك فَلم يجده فَدخل على امْرَأَته فَسَأَلَهَا عَنهُ فَقَالَت: خرج يَبْتَغِي لنا
İsmâîl: "O babamdı; bana senden ayrılmamı emretmiş. Ailenin yanına dön" dedi ve onu boşadı. Onlardan başka bir kadınla evlendi. İbrâhîm, Allah'ın dilediği bir müddet onlardan uzak kaldı; sonra onların yanına geldi fakat onu bulamadı. Hanımının yanına girip ona İsmâîl'i sordu. Kadın: "Bize rızık aramaya çıktı" dedi.
قَالَ: كَيفَ أَنْتُم وسألها عَن عيشهم وهيئتهم فَقَالَت: نَحن بِخَير وسعة وأثنت على الله
İbrâhîm: "Nasılsınız?" dedi ve ona geçimlerini ve durumlarını sordu. Kadın: "Biz hayır ve bolluk içindeyiz" dedi ve Allah'a övgüde bulundu.
فَقَالَ: مَا طَعَامكُمْ قَالَت: اللَّحْم
İbrâhîm: "Yiyeceğiniz nedir?" dedi. Kadın: "Et" dedi.
قَالَ: فَمَا شرابكم فَقَالَت: المَاء
İbrâhîm: "İçeceğiniz nedir?" dedi. Kadın: "Su" dedi.
فَقَالَ: اللَّهُمَّ بَارك لَهُم فِي اللَّحْم وَالْمَاء
Bunun üzerine İbrâhîm: "Allahım! Onlara ette ve suda bereket ver" dedi.
قَالَ النَّبِي ﷺ وَلم يكن لَهُم يَوْمئِذٍ حب وَلَو كَانَ لَهُم حب لدعا لَهُم فِيهِ
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "O gün onların hububatı yoktu; eğer hububatları olsaydı onda da [bereket vermesi için] onlara dua ederdi."
قَالَ: فهما لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أحد بِغَيْر مَكَّة إِلَّا لم يوافقاه قَالَ: فَإِذا جَاءَ زَوجك فاقرئي ﵇ ومريه يثبت عتبَة بَابه
Dedi ki: "Mekke dışında kim bu ikisiyle baş başa kalsa bunlar ona uymaz [sağlığına iyi gelmez]." İbrâhîm: "Kocan geldiğinde ona selam söyle ve kapısının eşiğini sabit tutmasını emret" dedi.
فَلَمَّا جَاءَ اسماعيل قَالَ: هَل أَتَاكُم من أحد قَالَت: نعم أَتَانَا شيخ حسن الْهَيْئَة وأثنت عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْك فَأَخْبَرته وسألني كَيفَ عيشنا فَأَخْبَرته أَنا بِخَير
İsmâîl geldiğinde: "Size kimse geldi mi?" dedi. Kadın: "Evet, bize güzel görünüşlü bir ihtiyar geldi" deyip onu övdü ve: "Bana seni sordu, haber verdim. Geçimimizin nasıl olduğunu sordu; iyi durumda olduğumuzu haber verdim" dedi.
قَالَ: أما أَوْصَاك بِشَيْء قَالَت: نعم وَهُوَ يقْرَأ السَّلَام ويأمرك أَن تثبت عتبَة بابك قَالَ: ذَاك أبي وَأَنت العتبة فَأمرنِي أَن أمسكك
İsmâîl: "Sana bir şey tembih etti mi?" dedi. Kadın: "Evet, sana selam söylüyor ve kapının eşiğini sabit tutmanı emrediyor" dedi. İsmâîl: "O babamdı; eşik de sensin. Bana seni [nikâhımda] tutmamı emretti" dedi.
ثمَّ لبث عَنْهُم مَا شَاءَ الله ثمَّ جَاءَ بعد ذَلِك واسماعيل يبري نبْلًا تَحت دوحة قَرِيبا من زَمْزَم فَمَا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فصنعا كَمَا يصنع الْوَلَد بالوالد وَالْوَالِد بِالْوَلَدِ ثمَّ قَالَ: يَا اسماعيل إِن الله أَمرنِي بِأَمْر
Sonra İbrâhîm, Allah'ın dilediği bir müddet onlardan uzak kaldı. Daha sonra geldiğinde İsmâîl Zemzem'in yakınındaki büyük bir ağacın altında ok yontuyordu. Onu görünce hemen yanına kalktı; bir evladın babasına, bir babanın evladına yaptığı gibi [kucaklaşıp] davrandılar. Sonra İbrâhîm: "Ey İsmâîl! Şüphesiz Allah bana bir emir verdi" dedi.
قَالَ: فَاصْنَعْ مَا أَمرك
İsmâîl: "Sana emrettiği şeyi yap" dedi.
قَالَ: وتعينني
İbrâhîm: "Bana yardım eder misin?" dedi.
قَالَ: وأعينك
İsmâîl: "Sana yardım ederim" dedi.
قَالَ: فَإِن الله أَمرنِي أَن أبني هَهُنَا بَيْتا وَأَشَارَ إِلَى أكمة مُرْتَفعَة على مَا حولهَا قَالَ: فَعِنْدَ ذَلِك رفع الْقَوَاعِد من الْبَيْت فَجعل اسماعيل يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيم يَبْنِي حَتَّى إِذا ارْتَفع الْبناء جَاءَ بِهَذَا الْحجر فَوَضعه لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي واسماعيل يناوله الْحِجَارَة وهما يَقُولَانِ: رَبنَا تقبل منا إِنَّك أَنْت السَّمِيع الْعَلِيم
İbrâhîm: "Şüphesiz Allah bana şurada bir ev yapmamı emretti" dedi ve çevresinden yüksekte olan bir tepeciğe işaret etti. Dedi ki: İşte o zaman Beyt'in temellerini yükselttiler. İsmâîl taş getiriyor, İbrâhîm de inşa ediyordu. Nihayet bina yükselince bu taşı getirip onun için koydu; İbrâhîm onun üzerine çıkıp inşa etmeye devam etti, İsmâîl de ona taş uzatıyordu ve her ikisi şöyle diyorlardı: {رَبنَا تقبل منا إِنَّك أَنْت السَّمِيع الْعَلِيم} “Rabbimiz! Bizden kabul buyur; şüphesiz Sen, her şeyi hakkıyla işiten, her şeyi hakkıyla bilensin.”
قَالَ معمر: وَسمعت رجلا يَقُول: كَانَ إِبْرَاهِيم يَأْتِيهم على الْبراق قَالَ معمر: وَسمعت رجلا يذكر أَنَّهُمَا حِين التقيا بكيا حَتَّى أجابتهما الطير
Ma'mer dedi ki: Bir adamın şöyle dediğini işittim: "İbrâhîm onların yanına Burak üzerinde geliyordu." Ma'mer dedi ki: Yine bir adamın, ikisi karşılaştıklarında kuşlar bile kendilerine karşılık verinceye kadar ağladıklarını zikrettiğini işittim.
وَأخرج ابْن سعد فِي الطَّبَقَات عَن أبي جهم بن حُذَيْفَة بن غَانِم قَالَ: أوحى الله ﷿ إِلَى إِبْرَاهِيم يَأْمُرهُ بِالْمَسِيرِ إِلَى بَلَده الْحَرَام فَركب إِبْرَاهِيم الْبراق وَجعل اسماعيل أَمَامه وَهُوَ ابْن سِتِّينَ وَهَاجَر خَلفه وَمَعَهُ جِبْرِيل ﵇ يدله على مَوضِع
İbn Sa'd Tabakât'ta Ebû Cehm b. Huzeyfe b. Gânim'den nakletti: O şöyle dedi: Allah Azze ve Celle, İbrâhîm'e Harem beldesine gitmesini emrederek vahyetti. Bunun üzerine İbrâhîm Burak'a bindi; kendisi altmış yaşındayken İsmâîl'i önüne, Hâcer'i de arkasına aldı; Cebrâîl aleyhisselâm da onunla birlikte olup ona yerini gösteriyordu.
@ ٣٠٧ الْبَيْت حَتَّى قدم بِهِ مَكَّة فَأنْزل اسماعيل وَأمه إِلَى جَانب الْبَيْت ثمَّ انْصَرف إِبْرَاهِيم إِلَى الشَّام ثمَّ أوحى الله إِلَى إِبْرَاهِيم أَن يَبْنِي الْبَيْت وَهُوَ يَوْمئِذٍ ابْن مائَة سنة واسماعيل يَوْمئِذٍ ابْن ثَلَاثِينَ فبناه مَعَه وَتُوفِّي اسماعيل بعد أَبِيه فَدفن دَاخل الْحجر مِمَّا يَلِي الْكَعْبَة مَعَ أمه هَاجر وَولي ثَابت بن اسماعيل الْبَيْت بعد أَبِيه مَعَ أَخْوَاله جرهم
@ 307 Beyt'in yerini göstererek nihayet onu Mekke'ye getirdi; İsmâîl ile annesini Beyt'in yanına indirdi. Sonra İbrâhîm Şam'a döndü. Daha sonra Allah, İbrâhîm'e Beyt'i inşa etmesini vahyetti; o gün kendisi yüz yaşında, İsmâîl ise otuz yaşındaydı. Böylece Beyt'i onunla birlikte inşa etti. İsmâîl babasından sonra vefat etti ve Kâbe'ye bitişik olan Hicr'in içine, annesi Hâcer'in yanına defnedildi. Babasından sonra Beyt'in idaresini dayıları Cürhümlülerle birlikte İsmâîl'in oğlu Sâbit üstlendi.
وَأخرج الديلمي عَن عَليّ عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت} الْآيَة
Deylemî, Ali'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den: {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت} “Hani İbrâhîm, Beyt'in temellerini yükseltiyordu...” ayeti hakkında nakletti:
قَالَ جَاءَت سَحَابَة على تربيع الْبَيْت لَهَا رَأس تَتَكَلَّم ارْتِفَاع الْبَيْت على تربيعي فرفعاه على تربيعها
Şöyle buyurdu: "Beyt'in dört köşe şekli üzere konuşan bir başı olan bir bulut geldi [ve]: 'Beyt'in yüksekliği benim dört köşe şeklim üzeredir' dedi; böylece ikisi Beyt'i onun dört köşe şekli üzerine yükselttiler."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وايحق بن رَاهَوَيْه فِي مُسْنده وَعبد بن حميد والحرث بن أبي أُسَامَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم والأزرقي وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق خَالِد بن عرْعرة عَن عَليّ بن أبي طَالب
İbn Ebî Şeybe, İshâk b. Râhûye Müsned'inde, Abd b. Humeyd, el-Hâris b. Ebî Üsâme, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, el-Ezrakî, Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Delâil'de el-Beyhakî, Hâlid b. Ar'ara yoluyla Ali b. Ebî Tâlib'den naklettiler:
أَن رجلا قَالَ لَهُ: أَلا تُخبرنِي عَن الْبَيْت أهوَ أول بَيت وضع فِي الأَرْض قَالَ: لَا وَلكنه أول بَيت وضع للنَّاس فِيهِ الْبركَة وَالْهدى ومقلم إِبْرَاهِيم وَمن دخله كَانَ آمنا ثمَّ حدث أَن إِبْرَاهِيم لما أَمر بِبِنَاء الْبَيْت ضَاقَ بِهِ ذرعاً فَلم يدر كَيفَ يبنيه فَأرْسل الله إِلَيْهِ السكينَة - وَهِي ريح خجوج وَلها رأسان - فتطوّقت لَهُ على مَوضِع الْبَيْت وَأمر إِبْرَاهِيم أَن يَبْنِي حَيْثُ تَسْتَقِر السكينَة فَبنى إِبْرَاهِيم فلمّا بلغ مَوضِع الْحجر قَالَ لاسماعيل: اذْهَبْ فالتمس لي حجرا أَضَعهُ هَهُنَا
Bir adam ona: "Bana Beyt'ten haber verir misin, o yeryüzüne konulan ilk ev midir?" dedi. Ali: "Hayır; fakat o, insanlar için içinde bereket, hidayet ve Makâm-ı İbrâhîm bulunan ve içine girenin güvende olduğu konulmuş ilk evdir" dedi. Sonra anlattı ki: İbrâhîm'e Beyt'i inşa etmesi emredilince bu iş ona zor geldi ve onu nasıl inşa edeceğini bilemedi. Bunun üzerine Allah ona sekîneyi gönderdi -sekîne iki başlı, hızlı esen bir rüzgârdı- ve Beyt'in bulunduğu yeri halka gibi kuşattı. İbrâhîm'e sekînenin durduğu yer üzerine inşa etmesi emredildi. İbrâhîm de inşa etti. Taşın konulacağı yere gelince İsmâîl'e: "Git de buraya koymam için bana bir taş ara" dedi.
فَذهب اسماعيل يطوف فِي الْجبَال فَنزل جِبْرِيل بِالْحجرِ فَوَضعه فجَاء اسماعيل فَقَالَ: من أَيْن هَذَا الْحجر قَالَ: جَاءَ بِهِ من لم يتكل على بنائي وَلَا بنائك فَلبث مَا شَاءَ الله أَن يلبث ثمَّ انْهَدم فبنته العمالقة ثمَّ انْهَدم فبنته جرهم ثمَّ انْهَدم فبنته قُرَيْش فَلَمَّا أَرَادوا أَن يضعوا الْحجر تشاحنوا فِي وَضعه فَقَالُوا: أول من يخرج من هَذَا الْبَاب فَهُوَ يَضَعهُ فَخرج رَسُول الله ﷺ من قبل بَاب بني شيبَة فَأمر بِثَوْب فَبسط فَأخذ الْحجر فَوَضعه فِي وَسطه وَأمر من كل فَخذ من أفخاذ قُرَيْش رجلا يَأْخُذ بناية الثَّوْب فَرَفَعُوهُ فَأَخذه رَسُول الله ﷺ بِيَدِهِ فَوَضعه فِي مَوْضِعه
İsmâîl dağlarda aramak üzere gitti; o sırada Cebrâîl taşı getirip koydu. İsmâîl gelince: "Bu taş nereden geldi?" dedi. İbrâhîm: "Onu, benim binama da senin binana da muhtaç olmayan Zat getirdi" dedi. Allah'ın dilediği bir müddet öylece kaldı; sonra yıkıldı ve onu Amâlika inşa etti. Sonra tekrar yıkıldı ve onu Cürhüm inşa etti. Sonra tekrar yıkıldı ve Kureyş inşa etti. [Hacerülesved'i] koymak istediklerinde onu koyma hususunda çekiştiler ve: "Şu kapıdan ilk çıkan kimse onu koysun" dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Benî Şeybe kapısı tarafından çıktı. Bir örtü getirilmesini istedi ve örtü serildi; taşı alıp ortasına koydu ve Kureyş'in her kabilesinden bir adamın örtünün bir ucundan tutmasını emretti. Onu kaldırdılar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de taşı eliyle alıp yerine koydu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والأزرقي وَالْحَاكِم من طَرِيق سعيد بن الْمسيب عَن عَليّ قَالَ: أقبل إِبْرَاهِيم على أرمينية وَمَعَهُ السكينَة تدله على مَوضِع الْبَيْت كَمَا تبني العنكبوت بَيتهَا فحفر من تَحت السكينَة فأبدى عَن قَوَاعِد الْبَيْت مَا يُحَرك الْقَاعِدَة مِنْهَا دون ثَلَاثِينَ رجلا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Ezrakî ve Hâkim, Saîd b. el-Müseyyeb yoluyla Ali'den nakletti: O şöyle dedi: "İbrâhîm yanında örümceğin evini yapması gibi Beyt'in yerini ona gösteren sekîne ile birlikte Ermeniyye tarafından geldi. Sekînenin altını kazdı ve Beyt'in öyle temellerini ortaya çıkardı ki, o temellerden birini otuz kişiden azı kıpırdatamazdı."
قلت: يَا أَبَا مُحَمَّد فان الله يَقُول {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت} قَالَ: كَانَ ذَلِك بعد
[Râvi dedi ki:] "Ey Ebû Muhammed! Allah: {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت} “Hani İbrâhîm Beyt'in temellerini yükseltiyordu...” buyuruyor?" dedim. O da: "Bu daha sonraydı" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس فِي وقله {يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد} قَالَ: الْقَوَاعِد الَّتِي كَانَت قَوَاعِد الْبَيْت قبل ذَلِك
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan, {يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد} “İbrâhîm temelleri yükseltiyor” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Daha önce Beyt'in temelleri olan temellerdir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والجندي عَن عَطاء قَالَ: قَالَ آدم: أَي رب مَا لي لَا أسمع أصوات الْمَلَائِكَة قَالَ: لخطيئتك وَلَكِن اهبط إِلَى الأَرْض فَابْن لي بَيْتا ثن احفف بِهِ كَمَا رَأَيْت الْمَلَائِكَة تحف ببيتي الَّذِي فِي السَّمَاء فَزعم النَّاس أَنه بناه من خَمْسَة جبال
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Cündî, Atâ'dan nakletti: O şöyle dedi: Âdem: "Ey Rabbim! Bana ne oluyor ki meleklerin seslerini işitemiyorum?" dedi. Allah: "İşlediğin hatandan dolayıdır. Fakat yeryüzüne in ve Benim için bir ev yap, sonra gökteki Evim'in etrafını meleklerin tavaf ettiğini gördüğün gibi sen de onun etrafını tavaf et" buyurdu. İnsanlar onun bu evi beş dağdan inşa ettiğini ileri sürmüşlerdir:
من حراء ولبنان وطورزيتا وطورسينا والجودي فَكَانَ هَذَا بِنَاء آدم حَتَّى بناه إِبْرَاهِيم بعده
Hırâ, Lübnan, Tûrizeytâ, Tûrisînâ ve Cûdî. Âdem'in inşası buydu; nihayet ondan sonra onu İbrâhîm inşa etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: لما أهبط الله آدم من الْجنَّة قَالَ: إِنِّي مهبط مَعَك بَيْتا يُطَاف حوله كَمَا يكاف حول عَرْشِي وَيصلى عِنْده كَمَا يصلى عِنْد عَرْشِي فَلَمَّا كَانَ زمن الطوفان رَفعه الله إِلَيْهِ فَكَانَت الْأَنْبِيَاء يحجونه وَلَا يعلمُونَ مَكَانَهُ حَتَّى بوّأه الله بعد لإِبراهيم وأعلمه مَكَانَهُ فبناه من خَمْسَة جبال: حراء ولبنان وثيبر وجبل الطّور وجبل الْحمر وَهُوَ جبل بِبَيْت الْمُقَدّس
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan nakletti: O şöyle dedi: Allah Âdem'i cennetten indirdiğinde: "Ben seninle birlikte, Arş'ımın etrafı tavaf edildiği gibi etrafı tavaf edilecek ve Arş'ımın yanında namaz kılındığı gibi yanında namaz kılınacak bir ev indiriyorum" buyurdu. Tûfân zamanı olunca Allah onu Kendi katına yükseltti. Peygamberler onun yerine haccediyorlar fakat yerini bilmiyorlardı. Nihayet daha sonra Allah onun yerini İbrâhîm'e hazırlayıp yerini bildirdi. İbrâhîm de onu beş dağdan inşa etti: Hırâ, Lübnan, Sebîr, Tûr Dağı ve Beytülmakdis'teki bir dağ olan Cebelü'l-Humur.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: وضع الْبَيْت على أَرْكَان المَاء على أَرْبَعَة قبل أَن تخلق الدُّنْيَا بألفي عَام ثمَّ دحيت الأَرْض من تَحت الْبَيْت
İbn Cerîr ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: "Beyt, dünya yaratılmadan iki bin yıl önce suyun dört rüknü üzerine konuldu; sonra yeryüzü Beyt'in altından döşendi."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق والأزرقي فِي تَارِيخ مَكَّة والجندي عَن مُجَاهِد قَالَ: خلق الله مَوضِع الْبَيْت الْحَرَام من قبل أَن يخلق شَيْئا من الأَرْض بألفي سنة وأركانه فِي الأَرْض السَّابِعَة
Abdürrezzâk, Târîhu Mekke'de el-Ezrakî ve el-Cündî, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: "Allah, Beytü'l-Harâm'ın yerini yeryüzünden hiçbir şeyi yaratmadan iki bin yıl önce yarattı; onun temelleri ise yedinci yerdedir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن علياء بن أَحْمَر أَن ذَا القرنين قدم مَكَّة فَوجدَ إِبْرَاهِيم واسماعيل يبنيان قَوَاعِد الْبَيْت من خَمْسَة جبال فَقَالَ: مَا لَكمَا ولأرضي فَقَالَا: نَحن عَبْدَانِ مأموران أمرنَا بِبِنَاء هَذِه الْكَعْبَة
İbn Ebî Hâtim, Ulyâ b. Ahmer'den nakletti: Zülkarneyn Mekke'ye geldi ve İbrâhîm ile İsmâîl'i Beyt'in temellerini beş dağdan inşa ederken buldu. Bunun üzerine: "Benim toprağımda ne yapıyorsunuz?" dedi. İkisi: "Biz emredilmiş iki kuluz; bu Kâbe'yi inşa etmekle emrolunduk" dediler.
قَالَ: فهاتا بِالْبَيِّنَةِ على مَا تدعيان
Zülkarneyn: "Öyleyse iddia ettiğiniz şeye dair bir delil getirin" dedi.
فَقَامَ خَمْسَة أكباش فَقُلْنَ: نَحن نشْهد أَن اسماعيل وَإِبْرَاهِيم عَبْدَانِ مأموران أمرا بِبِنَاء هَذِه الْكَعْبَة فَقَالَ: قد رضيت وسلمت ثمَّ مضى
Bunun üzerine beş koç ayağa kalkıp: "Biz şahitlik ederiz ki İsmâîl ve İbrâhîm emredilmiş iki kuldur, bu Kâbe'yi inşa etmekle emrolunmuşlardır" dediler. Zülkarneyn: "Razı oldum ve teslim oldum" dedi, sonra çekip gitti.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن الْحرم حرم بحياله إِلَى الْعَرْش وَذكر لنا أَن الْبَيْت هَبَط مَعَ آدم حِين هَبَط قَالَ الله لَهُ: اهبط مَعَك بَيْتِي يُطَاف
İbn Cerîr, Katâde'den nakletti: Bize nakledildiğine göre Harem, Arş'a kadar tam onun hizasınca haram kılınmıştır. Bize yine nakledildiğine göre, Beyt Âdem indiği vakit onunla birlikte inmiş ve Allah ona şöyle buyurmuştur: "Benimle birlikte Arş'ımın etrafı tavaf edildiği
حوله كَمَا يُطَاف حول عَرْشِي فَطَافَ آدم حوله وَمن كَانَ بعده من الْمُؤمنِينَ حَتَّى إِذا كَانَ زمن الطوفان حِين أغرق الله قوم نوح رَفعه وطهره فَلم تصبه عُقُوبَة أهل الأَرْض فتتبع مِنْهُ آدم أثرا فبناه على أساس قديم كَانَ قبله
gibi etrafı tavaf edilecek Evim seninle birlikte inmektedir." Bunun üzerine Âdem ve ondan sonra gelen müminler onun etrafını tavaf ettiler. Nihayet Allah'ın Nûh kavmini boğduğu Tûfân zamanı gelince [Allah] onu yükseltti ve temiz kıldı; böylece yeryüzü halkının cezası ona isabet etmedi. Sonra Âdem ondan kalan bir izin peşine düştü ve onu kendisinden önceki kadim bir temel üzerine inşa etti.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُجَاهِد قَالَ: بني الْبَيْت من أَرْبَعَة جبال
İbn Asâkir, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Beyt dört dağdan inşa edildi:
من حراء وطورزيتا وطورسينا ولبنان
Hırâ, Tûrizeytâ, Tûrisînâ ve Lübnan'dan.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن السّديّ قَالَ: خرج آدم من الْجنَّة وَمَعَهُ حجر فِي يَده وورق فِي الْكَفّ الآخر فَبَثَّ الْوَرق فِي الْهِنْد فَمِنْهُ مَا ترَوْنَ من الطّيب وَأما الْحجر فَكَانَ ياقوتة بَيْضَاء يستضاء بهَا فَلَمَّا بنى إِبْرَاهِيم الْبَيْت فَبلغ مَوضِع الْحجر قَالَ لاسماعيل: ائْتِنِي بِحجر أَضَعهُ هَهُنَا فَأَتَاهُ بِحجر من الْجَبَل فَقَالَ: غير هَذَا
el-Beyhakî ed-Delâil'de es-Süddî'den nakletti: O şöyle dedi: Âdem cennetten elinde bir taş ve diğer avucunda da yapraklar olduğu halde çıktı. O yaprakları Hindistan'a saçtı; işte gördüğünüz güzel kokular bundandır. Taşa gelince, o kendisinden aydınlanılan beyaz bir yakuttu. İbrâhîm Beyt'i inşa edip taşın konulacağı yere gelince İsmâîl'e: "Bana şuraya koyacağım bir taş getir" dedi. O da ona dağdan bir taş getirdi; İbrâhîm: "Bundan başkasını [getir]" dedi.
فَرده مرَارًا لَا يرضى مَا يَأْتِيهِ بِهِ فَذهب مرّة وَجَاء جِبْرِيل ﵇ بِحجر من الْهِنْد الَّذِي خرج بِهِ آدم من الْجنَّة فَوَضعه فَلَمَّا جَاءَ اسماعيل قَالَ: من جَاءَك بِهَذَا قَالَ: من هُوَ أنشط مِنْك
Onu defalarca geri çevirdi, getirdiği taşlardan hoşnut olmadı. [İsmâîl bir taş aramak üzere] bir defa daha gittiğinde Cibrîl (aleyhisselâm) Âdem'in cennetten beraberinde çıkardığı Hindistan'daki taş ile geldi ve onu koydu. İsmâîl geldiğinde: "Bunu sana kim getirdi?" dedi. [İbrâhîm]: "Senden daha gayretli olan biri" dedi.
وَأخرج الثَّعْلَبِيّ قَالَ: سَمِعت أَبَا الْقَاسِم الْحسن بن مُحَمَّد بن حبيب يَقُول: سَمِعت أَبَا بكر مُحَمَّد بن مُحَمَّد بن أَحْمد الْقطَّان الْبَلْخِي وَكَانَ عَالما بِالْقُرْآنِ يَقُول: كَانَ إِبْرَاهِيم ﵇ يتَكَلَّم بالسُّرْيَانيَّة وَإِسْمَاعِيل ﵇ يتَكَلَّم بِالْعَرَبِيَّةِ وكل وَاحِد مِنْهُمَا يعرف مَا يَقُول صَاحبه وَلَا يُمكنهُ التفوّه بِهِ فَكَانَ إِبْرَاهِيم يَقُول لإِسماعيل: هَل لي كثيباً - يَعْنِي ناولني حجرا - وَيَقُول لَهُ اسماعيل: هاك الْحجر فَخذه
es-Sa‘lebî nakletti: Ebu'l-Kāsım el-Hasen b. Muhammed b. Habîb'in şöyle dediğini işittim: Kur'an konusunda âlim olan Ebû Bekr Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-Kattân el-Belhî'nin şöyle dediğini işittim: İbrâhîm (aleyhisselâm) Süryanice konuşur, İsmâîl (aleyhisselâm) ise Arapça konuşurdu. Her biri arkadaşının ne söylediğini anlar fakat onu telaffuz edemezdi. İbrâhîm İsmâîl'e [kendi dilinde]: "Hel lî kesîben" -yani bana bir taş uzat- der; İsmâîl de ona: "Al taşı, tut" derdi.
قَالَ: فَبَقيَ مَوضِع حجر فَذهب إِسْمَاعِيل يبغيه فجَاء جِبْرِيل ﵇ بِحجر من السَّمَاء فَأتى إِسْمَاعِيل وَقد ركب إِبْرَاهِيم الْحجر فِي مَوْضِعه فَقَالَ: يَا أَبَت من أَتَاك بِهَذَا قَالَ: أَتَانِي من لم يتكل على بنائك فأتما الْبَيْت
Dedi ki: Bir taş yeri boş kaldı. İsmâîl onu aramak için gitti. Bu sırada Cibrîl (aleyhisselâm) gökten bir taş getirdi. İsmâîl döndüğünde İbrâhîm taşı yerine oturtmuştu. [İsmâîl]: "Ey babacığım! Bunu sana kim getirdi?" dedi. [İbrâhîm]: "Bunu bana senin inşaatına güvenip dayanmayan zat getirdi" dedi ve ikisi Beyt'i tamamladılar.
فَذَلِك قَوْله ﷿ {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل}
İşte bu, Azîz ve Celîl olan [Allah]'ın: {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل} “Hani İbrâhim, İsmâil ile birlikte o Ev’in temellerini yükseltiyordu...” ayetidir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن شهَاب قَالَ لما بلغ رَسُول الله ﷺ الْحلم أجمرت امْرَأَة الْكَعْبَة فطارت شرارة من مجمرتها فِي ثِيَاب الْكَعْبَة فاحترقت فهدموها حَتَّى إِذا بنوها فبلغوا مَوضِع الرُّكْن اختصمت قُرَيْش فِي الرُّكْن أَي الْقَبَائِل تلِي رَفعه فَقَالُوا: تَعَالَوْا نحكم أول من يطلع علينا
el-Beyhakî, İbn Şihâb'dan nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ergenlik çağına ulaştığında, bir kadın Kâbe'ye buhur yakıyordu. Buhurdanlığından sıçrayan bir kıvılcım Kâbe'nin örtülerine isabet etti ve Kâbe yandı. Bunun üzerine onu yıktılar. Yeniden inşa edip Rükn'ün konulacağı yere geldiklerinde, Kureyş rüknün kaldırılması hususunda kabilelerden hangisinin bunu üstleneceği konusunda ihtilafa düştü. Dediler ki: "Gelin, üzerimize ilk çıkıp gelecek kişiyi hakem yapalım."
فطلع رَسُول الله ﷺ وَهُوَ غُلَام عَلَيْهِ وشاح نمرة فحكموه فَأمر بالركن فَوضع فِي ثوب ثمَّ أخرج سيد كل قَبيلَة فَأعْطَاهُ نَاحيَة من الثَّوْب ثمَّ ارْتقى هُوَ فَرفعُوا إِلَيْهِ الرُّكْن فَكَانَ هُوَ يَضَعهُ ثمَّ طفق لَا يزْدَاد على
Üzerinde alaca bir ihram örtüsü bulunan bir genç olarak Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) çıkageldi. Onu hakem yaptılar. O, Rükn'ü emretti; rükn bir kumaşın içine konuldu. Sonra her kabilenin reisini çağırdı ve kumaşın bir köşesini ona verdi. Ardından kendisi yukarı çıktı; onlar Rükn'ü ona doğru kaldırdılar, onu yerine bizzat kendisi koydu. Sonra
الألسن إِلَّا رَضِي حَتَّى دَعوه الْأمين قبل أَن ينزل عَلَيْهِ الْوَحْي فطفقوا لَا ينحرون جزوراً إِلَّا التمسوه فيدعو لَهُم فِيهَا
diller sadece onun rızasını ve övgüsünü dile getirir oldu; hatta kendisine vahiy inmeden önce bile ona el-Emîn (güvenilir) dediler. Öyle ki ne zaman bir deve kurban edecek olsalar mutlaka ona başvurur, o da onlar için bereket duası ederdi.
وَأخرج أَبُو الْوَلِيد الْأَزْرَقِيّ فِي تَارِيخ مَكَّة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: قَالَ كَعْب الْأَحْبَار: كَانَت الْكَعْبَة غثاء على المَاء قبل أَن يخلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض بِأَرْبَعِينَ سنة وَمِنْهَا دحيت الأَرْض
Ebü'l-Velîd el-Ezrakî Târîhu Mekke'de Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti: Kâ‘bü'l-Ahbâr şöyle dedi: Kâbe, Allah gökleri ve yeri yaratmadan kırk yıl önce suyun üzerinde bir köpüktü ve yeryüzü ondan döşenip yayıldı.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: خلق الله هَذَا الْبَيْت قبل أَن يخلق شَيْئا من الْأَرْضين
el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Allah bu Beyt'i, yeryüzünün hiçbir parçasını yaratmadan önce yarattı.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما كَانَ الْعَرْش على المَاء قبل أَن يخلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض بعث الله تَعَالَى ريحًا هفافة فصفقت الرّيح المَاء فأبرزت عَن حَشَفَة فِي مَوضِع الْبَيْت كَأَنَّهَا قبَّة فدحا الله تَعَالَى الأَرْض من تحتهَا - فمادت ثمَّ مادت فأوتدها الله بالجبال فَكَانَ أول جبل وضع فِيهِ أَبُو قبيس فَلذَلِك سميت أم الْقرى
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Arş suyun üzerinde iken, Allah gökleri ve yeri yaratmadan önce, Yüce Allah hafif ve tatlı bir rüzgâr gönderdi. Rüzgâr suyu dalgalandırıp Beyt'in bulunduğu yerde kubbe gibi sert bir kara parçası açığa çıkardı. Yüce Allah yeryüzünü onun altından döşeyip yaydı; [yeryüzü] sallandı, sonra yine sallandı, derken Allah onu dağlarla sabitleştirdi. Yeryüzüne konulan ilk dağ Ebû Kubeys oldu; işte bu yüzden Mekke'ye Ümmü'l-Kurâ (şehirlerin anası) adı verildi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْبَيْت على أَرْبَعَة أَرْكَان فِي المَاء قبل أَن يخلق السَّمَوَات وَالْأَرْض فدحيت الأَرْض من تَحْتَهُ
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Beyt, gökler ve yer yaratılmadan önce suyun içinde dört rükün üzerindeydi; sonra yeryüzü onun altından döşendi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد قَالَ: دحيت الأَرْض من تَحت الْكَعْبَة
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Yeryüzü Kâbe'nin altından döşendi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَليّ بن الْحُسَيْن
el-Ezrakî, Ali b. el-Hüseyin'den nakletti:
إِن رجلا سَأَلَهُ مَا بَدْء هَذَا الطّواف بِهَذَا الْبَيْت لم كَانَ وأنى كَانَ وَحَيْثُ كَانَ فَقَالَ: اما بَدْء هَذَا الطّواف بِهَذَا الْبَيْت فَإِن الله تَعَالَى قَالَ للْمَلَائكَة (إِنِّي جَاهِل فِي الأَرْض خَليفَة) (الْبَقَرَة الْآيَة ٣٠) فَقَالَت: رب أَي خَليفَة من غَيرنَا مِمَّن يفْسد فِيهَا ويسفك الدِّمَاء ويتحاسدون ويتباغضون أَي رب اجْعَل ذَلِك الخليفه منا فَنحْن لَا نفسد فِيهَا وَلَا نسفك الدِّمَاء وَلَا نتباغض وَلَا نتحاسد وَلَا نتباغى وَنحن نُسَبِّح بحَمْدك ونقدس لَك ونطيعك وَلَا نَعْصِيك
Bir adam ona bu Beyt'in tavaf edilmesinin başlangıcını, niçin olduğunu, nasıl ve nerede başladığını sordu. O da şöyle dedi: Bu Beyt'in tavafının başlangıcına gelince; Yüce Allah meleklere: {(إِنِّي جَاهِل فِي الأَرْض خَليفَة)} “Ben yeryüzünde bir halife var edeceğim” (el-Bakara 30) buyurmuştu. Melekler: "Rabbimiz! Bizden başka orada bozgunculuk çıkaracak, kanlar dökecek, birbirine haset edip buğzedecek birini mi halife yapacaksın? Ey Rabbimiz! O halifeyi bizden kıl; zira biz orada bozgunculuk çıkarmayız, kan dökmez, birbirimize buğzetmez, haset etmez ve taşkınlık yapmayız. Biz seni hamdinle tesbih eder, seni takdis eder, sana itaat eder ve sana asla isyan etmeyiz" dediler.
قَالَ الله تَعَالَى (إِنِّي أعلم مَا لَا تعلمُونَ) (الْبَقَرَة الْآيَة ٣٠) قَالَ: فَظَنَنْت الْمَلَائِكَة أَن مَا قَالُوا رد على رَبهم ﷿ وَإنَّهُ قد غضب عَلَيْهِم من قَوْلهم فلاذوا بالعرش وَرفعُوا رؤوسهم وأشاروا بالأصابع يَتَضَرَّعُونَ ويبكون اشفاقاً لغضبه فطافوا بالعرش ثَلَاث سَاعَات فَنظر الله إِلَيْهِم فَنزلت الرَّحْمَة عَلَيْهِم فَوضع الله سُبْحَانَهُ تَحت الْعَرْش بَيْتا على أَربع أساطين من زبرجد وغشاهن بياقوتة حَمْرَاء وَسمي الْبَيْت الضراح ثمَّ قَالَ الله
Yüce Allah: {(إِنِّي أعلم مَا لَا تعلمُونَ)} “Ben sizin bilmediklerinizi bilirim” (el-Bakara 30) buyurdu. [Ali b. el-Hüseyin] dedi ki: Melekler söyledikleri sözün Rableri olan Azîz ve Celîl'e karşı bir itiraz olduğunu ve bu sözlerinden dolayı O'nun kendilerine gazap ettiğini düşündüler. Bunun üzerine Arş'a sığındılar, başlarını kaldırıp parmaklarıyla yalvararak ve O'nun gazabından korkup ağlayarak üç saat boyunca Arş'ı tavaf ettiler. Allah onlara nazar buyurdu ve üzerlerine rahmet indi. Sübhân olan Allah Arş'ın altına zebercettin dört direği üzerine bir ev koydu ve üzerlerini kırmızı bir yakutla örttü. Bu eve ed-Durâh adı verildi. Sonra Allah
للْمَلَائكَة: طوفوا بِهَذَا الْبَيْت ودعو الْعَرْش فطافت الْمَلَائِكَة بِالْبَيْتِ وَتركُوا الْعَرْش فَصَارَ أَهْون عَلَيْهِم وَهُوَ الْبَيْت الْمَعْمُور الَّذِي ذكره الله يدْخلهُ كل يَوْم وَلَيْلَة سَبْعُونَ ألف ملك لَا يعودون فِيهِ أبدا ثمَّ أَن الله تَعَالَى بعث مَلَائكَته فَقَالَ: ابْنُوا لي بَيْتا فِي الأَرْض بمثاله وَقدره فَأمر الله سُبْحَانَهُ من فِي الأَرْض من خلقه أَن يطوفوا بِهَذَا الْبَيْت كَمَا تَطوف أهل السَّمَاء بِالْبَيْتِ الْمَعْمُور
meleklere: "Bu Ev'i tavaf edin ve Arş'ı bırakın" buyurdu. Melekler de o Ev'i tavaf edip Arş'ı bıraktılar; böylece bu onlara daha kolay geldi. İşte o, Allah'ın zikrettiği el-Beytü'l-Ma‘mûr'dur ki oraya her gün ve gece yetmiş bin melek girer ve bir daha asla oraya geri dönmezler. Daha sonra Yüce Allah meleklerini gönderip: "Yeryüzünde benim için onun benzeri ve ölçüsünde bir ev inşa edin" buyurdu. Sübhân olan Allah yeryüzündeki kullarına, gök ehlinin el-Beytü'l-Ma‘mûr'u tavaf ettiği gibi bu Ev'i tavaf etmelerini emretti.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن لَيْث بن معَاذ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ هَذَا الْبَيْت خَامِس خَمْسَة عشر بَيْتا سَبْعَة مِنْهَا فِي السَّمَاء وَسَبْعَة مِنْهَا إِلَى تخوم الأَرْض السُّفْلى واعلاها الَّذِي يَلِي الْعَرْش الْبَيْت الْمَعْمُور لكل بَيت مِنْهَا حرم كحرم هَذَا الْبَيْت لَو سقط مِنْهَا بَيت لسقط بَعْضهَا على بعض إِلَى تخوم الأَرْض السُّفْلى وَلكُل بَيت من أهل السَّمَاء وَمن أهل الأَرْض من يعمره كَمَا يعمر هَذَا الْبَيْت
el-Ezrakî, Leys b. Muâz'dan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bu Ev, on beş evin beşincisidir; bunlardan yedisi gökte, yedisi ise en alt yerin sınırlarına kadardır. Onların Arş'a bitişik olan en yükseği el-Beytü'l-Ma‘mûr'dur. Bu evlerden her birinin, şu Ev'in hürmeti gibi bir hürmeti vardır. Şayet onlardan bir ev düşecek olsaydı, en alt yerin sınırlarına kadar birbiri üstüne düşerdi. Her bir evin, bu Ev'i imar edenler gibi hem gök ehlinden hem de yer ehlinden imar edenleri (ziyaretçileri) vardır."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَمْرو بن يسَار الْمَكِّيّ قَالَ: بَلغنِي إِن الله إِذا أَرَادَ أَن يبْعَث ملكا من الْمَلَائِكَة لبَعض أُمُوره فِي الأَرْض استأذنه ذَلِك الْملك فِي الطّواف ببيته فهبط الْملك مهلا
el-Ezrakî, Amr b. Dînâr el-Mekkî'den nakletti: O şöyle dedi: Bana ulaştığına göre Allah, meleklerden bir meleği yeryüzündeki bazı işleri için göndermek istediğinde, o melek O'ndan Beyt'ini tavaf etmek için izin ister, melek de tekbir getirerek iner.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: لما تَابَ الله على آدم أمره أَن يسير إِلَى مَكَّة فطوى لَهُ المفاوز وَالْأَرْض فَصَارَ كل مفاوزة يمر بهَا خطْوَة وَقبض لَهُ مَا كَانَ فِيهَا من مَخَاض أَو بَحر فَجعله لَهُ خطْوَة فَلم يضع قدمه فِي شَيْء من الأَرْض إِلَّا صَار عمراناً وبركة حَتَّى انْتهى إِلَى مَكَّة فَكَانَ قبل ذَلِك قد اشْتَدَّ بكاؤه وحزنه لما كَانَ بِهِ من عظم الْمُصِيبَة حَتَّى أَن كَانَت الْمَلَائِكَة لتبكي لبكائه وتحزن لحزنه فَعَزاهُ الله بخيمة من خيام الْجنَّة وَضعهَا لَهُ بِمَكَّة فِي مَوضِع الْكَعْبَة قبل أَن تكون الْكَعْبَة
İbnü'l-Münzir ve el-Ezrakî, Vehb b. Münebbih'ten nakletti: O şöyle dedi: Allah Âdem'in tevbesini kabul edince ona Mekke'ye gitmesini emretti. Çölleri ve yeryüzünü onun için dürdü; öyle ki uğradığı her çöl bir adım oldu. Oradaki her geçidi veya denizi onun için topladı ve onu tek bir adım kıldı. Yeryüzünde ayak bastığı her yer bayındır ve bereketli oldu; nihayet Mekke'ye ulaştı. Bundan önce, başına gelen musibetin büyüklüğünden dolayı ağlaması ve hüznü çok şiddetlenmişti, öyle ki melekler bile onun ağlamasına ağlar, hüznüne üzülürlerdi. Bunun üzerine Allah, henüz Kâbe yokken Kâbe'nin bulunduğu yerde Mekke'de Âdem için cennet çadırlarından bir çadır kurarak onu teselli etti.
وَتلك الْخَيْمَة ياقوتة حَمْرَاء من يَوَاقِيت الْجنَّة فِيهَا ثَلَاث قناديل من ذهب فِيهَا نور يلتهب من نور الْجنَّة وَنزل مَعهَا يَوْمئِذٍ الرُّكْن وَهُوَ يَوْمئِذٍ ياقوتة بَيْضَاء من ربض الْجنَّة وَكَانَ كرسياً لآدَم يجلس عَلَيْهِ فَلَمَّا صَار آدم بِمَكَّة حرسه الله وحرس لَهُ تِلْكَ الْخَيْمَة بِالْمَلَائِكَةِ كَانُوا يحرسونها ويذودون عَنْهَا سكان الأَرْض وساكنها يَوْمئِذٍ الْجِنّ وَالشَّيَاطِين وَلَا يَنْبَغِي لَهُم أَن ينْظرُوا إِلَى شَيْء من الْجنَّة لِأَنَّهُ من نظر إِلَى شَيْء من الْجنَّة وَجَبت لَهُ وَالْأَرْض يَوْمئِذٍ طَاهِرَة نقية طيبَة لم تنجس وَلم يسفك فِيهَا الدَّم وَلم يعْمل فِيهَا بالخطايا فَلذَلِك جعلهَا الله مسكن الْمَلَائِكَة وجعلهم فِيهَا كَمَا كَانُوا فِي السَّمَاء يسبحون اللَّيْل وَالنَّهَار لَا يفترون
O çadır, cennet yakutlarından kırmızı bir yakuttu; içinde cennet nurundan parıldayan üç altın kandil vardı. O gün onunla birlikte Rükn de indirildi; o gün o, cennet çevresinden beyaz bir yakuttu ve Âdem'in üzerine oturduğu bir kürsüydü. Âdem Mekke'ye vardığında Allah onu korudu ve o çadırı meleklerle onun için muhafaza etti. Melekler onu koruyor, yeryüzünün o günkü sakinleri olan cinleri ve şeytanları oradan uzaklaştırıyorlardı. Onların cennete ait bir şeye bakmaları uygun değildi; zira cennete ait bir şeye bakan kimseye cennet vacip olurdu. Yeryüzü o gün tertemiz ve pak idi; ne kirlenmiş ne üzerinde kan dökülmüş ne de günah işlenmişti. Bu yüzden Allah orayı meleklerin mekânı kıldı ve gökte oldukları gibi orada da gece gündüz durup dinlenmeksizin tesbihte bulunmalarını sağladı.
وَكَانَ وقوفهم على أَعْلَام الْحرم صفا وَاحِدًا مستدبرين بِالْحرم كُله من خَلفهم وَالْحرم كُله أمامهم وَلَا يجوزهم جني وَلَا شَيْطَان من أجل مقَام الْمَلَائِكَة حرم الْحرم حَتَّى الْيَوْم وَوضعت أَعْلَامه حَيْثُ كَانَ مقَام الْمَلَائِكَة وَحرم الله على حوّاء دُخُول الْحرم وَالنَّظَر إِلَى خيمة آدم من أجل خطيئتها الَّتِي أَخْطَأت فِي الْجنَّة فَلم تنظر إِلَى شَيْء من ذَلِك حَتَّى قبضت وَأَن آدم إِذا أَرَادَ لقاءها لَيْلَة ليلم بهَا للْوَلَد خرج من الْحرم كُله حَتَّى يلقاها فَلم تزل خيمة آدم مَكَانهَا حَتَّى قبض الله آدم ورفعها إِلَيْهِ وَبنى بَنو آدم من بعْدهَا مَكَانهَا بَيْتا بالطين وَالْحِجَارَة فَلم يزل معموراً يعمرونه وَمن بعدهمْ حَتَّى كَانَ زمن نوح فنسفه الْغَرق وخفي مَكَانَهُ فَلَمَّا بعث الله إِبْرَاهِيم خَلِيله طلب الأساس الأول الَّذِي وضع بَنو آدم فِي مَوضِع الْخَيْمَة فَلم يزل يحْفر حَتَّى وصل إِلَى الْقَوَاعِد الَّتِي وضع بَنو آدم فِي مَوضِع الْخَيْمَة فَلَمَّا وصل إِلَيْهَا ظلل الله لَهُ مَكَان الْبَيْت بغمامة فَكَانَت حفاف الْبَيْت الأول فَلم تزل راكدة على حفافه تظل إِبْرَاهِيم وتهديه مَكَان الْقَوَاعِد حَتَّى رفع الْقَوَاعِد قامة ثمَّ انكشفت الغمامة فَذَلِك قَوْله عز وجا (وَإِذ بؤانا لإِبْرَاهِيم مَكَان الْبَيْت) (الْحَج الْآيَة ٢٦) للغمامة الَّتِي ركدت على الحفاف لتهديه مَكَان الْقَوَاعِد فَلم يزل يحمد الله مذ رَفعه الله معموراً
Meleklerin Harem sınır taşları üzerindeki duruşları tek bir saf halindeydi; bütün Harem arkalarında, bütün [hil] arazisi ise önlerindeydi. Meleklerin durduğu bu makam sebebiyle hiçbir cin ve şeytan Harem'e geçemezdi; Harem bugüne kadar haram (dokunulmaz) kılındı ve sınır taşları meleklerin durduğu yere dikildi. Allah, cennette işlediği hatadan ötürü Havvâ'ya Harem'e girmeyi ve Âdem'in çadırına bakmayı yasakladı; bu yüzden vefat edene kadar bunlardan hiçbirine bakamadı. Âdem çocuk sahibi olmak amacıyla Havvâ ile birleşmek için onunla buluşmak istediğinde Harem sınırlarının tamamen dışına çıkar ve onunla buluşurdu. Âdem'in çadırı, Allah Âdem'in ruhunu kabzedip o çadırı Kendi katına yükseltinceye kadar yerinde kaldı. Âdemoğulları ondan sonra onun yerine çamur ve taştan bir ev inşa ettiler. O ev Nûh zamanına kadar kendileri ve sonrakiler tarafından hep imar ve ziyaret edildi. Tûfân gelince sular onu söküp götürdü ve yeri gizli kaldı. Allah dostu İbrâhîm'i peygamber gönderdiğinde, Âdemoğullarının çadırın bulunduğu yere koydukları ilk temeli aradı; çadırın yerine Âdemoğullarının koyduğu temellere ulaşıncaya kadar durmaksızın kazdı. Onlara ulaşınca Allah onun için Beyt'in yerini bir bulutla gölgeledi; bu bulut ilk Ev'in sınırları gibiydi. İbrâhîm'i gölgeleyerek ve ona temellerin yerini göstererek durmaksızın o sınırlar üzerinde kaldı; nihayet İbrâhîm temelleri bir boy yükseltince bulut açıldı. İşte bu, Azîz ve Celîl olan [Allah]'ın: {(وَإِذ بؤانا لإِبْرَاهِيم مَكَان الْبَيْت)} “Hani biz İbrâhim’e o Ev’in yerini hazırlamıştık” (el-Hac 26) ayetidir; bu, temellerin yerini ona göstermek için sınırlar üzerinde duran bulut sebebiyledir. Allah onu el-Beytü'l-Ma‘mûr olarak yükselttiğinden beri [İbrâhîm] Allah'a durmaksızın hamdetmeye devam etti.
قَالَ وهب بن مُنَبّه: وقرأت فِي كتاب من كتب الأول ذكر فِيهِ أَمر الْكَعْبَة فَوجدَ فِيهِ أَن لَيْسَ من ملك بَعثه الله إِلَى الأَرْض إِلَّا أمره بزيارة الْبَيْت فينقض من عِنْد الْعَرْش محرما ملبياً حَتَّى يسْتَلم الْحجر ثمَّ يطوف سبعا بِالْبَيْتِ وَيُصلي فِي جَوْفه رَكْعَتَيْنِ ثمَّ يصعد
Vehb b. Münebbih dedi ki: Öncekilerin kitaplarından Kâbe meselesinin zikredildiği bir kitap okudum; orada şu bilgiyi buldum: Allah'ın yeryüzüne gönderdiği her melek mutlaka Beyt'i ziyaret etmekle emrolunur; melek Arş'ın yanından ihrama girmiş ve telbiye getirerek iner, nihayet Hacer-i Esved'i istilâm eder, sonra Beyt'i yedi defa tavaf eder, içinde iki rekât namaz kılar, sonra yukarı yükselir.
وَأخرج الجندي فِي فَضَائِل مَكَّة عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: مَا بعث الله ملكا قطّ وَلَا سَحَابَة فيمر حَيْثُ بعث حَتَّى يطوف بِالْبَيْتِ ثمَّ يمْضِي حَيْثُ أَمر
el-Cündî Fedâilü Mekke'de Vehb b. Münebbih'ten nakletti: O şöyle dedi: Allah bir melek veya bir bulut gönderdiğinde, o gönderildiği yere giderken mutlaka Beyt'i tavaf eder, sonra emrolunduğu yere geçer gider.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ بعث الله جِبْرِيل إِلَى آدم وحواء فَقَالَ لَهما: ابنيا بَيْتا
el-Beyhakî ed-Delâil'de İbn Amr'dan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Allah, Âdem ve Havvâ'ya Cibrîl'i gönderip onlara: 'Bir ev inşa edin' buyurdu.
فَخط لَهما جِبْرِيل فَجعل آدم يحْفر وحواء تنقل حَتَّى أَجَابَهُ المَاء نُودي من تَحْتَهُ: حَسبك يَا آدم
Cibrîl onlar için sınırları çizdi; Âdem kazmaya, Havvâ da taşımaya başladı. Nihayet su seviyesine ulaşınca altından kendisine: 'Yeter ey Âdem!' diye seslenildi.
فَلَمَّا بنياه أوحى الله إِلَيْهِ: أَن يطوف بِهِ وَقيل لَهُ: أَنْت أول النَّاس وَهَذَا أول بَيت ثمَّ تناسخت الْقُرُون حَتَّى حجَّة نوح ثمَّ تناسخت الْقُرُون حَتَّى رفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد مِنْهُ
İkisi onu inşa edince Allah ona orayı tavaf etmesini vahyetti ve kendisine: 'Sen insanların ilki, bu da ilk evdir' denildi. Sonra nesiller birbirini takip etti; nihayet Nûh hacsetti. Sonra yine nesiller birbirini takip etti; nihayet İbrâhîm onun temellerini yükseltti."
وَأخرج ابْن إِسْحَاق والأزرقي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عُرْوَة قَالَ: مَا من نَبِي إِلَّا وَقد حج الْبَيْت إِلَّا مَا كَانَ من هود وَصَالح وَلَقَد حجه نوح فَلَمَّا كَانَ فِي الأَرْض مَا كَانَ من الْغَرق أصَاب الْبَيْت مَا أصَاب الأَرْض وَكَانَ الْبَيْت ربوة حَمْرَاء فَبعث الله ﷿ هوداً فتشاغل بِأَمْر قومه حَتَّى قَبضه الله إِلَيْهِ فَلم يحجه حَتَّى مَاتَ فَلَمَّا بؤاه الله لإِبراهيم ﵇ حجه ثمَّ لم يبْق نَبِي بعده إِلَّا حجه
İbn İshâk, el-Ezrakî ve ed-Delâil'de el-Beyhakî, Urve'den nakletti: O şöyle dedi: Hûd ve Sâlih müstesna, Beyt'i haccetmemiş hiçbir peygamber yoktur. Nûh da onu haccetmiştir. Yeryüzünde tufan hadisesi meydana geldiğinde, yeryüzünün başına gelen şey Beyt'in de başına geldi ve Beyt kırmızı bir tepe haline geldi. Allah (azze ve celle) Hûd'u gönderdi; o, kavminin işleriyle meşgul oldu, nihayet Allah onun canını aldı ve vefat edene kadar orayı haccetmedi. Allah onun yerini İbrâhîm'e (aleyhisselâm) hazırlayıp bildirince o orayı haccetti; ondan sonra da haccetmeyen hiçbir peygamber kalmadı.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن مُجَاهِد قَالَ: حج الْبَيْت سَبْعُونَ نَبيا مِنْهُم مُوسَى ابْن عمرَان عَلَيْهِ عباءتان قطوانتيان وَمِنْهُم يُونُس يَقُول: لبيْك كاشف الكرب
Ahmed ez-Zühd'de Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Beyt'i yetmiş peygamber haccetti. Onlardan biri üzerinde iki Katvân dokuması aba bulunan Mûsâ b. İmrân'dır; biri de: "Lebbeyk, ey sıkıntıları gideren!" diyen Yûnus'tur.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما أهبط الله آدم إِلَى الأَرْض من الْجنَّة كَانَ رَأسه فِي السَّمَاء وَرجلَاهُ فِي الأَرْض وَهُوَ مثل الْفلك من رعدته فطأطأ الله مِنْهُ لإلى سِتِّينَ ذِرَاعا فَقَالَ: يَا رب مَالِي لَا أسمع أصوات الْمَلَائِكَة وَلَا حسهم قَالَ: خطيئتك يَا آدم وَلَكِن اذْهَبْ فَابْن لي بَيْتا فَطُفْ بِهِ واذكرني حوله كنحو مَا رَأَيْت الْمَلَائِكَة تصنع حول عَرْشِي فَأقبل آدم يتخطى فطويت لَهُ الأَرْض وَقبض الله لَهُ المفاوز فَصَارَت كل مفاوزة يمر بهَا خطْوَة وَقبض الله مَا كَانَ فِيهَا من مَخَاض أَو بَحر فَجعله لَهُ خطْوَة وَلم يَقع قدمه فِي شَيْء من الأَرْض إِلَّا صَار عمراناً وبركة حَتَّى انْتهى إِلَى مَكَّة فَبنى الْبَيْت الْحَرَام وَأَن جِبْرِيل ﵇ ضرب بجناحه الأَرْض فأبرز عَن أس ثَابت على الأَرْض السَّابِعَة فَقَذَفْتُ فِيهِ الْمَلَائِكَة الصخر مَا يُطيق الصَّخْرَة مِنْهَا ثَلَاثُونَ رجلا وَأَنه بناه من خَمْسَة أجبل
el-Ezrakî, el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Allah Âdem'i cennetten yeryüzüne indirdiğinde başı gökte, ayakları ise yerdeydi; titremesinden ötürü bir felek gibiydi. Allah onun boyunu altmış arşına kadar kısalttı. Âdem: "Ey Rabbim! Bana ne oldu da meleklerin seslerini ve fısıltılarını işitemiyorum?" dedi. [Allah]: "İşlediğin hatandan dolayı ey Âdem! Fakat git, benim için bir ev inşa et, onu tavaf et ve meleklerin Arş'ımın etrafında yaptığını gördüğün gibi onun etrafında beni zikret" buyurdu. Âdem adım atarak yöneldi; yeryüzü onun için dürüldü, Allah çölleri onun için kısalttı, öyle ki geçtiği her çöl bir adım oldu. Allah oradaki her geçit veya denizi topladı ve onu tek bir adım kıldı. Yeryüzünde ayak bastığı her yer bayındır ve bereketli oldu; nihayet Mekke'ye ulaştı ve Beytü'l-Harâm'ı inşa etti. Cibrîl (aleyhisselâm) kanadıyla yere vurdu ve yedinci yer üzerinde sabit bir temeli açığa çıkardı. Melekler onun içine, tek bir kayasını otuz adamın kaldıramayacağı büyüklükteki kayaları attılar. Âdem onu beş dağdan inşa etti:
من لبنان وطورزيتا وطورسينا والجودي وحراء حَتَّى اسْتَوَى على وَجه الأَرْض فَكَانَ أول من أسس الْبَيْت وَصلى فِيهِ وَطَاف آدم ﵇ حَتَّى بعث الله الطوفان فَكَانَ غَضبا ورجساً فَحَيْثُمَا انْتهى الطوفان ذهب ريح آدم ﵇ وَلم يقرب الطوفان أَرض السَّنَد والهند فدرس مَوْضِعه الطوفان حَتَّى بعث الله إِبْرَاهِيم وَإِسْمَاعِيل ﵉ فرفعا قَوَاعِده وأعلامه ثمَّ بنته قُرَيْش بعد ذَلِك وَهُوَ بحذاء الْبَيْت الْمَعْمُور لَو سقط مَا سقط إِلَّا عَلَيْهِ
Lübnan, Tûrizeytâ, Tûrisînâ, Cûdî ve Hırâ'dan; nihayet yerin yüzeyine kadar eşitlendi. Beyt'in temelini ilk atan, orada namaz kılan ve tavaf eden Âdem (aleyhisselâm) oldu. Nihayet Allah, bir gazap ve azap olan Tûfân'ı gönderdi. Tûfân nereye ulaştıysa Âdem'in (aleyhisselâm) eseri silinip gitti; Tûfân Sind ve Hind topraklarına ise yaklaşmadı. Tûfân sebebiyle onun yeri, Allah İbrâhîm ve İsmâîl'i (aleyhimesselâm) gönderene kadar kaybolup silindi; nihayet ikisi onun temellerini ve işaretlerini yükselttiler. Ondan sonra onu Kureyş inşa etti. O, el-Beytü'l-Ma‘mûr'un tam hizasındadır; şayet o düşecek olsa ancak onun üzerine düşerdi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما أهبط آدم إِلَى الأَرْض أهبطه إِلَى مَوضِع الْبَيْت الْحَرَام وَهُوَ مثل الْفلك من رعدته ثمَّ نزل عَلَيْهِ الْحجر الْأسود وَهُوَ يتلألأ من شدَّة بياضه فَأَخذه آدم فضمه إِلَيْهِ آنساً بِهِ ثمَّ نزل عَلَيْهِ الْقَضَاء فَقيل لَهُ: تخط يَا آدم فتخطى فَإِذا هُوَ بِأَرْض الْهِنْد أَو السَّنَد فَمَكثَ بذلك مَا شَاءَ الله
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Âdem yeryüzüne indirildiğinde, Beytü'l-Harâm'ın bulunduğu yere indirildi; titremesinden ötürü bir felek gibiydi. Sonra beyazlığının şiddetinden parıldayan Hacer-i Esved ona indirildi. Âdem onu aldı, onunla teselli bularak bağrına bastı. Sonra kaza ve kader tecelli etti ve ona: "Adım at ey Âdem!" denildi. O da adım attı; bir de baktı ki Hind veya Sind toprağındadır. Allah'ın dilediği bir süre orada kaldı.
ثمَّ استوحش إِلَى الرُّكْن فَقيل لَهُ: احجج
Sonra Rükn'e özlem duydu; bunun üzerine ona: "Haccet" denildi.
فحج فَلَقِيته الْمَلَائِكَة فَقَالُوا: بر حجك يَا آدم وَلَقَد حجَجنَا هَذَا الْبَيْت قبلك بألفي عَام
O da haccetti. Melekler kendisiyle karşılaşıp: "Haccın kabul olsun ey Âdem! Biz bu Ev'i senden iki bin yıl önce haccettik" dediler.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبان
el-Ezrakî, Ebân'dan nakletti:
أَن الْبَيْت أهبط باقوتة وَاحِدَة أَو ذرة وَاحِدَة
Beyt tek bir yakut veya tek bir zerre olarak indirilmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْبَيْت من ياقوتة حَمْرَاء وَيَقُولُونَ: من زمردة خضراء
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Beyt kırmızı bir yakuttandı; yeşil bir zümrüttendi de derler.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَطاء بن أبي رَبَاح قَالَ: لما بنى ابْن الزبير الْكَعْبَة أَمر الْعمَّال أَن يبلغُوا فِي الأَرْض فبلغوا صخراً أَمْثَال الإِبل الْخلف قَالَ زيد: فاحفروا فَلَمَّا زادوا بلغُوا هَوَاء من نَار فَقَالَ: مالكم قَالُوا: لسنا نستطيع أَن نزيد رَأينَا أمرا عَظِيما فَقَالَ لَهُم: ابْنُوا عَلَيْهِ
el-Ezrakî, Atâ b. Ebî Rebâh'tan nakletti: O şöyle dedi: İbnü'z-Zübeyr Kâbe'yi inşa ettiği zaman işçilere yerin derinliklerine inmelerini emretti. Onlar da gebe develer büyüklüğünde kayalara ulaştılar. Zeyd: "Kazın" dedi. Kazmayı artırdıklarında bir ateş parıltısına/boşluğuna ulaştılar. İbnü'z-Zübeyr: "Neyiniz var?" dedi. "Daha fazla kazmaya güç yetiremiyoruz, korkunç bir şey gördük" dediler. Bunun üzerine onlara: "Onun üzerine inşa edin" dedi.
قَالَ عَطاء: يروون أَن ذَلِك الصخر مِمَّا بنى آدم ﵇
Atâ dedi ki: O kayanın Âdem'in (aleyhisselâm) inşa ettiği kısımdan olduğunu rivayet ederler.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عبيد الله بن أبي زِيَاد قَالَ: لما أهبط الله آدم من الْجنَّة قَالَ: يَا آدم ابْن لي بَيْتا بحذاء بَيْتِي الَّذِي فِي السَّمَاء تتعبد فِيهِ أَنْت وولدك كَمَا يتعبد ملائكتي حول عَرْشِي فَهَبَطت عَلَيْهِ الْمَلَائِكَة فحفر حَتَّى بلغ الأَرْض السَّابِعَة فقذف فِيهِ الْمَلَائِكَة الصخر حَتَّى أشرف على وَجه الأَرْض وَهَبَطَ آدم بياقوتة حَمْرَاء مجوفة لَهَا أَرْبَعَة أَرْكَان بيض فوضعها على الأساس فَلم تزل الياقوتة كَذَلِك حَتَّى كَانَ زمن الْغَرق فَرَفعهَا الله
el-Ezrakî, Ubeydullah b. Ebî Ziyâd'dan nakletti: O şöyle dedi: Allah Âdem'i cennetten indirdiğinde: "Ey Âdem! Gökteki Evim'in tam hizasında, meleklerimin Arş'ımın etrafında ibadet ettiği gibi senin ve çocuklarının içinde ibadet edeceği bir ev inşa et" buyurdu. Melekler onun yanına indiler, o da yedinci yere ulaşıncaya kadar kazdı. Melekler yerin yüzeyine yükselinceye kadar oraya kayaları attılar. Âdem içi boş, dört beyaz köşesi olan kırmızı bir yakutla indi ve onu temelin üzerine koydu. O yakut, Tûfân zamanına kadar öylece kaldı; nihayet Allah onu Kendi katına yükseltti.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عُثْمَان بن سَاج قَالَ: أَخْبرنِي سعيد أَن آدم ﵇ حج على رجلَيْهِ سبعين حجَّة مَاشِيا وَأَن الْمَلَائِكَة لَقيته بالمأزمين فَقَالُوا: برَّ حجك يَا آدم أما أَنا قد حجَجنَا قبلك بألفي عَام
el-Ezrakî, Osmân b. Sâc'dan nakletti: Saîd bana, Âdem'in (aleyhisselâm) yetmiş defa yürüyerek ayakları üzerinde haccettiğini ve meleklerin onunla Me'zemeyn mevkiinde karşılaşıp: "Haccın kabul olsun ey Âdem! Bilesin ki biz senden iki bin yıl önce haccettik" dediklerini haber verdi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مقَاتل يرفع الحَدِيث إِلَى النَّبِي ﷺ
el-Ezrakî, Mukātil'in hadisi merfû olarak Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) ulaştırdığı rivayeti nakletti:
أَن آدم ﵇ قَالَ: أَي رب أَنِّي أعرف شقوتي لَا أرى شَيْئا من نورك بعد فَأنْزل الله عَلَيْهِ الْبَيْت الْحَرَام على عرض الْبَيْت الَّذِي فِي السَّمَاء وموضعه من ياقوت الْجنَّة وَلَكِن طوله مَا بَين السّماء وَالْأَرْض وَأمره أَن يطوف بِهِ فَأذْهب عَنهُ الْهم الَّذِي كَانَ قبل ذَلِك ثمَّ رفع على عهد نوح ﵇
Âdem (aleyhisselâm): "Ey Rabbim! Bedbahtlığımı biliyorum; artık senin nurundan hiçbir şey göremiyorum" dedi. Bunun üzerine Allah, gökteki Ev'in eni kadar ve cennet yakutundan olan yerini Beytü'l-Harâm olarak ona indirdi; fakat onun boyu yer ile gök arasındaydı. Ona Beyt'i tavaf etmesini emretti; böylece daha önceki kederini ondan giderdi. Sonra Nûh (aleyhisselâm) döneminde o [göğe] kaldırıldı.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ من طَرِيق ابْن جريج عَن مُجَاهِد قَالَ: بَلغنِي أَنه لما خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض كَانَ أوّل شَيْء وَضعه فِيهَا الْبَيْت الْحَرَام وَهُوَ يَوْمئِذٍ ياقوتة حَمْرَاء جوفاء لَهَا بَابَانِ أَحدهمَا شَرْقي وَالْآخر غربي فَجعله مُسْتَقْبل الْبَيْت الْمَعْمُور فَلَمَّا كَانَ
el-Ezrakî, İbn Cüreyc yoluyla Mücâhid'den nakletti: O şöyle dedi: Bana ulaştığına göre, Allah gökleri ve yeri yarattığında yeryüzüne koyduğu ilk şey Beytü'l-Harâm oldu. O gün o, biri doğuya diğeri batıya bakan iki kapılı, içi boş kırmızı bir yakuttu; onu el-Beytü'l-Ma‘mûr'un tam karşısına yerleştirdi. Ne zaman ki
قبلك بألفي عَام
senden iki bin yıl önce.
قَالَ رَسُول الله ﷺ وَالْبَيْت يَوْمئِذٍ ياقوتة حَمْرَاء جوفاء لَهَا بَابَانِ من يطوف يرى من جَوف الْبَيْت وَمن فِي جَوف الْبَيْت يرى من يطوف فَقضى آدم نُسكه فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا آدم قضيت نسكك قَالَ: نعم يَا رب قَالَ: فسل حَاجَتك تعط
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "O gün Ev, iki kapısı bulunan içi boş kırmızı bir yakuttu; tavaf eden kişi Ev'in içinden görülür, Ev'in içindeki kişi de tavaf edeni görürdü. Âdem menâsikini (hac ibadetini) tamamlayınca Allah ona şöyle vahyetti: 'Ey Âdem! Menâsikini yerine getirdin mi?' Âdem: 'Evet ey Rabbim' dedi. Allah: 'İhtiyacını dile, sana verilsin' buyurdu."