وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: إِن الله يرفع الْقُرْآن من صُدُور الرِّجَال وَالْحجر الْأسود قبل يَوْم الْقِيَامَة
el-Ezrakî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan nakletti: "Allah kıyamet gününden önce Kur'an'ı insanların göğüslerinden ve Hacerülesved'i [yeryüzünden] kaldıracaktır."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: كَيفَ بكم إِذا أسرِي بِالْقُرْآنِ فَرفع من صدوركم وَنسخ من قُلُوبكُمْ وَرفع الرُّكْن وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عُثْمَان بن سَاج قَالَ: بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ قَالَ أوّل مَا يرفع الرُّكْن وَالْقُرْآن ورؤيا النَّبِي فِي الْمَنَام
el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: "Kur'an geceleyin yürütülüp göğüslerinizden kaldırıldığında, kalplerinizden silindiğinde ve Rükn kaldırıldığında haliniz nice olur?" el-Ezrakî, Osmân b. Sâc'dan nakletti: Bana ulaştığına göre Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "İlk kaldırılacak olan şey Rükn, Kur'an ve uykuda Nebî'nin görülmesidir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: حجُّوا هَذَا الْبَيْت واستلموا هَذَا الْحجر فوَاللَّه ليرفعن أَو ليصيبه أَمر من السَّمَاء إِن كَانَا لحجرين أهبطا من الْجنَّة فَرفع أَحدهمَا وسيرفع الآخر وَإِن لم يكن كَمَا قلت فَمن مر على قَبْرِي فَلْيقل هَذَا قبر عبد الله بن عَمْرو الْكذَّاب
İbn Ebî Şeybe ve et-Taberânî, Abdullah b. Amr'dan nakletti: "Bu Evi haccedin ve bu Taşı istilâm edin (selâmlayıp dokunun). Allah'a yemin olsun ki o mutlaka kaldırılacak yahut ona gökten bir emir gelecektir. Onlar cennetten indirilmiş iki taştı; biri kaldırıldı, diğeri de kaldırılacaktır. Eğer dediğim gibi değilse, kabrimin yanından geçen kimse 'Bu, yalancı Abdullah b. Amr'ın kabridir' desin."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر قَالَ: اسْتقْبل النَّبِي ﷺ الْحجر فاستلمه ثمَّ وضع شَفَتَيْه عَلَيْهِ يبكي طَويلا فَالْتَفت فَإِذا بعمر يبكي فَقَالَ: يَا عمر هَهُنَا تسكب العبرات
el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Ömer'den nakletti: Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) Taş'a yönelip onu istilâm etti, sonra dudaklarını onun üzerine koyup uzun süre ağladı. [Sonra] dönüp baktı, bir de gördü ki Ömer de ağlıyor. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Ey Ömer! Gözyaşları burada dökülür."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْحجر الْأسود من حِجَارَة الْجنَّة وَمَا فِي الأَرْض من الْجنَّة غَيره وَكَانَ أَبيض كالمهاة وَلَوْلَا مَا مَسّه من رِجْس الْجَاهِلِيَّة مَا مَسّه ذُو عاهة إِلَّا برىء
et-Taberânî, İbn Abbâs'tan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Hacerülesved cennet taşlarındandır ve yeryüzünde ondan başka cennetten [bir parça] yoktur. O billur gibi beyazdı. Şayet câhiliye ehlinin murdarlığı ona dokunmamış olsaydı, ona dokunan her hastalık sahibi mutlaka iyileşirdi."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: نزل الرُّكْن الْأسود من السَّمَاء فَوضع على أبي قبيس كَأَنَّهُ مهاة بَيْضَاء فَمَكثَ أَرْبَعِينَ سنة ثمَّ وضع على قَوَاعِد إِبْرَاهِيم
et-Taberânî, İbn Ömer'den nakletti: "Rükn-i Esved gökten indi ve beyaz bir billur gibi Ebû Kubeys üzerine konuldu. Kırk yıl [orada] kaldı, sonra İbrâhim'in temelleri üzerine konuldu."
وَأخر الْأَزْرَقِيّ عَن عِكْرِمَة قَالَ: الرُّكْن ياقوتة من يَوَاقِيت الْجنَّة وَإِلَى الْجنَّة مصيره
el-Ezrakî, İkrime'den nakletti: "Rükn, cennet yakutlarından bir yakuttur ve dönüşü de cennetedir."
قَالَ: وَقَالَ ابْن عَبَّاس: لَوْلَا مَا مَسّه من أَيدي الْجَاهِلِيَّة لأبرأ الأكمه والأبرص
[İkrime] dedi ki: İbn Abbâs da şöyle dedi: "Câhiliye ehlinin elleri ona dokunmamış olsaydı, doğuştan körü ve alacalıyı mutlaka iyileştirirdi."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أنزل الله الرُّكْن وَالْمقَام مَعَ آدم ﵇ لَيْلَة نزل بَين الرُّكْن وَالْمقَام فَلَمَّا أصبح رأى الرُّكْن وَالْمقَام فعرفهما فَضَمَّهُمَا وَأنس بهما
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Allah, Rükn ve Makâm'ı Âdem (aleyhisselâm) ile birlikte indirdiği gece, Rükn ile Makâm arasına indirdi. Sabah olunca o Rükn'ü ve Makâm'ı görüp tanıdı; ikisini bağrına bastı ve onlarla teselli buldu."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي بن كَعْب عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الْحجر الْأسود نزل بِهِ ملك من السَّمَاء
el-Ezrakî, Übey b. Ka'b'dan, o da Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) nakletti: "Hacerülesved'i gökten bir melek indirmiştir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أنزل الله الرُّكْن الْأسود من الْجنَّة وَهُوَ يتلألأ تلألؤاً من شدَّة بياضه فَأَخذه آدم فضمه إِلَيْهِ آنساً بِهِ
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Allah Rükn-i Esved'i cennetten indirdi; beyazlığının şiddetinden parıl parıl parlıyordu. Âdem onu aldı, teselli bularak bağrına bastı."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزل آدم من الْجنَّة وَمَعَهُ الْحجر الْأسود متأبطه وَهُوَ ياقوتة من يَوَاقِيت الْجنَّة وَلَوْلَا أَن الله طمس ضوءه مَا اسْتَطَاعَ أحد أَن ينظر إِلَيْهِ وَنزل بالباسة ونخلة الْعَجْوَة
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Âdem, Hacerülesved'i koltuğunun altına almış olarak cennetten indi. O, cennet yakutlarından bir yakuttu; şayet Allah onun ışığını söndürmeseydi hiç kimse ona bakmaya güç yetiremezdi. Beraberinde bâse ve acve hurması fidanı ile indi."
قَالَ أَبُو مُحَمَّد الْخُزَاعِيّ: الباسة آلَات الصناع
Ebû Muhammed el-Huzâî dedi ki: "el-Bâse, zanaatkârların aletleridir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن عمر بن الْخطاب سَأَلَ كَعْبًا عَن الْحجر الْأسود فَقَالَ: مروة من مرو الْجنَّة
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: Ömer b. el-Hattâb, Ka'b'a Hacerülesved'i sordu; o da: "Cennetin ak taşlarından bir taştır" dedi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَوْلَا أَن الْحجر تمسه الْحَائِض وَهِي لَا تشعر وَالْجنب وَهُوَ لَا يشْعر مَا مَسّه أَجْذم وَلَا أبرص إِلَّا برىء
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Farkında olmadan hayızlı kadının ve farkında olmadan cünüp kimsenin Taş'a dokunması olmasaydı, ona dokunan hiçbir cüzzamlı ve alacalı kalmaz, mutlaka iyileşirdi."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: كَانَ الْحجر الْأسود أَبيض كاللبن وَكَانَ طوله كعظم الذِّرَاع وَمَا اسود إِلَّا من الْمُشْركين كَانُوا يمسحونه وَلَوْلَا ذَلِك مَا مَسّه ذُو عاهة إِلَّا برىء
el-Ezrakî, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti: "Hacerülesved süt gibi beyazdı ve boyu önkol kemiği kadardı. Müşriklerin ona sürtünmesinden dolayı karardı; şayet bu olmasaydı, ona dokunan her dertli mutlaka şifa bulurdu."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عُثْمَان بن سَاج قَالَ: أَخْبرنِي ابْن نبيه الحَجبي عَن أمه أَنَّهَا حدثته أَن أَبَاهَا حدثها: أَنه رأى الْحجر قبل الْحَرِيق وَهُوَ أَبيض يتَرَاءَى الإِنسان فِيهِ وَجهه
el-Ezrakî, Osmân b. Sâc'dan nakletti: İbn Nebîh el-Hacbî annesinden naklen bana bildirdi ki annesi ona, babasının kendisine şöyle anlattığını aktarmıştır: [Babası] yangından önce Taş'ı görmüş, o insanın yüzünü onda görebildiği kadar beyazmış.
قَالَ عُثْمَان: وَأَخْبرنِي زُهَيْر: أَنه بلغه أَن الْحجر من رَضْرَاض ياقوت الْجنَّة وَكَانَ أَبيض يتلألأ فسوّده ارجاس الْمُشْركين وَسَيَعُودُ لى مَا كَانَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَوْم الْقِيَامَة مثل أبي قبيس فِي الْعظم لَهُ عينان ولسان وشفتان يشْهد لمن استلمه بِحَق وَيشْهد على من استلمه بِغَيْر حق
Osmân dedi ki: Züheyr de bana bildirdiğine göre kendisine şu haber ulaşmıştır: Taş, cennet yakutunun çakıllarındandır; bembeyazdı, parıldardı; onu müşriklerin murdarlıkları kararttı. O, [eski] haline dönecektir. Kıyamet günü büyüklükte Ebû Kubeys gibi olacaktır; iki gözü, bir dili ve iki dudağı olup kendisini hak ile istilâm eden lehine şahitlik edecek, hak etmeksizin istilâm eden aleyhine de şahitlik yapacaktır.
وَأخرج ابْن خُزَيْمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْحجر الْأسود ياقوتة بَيْضَاء من يَوَاقِيت الْجنَّة وَإِنَّمَا سوّدته خَطَايَا الْمُشْركين يبْعَث يَوْم الْقِيَامَة مثل أحد يشْهد لمن استلمه وَقَبله من أهل الدُّنْيَا
İbn Huzeyme, İbn Abbâs'tan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Hacerülesved cennet yakutlarından beyaz bir yakuttur. Onu ancak müşriklerin günahları karartmıştır. Kıyamet günü Uhud gibi diriltilir; dünya ehlinden kendisini istilâm eden ve öpen kimse lehine şahitlik eder."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن الله يبْعَث الرُّكْن الْأسود لَهُ عينان يبصر بهما ولسان ينْطق بِهِ يشْهد لمن استلمه بِحَق
Ahmed, Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbn Mâce, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Abbâs vasıtasıyla Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) nakletti: "Şüphesiz Allah Rükn-i Esved'i, kendileriyle gördüğü iki gözü ve kendisiyle konuştuğu bir dili olduğu halde diriltecektir; o, kendisini hak ile istilâm eden lehine şahitlik edecektir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن سلمَان الْفَارِسِي قَالَ: الرُّكْن من حِجَارَة الْجنَّة أما وَالَّذِي نفس سلمَان بِيَدِهِ ليجيئن يَوْم الْقِيَامَة لَهُ عينان ولسان وشفتان يشْهد لمن استلمه بِالْحَقِّ
el-Ezrakî, Selmân-ı Fârisî'den nakletti: "Rükn, cennet taşlarındandır. Selmân'ın canı elinde olana yemin olsun ki kıyamet günü iki gözü, bir dili ve iki dudağı olduğu halde mutlaka gelecektir; kendisini hak ile istilâm eden lehine şahitlik edecektir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الرُّكْن يَمِين الله فِي الأَرْض يُصَافح بهَا
el-Ezrakî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Rükn, Allah'ın yeryüzündeki sağ elidir; onunla...
خلقه وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ مَا من امرىء مُسلم يسْأَل الله عِنْده شَيْئا إِلَّا أعطَاهُ إِيَّاه
...kullarına musafaha eder. Canım elinde olana yemin olsun ki, hiçbir Müslüman kişi yoktur ki onun yanında Allah'tan bir şey istesin de [Allah] ona onu vermesin."
وَأخرج ابْن ماجة عَن عَطاء بن أبي رَبَاح
İbn Mâce, Atâ b. Ebî Rabâh'tan nakletti:
أَنه سُئِلَ عَن الرُّكْن أسود فَقَالَ: حَدثنِي أَبُو هُرَيْرَة أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يَقُول من فاوضه فَإِنَّمَا يفاوض يَد الرَّحْمَن
Ona Rükn-i Esved hakkında soruldu; o da şöyle dedi: Ebû Hureyre bana Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittiğini anlattı: "Kim onunla temas ederse, ancak Rahmân'ın eliyle temas etmiş olur."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن لهَذَا الْحجر لِسَانا وشفتين يشْهد لمن استلمه يَوْم الْقِيَامَة بِحَق
Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Şüphesiz bu Taş'ın bir dili ve iki dudağı vardır; kıyamet günü kendisini hak ile istilâm eden lehine şahitlik eder."
وَأخرج ابْن خُزَيْمَة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عبد الله بن عَمْرو أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يَأْتِي الرُّكْن يَوْم الْقِيَامَة أعظم من أبي قبيس لَهُ لِسَان وشفتان يتَكَلَّم عَن من [استلمه] وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ اشْهَدُوا هَذَا الْحجر خيرا فانه يَأْتِي يَوْم الْقِيَامَة شَافِع مُشَفع لَهُ لِسَان وشفتان يشْهد لمن استلمه
İbn Huzeyme, el-Evsat'ta et-Taberânî, el-Hâkim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta el-Beyhakî, Abdullah b. Amr'dan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Kıyamet günü Rükn, Ebû Kubeys'ten daha büyük olarak gelir; bir dili ve iki dudağı olur, kendisini [istilâm eden] kimse adına konuşur." et-Taberânî el-Evsat'ta Âişe'den nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Bu Taşı hayırla anın; zira o kıyamet günü şefaati kabul edilen bir şefaatçi olarak gelir. Bir dili ve iki dudağı olur, kendisini istilâm eden lehine şahitlik eder."
وَأخرج الجندي من طَرِيق عَطاء بن السَّائِب عَن مُحَمَّد بن سابط عَن النَّبِي ﷺ قَالَ كَانَ النَّبِي من الْأَنْبِيَاء إِذْ هَلَكت أمته لحق بِمَكَّة فيتعبد فِيهَا النَّبِي وَمن مَعَه حَتَّى يَمُوت فَمَاتَ بهَا نوح وَهود وَصَالح وَشُعَيْب ﵈ وقبورهم بَين زَمْزَم وَالْحجر
el-Cündî, Atâ b. es-Sâib yoluyla Muhammed b. Sâbit'ten, o da Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) nakletti: "Peygamberlerden biri, ümmeti helak olduğunda Mekke'ye gelir, peygamber ve beraberindekiler ölünceye kadar orada ibadet ederlerdi. Nûh, Hûd, Sâlih ve Şuayb (aleyhimüsselâm) orada vefat ettiler; kabirleri de Zemzem ile Hicr arasındadır."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي من عَطاء بن السَّائِب عَن مُحَمَّد بن سابط قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَكَّة لَا يسكنهَا سافك دم وَلَا تَاجر بربا وَلَا مشاء بنميمة
el-Ezrakî ve el-Cündî, Atâ b. es-Sâib vasıtasıyla Muhammed b. Sâbit'ten nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Mekke'de kan dökücü, faizle ticaret yapan ve kovuculukla gezen kimse barınamaz."
قَالَ: ودحيت الأَرْض من مَكَّة وَكَانَت الْمَلَائِكَة تَطوف بِالْبَيْتِ وَهِي أول من طَاف بِهِ وَهِي الأَرْض الَّتِي قَالَ الله (إِنِّي جَاعل فِي الأَرْض خَليفَة) (الْبَقَرَة الْآيَة ٣٠) وَكَانَ النَّبِي من الْأَنْبِيَاء إِذا هلك قومه فنجا هُوَ والصالحون مَعَه أَتَاهَا بِمن مَعَه فيعبدون الله حَتَّى يموتوا فِيهَا وَإِن قيبر نوح وَهود وَشُعَيْب وَصَالح بَين زَمْزَم والركن وَالْمقَام
[Muhammed b. Sâbit] dedi ki: Yeryüzü Mekke'den döşenip yayılmıştır. Melekler Beyt'i tavaf ediyorlardı ve onu ilk tavaf edenler onlardı. Orası, Allah'ın: (إِنِّي جَاعل فِي الأَرْض خَليفَة) (el-Bakara, 30. ayet) “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım” buyurduğu yerdir. Peygamberlerden bir peygamber, kavmi helak olup da kendisi ve beraberindeki salihler kurtulduğunda, yanındakilerle oraya gelir ve orada ölünceye kadar Allah'a ibadet ederlerdi. Nûh, Hûd, Şuayb ve Sâlih'in kabirleri Zemzem, Rükn ve Makâm arasındadır.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: حج مُوسَى ﵇ على جمل أَحْمَر فَمر
el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: Mûsâ (aleyhisselâm) kızıl bir deve üzerinde haccedip geçti...
بِالرَّوْحَاءِ عَلَيْهِ عباءتان قطوانيتان متزر باحداهما مُرْتَد بِالْأُخْرَى فَطَافَ بِالْبَيْتِ ثمَّ طَاف بَين الصَّفَا والمروة فَبَيْنَمَا هُوَ يطوف ويلبي بَين الصَّفَا والمروة إِذْ سمع صَوتا من السَّمَاء وَهُوَ يَقُول: لبيْك عَبدِي أَنا مَعَك فَخر مُوسَى ﵇ سَاجِدا
...Ravhâ'dan [geçti]. Üzerinde Katvân işi iki aba vardı; birini izâr yapmış, diğerini ridâ edinmişti. Ev'i tavaf etti, sonra Safâ ile Merve arasında sa'y etti. O, Safâ ile Merve arasında sa'y edip telbiye getirirken gökten: "Lebbeyk kulum, ben seninleyim!" diyen bir ses duydu. Bunun üzerine Mûsâ (aleyhisselâm) secdeye kapandı.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مقَاتل قَالَ: فِي الْمَسْجِد الْحَرَام بَين زَمْزَم قبر سبعين نَبيا مِنْهُم هود وَصَالح وَإِسْمَاعِيل وقبر آدم وَإِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب ويوسف فِي بَيت الْمُقَدّس
el-Ezrakî, Mukâtil'den nakletti: "Mescid-i Harâm'da Zemzem civarında yetmiş peygamberin kabri vardır; aralarında Hûd, Sâlih ve İsmâil de bulunmaktadır. Âdem, İbrâhim, İshâk, Ya'kûb ve Yûsuf'un kabirleri ise Beytülmakdis'tedir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: النّظر إِلَى الْكَعْبَة مخض الإِيمان
el-Ezrakî ve el-Cündî, İbn Abbâs'tan nakletti: "Kâbe'ye bakmak imanın özüdür."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي عَن ابْن الْمسيب قَالَ: من نظر إِلَى الْكَعْبَة إِيمَانًا وَتَصْدِيقًا خرج من الْخَطَايَا كَيَوْم وَلدته أمه
el-Ezrakî ve el-Cündî, İbnü'l-Müseyyeb'den nakletti: "Kim inanarak ve tasdik ederek Kâbe'ye bakarsa, anasından doğduğu günkü gibi günahlarından arınmış olarak çıkar."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي من طَرِيق زُهَيْر بن مُحَمَّد عَن أبي السَّائِب الْمدنِي قَالَ: من نظر إِلَى الْكَعْبَة إِيمَانًا وَتَصْدِيقًا تحاتت ذنُوبه كَمَا يتحات الْوَرق من الشّجر
el-Ezrakî ve el-Cündî, Züheyr b. Muhammed yoluyla Ebü's-Sâib el-Medenî'den nakletti: "Kim inanarak ve tasdik ederek Kâbe'ye bakarsa, yaprakların ağaçtan döküldüğü gibi günahları dökülür."
قَالَ: والجالس فِي الْمَسْجِد ينظر إِلَى الْبَيْت لَا يطوف بِهِ وَلَا يُصَلِّي أفضل من الْمُصَلِّي فِي بَيته لَا ينظر إِلَى الْبَيْت
[Ebü's-Sâib] dedi ki: "Mescitte oturup Ev'e tavaf etmeksizin ve namaz kılmaksızın bakan kimse, evinde Ev'e bakmaksızın namaz kılan kimseden daha faziletlidir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والأزرقي والجندي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَطاء قَالَ: النّظر إِلَى الْبَيْت عبَادَة والناظر إِلَى الْبَيْت بِمَنْزِلَة الْقَائِم الصَّائِم المخبت الْمُجَاهِد فِي سَبِيل الله
İbn Ebî Şeybe, el-Ezrakî, el-Cündî ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, Atâ'dan nakletti: "Ev'e bakmak ibadettir; Ev'e bakan kimse, [gece] kıyamda duran, [gündüz] oruç tutan, [Allah'a] gönülden boyun eğen ve Allah yolunda cihat eden kimse derecesindedir."
وَأخرج الجندي عَن عَطاء قَالَ: إِن نظرة إِلَى هَذَا الْبَيْت فِي غير طواف وَلَا صَلَاة تعدل عبَادَة سنة قِيَامهَا وركوعها وسجودها
el-Cündî, Atâ'dan nakletti: "Bu Ev'e tavaf ve namaz dışında bir bakış; kıyamı, rükûu ve secdesiyle bir yıllık ibadete denktir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والجندي عَن طَاوس قَالَ: النّظر إِلَى هَذَا الْبَيْت أفضل من عبَادَة الصَّائِم الْقَائِم الدَّائِم الْمُجَاهِد فِي سَبِيل الله
İbn Ebî Şeybe ve el-Cündî, Tâvûs'tan nakletti: "Bu Ev'e bakmak; oruç tutan, [gece] kıyamda duran, devamlı ibadet eden ve Allah yolunda cihat eden kimsenin ibadetinden daha faziletlidir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: النَّاظر إِلَى الْكَعْبَة كالمجتهد فِي الْعِبَادَة فِي غَيرهَا من الْبِلَاد
el-Ezrakî, İbrâhim en-Nehaî'den nakletti: "Kâbe'ye bakan kimse, başka beldelerde ibadette gayret gösteren kimse gibidir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والأزرقي عَن مُجَاهِد قَالَ: النّظر إِلَى الْكَعْبَة عبَادَة
İbn Ebî Şeybe ve el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: "Kâbe'ye bakmak ibadettir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَضَعفه والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن لله فِي كل يَوْم وَلَيْلَة عشْرين وَمِائَة رَحْمَة تنزل على هَذَا الْبَيْت سِتُّونَ للطائفين وَأَرْبَعُونَ للمصلين وَعِشْرُونَ للناظرين
el-Ezrakî, el-Cündî, İbn Adiy, Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî -zayıf olduğunu belirterek- ve et-Tergîb'de el-Asbahânî, İbn Abbâs'tan nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Şüphesiz Allah'ın her gün ve gecede bu Ev üzerine inen yüz yirmi rahmeti vardır; altmışı tavaf edenlere, kırkı namaz kılanlara, yirmisi ise bakanlaradır."
وَأخرج الجندي عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: أَكْثرُوا الطّواف بِالْبَيْتِ قبل أَن يرفع وينسى النَّاس مَكَانَهُ
el-Cündî, İbn Mes'ûd'dan nakletti: "Ev kaldırılmadan ve insanlar onun yerini unutmadan önce onu çokça tavaf edin."
وَأخرج الْبَزَّار فِي مُسْنده وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ اسْتَمْتعُوا بِهَذَا الْبَيْت فقد هدم مرَّتَيْنِ وَيرْفَع فِي الثَّالِثَة
Müsned'inde el-Bezzâr, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, et-Taberânî ve el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Ömer'den nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Bu Ev'den nasiplenin; zira o iki defa yıkılmıştır, üçüncüsünde ise [tamamen] kaldırılacaktır."
وَأخرج الجندي عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة رفع الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام إِلَى بَيت الْمُقَدّس فَمر بِقَبْر النَّبِي ﷺ بِالْمَدِينَةِ فَيَقُول: السَّلَام عَلَيْك يَا رَسُول الله وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
el-Cündî, ez-Zührî'den nakletti: Kıyamet günü olduğunda Allah Kâbe'yi, Beytü'l-Harâm'ı Beytülmakdis'e kaldırır; [Kâbe] Medine'de Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) kabrine uğrar ve: "Selâm sana ey Allah'ın Resûlü, Allah'ın rahmeti ve bereketleri senin üzerine olsun" der.
فَيَقُول ﷺ: وَعَلَيْك السَّلَام يَا كعبة الله مَا حَال أمتِي فَتَقول: يَا مُحَمَّد أما من وَفد إليّ من أمتك فَأَنا الْقَائِم بِشَأْنِهِ وَأما من لم يفد من أمتك فَأَنت الْقَائِم بِشَأْنِهِ
[Nebî] (sallallâhu aleyhi ve sellem) de şöyle buyurur: "Sana da selâm olsun ey Allah'ın Kâbe'si! Ümmetimin hali nicedir?" [Kâbe] der ki: "Ey Muhammed! Ümmetinden bana gelen kimselere gelince, onların işini ben üstlenirim; ümmetinden bana gelmeyen kimselere gelince, onların işini de sen üstlenirsin."
وَأخرج أَبُو بكر الوَاسِطِيّ فِي فَضَائِل بَيت الْمُقَدّس عَن خَالِد بن معدان قَالَ: لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى تزف الْكَعْبَة إِلَى الصَّخْرَة زف الْعَرُوس فَيتَعَلَّق بهَا جَمِيع من حج وَاعْتمر فَإِذا رأتها الصَّخْرَة قَالَت لَهَا: مرْحَبًا بالزائرة والمزورة إِلَيْهَا
Ebû Bekir el-Vâsıtî Fedâilü Beyti'l-Makdis'te Hâlid b. Ma'dân'dan nakletti: "Kâbe, gelinin götürüldüğü gibi Sahra'ya götürülünceye, hac ve umre yapmış olan herkes ona tutununca ve Sahra onu görünce kendisine: 'Hoş geldin ey ziyaret eden ve kendisine ziyaret edilen!' deyinceye kadar kıyamet kopmaz."
وَأخرج الوَاسِطِيّ عَن كَعْب قَالَ: لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى يزف الْبَيْت الْحَرَام إِلَى بَيت الْمُقَدّس فينقادان إِلَى الْجنَّة وَفِيهِمَا أهلهما وَالْعرض والحساب بِبَيْت الْمُقَدّس
el-Vâsıtî, Ka'b'dan nakletti: "Beytü'l-Harâm Beytülmakdis'e götürülünceye ve her ikisi içlerindeki ehliyle birlikte cennete sevk edilinceye kadar kıyamet kopmaz. Arz ve hesap Beytülmakdis'tedir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والأصبهاني فِي التَّرْغِيب والديلمي عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة زفت الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام إِلَى قَبْرِي فَتَقول: السَّلَام عَلَيْك يَا مُحَمَّد فَأَقُول: وَعَلَيْك السَّلَام يَا بَيت الله مَا صنع بك أمتِي بعدِي فَتَقول: يَا مُحَمَّد من أَتَانِي فَأَنا أكفيه وأكون لَهُ شَفِيعًا وَمن لم يأتني فَأَنت تكفيه وَتَكون لَهُ شَفِيعًا
İbn Merdûye, et-Tergîb'de el-Asbahânî ve ed-Deylemî, Câbir'den nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Kıyamet günü olduğunda Kâbe, Beytü'l-Harâm kabrime getirilir ve: 'Selâm sana ey Muhammed!' der. Ben de: 'Sana da selâm olsun ey Allah'ın Evi! Benden sonra ümmetim sana ne yaptı?' derim. [Kâbe] şöyle der: 'Ey Muhammed! Bana gelen kimseye ben yeterim ve onun için şefaatçi olurum. Bana gelmeyen kimseye ise sen yetersin ve onun için şefaatçi olursun.'"
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي إِسْحَق قَالَ: بنى إِبْرَاهِيم ﵇ الْبَيْت وَجعل طوله فِي السَّمَاء تِسْعَة أَذْرع وَعرضه فِي الأَرْض اثْنَيْنِ وَثَلَاثِينَ ذِرَاعا من الرُّكْن الْأسود إِلَى الرُّكْن الشَّامي الَّذِي عِنْد الْحجر من وَجهه وَجعل عرض مَا بَين الرُّكْن الشَّامي إِلَى الرُّكْن الغربي الَّذِي فِيهِ الْحجر اثْنَيْنِ وَعشْرين ذِرَاعا وَجعل طول ظهرهَا من الرُّكْن الغربي إِلَى الرُّكْن الْيَمَانِيّ أحدا وَثَلَاثِينَ ذِرَاعا وَجعل عرض شقها الْيَمَانِيّ من الرُّكْن الْأسود إِلَى الرُّكْن الْيَمَانِيّ عشْرين ذِرَاعا
el-Ezrakî, Ebû İshak'tan nakletti: İbrâhim (aleyhisselâm) Ev'i inşa etti; yüksekliğini dokuz arşın, yerdeki genişliğini ise ön yüzünden Rüknülesved'den Hicr'in yanındaki Şâmî rükne kadar otuz iki arşın yaptı. Şâmî rükn ile içinde Hicr bulunan Garbî rükn arasındaki genişliği yirmi iki arşın, Garbî rüknden Yemânî rükne kadar olan arka tarafının uzunluğunu otuz bir arşın ve Rüknülesved'den Yemânî rükne kadar olan Yemânî tarafının genişliğini yirmi arşın yaptı.
قَالَ: فَلذَلِك سميت الْكَعْبَة لِأَنَّهَا على خلقَة الكعب
Dedi ki: "İşte bundan dolayı topuk (aşık kemiği) şeklinde olduğu için ona Kâbe adı verilmiştir."
قَالَ: وَكَذَلِكَ سنَن أساس آدم وَجعل لَهَا غلقاً فارسياً وَكَسَاهَا كسْوَة تَامَّة وَنحر عِنْدهَا وَجعل إِبْرَاهِيم ﵇ الْحجر إِلَى جنب الْبَيْت عَرِيشًا من أَرَاك تَقْتَحِمُهُ العنز فَكَانَ زرباً لغنم اسماعيل وحفر إِبْرَاهِيم جبا فِي بطن الْبَيْت على يَمِين من دخله يكون خزانَة للبيت يلقِي فِيهِ مَا يهدى للكعبة وَكَانَ الله استودع الرُّكْن أَبَا قبيس حِين أغرق الله الأَرْض زمن نوح وَقَالَ: إِذا رَأَيْت خليلي يَبْنِي بَيْتِي فَأخْرجهُ لَهُ فجَاء بِهِ جِبْرِيل فَوَضعه فِي مَكَانَهُ وَبنى عَلَيْهِ إِبْرَاهِيم وَهُوَ حِينَئِذٍ يتلألأ نورا من شدَّة بياضه وَكَانَ نوره يضيء إِلَى مُنْتَهى أَنْصَاف الْحرم من كل نَاحيَة
Dedi ki: "Âdem'in temel tarzı da böyleydi. Ona Fars tarzı bir kilit yaptı, onu tam bir örtüyle örttü ve yanında kurban kesti. İbrâhim (aleyhisselâm), Hicr'i Ev'in bitişiğinde, keçinin rahatça atlayabileceği erâk ağacından bir çardak yaptı; orası İsmâil'in koyunları için bir ağıl oldu. İbrâhim Ev'in içinde, giren kimsenin sağına gelecek şekilde, Ev'in hazinesi olsun ve Kâbe'ye hediye edilen şeyler içine atılsın diye bir kuyu kazdı. Nûh zamanında Allah yeryüzünü boğduğu vakit, Rükn'ü Ebû Kubeys dağına emanet etmiş ve: 'Dostumun Evimi inşa ettiğini gördüğün zaman onu ona çıkar' buyurmuştu. Cibrîl onu getirip yerine koydu; İbrâhim de üzerine bina etti. O sırada o, beyazlığının şiddetinden nur saçarak parıldıyordu ve nuru her taraftan Harem'in yarı sınırlarına kadar aydınlatıyordu."
قَالَ: وَإِنَّمَا شدَّة سوَاده لِأَنَّهُ أَصَابَهُ الْحَرِيق مرّة بعد مرّة فِي الْجَاهِلِيَّة والإِسلام
Dedi ki: "Onun siyahlığının şiddeti ise Câhiliye ve İslâm döneminde defalarca yangına maruz kalmasındandır."
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن عَائِشَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ألم تَرَ إِلَى قَوْمك حِين بنوا الْكَعْبَة أقصروا عَن قَوَاعِد إِبْرَاهِيم فَقلت: يَا رَسُول الله أَلا تردها على قَوَاعِد إِبْرَاهِيم قَالَ: لَوْلَا حدثان قَوْمك بالْكفْر
Mâlik, eş-Şâfiî, el-Buhârî, Müslim ve en-Nesâî, Âişe'den nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Kavminin Kâbe'yi inşa ederken İbrâhim'in temellerinden kısalttıklarını görmedin mi?" buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü! Onu İbrâhim'in temelleri üzerine geri döndürmez misin?" dedim. Buyurdu ki: "Kavminin küfürden yeni kurtulmuşluğu olmasaydı [yapardım]."
فَقَالَ ابْن عمر: مَا أرى رَسُول الله ﷺ ترك استلام الرُّكْنَيْنِ اللَّذين يليان الْحجر إِلَّا أَن الْبَيْت لم يتمم على قَوَاعِد إِبْرَاهِيم
İbn Ömer şöyle dedi: "Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hicr'e bitişik olan iki rüknü istilâm etmeyi bırakmasını, Ev'in İbrâhim'in temelleri üzerine tamamlanmamış olmasından başka bir sebebe bağlamıyorum."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن جريج قَالَ: كَانَ ابْن الزبير بنى الْكَعْبَة من الذرع على مَا بناها إِبْرَاهِيم ﵇
el-Ezrakî, İbn Cüreyc'den nakletti: "İbnü'z-Zübeyr Kâbe'yi, arşın ölçüsü bakımından İbrâhim'in (aleyhisselâm) inşa ettiği şekilde inşa etmişti."
قَالَ: وَهِي مكعبة على خلقَة الكعب وَلذَلِك سميت الْكَعْبَة
Dedi ki: "O, aşık kemiği biçiminde küp şeklinde idi; bu yüzden Kâbe olarak adlandırıldı."
قَالَ: وَلم يكن إِبْرَاهِيم سقف الْكَعْبَة وَلَا بناها بمدر وَإِنَّمَا رضمها رضماً
Dedi ki: "İbrâhim Kâbe'ye tavan yapmamış, onu harçla da örmemişti; bilakis taşları üst üste dizerek yığmıştı."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي الْمُرْتَفع قَالَ: كُنَّا مَعَ ابْن الزبير فِي الْحجر فَأول حجر من المنجنيق وَقع فِي الْكَعْبَة سمعنَا لَهَا أنيناً كأنين الْمَرِيض: آه آه
el-Ezrakî, Ebu'l-Mürtefi'den nakletti: "İbnü'z-Zübeyr ile birlikte Hicr'deydik. Mancınıktan atılan ilk taş Kâbe'ye isabet ettiğinde, onun hastanın iniltisi gibi 'Âh, âh!' diye inlediğini işittik."
وَأخرج الجندي عَن مُجَاهِد قَالَ: رَأَيْت الْكَعْبَة فِي النّوم وَهِي تكلم النَّبِي ﷺ وَهِي تَقول: لَئِن لم تَنْتَهِ أمتك يَا مُحَمَّد عَن الْمعاصِي لأنتفضن حَتَّى يصير كل حجر مني فِي مَكَان
el-Cündî, Mücâhid'den nakletti: "Rüyamda Kâbe'yi Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile konuşurken gördüm; şöyle diyordu: 'Ey Muhammed! Eğer ümmetin günahlardan vazgeçmezse, benden her bir taş bir tarafa dağılıncaya kadar muhakkak sarsılıp parçalanırım!'"
وَأخرج الجندي عَن وهيب بن الْورْد قَالَ: كنت أَطُوف أَنا وسُفْيَان بن سعيد الثَّوْريّ لَيْلًا فَانْقَلَبَ سُفْيَان وَبقيت فِي الطّواف فَدخلت الْحجر فَصليت تَحت الْمِيزَاب فبنا أَنا ساجد إِذْ سَمِعت كلَاما بَين أَسْتَار الْكَعْبَة وَالْحِجَارَة وَهِي تَقول: يَا جِبْرِيل أَشْكُو إِلَى الله ثمَّ إِلَيْك مَا يفعل هَؤُلَاءِ الطائفون حَولي تفكههم فِي الحَدِيث ولغطهم وشؤمهم
el-Cündî, Vüheyb b. el-Verd'den nakletti: "Ben ve Süfyân b. Saîd es-Sevrî geceleyin tavaf ediyorduk. Süfyân dönüp gitti, ben tavafa devam ettim. Hicr'e girip Altınoluk altında namaz kıldım. Ben secdedeyken Kâbe örtüleri ile taşları arasından bir konuşma işittim; şöyle diyordu: 'Ey Cibrîl! Etrafımda tavaf eden şu kimselerin yaptıklarını, boş laflara dalmalarını, gürültü patırtılarını ve uğursuzluklarını Allah'a, sonra da sana şikâyet ediyorum!'"
قَالَ وهيب: فأولت أَن الْبَيْت يشكو إِلَى جِبْرِيل ﵇
Vüheyb dedi ki: "Bunu, Ev'in Cibrîl'e (aleyhisselâm) şikâyette bulunduğu şeklinde yorumladım."
وَأما قَوْله تَعَالَى: {رَبنَا تقبل منا إِنَّك أَنْت السَّمِيع الْعَلِيم}
Yüce Allah'ın: {رَبنَا تقبل منا إِنَّك أَنْت السَّمِيع الْعَلِيم} “Rabbimiz! Bizden kabul buyur; şüphesiz Sen, evet Sen hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin” sözüne gelince;
أخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ إِن النَّبِي ﷺ إِذا أفطر قَالَ: اللَّهُمَّ لَك صمنا وعَلى رزقك أفطرنا فَتقبل منا إِنَّك أَنْت السَّمِيع الْعَلِيم
ed-Dârekutnî, İbn Abbâs'tan nakletti: Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem) iftar ettiği zaman: "Allahım! Senin için oruç tuttuk ve Senin rızkınla iftar ettik; bizden kabul buyur, şüphesiz Sen hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin" derdi.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش
İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te el-A'meş'ten nakletti:
أَنه قَرَأَ {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل رَبنَا تقبل منا}
O, {وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل رَبنَا تقبل منا} “Hani İbrâhim ve İsmâil Ev'in temellerini yükseltiyor [ve:] 'Rabbimiz! Bizden kabul buyur' [diyorlardı]” şeklinde okumuştur.
قَوْله تَعَالَى: رَبنَا واجعلنا مُسلمين لَك وَمن ذريتنا أمة مسلمة لَك وأرنا مناسكنا وَتب علينا إِنَّك أَنْت التواب الرَّحِيم
Yüce Allah'ın: "Rabbimiz! Bizi Sana teslim olmuş kimseler kıl, soyumuzdan da Sana teslim olmuş bir ümmet [çıkar], bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster ve tevbemizi kabul et. Şüphesiz tevbeleri çokça kabul eden, çok merhametli olan ancak Sensin" sözü.
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الْكَرِيم فِي قَوْله تَعَالَى {رَبنَا واجعلنا مُسلمين} قَالَ: مُخلصين
İbn Ebî Hâtim, Yüce Allah'ın: {رَبنَا واجعلنا مُسلمين} “Rabbimiz! Bizi teslim olmuş kimseler kıl” sözü hakkında Abdülkerîm'den nakletti: "İhlâslı kimseler [kıl]" dedi.
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سَلام بن أبي مُطِيع فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: كَانَا مُسلمين وَلَكِن سألاه الثَّبَات
İbn Ebî Hâtim, Sellâm b. Ebî Mutî'den bu ayet hakkında nakletti: "İkisi zaten müslümandı, fakat O'ndan sebat istediler."
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَمن ذريتنا أمة مسلمة لَك} يعنيان الْعَرَب
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {وَمن ذريتنا أمة مسلمة لَك} “ve soyumuzdan da Sana teslim olmuş bir ümmet [çıkar]” sözü hakkında es-Süddî'den nakletti: "Arapları kastediyorlardı."
وَأما قَوْله تَعَالَى: {وأرنا مناسكنا} أخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم والأزرقي عَن مُجَاهِد قَالَ: قَالَ إِبْرَاهِيم ﵇: رب أرنا مناسكنا
Yüce Allah'ın: {وأرنا مناسكنا} “ve bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster” sözüne gelince; Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Hâtim ve el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: İbrâhim (aleyhisselâm): "Rabbim! Bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster" dedi.
فاتاه جِبْرِيل فَأتى بِهِ الْبَيْت فَقَالَ: ارْفَعْ الْقَوَاعِد
Bunun üzerine Cibrîl ona geldi ve onu Ev'e getirdi ve: "Temelleri yükselt" dedi.
فَرفع الْقَوَاعِد وَأتم الْبُنيان ثمَّ أَخذ بِيَدِهِ فَأخْرجهُ فَانْطَلق بِهِ إِلَى الصَّفَا قَالَ: هَذَا من شَعَائِر الله ثمَّ انْطلق بِهِ إِلَى الْمَرْوَة فَقَالَ: وَهَذَا من شَعَائِر الله ثمَّ انْطلق بِهِ نَحْو منى فَلَمَّا كَانَ من الْعقبَة إِذا إِبْلِيس قَائِم عِنْد الشَّجَرَة فَقَالَ: كبر وارمه
[İbrâhim] temelleri yükseltti ve binayı tamamladı. Sonra [Cibrîl] onun elinden tutup dışarı çıkardı ve onu Safâ'ya götürdü; "Bu, Allah'ın şiarlarındandır" dedi. Sonra onu Merve'ye götürdü; "Bu da Allah'ın şiarlarındandır" dedi. Sonra onu Mina'ya doğru götürdü. Akabe mevkiine gelindiğinde bir de baktı ki İblis ağacın yanında dikilmektedir. [Cibrîl]: "Tekbir getir ve ona taş at" dedi.
فَكبر ورماه ثمَّ انْطلق إِبْلِيس فَقَامَ عِنْد الْجَمْرَة الْوُسْطَى فَلَمَّا حَاذَى بِهِ جِبْرِيل وَإِبْرَاهِيم قَالَ لَهُ: كبر وارمه
[İbrâhim] tekbir getirdi ve ona taş attı. Sonra İblis gidip Orta Cemre'nin yanında durdu. Cibrîl ve İbrâhim onun hizasına gelince [Cibrîl] ona: "Tekbir getir ve ona taş at" dedi.
فَكبر وَرمى فَذهب إِبْلِيس حَتَّى أَتَى الْجَمْرَة القصوى فَقَالَ لَهُ جِبْرِيل: كبر وارمه
[İbrâhim] tekbir getirdi ve taş attı. İblis gidip en uzaktaki Cemre'ye vardı. Cibrîl ona: "Tekbir getir ve ona taş at" dedi.
فَكبر وَرمى فَذهب إِبْلِيس وَكَانَ الْخَبيث أَرَادَ أَن يدْخل فِي الْحَج شَيْئا فَلم يسْتَطع فَأخذ بيد إِبْرَاهِيم حَتَّى أَتَى بِهِ الْمشعر الْحَرَام فَقَالَ: هَذَا الْمشعر الْحَرَام ثمَّ ذهب حَتَّى أَتَى بِهِ عَرَفَات قَالَ: قد عرفت مَا أريتك قَالَهَا ثَلَاث مَرَّات
[İbrâhim] tekbir getirdi ve taş attı; İblis çekip gitti. O habis, hacca bir şey karıştırmak istemiş ama buna güç yetirememişti. Sonra [Cibrîl], İbrâhim'in elinden tutup onu Meş'ar-i Harâm'a getirdi ve: "İşte bu Meş'ar-i Harâm'dır" dedi. Sonra gidip onu Arafat'a getirdi ve: "Sana gösterdiğim şeyleri öğrendin mi?" dedi; bunu üç defa söyledi.
قَالَ: نعم
[İbrâhim]: "Evet" dedi.
قَالَ: فَأذن فِي النَّاس بِالْحَجِّ
[Cibrîl]: "Öyleyse insanlar arasında haccı ilan et" dedi.
قَالَ: وَكَيف أؤذن قَالَ: قل
[İbrâhim]: "Nasıl ilan edeyim?" dedi. [Cibrîl]: "Şöyle de:" dedi:
يَا أَيهَا النَّاس أجِيبُوا ربكُم ثَلَاث مَرَّات فَأجَاب الْعباد لبيْك اللَّهُمَّ رَبنَا لبيْك فَمن أجَاب إِبْرَاهِيم يَوْمئِذٍ من الْخلق فَهُوَ حَاج
"Ey insanlar! Rabbinize icabet edin! [Bunu] üç defa [söyle]." Bunun üzerine kullar: "Lebbeyk Allāhümme Rabbenâ lebbeyk (Buyur Allahım Rabbimiz, buyur emrindeyiz)" diye cevap verdiler. O gün yaratılmışlardan kim İbrâhim'e icabet ettiyse, o hacı olur.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق ابْن الْمسيب عَن عَليّ قَالَ: لما فرغ إِبْرَاهِيم من بِنَاء الْبَيْت قَالَ: قد فعلت أَي رب فأرنا مناسكنا أبرزها لنا علمناها فَبعث الله جِبْرِيل فحج بِهِ
İbn Cerîr, İbnü'l-Müseyyeb tarikiyle Ali'den nakletti: İbrâhim Ev'in inşasını bitirince: "Yaptım ey Rabbim! Bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster, onları bize açıkça bildir, bize öğret" dedi. Bunun üzerine Allah Cibrîl'i gönderdi ve [Cibrîl] ona haccı yaptırdı.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: حج إِبْرَاهِيم واسماعيل وهما ماشيان
Saîd b. Mansûr ve el-Ezrakî, Mücâhid'den nakletti: "İbrâhim ve İsmâil yaya olarak hac ettiler."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْمقَام من أصل الْكَعْبَة فَقَامَ عَلَيْهِ إِبْرَاهِيم فتفرجت عَنهُ هَذِه الْجبَال أَبُو قبيس وصواحبه إِلَى مابينه وَبَين عَرَفَات فَأرَاهُ مَنَاسِكه حَتَّى انْتهى إِلَيْهِ فَقَالَ: عرفت قَالَ: نعم
İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan nakletti: "Makam Kâbe'nin dibindeydi. İbrâhim onun üzerine çıktı; Ebû Kubeys ve etrafındaki dağlar açılarak onunla Arafat arasındaki mesafe göründü. [Cibrîl] oraya varıncaya kadar ona hac ibadet yerlerini gösterdi ve: 'Öğrendin mi?' dedi. [İbrâhim]: 'Evet' dedi."
فسميت عَرَفَات
"Bu yüzden oraya Arafat denildi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مجلز فِي قَوْله (وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٢٧) قَالَ: لما فرغ إِبْرَاهِيم من الْبَيْت جَاءَهُ جِبْرِيل أرَاهُ الطّواف بِالْبَيْتِ والصفا والمروة ثمَّ انْطَلقَا إِلَى الْعقبَة فَعرض لَهما الشَّيْطَان فَأخذ جِبْرِيل سبع حَصَيَات وَأعْطى إِبْرَاهِيم سبع حَصَيَات فَرمى وكبَّر وَقَالَ لإِبراهيم: ارْمِ وَكبر مَعَ كل رمية حَتَّى أمل الشَّيْطَان ثمَّ انْطَلقَا إِلَى الْجَمْرَة الْوُسْطَى فَعرض لَهما الشَّيْطَان فَأخذ جِبْرِيل سبع حَصَيَات فرميا وكبرا مَعَ كل رمية حَتَّى أمل الشَّيْطَان ثمَّ أَتَيَا الْجَمْرَة القصوى فَعرض لَهما الشَّيْطَان فَأخذ جِبْرِيل سبع حَصَيَات وَأعْطى إِبْرَاهِيم سبع حَصَيَات وَقَالَ: ارْمِ وَكبر
İbn Ebî Şeybe, (وَإِذ يرفع إِبْرَاهِيم الْقَوَاعِد من الْبَيْت وَإِسْمَاعِيل) (Bakara Suresi 127. ayet) kavli hakkında Ebû Miclez'den nakletti: İbrâhim Ev'i bitirince Cibrîl ona geldi; ona Ev'i tavaf etmeyi, Safâ ve Merve'yi gösterdi. Sonra Akabe'ye gittiler; şeytan önlerine çıktı. Cibrîl yedi çakıl taşı aldı ve İbrâhim'e de yedi çakıl taşı verdi. [Cibrîl] taş attı ve tekbir getirdi; İbrâhim'e de: "Şeytanı usandırıncaya kadar her atışla birlikte taş at ve tekbir getir" dedi. Sonra Orta Cemre'ye gittiler; şeytan önlerine çıktı. Cibrîl yedi çakıl taşı aldı; şeytanı usandırıncaya kadar her atışla birlikte taş atıp tekbir getirdiler. Sonra en uzaktaki Cemre'ye geldiler; şeytan önlerine çıktı. Cibrîl yedi çakıl taşı aldı ve İbrâhim'e de yedi çakıl taşı verdi ve: "Taş at ve tekbir getir" dedi.
فرميا وكبرا مَعَ كل رمية حَتَّى أقل ثمَّ أَتَى بِهِ إِلَى منى فَقَالَ: هَهُنَا يحلق النَّاس رؤوسهم ثمَّ أَتَى بِهِ جمعا فَقَالَ: هَهُنَا يجمع النَّاس الصَّلَاة ثمَّ أَتَى بِهِ عَرَفَات فَقَالَ: عرفت
Şeytan uzaklaşıncaya kadar her atışla birlikte taş atıp tekbir getirdiler. Sonra onu Mina'ya getirdi ve: "Burada insanlar başlarını tıraş ederler" dedi. Sonra onu Cem'e getirdi ve: "Burada insanlar namazı cem ederler" dedi. Sonra onu Arafat'a getirdi ve: "Öğrendin mi?" dedi.
قَالَ: نعم
[İbrâhim]: "Evet" dedi.
فَمن ثمَّ سميت عَرَفَات
İşte bundan dolayı oraya Arafat denildi.
واخرج الْأَزْرَقِيّ عَن زُهَيْر بن مُحَمَّد قَالَ: لما فرغ إِبْرَاهِيم من الْبَيْت الْحَرَام قَالَ: أَي رب قد فعلت فأرنا مناسكنا فَبعث الله إِلَيْهِ جِبْرِيل فحج بِهِ حَتَّى إِذا جَاءَ يَوْم النَّحْر عرض لَهُ إِبْلِيس فَقَالَ: احصب
el-Ezrakî, Züheyr b. Muhammed'den nakletti: İbrâhim Beytü'l-Harâm'ı tamamlayınca: "Ey Rabbim! Yaptım, bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster" dedi. Allah ona Cibrîl'i gönderdi ve ona haccı yaptırdı. Nihayet kurban günü gelince İblis karşısına çıktı. [Cibrîl]: "Ona taş at" dedi.
فحصب سبع حَصَيَات ثمَّ الْغَد ثمَّ الْيَوْم الثَّالِث فَمَلَأ مَا بَين الجبلين ثمَّ علا على مِنْبَر فَقَالَ: يَا عباد الله أجِيبُوا ربكُم فَسمع دَعوته من بَين الأبحر مِمَّن فِي قلبه مِثْقَال ذرة من إِيمَان قَالُوا: لبيْك اللَّهُمَّ لبيْك
[İbrâhim] yedi çakıl taşı attı; sonra ertesi gün, sonra üçüncü gün [attı]. İki dağın arasını doldurdu, sonra bir minbere çıkıp: "Ey Allah'ın kulları! Rabbinize icabet edin!" dedi. Denizlerin ötesinden kalbinde zerre ağırlığınca iman bulunan kimseler onun davetini işittiler ve: "Lebbeyk Allāhümme lebbeyk (Buyur Allahım buyur, emrindeyiz)" dediler.
قَالَ: وَلم يزل على وَجه الأَرْض سَبْعَة مُسلمُونَ فَصَاعِدا وَلَوْلَا ذَلِك
Dedi ki: "Yeryüzünde daima yedi veya daha fazla müslüman bulunagelmiştir; eğer bu olmasaydı..."
لأهلكت الأَرْض وَمن عَلَيْهَا
"...yeryüzü ve üzerindekiler helâk edilirdi."
قَالَ: وَأول من أجَاب حِين أذن بِالْحَجِّ أهل الْيمن
Dedi ki: "Hac ilan edildiğinde ona ilk icabet edenler Yemen halkı oldu."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وأرنا مناسكنا} قَالَ: مذابحنا
el-Ezrakî, {وأرنا مناسكنا} “ve bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster” sözü hakkında Mücâhid'den nakletti: "[Yani] kurban keseceğimiz yerlerimizi" dedi.
وَأخرج الجندي عَن مُجَاهِد قَالَ: قَالَ الله لإِبراهيم ﵇ قُم فَابْن لي بَيْتا
el-Cündî, Mücâhid'den nakletti: Allah, İbrâhim'e (aleyhisselâm): "Kalk ve Benim için bir Ev inşa et" buyurdu.
قَالَ: أَي رب أَيْن
[İbrâhim]: "Ey Rabbim! Nerede?" dedi.
قَالَ: سأخبرك فَبعث الله إِلَيْهِ سَحَابَة لَهَا رَأس فَقَالَت: يَا إِبْرَاهِيم إِن رَبك يَأْمُرك أَن تخط قدر هَذِه السحابة
Buyurdu ki: "Sana bildireceğim." Bunun üzerine Allah ona başı olan bir bulut gönderdi. [Bulut] şöyle dedi: "Ey İbrâhim! Şüphesiz Rabbin, bu bulutun ölçüsü kadar çizgi çekmeni emrediyor."
قَالَ: فَجعل إِبْرَاهِيم ينظر إِلَى السحابة ويخط
Dedi ki: "Bunun üzerine İbrâhim buluta bakıyor ve çiziyordu."
فَقَالَت: قد فعلت قَالَ: نعم
[Bulut]: "Yaptın mı?" dedi. [İbrâhim]: "Evet" dedi.