وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن سُلَيْمَان التَّيْمِيّ قَالَ: إِن الله ﷿ أنعم على الْعباد على قدره وكلفهم الشُّكْر على قدرهم
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Süleyman et-Teymî'den nakletti; dedi ki: "Allah Azze ve Celle kullara kendi büyüklüğü nispetinde nimet verdi, fakat onları kendi güçleri nispetinde şükürle mükellef kıldı."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عبد الْملك بن مَرْوَان قَالَ: مَا قَالَ عبد كلمة أحب إِلَيْهِ وابلغ من الشُّكْر عِنْده من أَن يَقُول: الْحَمد لله الَّذِي أنعم علينا وهدانا للإِسلام
İbn Ebî'd-Dünyâ, Abdülmelik b. Mervân'dan nakletti; dedi ki: "Bir kulun, Allah katında şükrü ifade etmek bakımından şundan daha sevimli ve daha beliğ söylediği bir söz yoktur: 'Bize nimet veren ve bizi İslâm'a ileten Allah'a hamdolsun.'"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْأَصْبَغ بن نباتة قَالَ: كَانَ عَليّ ﵁ إِذا دخل الْخَلَاء قَالَ: بِسم الله الْحَافِظ من المؤذي وَإِذا خرج مسح بِيَدِهِ على بَطْنه ثمَّ قَالَ: يَا لَهَا من نعْمَة لَو يعلم الْعباد شكرها
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Asbağ b. Nübâte'den nakletti; dedi ki: Ali radıyallâhu anh helaya girdiği vakit: "Eziyet verenden koruyan Allah'ın adıyla" derdi. Çıktığında ise eliyle karnını sıvazlar, ardından şöyle derdi: "Kullar şükrünü bir bilseydi ne [büyük] bir nimettir bu!"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن الْحسن قَالَ: إِن الله ليمنع النِّعْمَة مَا شَاءَ فَإِذا لم يشْكر قَلبهَا عذَابا
İbn Ebî'd-Dünyâ, Hasan['ı-Basrî]'dan nakletti; dedi ki: "Allah nimeti dilediği kadar [kulun elinde] tutar; fakat şükredilmediği zaman onu azaba çevirir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا والخرائطي كِلَاهُمَا فِي كتاب الشُّكْر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا أنعم الله على عَبده من نعْمَة فَعلم أَنَّهَا من عِنْد الله إِلَّا كتب الله لَهُ شكرها قبل أَن يحمده وَمَا علم الله من عبد ندامة على ذَنْب إِلَّا غفر لَهُ ذَلِك قبل أَن يَسْتَغْفِرهُ إِن الرجل ليَشْتَرِي الثَّوْب بالدينار فيلبسه فيحمد الله فَمَا يبلغ رُكْبَتَيْهِ حَتَّى يغْفر لَهُ
İbn Ebî'd-Dünyâ ile Harâitî (ikisi de Kitâbü'ş-Şükr'de), Hâkim ve Beyhakī Şuabü'l-Îmân'da Âişe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Allah bir kuluna bir nimet verdiğinde kul onun Allah katından olduğunu bilirse, Allah daha o hamdetmeden önce onun için o nimetin şükrünü [yerine getirilmiş] yazar. Allah bir kulunda bir günahtan dolayı pişmanlık bildiğinde, daha o istiğfar etmeden önce o günahını bağışlar. Şüphesiz kişi bir dinara bir elbise satın alıp onu giyer ve Allah'a hamdederse, [elbise henüz] dizlerine varmadan kendisi bağışlanmış olur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَليّ ﵁ قَالَ: من قَالَ حِين يصبح: الْحَمد لله على حسن الْمسَاء وَالْحَمْد لله على حسن الْمبيت وَالْحَمْد لله على حسن الصَّباح فقد أدّى شكر ليلته ويومه
Beyhakī eş-Şuab'da Ali radıyallâhu anh'tan nakletti; dedi ki: "Kim sabahladığı vakit: 'Akşamı güzellikle eriştiren Allah'a hamdolsun, gecelemeyi güzellikle nasip eden Allah'a hamdolsun, sabaha güzellikle ulaştıran Allah'a hamdolsun' derse, gecesinin ve gündüzünün şükrünü eda etmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله: أدّى شكر ليلته ويومه
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Abdullah'tan nakletti: "...gecesinin ve gündüzünün şükrünü eda etmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن سَلام قَالَ: قَالَ مُوسَى ﵇: يَا رب مَا الشُّكْر الَّذِي نبغي لَك قَالَ: لَا يزَال لسَانك رطبا من ذكري
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Abdullah b. Selâm'dan nakletti; dedi ki: Mûsâ aleyhisselâm: "Ey Rabbim! Sana [göstermemiz] gereken şükür nedir?" dedi. [Allah]: "Dilinin sürekli beni zikretmekle ıslak kalmasıdır" buyurdu.
قَالَ: فَإنَّا نَكُون من الْحَال إِلَى حَال نجلك إِن نذكرك عَلَيْهَا قَالَ: مَا هِيَ قَالَ: الْغَائِط واهراق المَاء من الْجَنَابَة وعَلى غير وضوء
[Mûsâ]: "Biz öyle hallerde bulunuruz ki seni o hallerde zikretmekten seni tenzih ederiz (yüce tutarız)" dedi. [Allah]: "Nedir onlar?" buyurdu. [Mûsâ]: "Hela ihtiyacı giderme, cünüplükten su dökünme (yıkanma) ve abdestsiz bulunma halleridir" dedi.
قَالَ: كلا
[Allah]: "Hayır, [öyle yapma]" buyurdu.
قَالَ: يَا رب كَيفَ أَقُول قَالَ: تَقول سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِك لَا إِلَه إِلَّا أَنْت فجنبني الْأَذَى سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِك لَا إِلَه إِلَّا أَنْت فقني من الْأَذَى
[Mûsâ]: "Ey Rabbim! Nasıl söyleyeyim?" dedi. [Allah] şöyle buyurdu: "Şöyle de: 'Allah'ım! Seni hamdinle tesbih ederim, senden başka ilah yoktur; beni eziyetten uzak tut. Seni hamdinle tesbih ederim, senden başka ilah yoktur; beni eziyetten koru.'"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن إِسْحَق بن عبد الله بن أبي طَلْحَة أَن رجلا كَانَ يَأْتِي النَّبِي ﷺ فَيسلم عَلَيْهِ فَيَقُول النَّبِي ﷺ يَدْعُو لَهُ فجَاء يَوْمًا فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ كَيفَ أَنْت يَا فلَان قَالَ: بِخَير إِن شكرت
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, İshak b. Abdillâh b. Ebî Talha'dan naklettiğine göre bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelir ve ona selâm verirdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de ona [karşılık verir ve] dua ederdi. Bir gün adam geldi ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Nasılsın ey falan?" buyurdu. Adam: "Şükredersem iyiyim" dedi.
فَسكت النَّبِي ﷺ فَقَالَ الرجل: يَا نَبِي الله كنت تَسْأَلنِي وَتَدْعُو لي وَإنَّك سَأَلتنِي الْيَوْم فَلم تدع لي قَالَ: إِنِّي كنت أَسأَلك فتشكر الله وَإِنِّي سَأَلتك الْيَوْم فشككت فِي الشُّكْر
Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sustu. Adam: "Ey Allah'ın Peygamberi! [Daha önce] bana halimi sorar ve bana dua ederdin; bugün ise bana sordun ama bana dua etmedin" dedi. [Peygamber]: "Ben [daha önce] sana sorduğumda sen Allah'a şükrederdin; bugün ise sana sorduğumda şükür hususunda şüpheye düştün" buyurdu.
عَن أبي بكر الصّديق ﵁
Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh'tan:
أَنه ان يَقُول فِي دُعَائِهِ: أَسأَلك تَمام النِّعْمَة فِي الْأَشْيَاء كلهَا وَالشُّكْر لَك عَلَيْهَا حَتَّى ترْضى وَبعد الرِّضَا
O, duasında şöyle derdi: "[Allah'ım!] Senden her şeyde nimetin tamamlanmasını ve sen razı oluncaya kadar, hatta razı olduktan sonra da sana şükretmeyi dilerim."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي حَازِم أَن رجلا قَالَ لَهُ: مَا شكر الْعَينَيْنِ قَالَ: إِن رَأَيْت بهما خيرا أعلنته وَإِن رَأَيْت بهما شرا سترته
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Ebû Hâzim'den naklettiğine göre bir adam ona: "İki gözün şükrü nedir?" dedi. O da: "Onlarla hayır görürsen açığa vurman, şer görürsen örtmendir" dedi.
قَالَ: فَمَا شكر الْأُذُنَيْنِ قَالَ: إِن سَمِعت خيرا وعيته وَإِن سَمِعت بهما شرا أخفيته
[Adam]: "Peki iki kulağın şükrü nedir?" dedi. [Ebû Hâzim]: "Onlarla hayır işitirsen onu belleyip kavramandır; onlarla şer işitirsen gizlemendir" dedi.
قَالَ: فَمَا شكر الْيَدَيْنِ قَالَ: لَا تَأْخُذ بهما مَا لَيْسَ لَهما وَلَا تمنع حَقًا لله ﷿ هُوَ فيهمَا
[Adam]: "Peki iki elin şükrü nedir?" dedi. [Ebû Hâzim]: "Onlarla kendilerine ait olmayanı almaman ve onlarda bulunan Allah Azze ve Celle'ye ait bir hakkı engellememendir" dedi.
قَالَ: فَمَا شكر الْبَطن قَالَ: أَن يكون أَسْفَله طَعَاما وَأَعلاهُ علما
[Adam]: "Peki karnın şükrü nedir?" dedi. [Ebû Hâzim]: "Altının yemek, üstünün ilim olmasıdır" dedi.
قَالَ: فَمَا شكر الْفرج قَالَ: كَمَا قَالَ الله ﷿ (إِلَّا على أَزوَاجهم أَو مَا ملكت أَيْمَانهم) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٦) إِلَى قَوْله (فَأُولَئِك هم العادون) قَالَ: فَمَا شكر الرجلَيْن قَالَ: إِن رَأَيْت حَيا غبطته بهما عملته وَإِن رَأَيْت مَيتا مقته كففتهما عَن عمله وَأَنت شَاكر لله ﷿ فاما من شكر بلساه وَلم يشْكر بِجَمِيعِ أَعْضَائِهِ فَمثله كَمثل رجل لَهُ كسَاء فَأخذ بطرفه وَلم يلْبسهُ فَلم يَنْفَعهُ ذَلِك من الْحر وَالْبرد والثلج والمطر
[Adam]: "Peki tenasül uzvunun şükrü nedir?" dedi. [Ebû Hâzim]: "Allah Azze ve Celle'nin buyurduğu gibidir: {إِلَّا على أَزوَاجهم أَو مَا ملكت أَيْمَانهم} “ancak eşleri veya mülkiyetlerinde bulunan cariyeleri müstesna” [âyetinden] {فَأُولَئِك هم العادون} “işte onlar haddi aşanlardır” buyruğuna kadar" dedi. [Adam]: "Peki iki ayağın şükrü nedir?" dedi. [Ebû Hâzim]: "Gıpta ettiğin diri bir kimse görürsen onun ameline bu iki [ayağınla] koşmandır; buğzettiğin ölü bir kimse görürsen onun amelinden iki ayağını geri çekmendir; [böyle yaparsan] sen Allah Azze ve Celle'ye şükretmiş olursun. Diliyle şükredip bütün organlarıyla şükretmeyen kimseye gelince; onun durumu, elbisesi olup da onun ucundan tutan fakat onu giymeyen adamın durumu gibidir; bu [tutuşu] sıcaktan, soğuktan, kardan ve yağmurdan ona hiçbir fayda vermez" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَليّ بن الْمَدِينِيّ قَالَ: قيل لِسُفْيَان بن عَيْنِيَّة: مَا
Beyhakī eş-Şuab'da Ali b. el-Medînî'den nakletti; dedi ki: Süfyân b. Uyeyne'ye: "..."
حد الزّهْد قَالَ: أَن تكون شاكراً فِي الرخَاء صَابِرًا فِي الْبلَاء فَإِذا كَانَ كَذَلِك فَهُوَ زاهد
"...zühdün sınırı nedir?" diye soruldu. O da: "Genişlikte şükredici, belada sabredici olmandır; kim böyle olursa o zâhiddir" dedi.
قيل لِسُفْيَان: مَا الشُّكْر قَالَ: إِن تجتنب مَا نهى الله عَنهُ
Süfyân'a: "Şükür nedir?" denildi. O: "Allah'ın yasakladığı şeylerden kaçınmandır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن عمر بن عبد الْعَزِيز قَالَ: قيِّدوا نعم الله بالشكر لله ﷿ شكر الله ترك الْمعْصِيَة
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Ömer b. Abdilazîz'den nakletti; dedi ki: "Allah'ın nimetlerini Allah Azze ve Celle'ye şükretmekle bağlayıp tutun! Allah'a şükür ise masiyeti (günahı) terk etmektir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن لوط الْأنْصَارِيّ قَالَ: كَانَ يُقَال: الشُّكْر ترك الْمعْصِيَة
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Muhammed b. Lût el-Ensârî'den nakletti; dedi ki: "Şöyle denilirdi: Şükür, günahı terk etmektir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن مخلد بن حُسَيْن قَالَ: كَانَ يُقَال: الشُّكْر ترك الْمعاصِي
İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhalled b. Hüseyn'den nakletti; dedi ki: "Şöyle denilirdi: Şükür, günahları terk etmektir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن اجنيد قَالَ: قَالَ السّري يَوْمًا: مَا الشُّكْر فَقلت لَهُ: الشكرعندي أَن لَا يستعان على الْمعاصِي بِشَيْء من نعمه
Beyhakī, Cüneyd'den nakletti; dedi ki: Serî bir gün: "Şükür nedir?" dedi. Ben de ona: "Bana göre şükür, O'nun nimetlerinden hiçbir şeyle günahlara yardım aranmamasıdır (nimetlerin günaha alet edilmemesidir)" dedim.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن سُفْيَان بن عَيْنِيَّة قَالَ: قيل لِلزهْرِيِّ مَا الزَّاهِد قَالَ: من لم يغلب الْحَرَام صبره وَلم يمْنَع الْحَلَال شكره
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Süfyân b. Uyeyne'den nakletti; dedi ki: Zührî'ye: "Zâhid kimdir?" denildi. O: "Haramın sabrına galebe çalmadığı ve helalin de şükrüne engel olmadığı kimsedir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد بن أسلم قَالَ: الشُّكْر يَأْخُذ بجرم الْحَمد وَأَصله وفرعه فَلْينْظر فِي نعم من الله فِي بدنه وسَمعه وبصره وَيَديه وَرجلَيْهِ وَغير ذَلِك لَيْسَ من هَذَا شَيْء إِلَّا وَفِيه نعْمَة من الله حق على العَبْد أَن يعْمل بِالنعَم اللَّاتِي هِيَ فِي يَدَيْهِ لله ﷿ فِي طَاعَته وَنعم أُخْرَى فِي الرزق وَحقّ عَلَيْهِ أَن يعْمل لله فِيمَا أنعم بِهِ عَلَيْهِ من الرزق فِي طَاعَته فَمن عمل بِهَذَا كَانَ أَخذ بجرم الشُّكْر وَأَصله وفرعه
İbn Ebî'd-Dünyâ, Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem'den nakletti; dedi ki: "Şükür, hamdin gövdesini, aslını ve fer'ini (dalını) kapsar. Kul, bedeninde, işitmesinde, görmesinde, ellerinde, ayaklarında ve diğer uzuvlarında Allah'ın nimetlerine bir baksın; bunlardan hiçbir şey yoktur ki onda Allah'tan bir nimet bulunmasın. Kulun, elinde bulunan nimetlerle Allah Azze ve Celle'ye O'nun taatinde amel etmesi üzerine bir haktır. Rızıkta da başka nimetler vardır; rızıktan kendisine lütfettiği nimetlerde de Allah için O'nun taatinde amel etmesi onun üzerine bir haktır. Kim böyle yaparsa şükrün gövdesini, aslını ve fer'ini kavramış olur."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَامر قَالَ: الشُّكْر نصف الإِيمان وَالصَّبْر نصف الإِيمان وَالْيَقِين الإِيمان كُله
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakī, Âmir'den nakletti; dedi ki: "Şükür imanın yarısıdır, sabır imanın yarısıdır; yakîn ise imanın tamamıdır."
وَقَالَ الْبَيْهَقِيّ: أَنبأَنَا أَبُو عبد الرَّحْمَن السّلمِيّ قَالَ: سُئِلَ الْأُسْتَاذ أَبُو سهل مُحَمَّد بن سُلَيْمَان الصعلوكي عَن الشُّكْر وَالصَّبْر أَيهمَا أفضل فَقَالَ: هما فِي مَحل الاسْتوَاء فالشكر وَظِيفَة السَّرَّاء وَالصَّبْر فَرِيضَة الضراء
Beyhakī dedi ki: Bize Ebû Abdirrahmân es-Sülemî bildirdi; dedi ki: Üstat Ebû Sehl Muhammed b. Süleyman es-Su'lûkî'ye: "Şükür mü yoksa sabır mı daha üstündür?" diye soruldu. O da: "İkisi eşit konumdadır; zira şükür bolluk/genişlik anının vazifesi, sabır ise darlık/sıkıntı anının farzıdır" dedi.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وحسنة وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ للطاعم الشاكر من الْأجر مثل مَا للصَّائِم الصابر
Tirmizî (ve bunu hasen saydı), İbn Mâce ve Beyhakī, Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Yiyip şükredene, oruç tutup sabredenin ecri kadar ecir vardır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: من لم يعرف نعْمَة الله عَلَيْهِ إِلَّا فِي مطعمه ومشربه فقد قل عمله وَحضر عَذَابه
Beyhakī, Ebü'd-Derdâ'dan nakletti; dedi ki: "Allah'ın üzerindeki nimetini sadece yiyeceğinde ve içeceğinde gören kimsenin ameli azalmış ve azabı yaklaşmıştır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الفضيل بن عِيَاض قَالَ: عَلَيْكُم بالشكر فَإِنَّهُ قل قوم كَانَت عَلَيْهِم من الله نعْمَة فَزَالَتْ عَنْهُم ثمَّ عَادَتْ إِلَيْهِم
Beyhakī, Fudayl b. İyâz'dan nakletti; dedi ki: "Şükre sarılın! Zira üzerlerinde Allah'tan bir nimet bulunup da o nimet kendilerinden gittikten sonra onlara geri döndüğü bir topluluk pek azdır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عمَارَة بن حَمْزَة قَالَ: إِذا وصلت إِلَيْكُم أَطْرَاف النعم فَلَا تنفرُوا أقصاها بقلة الشُّكْر
Beyhakī, Umâre b. Hamza'dan nakletti; dedi ki: "Nimetlerin uçları size ulaştığında, şükrün azlığıyla onların devamını/kalanını kaçırmayın."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من نظر فِي الدّين إِلَى من فَوْقه وَفِي الدُّنْيَا إِلَى من تَحْتَهُ كتبه الله صَابِرًا شاكراً وَمن نظر فِي الدّين إِلَى من تَحْتَهُ وَنظر فِي الدُّنْيَا إِلَى من فَوْقه لم يَكْتُبهُ الله صَابِرًا وَلَا شاكراً
Beyhakī, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim din hususunda kendisinden üstte olana, dünya hususunda ise kendisinden altta olana bakarsa, Allah onu sabreden ve şükreden olarak yazar. Kim de din hususunda kendisinden altta olana bakar ve dünya hususunda kendisinden üstte olana bakarsa, Allah onu sabreden ve şükreden olarak yazmaz."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده سَمِعت أَن رَسُول الله ﷺ يَقُول: خصلتان من كَانَتَا فِيهِ كتبه الله صَابِرًا شاكراً وَمن لم يَكُونَا فِيهِ لم يَكْتُبهُ الله صَابِرًا وَلَا شاكراً من نظر فِي دينه إِلَى من فَوْقه فاقتدى بِهِ وَمن نظر فِي دُنْيَاهُ إِلَى من هُوَ دونه وَنظر فِي دُنْيَاهُ إِلَى من هُوَ فَوْقه فأسف على مَا فَاتَهُ لم يَكْتُبهُ الله شاكراً وَلَا صَابِرًا
İbn Ebî'd-Dünyâ, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "İki haslet vardır ki bunlar kimde bulunursa Allah onu sabreden ve şükreden olarak yazar; kimde bulunmazsa Allah onu sabreden ve şükreden olarak yazmaz: Kim dininde kendisinden üstün olana bakıp ona uyarsa ve dünyasında kendisinden aşağıda olana bakarsa... [Kim de] dünyasında kendisinden üstün olana bakıp elinden kaçana üzülürse, Allah onu şükreden ve sabreden olarak yazmaz."
وَأخرج مُسلم وَالْبَيْهَقِيّ عَن صُهَيْب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ عجبا لأمر الْمُؤمن كُله خير إِن أَصَابَته سراء فَشكر كَانَ خيرا وَإِن أَصَابَته ضراء فَصَبر كَانَ خيرا
Müslim ve Beyhakī, Suheyb'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminin durumuna şaşılır! Zira onun her işi hayırdır. Kendisine bir genişlik/sevinç isabet eder de şükrederse bu [onun için] hayır olur; kendisine bir darlık/sıkıntı isabet eder de sabrederse bu da [onun için] hayır olur."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعد بن أبي وَقاص قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ عجبت لِلْمُؤمنِ أَن أعطي قَالَ: الْحَمد لله فَشكر وَإِن ابْتُلِيَ قَالَ: الْحَمد لله فَصَبر فالمؤمن يُؤجر على كل حَال حَتَّى اللُّقْمَة يرفعها إِلَى فِيهِ
Nesâî ve Beyhakī, Sa'd b. Ebî Vakkās'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminin haline şaştım! Kendisine [bir nimet] verildiğinde 'Elhamdülillâh' deyip şükreder; bir belaya uğradığında ise 'Elhamdülillâh' deyip sabreder. Mümin her durumda, hatta ağzına kaldırdığı lokmada bile ecir alır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من كَانَت فِيهِ ثَلَاث أدخلهُ الله فِي رَحمته وَأرَاهُ محبته وَكَانَ فِي كنفه: من إِذا أعطي شكر وَإِذا قدر غفر وَإِذا غضب فتر
Beyhakī (ve rivayeti zayıf buldu), Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimde üç özellik bulunursa Allah onu rahmetine dâhil eder, ona sevgisini gösterir ve o [kul] O'nun himayesinde olur: Kendisine verildiğinde şükreden, gücü yettiğinde bağışlayan ve öfkelendiğinde teskin olan (öfkesini dindiren)."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ثَلَاث من كن فِيهِ آواه الله فِي كنفه وَستر عَلَيْهِ برحمته وَأدْخلهُ فِي محبته
Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Beyhakī (zayıf olduğunu belirterek) İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üç özellik vardır ki bunlar kimde bulunursa Allah onu himayesinde barındırır, rahmetiyle üzerini örter ve onu sevgisine dâhil eder."
قيل: وَمَا هن يَا رَسُول الله قَالَ: من إِذا أعطي شكر وَإِذا قدر غفر وَإِذا غضب فتر
"Onlar nelerdir ey Allah'ın Resûlü?" denildi. [Resûlullah]: "Kendisine verildiğinde şükreden, gücü yettiğinde bağışlayan ve öfkelendiğinde teskin olan kimsedir" buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الشُّكْر وَالْفِرْيَابِي فِي الذّكر والمعمري فِي عمل الْيَوْم وَاللَّيْلَة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الدُّعَاء وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ والمستغفري كِلَاهُمَا فِي الدَّعْوَات عَن عبد الله بن غَنَّام قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَالَ حِين يصبح:
Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Ebî'd-Dünyâ eş-Şükr'de, Firyâbî ez-Zikr'de, Ma'merî Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de, Taberânî ed-Duâ'da, İbn Hibbân, Beyhakī ve Müsteğfirî (her ikisi ed-Deavât'ta) Abdullah b. Gannâm'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim sabahladığı vakit:
اللَّهُمَّ مَا أصبح بِي من نعْمَة أَو بِأحد من خلقك فمنك وَحدك لَا شريك لَك فلك الْحَمد وَلَك الشُّكْر فقد أدّى شكر يَوْمه وَمن قَالَ مثل ذَلِك حِين يُمْسِي فقد أدّى شكر ليلته
'Allah'ım! Bende yahut mahlûkatından herhangi birinde sabaha çıkan ne nimet varsa, yalnız sendendir; senin hiçbir ortağın yoktur. Hamd sana, şükür de sanadır' derse, o günün şükrünü eda etmiş olur. Kim de akşamladığında bunun benzerini söylerse, o gecenin şükrünü eda etmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن السّري بن عبد الله أَنه كَانَ فِي الطَّائِف فَأَصَابَهُمْ مطر فَخَطب النَّاس فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس احمدوا الله على مَا وضع لكم من رزقه فَإِنَّهُ بَلغنِي عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَالَ إِذا أنعم الله ﷿ على عَبده بِنِعْمَة فحمده عِنْدهَا فقد أدّى شكرها
İbn Ebî'd-Dünyâ, Serî b. Abdillâh'tan naklettiğine göre o Tâif'te bulunuyordu ve onlara yağmur yağdı. Bunun üzerine insanlara hitap edip şöyle dedi: "Ey insanlar! Size bahşettiği rızkından ötürü Allah'a hamdedin; zira Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bana ulaştığına göre o şöyle buyurmuştur: 'Allah Azze ve Celle bir kuluna bir nimet lütfettiğinde kul onun karşılığında O'na hamdederse, o nimetin şükrünü eda etmiş olur.'"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا والخرائطي كِلَاهُمَا فِي كتاب الشُّكْر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من رأى صَاحب بلَاء فَقَالَ: الحمدلله الَّذِي عافاني مِمَّا ابتلاك بِهِ وفضلني عَلَيْك وعَلى جَمِيع خلقه تَفْضِيلًا فقد أدّى شكر النِّعْمَة
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Harâitî (ikisi de Kitâbü'ş-Şükr'de) Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir belaya uğramış kimseyi görüp de: 'Seni imtihan ettiği şeyden beni afiyette kılan, beni sana ve yarattıklarının birçoğuna üstün kılan Allah'a hamdolsun' derse, o nimetin şükrünü eda etmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن كَعْب قَالَ: مَا أنعم الله ﷿ على عبد نعْمَة فِي الدُّنْيَا فشكرها لله ﷿ وتواضع بهَا لله إِلَّا أعطَاهُ نَفعهَا فِي الدُّنْيَا وَرفع لَهُ بهَا دَرَجَة فِي الْآخِرَة وَمَا أنعم الله على عبد من نعْمَة فِي الدُّنْيَا فَلم يشكرها لله ﷿ وَلم يتواضع بهَا لله إِلَّا مَنعه الله ﷿ نَفعهَا فِي الدُّنْيَا وَفتح لَهُ طبقًا من النَّار فَعَذَّبَهُ إِن شَاءَ أَو تجَاوز عَنهُ
İbn Ebî'd-Dünyâ, Kâ'b'dan nakletti; dedi ki: "Allah Azze ve Celle dünyada bir kuluna bir nimet lütfedip de kul o nimet için Allah Azze ve Celle'ye şükreder ve onunla Allah için tevazu gösterirse, Allah mutlaka ona dünyada o nimetin faydasını verir ve ahirette de onun sebebiyle derecesini yükseltir. Allah dünyada bir kuluna bir nimet lütfedip de kul o nimet için Allah Azze ve Celle'ye şükretmez ve onunla Allah için tevazu göstermezse, Allah Azze ve Celle mutlaka dünyada o nimetin faydasından onu mahrum bırakır ve ona cehennemden bir tabaka açar; dilerse ona azap eder, dilerse onu bağışlar."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: مَا من عبد يشرب من مَاء القراح فَيدْخل بِغَيْر أَذَى وَيجْرِي بِغَيْر أَذَى إِلَّا وَجب عَلَيْهِ الشُّكْر
İbn Ebî'd-Dünyâ, Âişe radıyallâhu anhâ'dan nakletti; dedi ki: "Duru ve tatlı sudan içip de o su [bedenine] eziyetsizce giren ve eziyetsizce akıp giden (çıkan) hiçbir kul yoktur ki üzerine şükür vacip olmasın."
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي بكرَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا جَاءَهُ أَمر يسره خر سَاجِدا لله ﷿ شكرا لله
Ebû Dâvûd, Tirmizî (ve bunu hasen saydı), İbn Mâce, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Hâkim (ve bunu sahih saydı), Ebû Bekre'den naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, kendisini sevindiren bir iş geldiğinde Allah Azze ve Celle'ye şükretmek üzere secdeye kapanırdı.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف إِن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَهُ: إِنِّي لقِيت جِبْرِيل ﵇ فبشرني وَقَالَ: إِن الله يَقُول لَك: من صلى عَلَيْك صليت عَلَيْهِ وَمن سلم عَلَيْك سلمت عَلَيْهِ فسجدت لله شكرا
İbn Ebî'd-Dünyâ, Abdurrahman b. Avf'tan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: "Cibrîl aleyhisselâm ile karşılaştım; bana müjde verip şöyle dedi: 'Allah sana şöyle buyuruyor: Kim sana salât ederse ben ona salât ederim, kim de sana selâm verirse ben ona selâm veririm.' Bunun üzerine Allah'a şükür secdesine kapandım."
وَأخرج الخرائطي فِي الشُّكْر عَن جَابر أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا رأى صَاحب بلَاء خرّ سَاجِدا
Harâitî eş-Şükr'de Câbir'den naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem belaya uğramış birini gördüğünde secdeye kapanırdı.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة والخرائطي فِي الشُّكْر عَن شَدَّاد بن أَوْس سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِذا كنز النَّاس الذَّهَب وَالْفِضَّة فاكثروا هَؤُلَاءِ
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe ve eş-Şükr'de Harâitî, Şeddâd b. Evs'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "İnsanlar altın ve gümüşü biriktirip yığdıklarında siz şu
الْكَلِمَات: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك الثَّبَات فِي الْأَمر والعزيمة على الرشد وَأَسْأَلك شكر نِعْمَتك وَأَسْأَلك حسن عبادتك وَأَسْأَلك قلباً سليما وَلِسَانًا صَادِقا وَأَسْأَلك من خير مَا تعلم وَأَعُوذ بك من شَرّ مَا تعلم وأستغفرك لما تعلم إِنَّك أَنْت علام الغيوب
kelimeleri çokça söyleyin: 'Allahım! Senden [her] işte sebatı ve doğru yolda kararlılığı dilerim. Senden nimetine şükretmeyi ve Sana güzelce ibadet etmeyi dilerim. Senden selim bir kalp ve doğru bir dil dilerim. Bildiğin hayırlardan Senden ister, bildiğin şerlerden Sana sığınırım. Bildiğin şeyler için Senden mağfiret dilerim. Şüphesiz gaybları hakkıyla bilen yalnız Sensin.'"
وَأخرج الخرائطي عَن جَابر بن عبد الله سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: أفضل الذّكر لَا إِلَّا إِلَه إِلَّا الله وَأفضل الشُّكْر الْحَمد لله
Harâitî, Câbir b. Abdillâh'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Zikrin en faziletlisi 'Lâ ilâhe illallâh', şükrün en faziletlisi ise 'Elhamdülillâh'tır."
وَأخرج الخرائطي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّعْوَات عَن مَنْصُور بن صَفِيَّة قَالَ: مر النَّبِي ﷺ بِرَجُل وَهُوَ يَقُول: الْحَمد لله الَّذِي هَدَانِي للإِسلام وَجَعَلَنِي من أمة مُحَمَّد
Harâitî ve ed-Deavât'ta Beyhakî, Mansûr b. Safiyye'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Beni İslâm'a ileten ve beni Muhammed'in ümmetinden kılan Allah'a hamdolsun' diyen bir adamın yanından geçti.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لقد شكرت عَظِيما
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Büyük bir şükürde bulundun" buyurdu.
وَأخرج الخرائطي عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: يَا هَؤُلَاءِ احْفَظُوا اثْنَتَيْنِ شكر النِّعْمَة واخلاص الإِيمان
Harâitî, Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den nakletti; dedi ki: "Ey insanlar! İki şeyi muhafaza edin: Nimetin şükrü ve imanın ihlası."
وَأخرج الخرائطي عَن أبي عمر الشَّيْبَانِيّ قَالَ: قَالَ مُوسَى ﵇ يَوْم الطّور: يَا رب إِن أَنا صليت فَمن قبلك وَإِن أَنا تَصَدَّقت فَمن قبلك وَإِن أَنا بلغت رسالاتك فَمن قبلك فَكيف أشكرك قَالَ: يَا مُوسَى الْآن شكرتني
Harâitî, Ebû Amr eş-Şeybânî'den nakletti; dedi ki: Mûsâ aleyhisselâm Tûr gününde: 'Ey Rabbim! Namaz kılsam bu Senin lütfundandır; sadaka versem bu Senin lütfundandır; elçiliklerini tebliğ etsem bu Senin lütfundandır. O hâlde Sana nasıl şükredebilirim?' dedi. [Allah] buyurdu ki: 'Ey Mûsâ! Şimdi Bana şükrettin.'
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا والخرائطي وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن قرط الْأَزْدِيّ وَكَانَ من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِنَّمَا تثبت النِّعْمَة بشكر الْمُنعم عَلَيْهِ للمنعم
İbn Ebî'd-Dünyâ, Harâitî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından olan Abdullah b. Kurt el-Ezdî'den nakletti; dedi ki: "Nimet, ancak kendisine nimet verilen kimsenin nimet verene şükretmesiyle kalıcı olur."
وَأخرج الخرائطي عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد بن عَليّ بن حُسَيْن بن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: أشكر الْمُنعم عَلَيْك فَإِنَّهُ لَا نفاد للنعم إِذا شكرت وَلَا بَقَاء لَهَا إِذا كفرت وَالشُّكْر زِيَادَة فِي النعم وأمان من الْغَيْر
Harâitî, Ca'fer b. Muhammed b. Ali b. Hüseyn b. Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; dedi ki: "Sana nimet verene şükret. Zira şükredildiğinde nimetler tükenmez, nankörlük edildiğinde ise baki kalmaz. Şükür, nimetlerde artış ve felaketlerden emandır."
وَأخرج الخرائطي عَن خَالِد الربعِي قَالَ: كَانَ يُقَال: إِن من أَجْدَر الْأَعْمَال أَن تعجل عُقُوبَته: الْأَمَانَة تخان وَالرحم يقطع والإِحسان يكفر
Harâitî, Hâlid er-Rabaî'den nakletti; dedi ki: Şöyle denilirdi: "Cezası çarçabuk verilmeye en layık ameller: Emanete hıyanet edilmesi, sıla-i rahmin kesilmesi ve iyiliğe nankörlük edilmesidir."
وَأخرج الخرائطي عَن كَعْب الْأَحْبَار قَالَ: شَرّ الحَدِيث التجديف قَالَ أَبُو عبيد: قَالَ الْأَصْمَعِي: التجديف هُوَ الْكفْر بِالنعَم وَقَالَ الْأمَوِي: هُوَ اسْتِقْلَال مَا أعطَاهُ الله عز وَجل
Harâitî, Kâ'bü'l-Ahbâr'dan nakletti; dedi ki: "Sözün en şerlisi tecdiftir." Ebû Ubeyd dedi ki: Asmaî: "Tecdif (تجديف), nimetlere karşı nankörlük etmektir" dedi. Emevî ise: "O, Allah Azze ve Celle'nin verdiğini az görmektir" dedi.
قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اسْتَعِينُوا بِالصبرِ وَالصَّلَاة إِن الله مَعَ الصابرين
Yüce Allah'ın şu sözü: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ} “Ey iman edenler! Sabır ve namaz ile yardım dileyin. Muhakkak ki Allah sabredenlerle beraberdir.”
أخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن إِبْرَاهِيم بن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف قَالَ: غشي على عبد الرَّحْمَن بن عَوْف فِي وَجَعه غشية ظنُّوا أَنه قد فاضت بِهِ نَفسه فِيهَا حَتَّى قَامُوا من عِنْده وجللوه ثوبا وَخرجت أم كُلْثُوم بنت عقبَة امْرَأَته إِلَى الْمَسْجِد تستعين بِمَا أمرت بِهِ من الصَّبْر وَالصَّلَاة فلبثوا سَاعَة وَهُوَ فِي غَشيته ثمَّ أَفَاق
Hâkim ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbrâhîm b. Abdirrahmân b. Avf'tan nakletti; dedi ki: Abdurrahman b. Avf hastalığında öyle bir baygınlık geçirdi ki canının çıktığını sandılar; öyle ki başından kalktılar ve üzerine bir örtü örttüler. Hanımı Ümmü Gülsüm bint Ukbe de emrolunduğu sabır ve namazla yardım dilemek üzere mescide çıktı. O baygın hâldeyken bir süre öylece kaldılar, sonra kendine geldi.
قَوْله تَعَالَى: وَلَا تَقولُوا لمن يقتل فِي سَبِيل الله أموات بل أَحيَاء وَلَكِن لَا تشعرون
Yüce Allah'ın şu sözü: {وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ} “Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin. Bilakis onlar diridirler, fakat siz farkında değilsinizdir.”
أخرج ابْن مَنْدَه فِي الْمعرفَة من طَرِيق السّديّ الصَّغِير عَن الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قتل تَمِيم بن الْحمام ببدر وَفِيه وَفِي غَيره نزلت {وَلَا تَقولُوا لمن يقتل فِي سَبِيل الله أموات} الْآيَة
İbn Mende el-Ma'rife'de es-Süddî es-Sağîr yoluyla el-Kelbî'den, o Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Temîm b. el-Hümâm Bedir'de öldürüldü. Onun ve başkaları hakkında {وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ} “Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin...” ayeti indi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن حبير فِي قَوْله {لمن يقتل فِي سَبِيل الله} قَالَ: فِي طَاعَة الله فِي قتال الْمُشْركين
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den nakletti; {لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} “Allah yolunda öldürülenlere” ifadesi hakkında: "Müşriklerle savaşta Allah'a itaat uğruna [öldürülenlere]" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَلَا تَقولُوا لمن يقتل فِي سَبِيل الله أموات بل أَحيَاء} قَالَ: يَقُول: هم أَحيَاء فِي صور طير خضر يطيرون فِي الْجنَّة حَيْثُ شاؤوا ويأكلون من حَيْثُ شاؤوا
İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebu'l-Âliye'den nakletti; {وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ} “Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin; bilakis onlar diridirler” ayeti hakkında şöyle dedi: "Onlar cennette diledikleri gibi uçan ve diledikleri yerden yiyen yeşil kuşlar suretinde diridirler."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله تَعَالَى {وَلَا تَقولُوا لمن يقتل فِي سَبِيل الله أموات} الْآيَة
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve İbn Cerîr, İkrime'den nakletti; Yüce Allah'ın {وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ} “Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin...” ayeti hakkında,
قَالَ: أَرْوَاح الشُّهَدَاء طير بيض فقاقيع فِي الْجنَّة
Dedi ki: "Şehitlerin ruhları cennette beyaz kuşlardır [veya cennet baloncuklarıdır]."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن كَعْب قَالَ: جنَّة المأوى فِيهَا طير خضر ترتقي فِيهَا أَرْوَاح الشُّهَدَاء فِي أَجْوَاف طير خضر وَأَوْلَاد الْمُؤمنِينَ الَّذين لم يبلغُوا الْحِنْث عصافير من عصافير الْجنَّة ترعى وتسرح
İbn Ebî Şeybe ve el-Ba's ve'n-Nüşûr'da Beyhakî, Kâ'b'dan nakletti; dedi ki: "Cennetü'l-Me'vâ'da yeşil kuşlar vardır; şehitlerin ruhları yeşil kuşların karınlarında orada yükselir. Henüz bülûğa ermemiş müminlerin çocukları ise cennet kuşlarından birer kuş olup otlar ve serbestçe dolaşırlar."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن معمرعن قَتَادَة قَالَ بلغنَا أَن أَرْوَاح الشُّهَدَاء فِي صور طير بيض تَأْكُل من ثمار الْجنَّة وَقَالَ الْكَلْبِيّ عَن النَّبِي ﷺ: فِي صُورَة طير بيض تأوي إِلَى قناديل معلقَة تَحت الْعَرْش
Abdurrezzâk, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti; dedi ki: "Bize ulaştığına göre şehitlerin ruhları beyaz kuşlar suretindedir, cennet meyvelerinden yerler." Kelbî ise Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklen şöyle demiştir: "Arş'ın altında asılı kandillere sığınan beyaz kuşlar suretindedirler."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وَلَا تَقولُوا لمن يقتل فِي سَبِيل الله أموات بل أَحيَاء وَلَكِن لَا تشعرون} قَالَ: ذكر لنا أَن أَرْوَاح الشُّهَدَاء تعارف فِي طير
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ} “Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin. Bilakis onlar diridirler, fakat siz farkında değilsinizdir” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "Bize anlatıldığına göre şehitlerin ruhları birbiriyle tanışan
بيض تَأْكُل من ثمار الْجنَّة وان مساكنهم السِّدْرَة وان الله أعْطى الْمُجَاهِد ثَلَاث خِصَال من الْخَيْر
ve cennet meyvelerinden yiyen beyaz kuşlar içindedir. Onların meskenleri Sidre'dir. Allah mücahide üç hayır haslet vermiştir:
من قتل فِي سَبِيل الله حَيا مرزوقاً وَمن غلب آتَاهُ الله أجره عَظِيما وَمن مَاتَ رزقه الله رزقا حسنا
Kim Allah yolunda öldürülürse o, diridir ve rızıklandırılır; kim galip gelirse Allah ona büyük bir ecir verir; kim de [eceliyle] ölürse Allah onu güzel bir rızıkla rızıklandırır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {بل أَحيَاء} قَالَ: كَانَ يَقُول: من ثَمَر الْجنَّة ويجدون رِيحهَا وَلَيْسوا فِيهَا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {بَلْ أَحْيَاءٌ} “Bilakis onlar diridirler” ifadesi hakkında nakletti; dedi ki: O şöyle derdi: "Cennet meyvesinden [rızıklanırlar] ve onun kokusunu alırlar, ancak bizzat içinde değildirler."
وَأخرج مَالك وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن كَعْب بن مَالك أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن أَرْوَاح الشُّهَدَاء فِي أَجْوَاف طير خضر تعلق (تعلق من ثَمَر الْجنَّة: ترعى من أَعْلَاهُ) من ثَمَر الْجنَّة أَو شجر الْجنَّة
Mâlik, Ahmed, Tirmizî (sahih kabul ederek), Nesâî ve İbn Mâce, Kâ'b b. Mâlik'ten naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şehitlerin ruhları, cennet meyvelerinden veya cennet ağaçlarından beslenen (تَعْلُقُ: üst dallarından otlanan) yeşil kuşların karınlarındadır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عبد الله بن كَعْب بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَرْوَاح الشُّهَدَاء فِي صور طير خضر معلقَة فِي قناديل الْجنَّة حَتَّى يرجعها الله يَوْم الْقِيَامَة
Abdurrezzâk el-Musannef'te, Abdullah b. Kâ'b b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şehitlerin ruhları, Allah onları kıyamet günü [bedenlerine] iade edinceye kadar cennet kandillerine asılı yeşil kuşlar suretindedir."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يُؤْتى بِالرجلِ من أهل الْجنَّة فَيَقُول الله لَهُ: يَا ابْن آدم كَيفَ وَجدك مَنْزِلك فَيَقُول: أَي رب خير منزل
Nesâî ve Hâkim (ve bunu sahih saydı), Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cennet ehlinden bir adam getirilir. Allah ona: 'Ey Âdemoğlu! Konağını nasıl buldun?' der. O da: 'Ey Rabbim! En hayırlı konak' der.
فَيَقُول: سل وتمن
Bunun üzerine [Allah]: 'İste ve temennide bulun' buyurur.
فَيَقُول: وَمَا أَسأَلك وأتمنى أَسأَلك أَن تردني إِلَى الدُّنْيَا فَاقْتُلْ فِي سَبِيل الله عشر مَرَّات لما يرى من فضل الشَّهَادَة
O da: 'Ne isteyeyim ve ne temenni edeyim? Şehitliğin faziletini gördüğümden ötürü beni dünyaya geri döndürmeni ve Allah yolunda on defa öldürülmeyi dilerim' der."
قَوْله تَعَالَى: ولنبلونكم بِشَيْء من الْخَوْف والجوع وَنقص من الْأَمْوَال والأنفس والثمرات وَبشر الصابرين الَّذين إِذا أَصَابَتْهُم مُصِيبَة قَالُوا إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون أُولَئِكَ عَلَيْهِم صلوَات من رَبهم وَرَحْمَة وَأُولَئِكَ هم المهتدون
Yüce Allah'ın şu sözü: {وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ} “Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele! Onlar ki kendilerine bir musibet dokunduğu zaman: 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' derler. İşte Rablerinden bağışlanmalar ve rahmet onların üzerinedir. Ve doğru yola erdirilenler de onların ta kendileridir.”
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ولنبلونكم} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ} “Andolsun ki sizi deneriz...” ayeti hakkında nakletti;
قَالَ: أخبر الله الْمُؤمنِينَ أَن الدُّنْيَا دَار بلَاء وَأَنه مبتليهم فِيهَا وَأمرهمْ بِالصبرِ وبشرهم فَقَالَ {وَبشر الصابرين}
Dedi ki: "Allah müminlere dünyanın bir imtihan yurdu olduğunu ve onları orada sınayacağını haber verdi; onlara sabretmeyi emredip onları müjdeledi ve {وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ} “Sabredenleri müjdele!” buyurdu.
وَأخْبر أَن الْمُؤمن إِذا سلم لأمر الله وَرجع واسترجع عِنْد الْمُصِيبَة كتب الله لَهُ ثَلَاث
Ayrıca müminin Allah'ın emrine teslim olup musibet anında O'na yönelip istircâda (İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn demesi) bulunduğunda, Allah'ın onun için üç
خِصَال من الْخَيْر: الصَّلَاة من الله وَالرَّحْمَة وَتَحْقِيق سبل الْهدى
hayır haslet yazdığını haber verdi: Allah'tan mağfiret (salât), rahmet ve hidayet yollarının gerçekleşmesi."
وَقَالَ رَسُول الله ﷺ من اسْترْجع عِنْد الْمُصِيبَة جبر الله مصيبته وَأحسن عقباه وَجعل لَهُ خلفا صَالحا يرضاه
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de şöyle buyurdu: "Musibet anında istircâda bulunan kimsenin Allah musibetini telafi eder, akıbetini güzel kılar ve ona razı olacağı hayırlı bir halef verir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عَطاء فِي قَوْله {ولنبلونكم بِشَيْء من الْخَوْف والجوع} قَالَ: هم أَصْحَاب مُحَمَّد ﵇
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Atâ'dan {وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ} “Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla... deneriz” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "Onlar Muhammed aleyhisselâm'ın ashabıdır."
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن جُوَيْبِر قَالَ: كتب رجل إِلَى الضَّحَّاك يسْأَله عَن هَذِه الْآيَة {إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون} أخاصة هِيَ أم عَامَّة فَقَالَ: هِيَ لمن أَخذ بالتقوى وَأدّى الْفَرَائِض
Süfyân b. Uyeyne, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Cüveybir'den nakletti; dedi ki: Bir adam Dahhâk'a mektup yazıp {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} “Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz” ayetinin [hükmünün] özel mi yoksa genel mi olduğunu sordu. O da: "O, takvayı benimseyip farzları eda edenler içindir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {ولنبلونكم} قَالَ: ولنبتليكم يَعْنِي الْمُؤمنِينَ {وَبشر الصابرين} قَالَ: على أَمر الله فِي المصائب يَعْنِي بشرهم بِالْجنَّةِ {أُولَئِكَ عَلَيْهِم} يَعْنِي على من صَبر على أَمر الله عِنْد الْمُصِيبَة {صلوَات} يَعْنِي مغْفرَة {من رَبهم وَرَحْمَة} يَعْنِي رَحْمَة لَهُم وأمنة من الْعَذَاب {وَأُولَئِكَ هم المهتدون} يَعْنِي من المهتدين بالاسترجاع عِنْد الْمُصِيبَة
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den nakletti: {وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ} “Andolsun ki sizi deneriz” yani siz müminleri imtihan ederiz. {وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ} “Sabredenleri müjdele!” yani musibetlerde Allah'ın emrine sabredenleri cennetle müjdele. {أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ} “İşte onların üzerinedir” yani musibet anında Allah'ın emrine sabreden kimselerin. {صَلَوَاتٌ} “bağışlanmalar” yani mağfiret, {مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ} “Rablerinden ve rahmet” yani onlar için bir rahmet ve azaptan bir emniyet vardır. {وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ} “Ve doğru yola erdirilenler de onların ta kendileridir” yani musibet anında istircâda bulunarak hidayete erenlerdendirler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن رَجَاء بن حَيْوَة فِي قَوْله: وَنقص من الثمرات
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Recâ b. Hayve'den {وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ} “ve ürünlerden eksilterek” ayeti hakkında nakletti;
قَالَ: يَأْتِي على النَّاس زمَان لَا تحمل النَّخْلَة فِيهِ إِلَّا تَمْرَة
Dedi ki: "İnsanların üzerine öyle bir zaman gelecek ki, hurma ağacı tek bir hurmadan başka bir şey vermeyecektir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق رَجَاء بن حَيْوَة عَن كَعْب
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Recâ b. Hayve yoluyla Kâ'b'dan
مثله
bunun aynısını nakletti.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ اعطيت أمتِي شَيْئا لم يُعْطه أحد من الْأُمَم أَن يَقُولُوا عِنْد الْمُصِيبَة {إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون}
Taberânî ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ümmetime, geçmiş ümmetlerden hiçbirine verilmeyen bir şey verildi: Musibet anında {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} “Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz” demeleri."
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لقد أَعْطَيْت هَذِه الْأمة عِنْد الْمُصِيبَة شَيْئا لم تعطه الْأَنْبِيَاء من قبلهم وَلَو أعطيها الْأَنْبِيَاء لأعطيها يَعْقُوب إِذْ يَقُول: يَا أسفى على يُوسُف {إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون} لفظ الْبَيْهَقِيّ قَالَ: لم يُعْط أحد من الْأُمَم الاسترجاع غير هَذِه الْأمة أما سَمِعت قَول يَعْقُوب: يَا أسفى على يُوسُف
Vekî', Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: "Bu ümmete musibet anında kendilerinden önceki peygamberlere bile verilmeyen bir şey verildi. Eğer peygamberlere verilseydi, {يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ} “Ey Yûsuf'a karşı hüznüm!” dediğinde Ya'kûb'a {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} “Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz” [demesi] verilirdi." Beyhakî'nin lafzında ise şöyle dedi: "Bu ümmetten başka hiçbir ümmete istircâ verilmedi. Ya'kûb'un: 'Ey Yûsuf'a karşı hüznüm!' dediğini işitmedin mi?"
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {الَّذين إِذا أَصَابَتْهُم مُصِيبَة قَالُوا إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون أُولَئِكَ عَلَيْهِم صلوَات من رَبهم وَرَحْمَة وَأُولَئِكَ هم المهتدون} قَالَ:
Abd b. Humeyd, Katâde'den {الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ} “Onlar ki kendilerine bir musibet dokunduğu zaman: 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' derler. İşte Rablerinden bağışlanmalar ve rahmet onların üzerinedir. Ve doğru yola erdirilenler de onların ta kendileridir” ayeti hakkında nakletti; dedi ki:
من اسْتَطَاعَ أَن يسْتَوْجب لله فِي مصيبته ثَلَاثًا الصَّلَاة وَالرَّحْمَة وَالْهدى فَلْيفْعَل وَلَا قوّة إِلَّا بِاللَّه فَإِنَّهُ من اسْتوْجبَ على الله حَقًا بِحَق أحقه الله لَهُ وَوجد الله وفياً
"Kim musibetinde Allah katından üç şeyi; salâtı (mağfireti), rahmeti ve hidayeti hak etmeye güç yetirebilirse bunu yapsın. Güç ancak Allah iledir. Zira kim Allah katında hak üzere bir hakkı hak ederse, Allah onu onun için sabit kılar ve Allah'ı vefakâr bulur."
وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب العزاء وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: نعم العدلان وَنعم العلاوة {الَّذين إِذا أَصَابَتْهُم مُصِيبَة قَالُوا إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون أُولَئِكَ عَلَيْهِم صلوَات من رَبهم وَرَحْمَة} نعم العدلان {وَأُولَئِكَ هم المهتدون} نعم العلاوة
Vekî', Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Kitâbü'l-Azâ'da İbn Ebî'd-Dünyâ, İbnü'l-Münzir, Hâkim (sahih kabul ederek) ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti; dedi ki: "İki denk yük ne güzeldir ve ilave yük ne güzeldir! {الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ} “Onlar ki kendilerine bir musibet dokunduğu zaman: 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' derler. İşte Rablerinden bağışlanmalar ve rahmet onların üzerinedir” ayeti iki denk yüktür; {وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ} “Ve doğru yola erdirilenler de onların ta kendileridir” ayeti ise ne güzel bir ilave yüktür!"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن عبد الله ابْن عَمْرو قَالَ: أَربع من كن فِيهِ بنى الله لَهُ بَيْتا فِي الْجنَّة: من كَانَ عصمَة أمره لَا إِلَه إِلَّا الله وَإِذا أَصَابَته مُصِيبَة قَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون وَإِذا أعطي شَيْئا قَالَ: الْحَمد لله وَإِذا أذْنب ذَنبا قَالَ: اسْتغْفر الله
İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî, Amr b. Şuayb yoluyla babasından, o da Abdullah b. Amr'dan nakletti; dedi ki: "Dört haslet vardır ki kimde bulunursa Allah onun için cennette bir ev bina eder: İşinin dayanağı 'Lâ ilâhe illallâh' olan, kendisine bir musibet dokunduğunda 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' diyen, kendisine bir şey verildiğinde 'Elhamdülillâh' diyen ve bir günah işlediğinde 'Estağfirullâh' diyen kimsedir."