وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من صَبر على الْمُصِيبَة حَتَّى يردهَا بِحسن عزائها كتب الله لَهُ ثلثمِائة دَرَجَة مَا بَين الدرجَة إِلَى الدرجَة كَمَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da Ali'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim musibete sabredip onu güzel bir teselli ile karşılarsa, Allah onun için her iki derecenin arası gök ile yer arası kadar olan üç yüz derece yazar."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن يُونُس بن يزِيد قَالَ: سَأَلت ربيعَة بن أبي عبد الرَّحْمَن مَا مُنْتَهى الصَّبْر قَالَ: يكون يَوْم تصبيه الْمُصِيبَة مثله قبل أَن تصيبه
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da Yûnus b. Yezîd'den nakletti; dedi ki: Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'a sabrın nihayetinin ne olduğunu sordum. Şöyle dedi: "Kişinin musibete uğradığı günkü halinin, musibet dokunmadan önceki hali gibi olmasıdır."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الِاعْتِبَار عَن عمر بن عبد الْعَزِيز
İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü'l-İ'tibâr'da Ömer b. Abdilazîz'den nakletti:
أَن سُلَيْمَان بن عبد الْملك قَالَ لَهُ عِنْد موت ابْنه: أيصبر الْمُؤمن حَتَّى لَا يجد لمصيبته ألماً قَالَ: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ لَا يَسْتَوِي عنْدك مَا تحب وَمَا تكره وَلَكِن الصَّبْر معول الْمُؤمن
Süleyman b. Abdilmelik, oğlunun vefatı üzerine ona: "Mümin, musibetinin acısını hissetmeyecek kadar sabredebilir mi?" dedi. O da şöyle cevap verdi: "Ey Müminlerin Emîri! Sevdiğin şeyle hoşlanmadığın şey senin katında bir olmaz; fakat sabır, müminin dayanağıdır."
وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الْحُسَيْن بن عَليّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا من مُسلم يصلب بمصيبة فيذكرها وَإِن طَال عهدها فَيحدث لذَلِك استرجاعا إِلَّا جدد الله لَهُ عِنْد ذَلِك فَأعْطَاهُ مثل أجرهَا يَوْم أُصِيب
Ahmed, İbn Mâce ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Hüseyin b. Ali'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Başına bir musibet gelen hiçbir Müslüman yoktur ki üzerinden uzun zaman geçse bile onu hatırlayıp bu sebeple istircâda bulunsun da Allah bunun üzerine onun sevabını yenilemesin ve ona musibete uğradığı günkü ecrinin aynısını vermesin."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور والعقيلي فِي الضُّعَفَاء من حَدِيث عَائِشَة
Saîd b. Mansûr ve ed-Duafâ'da Ukaylî, Âişe'nin hadisinden nakletti:
مثله
Bunun bir benzerini [rivayet etti].
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من نعْمَة وَإِن تقادم عهدها فيجدد لَهَا العَبْد الْحَمد إِلَّا جدد الله لَهُ ثَوَابهَا وَمَا من مُصِيبَة وَإِن تقادم عهدها فيجدد لَهَا العَبْد الاسترجاع إِلَّا جدد الله لَهُ ثَوَابهَا وأجرها
Hakîm et-Tirmizî, Enes b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üzerinden uzun zaman geçmiş olsa bile kulun kendisine hamdi yenilediği hiçbir nimet yoktur ki Allah da onun için sevabını yenilemesin. Ve üzerinden uzun zaman geçmiş olsa bile kulun kendisine istircâyı yenilediği hiçbir musibet yoktur ki Allah da onun için mükâfatını ve ecrini yenilemesin."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن سعيد بن الْمسيب رَفعه من اسْترْجع بعد أَرْبَعِينَ سنة أعطَاهُ الله ثَوَاب مصيبته يَوْم أصيبها
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da Saîd b. el-Müseyyeb'den merfû olarak nakletti: "Kim kırk yıl sonra da olsa istircâda bulunursa Allah ona musibete uğradığı günkü musibetinin sevabını verir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن كَعْب قَالَ: مَا من رجل تصيبه مُصِيبَة فيذكرها بعد أَرْبَعِينَ سنة فيسترجع إِلَّا أجْرى الله لَهُ أجرهَا تِلْكَ السَّاعَة كَمَا أَنه لَو اسْترْجع يَوْم أُصِيب
İbn Ebî'd-Dünyâ Ka'b'dan nakletti; dedi ki: "Başına bir musibet gelen hiçbir kimse yoktur ki kırk yıl sonra onu hatırlayıp istircâda bulunsun da, Allah musibete uğradığı gün istircâ etmiş gibi o anda da onun ecrini ona tahsis etmiş olmasın."
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أم سَلمَة قَالَت: أَتَانِي أَبُو سَلمَة يَوْمًا من عِنْد رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: لقد سَمِعت من رَسُول الله ﷺ قولا سررت بِهِ قَالَ لَا يُصِيب أحدا من الْمُسلمين مُصِيبَة فيسترجع عِنْد مصيبته ثمَّ يَقُول: اللَّهُمَّ أجرني فِي مصيبتي وأخلف لي خيرا مِنْهَا إِلَّا فعل ذَلِك بِهِ
Ahmed ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ümmü Seleme'den nakletti; dedi ki: "Ebû Seleme bir gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından gelip şöyle dedi: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den beni sevindiren bir söz işittim. Şöyle buyurdu: Müslümanlardan birinin başına bir musibet gelir de musibeti anında istircâda bulunur ve ardından: «Allahım! Başıma gelen bu musibette beni mükâfatlandır ve bana bundan daha hayırlısını ver» derse, mutlaka bu ona verilir.'"
قَالَت: أم سَلمَة: فَحفِظت ذَلِك مِنْهُ فَلَمَّا توفّي أَبُو سَلمَة استرجعت فَقلت: اللَّهُمَّ أجرني فِي مصيبتي وأخلف لي خيرا مِنْهَا ثمَّ رجعت إِلَى نَفسِي وَقلت من أَيْن لي خير من أبي سَلمَة فَأَبْدَلَنِي الله بِأبي سَلمَة خيرا مِنْهُ رَسُول الله ﷺ
Ümmü Seleme dedi ki: "Bunu ondan ezberledim. Ebû Seleme vefat ettiğinde istircâda bulunup: 'Allahım! Başıma gelen bu musibette beni mükâfatlandır ve bana bundan daha hayırlısını ver' dedim. Sonra kendi kendime dönüp: 'Ebû Seleme'den daha hayırlısı bana nereden gelecek?' dedim. [Nihayetinde] Allah, Ebû Seleme'nin yerine bana ondan daha hayırlısı olan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i nasip etti."
وَأخرج مُسلم عَن أم سَلمَة قَالَت سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من عبد تصيبه مُصِيبَة فَيَقُول: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون اللَّهُمَّ أجرني فِي مصيبتي وأخلف لي خيرا مِنْهَا إِلَّا آجره الله فِي مصيبته وأخلف لَهُ خيرا مِنْهَا
Müslim, Ümmü Seleme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kendisine bir musibet isabet eden hiçbir kul yoktur ki: 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn. Allahım! Başıma gelen bu musibette beni mükâfatlandır ve bana bundan daha hayırlısını ver' desin de Allah onu musibetinde mükâfatlandırmasın ve ona bundan daha hayırlısını vermesin."
قَالَت: فَلَمَّا توفّي أَبُو سَلمَة قلت كَمَا أَمرنِي رَسُول الله ﷺ فأخلف الله لي خيرا مِنْهُ رَسُول الله ﷺ
[Ümmü Seleme] dedi ki: "Ebû Seleme vefat edince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bana emrettiği gibi söyledim. Bunun üzerine Allah, bana ondan daha hayırlısını, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i ihsan etti."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا مَاتَ ولد العَبْد قَالَ الله لملائكته: قبضتم ولد عَبدِي فَيَقُولُونَ: نعم
Ahmed, Tirmizî (hasen görerek) ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Mûsâ'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kulun çocuğu vefat ettiği zaman Allah meleklerine: 'Kulumun çocuğunun ruhunu mu kabzettiniz?' buyurur. Onlar da: 'Evet' derler."
فَيَقُول: قبضتم ثَمَرَة فُؤَاده فَيَقُولُونَ: نعم
[Allah]: 'Onun gönül meyvesini mi kabzettiniz?' buyurur. Onlar da: 'Evet' derler.
فَيَقُول: مَاذَا قَالَ عَبدِي فَيَقُولُونَ: حمدك واسترجع فَيَقُول الله ابْنُوا لعبدي بَيْتا فِي الْجنَّة وسموه بَيت الْحَمد
[Allah]: 'Kulum ne dedi?' buyurur. Onlar da: 'Sana hamdetti ve istircâda bulundu' derler. Bunun üzerine Allah: 'Kuluma cennette bir köşk bina edin ve adını da Hamd Evi koyun' buyurur.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن للْمَوْت فَزعًا فَإِذا أَتَى أحدكُم وَفَاة أَخِيه فَلْيقل: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون وَإِنَّا إِلَى رَبنَا لمنقلبون
Taberânî, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz ölümün bir dehşeti vardır. Birinize din kardeşinin ölüm haberi geldiğinde şöyle desin: 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn ve innâ ilâ rabbinâ lemünkalibûn (Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz ve biz muhakkak Rabbimize dönecek olanlarız).'"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن أبي بكر بن أبي مَرْيَم سَمِعت أشياخا يَقُولُونَ: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِن أهل الْمُصِيبَة لتنزل بهم فيجزعون وتسور عَنْهُم فيمر بهَا مار من النَّاس فَيَقُول: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون فَيكون فِيهَا أعظم أجرا من أَهلهَا
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da Ebû Bekr b. Ebî Meryem'den nakletti: Hocalarımın şöyle dediklerini işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz musibet ehline [musibet] iner, onlar da feryat edip dövünürler ve musibet üzerlerine çöker. Derken insanlardan yoldan geçen biri oraya uğrayıp: 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' der de bu hususta musibet ehlinden daha büyük bir ecir kazanır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن أبي أُمَامَة قَالَ انْقَطع قبال (قبال: زِمَام النَّعْل) النَّبِي ﷺ فَاسْتَرْجع فَقَالُوا: مُصِيبَة يَا رَسُول الله فَقَالَ: مَا أصَاب الْمُؤمن مِمَّا يكره فَهُوَ مُصِيبَة
Taberânî zayıf bir senetle Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kıbâli (kıbâl: ayakkabı bağı) koptu, bunun üzerine istircâda bulundu. "Bu bir musibet midir ey Allah'ın Resûlü?" dediler. O da: "Mümine hoşlanmadığı şeyden isabet eden her şey bir musibettir" buyurdu.
وَأخرج الْبَزَّار بِسَنَد ضَعِيف وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِذا انْقَطع شسع (زِمَام النَّعْل بَين الْأصْبع الْوُسْطَى وَالَّتِي تَلِيهَا) أحدكُم فليسترجع لِأَنَّهَا من المصائب
Bezzâr zayıf bir senetle ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Birinizin şis'i (orta parmak ile yanındaki parmak arasına gelen ayakkabı tasması) koptuğunda istircâda bulunsun; çünkü o da musibetlerdendir."
وَأخرج الْبَزَّار بِسَنَد ضَعِيف عَن شَدَّاد بن أَوْس مَرْفُوعا
Bezzâr zayıf bir senetle Şeddâd b. Evs'ten merfû olarak nakletti:
مثله
Bunun bir benzerini [rivayet etti].
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن شهر بن حَوْشَب رَفعه قَالَ من انْقَطع شسعه فَلْيقل إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون فَإِنَّهَا مُصِيبَة
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Azâ'da Şehr b. Havşeb'den merfû olarak nakletti; dedi ki: "Kimin ayakkabı bağı koparsa 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' desin; çünkü bu da bir musibettir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا عَن عَوْف بن عبد الله قَالَ: من انْقَطع شسعه فَلْيقل إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون فَإِنَّهَا مُصِيبَة
İbn Ebî Şeybe ve İbn Ebî'd-Dünyâ, Avf b. Abdillâh'tan nakletti; dedi ki: "Kimin ayakkabı bağı koparsa 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' desin; çünkü bu bir musibettir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا عَن عَوْف بن عبد الله قَالَ: كَانَ ابْن مَسْعُود يمشي فَانْقَطع شسعه فَاسْتَرْجع فَقيل: يسترجع على مثل هَذَا قَالَ: مُصِيبَة
İbn Ebî Şeybe ve İbn Ebî'd-Dünyâ, Avf b. Abdillâh'tan nakletti; dedi ki: "İbn Mes'ûd yürüyordu, ayakkabı bağı koptu ve istircâda bulundu. Kendisine: 'Böyle bir şeye de istircâ edilir mi?' denildi. O da: 'Bu bir musibettir' dedi."
وَأخرج ابْن سعد وَعبد بن حميد وَابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عمر بن الْخطاب
İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, İbn Ebî Şeybe, Hennâd, Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, İbnü'l-Münzir ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti:
أَنه انْقَطع شسعه فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون
Ayakkabı bağı koptu ve: "İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" dedi.
فَقيل لَهُ: مَالك فَقَالَ: انْقَطع شسعي فسائني وَمَا ساءك فَهُوَ لَك مُصِيبَة
Kendisine: "Neyin var?" denildi. O da: "Ayakkabı bağım koptu ve beni üzdü; seni üzen her şey ise senin için bir musibettir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الأمل والديلمي عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ رأى رجلا اتخذ قبالاً من حَدِيد فَقَالَ: أما أَنْت أطلت الأمل إِن أحدكُم إِذا انْقَطع شسعه فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون كَانَ عَلَيْهِ من ربه الصَّلَاة وَالْهدى وَالرَّحْمَة وَذَلِكَ خير لَهُ من الدُّنْيَا
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Emel'de ve Deylemî, Enes'ten nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem demirden ayakkabı bağı edinen bir adamı gördü ve şöyle buyurdu: "Sen emelini ne kadar da uzatmışsın! Şüphesiz birinizin ayakkabı bağı koptuğunda 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' derse, Rabbinden ona bağışlanma, hidayet ve rahmet olur; bu da onun için dünyadan daha hayırlıdır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء عَن عِكْرِمَة قَالَ طفىء سراج النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون
Abd b. Humeyd ve el-Azâ'da İbn Ebî'd-Dünyâ, İkrime'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kandili söndü; bunun üzerine: "İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" dedi.
فَقيل: يَا رَسُول الله أمُصِيبَة هِيَ قَالَ: نعم وكل مَا يُؤْذِي الْمُؤمن فَهُوَ مُصِيبَة لَهُ وَأجر
Kendisine: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu da bir musibet midir?" denildi. O da: "Evet, mümine eziyet veren her şey onun için bir musibettir ve bir ecirdir" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عبد الْعَزِيز بن أبي رواد قَالَ بَلغنِي أَن الْمِصْبَاح طفىء فَاسْتَرْجع النَّبِي ﷺ قَالَ: كل مَا ساءك مُصِيبَة
İbn Ebî'd-Dünyâ, Abdülazîz b. Ebî Revvâd'dan nakletti; dedi ki: Bana kandilin söndüğü, bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in istircâda bulunduğu ve: "Seni üzen her şey musibettir" buyurduğu ulaştı.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وسمويه فِي فَوَائده عَن أبي أُمَامَة قَالَ خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَانْقَطع شسع النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون
Taberânî ve Fevâid'inde Semmûye, Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktık. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ayakkabı bağı koptu, bunun üzerine: "İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" buyurdu.
فَقَالَ لَهُ رجل: هَذَا الشسع فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّهَا مُصِيبَة
Bir adam ona: "Bu ayakkabı bağıdır" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: "Şüphesiz bu bir musibettir" buyurdu.
وَأخرج ابْن السّني فِي عمل يَوْم وَلَيْلَة عَن أبي إِدْرِيس الْخَولَانِيّ قَالَ بَينا النَّبِي
İbnü's-Sünnî Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de Ebû İdrîs el-Havlânî'den nakletti; dedi ki: "Peygamber
صلى الله عَلَيْهِ وَسلم يمشي هُوَ وَأَصْحَابه إِذْ انْقَطع شسعه فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون
sallallâhu aleyhi ve sellem ashabıyla birlikte yürürken birden ayakkabı bağı koptu ve: 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' dedi.
قَالَ: ومصيبة هِيَ قَالَ: نعم كل شَيْء سَاءَ الْمُؤمن فَهُوَ مُصِيبَة
[Ashaptan biri]: 'Bu da bir musibet midir?' dedi. O da: 'Evet, mümini üzen her şey bir musibettir' buyurdu."
وَأخرج الديلمي عَن عَائِشَة قَالَت أقبل رَسُول الله ﷺ وَقد لدغته شَوْكَة فِي ابهامه فَجعل يسترجع مِنْهَا ويمسحها فَلَمَّا سَمِعت استرجاعه دَنَوْت مِنْهُ فَنَظَرت فَإِذا أثر حقير فَضَحكت فَقلت: يَا رَسُول الله بِأبي أَنْت وَأمي أكل هَذَا الاسترجاع من أجل هَذِه الشَّوْكَة فَتَبَسَّمَ ثمَّ ضرب على مَنْكِبي فَقَالَ: يَا عَائِشَة إِن الله ﷿ إِذا أَرَادَ أَن يَجْعَل الصَّغِير كَبِيرا جعله وَإِذا أَرَادَ أَن يَجْعَل الْكَبِير صَغِيرا جعله
Deylemî, Âişe'den nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem başparmağına bir diken batmış halde geldi; bundan ötürü istircâda bulunuyor ve onu sıvazlıyordu. İstircâsını duyunca yanına yaklaştım ve baktım ki önemsiz bir iz. Bunun üzerine güldüm ve: 'Ey Allah'ın Resûlü, anam babam sana feda olsun! Bütün bu istircâ bu diken yüzünden mi?' dedim. Tebessüm etti, sonra omzuma hafifçe vurarak şöyle buyurdu: 'Ey Âişe! Şüphesiz aziz ve celil olan Allah, küçüğü büyük kılmak istediğinde onu [büyük] kılar; büyüğü de küçük kılmak istediğinde onu [küçük] kılar.'"
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: إِذا فاتتك صَلَاة فِي جمَاعَة فَاسْتَرْجع فَإِنَّهَا مُصِيبَة
Abd b. Humeyd, Hasan[-ı Basrî]'den nakletti; dedi ki: "Cemaatle namazı kaçırırsan istircâda bulun; çünkü o bir musibettir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن سَواد بن دَاوُد
Abd b. Humeyd, Sevâd b. Dâvûd'dan nakletti:
أَن سعيد بن الْمسيب جَاءَ وَقد فَاتَتْهُ الصَّلَاة فِي الْجَمَاعَة فَاسْتَرْجع حَتَّى سمع صَوته خَارِجا من الْمَسْجِد
Saîd b. el-Müseyyeb gelmişti, cemaatle namazı kaçırmıştı; bunun üzerine mescidin dışından sesi duyulacak derecede istircâda bulundu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَعبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصَّبْر عِنْد الصدمة الأولى وَالْعبْرَة لَا يملكهَا ابْن آدم صبَابَة الْمَرْء إِلَى أَخِيه
Abdürrezzâk el-Musannef'te ve Abd b. Humeyd, Hasan[-ı Basrî]'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sabır ilk sarsıntı anındadır; gözyaşına ise Âdemoğlu mâlik olamaz; zira o, kişinin din kardeşine duyduğu şefkat ve sevgidendir."
وَأخرج ابْن سعد عَن خَيْثَمَة قَالَ: لما جَاءَ عبد الله بن مَسْعُود نعي أَخِيه عتبَة دَمَعَتْ عَيناهُ فَقَالَ: إِن هَذِه رَحْمَة جعلهَا الله لَا يملكهَا ابْن آدم
İbn Sa'd, Hayseme'den nakletti; dedi ki: Abdullah b. Mes'ûd'a kardeşi Utbe'nin ölüm haberi geldiğinde gözleri yaşardı ve şöyle dedi: "Şüphesiz bu, Allah'ın var ettiği bir merhamettir; Âdemoğlu buna mâlik olamaz."
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ رأى امْرَأَة تبْكي على صبي لَهَا فَقَالَ لَهَا: اتقِي الله واصبري
Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, Enes'ten nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem [vefat eden] çocuğu için ağlayan bir kadın gördü ve ona: "Allah'tan kork ve sabret" buyurdu.
فَقَالَت: وَمَا تبالي أَنْت مصيبتي فَلَمَّا ذهب قيل لَهُ: إِنَّه رَسُول الله فَأَخذهَا مثل الْمَوْت فَأَتَت بَابه فَلم تَجِد عَلَيْهِ بوابين فَقَالَت: لم أعرفك يَا رَسُول الله فَقَالَ: إِنَّمَا الصَّبْر عِنْد أوّل صدمة
Kadın: "Benim musibetim senin umurunda mı!" dedi. [Resûlullah] gidince kadına: "O, Resûlullah idi" denildi. Bunun üzerine kadını ölüm gibi bir dehşet kapladı. Kapısına geldiğinde orada kapıcılar bulamadı ve: "Seni tanıyamadım ey Allah'ın Resûlü!" dedi. O da: "Sabır ancak ilk sarsıntı anındadır" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَيّمَا مُسلمين مضى لَهما ثَلَاثَة من أولادهما لم يبلغُوا حنثاً كَانُوا لَهما حصناً حصيناً من النَّار
Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbn Mâce ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hangi Müslüman karı kocanın henüz ergenlik çağına ulaşmamış üç çocuğu vefat ederse, o çocuklar onlar için ateşe karşı sağlam bir kale olurlar."
قَالَ: أَبُو ذَر مضى لي اثْنَان
Ebû Zerr: "Benim iki [çocuğum] vefat etti" dedi.
قَالَ: وَاثْنَانِ
[Resûlullah]: "İki çocuk da [öyledir]" buyurdu.
قَالَ أَبُو الْمُنْذر سيد الْقُرَّاء: مضى لي وَاحِد يَا رَسُول الله قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَوَاحِد وَذَلِكَ فِي الصدمة الأولى
Kurrâların efendisi Ebü'l-Münzir: "Ey Allah'ın Resûlü, benim bir çocuğum vefat etti" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bir çocuk da [öyledir]; bu da ilk sarsıntı anında [sabretmekle olur]" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن كريب بن حسان قَالَ: توفّي رجل منا فَوجدَ بِهِ أَبوهُ
Abd b. Humeyd, Küreyb b. Hassân'dan nakletti; dedi ki: Bizden bir adam vefat etti; babası onun için çok üzüldü
أَشد الوجد فَقَالَ لَهُ رجل من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ يُقَال لَهُ حَوْشَب: أَلا أحدثكُم بِمِثْلِهَا شهدتها من النَّبِي ﷺ كَانَ رجل يَأْتِي النَّبِي ﷺ وَمَعَهُ ابْن لَهُ توفّي فَوجدَ بِهِ أَبوهُ أَشد الوجد
[öyle ki] son derece kederlendi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından Havşeb denilen bir adam ona şöyle dedi: "Size Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bizzat şahit olduğum benzer bir hadiseyi anlatayım mı? Bir adam beraberinde oğlu olduğu hâlde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelirdi. [Oğlu] vefat etti ve babası onun için son derece kederlendi.
قَالَ النَّبِي ﷺ مَا فعل فلَان قَالُوا: يَا رَسُول الله توفّي ابْنه الَّذِي كَانَ يخْتَلف مَعَه إِلَيْك
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Falan ne yaptı?" diye sordu. "Ey Allah'ın Resûlü, beraberinde sana gelip giden oğlu vefat etti" dediler.
فَلَقِيَهُ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا فلَان أَيَسُرُّك أَن ابْنك عنْدك كأجرى الغلمان جَريا يَا فلَان أَيَسُرُّك أَن ابْنك عنْدك كأنشط الغلمان نشاطاً يَا فلَان أَيَسُرُّك أَن ابْنك عنْدك كأجود الكهول كهلاً أَو يُقَال لَك أَدخل الْجنَّة ثَوَاب مَا أَخذ مِنْك
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onunla karşılaştı ve şöyle buyurdu: "Ey falan! Oğlunun yanında çocukların en hızlı koşanı gibi olması mı seni sevindirir? Ey falan! Oğlunun yanında çocukların en hareketlisi gibi olması mı seni sevindirir? Ey falan! Oğlunun yanında olgun adamların en hayırlısı gibi olması mı seni sevindirir, yoksa senden alınana karşılık mükâfat olarak sana: Cennete gir, denilmesi mi?"
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة عَن أَبِيه قَالَ كَانَ رجل يخْتَلف إِلَى رَسُول الله ﷺ وَمَعَهُ بني لَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ ذَات يَوْم: أَتُحِبُّهُ قَالَ: يَا رَسُول الله أحبك الله كَمَا أحبه
Ahmed, Abd b. Humeyd, Nesâî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Muâviye b. Kurre'den, o da babasından nakletti; dedi ki: Bir adam yanında küçük oğlu olduğu hâlde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip giderdi. Bir gün Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Onu seviyor musun?" diye sordu. O da: "Ey Allah'ın Resûlü! Benim onu sevdiğim gibi Allah da seni sevsin" dedi.
فَفَقدهُ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: مَا فعل ابْن فلَان قَالُوا: مَاتَ
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu göremeyince: "Falanın oğlu ne yaptı?" diye sordu. "Öldü" dediler.
قَالَ: فَلَقِيَهُ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: أما تحب أَن لَا تَأتي بَابا من أَبْوَاب الْجنَّة تستفتحه إِلَّا جَاءَ يسْعَى حَتَّى يَفْتَحهُ لَك قَالُوا: يَا رَسُول الله أَله وَحده أم لكلنا قَالَ: بل لكلكم
Dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onunla karşılaştı ve şöyle buyurdu: "Cennet kapılarından açılmasını isteyeceğin hangi kapıya gitsen, mutlaka [oğlunun] koşup gelerek o kapıyı senin için açmasını istemez misin?" [Bunun üzerine oradakiler]: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu yalnız ona mı mahsus, yoksa hepimiz için mi?" diye sordular. "Bilakis, hepiniz içindir" buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا لعبدي الْمُؤمن عِنْدِي جَزَاء إِذا قبضت صَفيه من أهل الدُّنْيَا ثمَّ احتسبه إِلَّا الْجنَّة
Buhârî, Ebû Hureyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dünya ehlinden en sevdiği can dostunu aldığım zaman, buna sabredip mükâfatını benden bekleyen mümin kulum için katımdaki karşılık ancak cennettir."
وَأخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا يزَال الْمُؤمن يصاب فِي وَلَده وَحَاجته حَتَّى يلقى الله وَلَيْسَت لَهُ خَطِيئَة
Mâlik el-Muvatta'da ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ebû Hureyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Mümin kişi, üzerinde hiçbir günah kalmaksızın Allah'a kavuşuncaya kadar çocuğu ve maişeti hususunda musibetlere uğramaya devam eder."
وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من أثكل ثَلَاثَة من صلبه فاحتسبهم على الله وَجَبت لَهُ الْجنَّة
Ahmed ve Taberânî, Ukbe b. Âmir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim kendi sulbünden üç evlat kaybeder de mükâfatını Allah'tan umarak sabrederse, ona cennet vacip olur."
وَأخرج الْبَزَّار وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن بُرَيْدَة قَالَ كنت عِنْد النَّبِي ﷺ فَبَلغهُ أَن امْرَأَة من الْأَنْصَار مَاتَ ابْن لَهَا فَجَزِعت عَلَيْهِ فَقَامَ النَّبِي ﷺ وَمَعَهُ أَصْحَابه فَلَمَّا دخل عَلَيْهَا قَالَ: أما أَنه قد بَلغنِي أَنَّك جزعت فَقَالَت: مَا لي لَا أجزع وَأَنا رقوب لَا يعِيش لي ولد فَقَالَ: إِنَّمَا الرقوب الَّتِي يعِيش وَلَدهَا إِنَّه لَا يَمُوت لامْرَأَة مسلمة ثَلَاثَة من الْوَلَد فتحتسبهم إِلَّا وَجَبت لَهَا الْجنَّة
Bezzâr ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Büreyde'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım. Ensar'dan bir kadının oğlunun öldüğü ve kadının buna feryat edip dövündüğü haberi ulaştı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yanında ashabı olduğu hâlde kalktı. Kadının yanına girdiğinde şöyle buyurdu: "Bana feryat edip dövündüğün haberi ulaştı." Kadın: "Nasıl feryat etmeyeyim ki; ben rakûbum (çocuğu yaşamayan biriyim), hiç çocuğum yaşamıyor" dedi. Resûlullah: "Asıl rakûb, çocuğu yaşayan kimsedir. Müslüman bir kadının üç çocuğu vefat edip de o kadın mükâfatını Allah'tan bekleyerek sabrederse, mutlaka ona cennet vacip olur" buyurdu.
فَقَالَ عمر: واثنين قَالَ: واثنين
Ömer: "İki çocuk da mı?" dedi. [Resûlullah]: "İki çocuk da" buyurdu.
وَأخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ عَن أبي نصر السّلمِيّ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يَمُوت لأحد من المسلمسن ثَلَاثَة من الْوَلَد فيحتسبهم إِلَّا كَانُوا لَهُ جنَّة من النَّار
Mâlik el-Muvatta'da Ebû Nasr es-Sülemî'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümanlardan bir kimsenin üç çocuğu ölüp de mükâfatını Allah'tan bekleyerek sabrederse, o çocuklar onun için ateşe karşı mutlaka bir kalkan olurlar."
فَقَالَت امْرَأَة: أَو اثْنَان
Bir kadın: "Ya da iki çocuk [olsa da mı]?" dedi.
قَالَ: أَو اثْنَان
[Resûlullah]: "Ya da iki çocuk [olsa da]" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن جَابر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من مَاتَ لَهُ ثَلَاثَة من الْوَلَد فاحتسبهم دخل الْجنَّة
Ahmed ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Câbir'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kimin üç çocuğu vefat eder de mükâfatını Allah'tan bekleyerek sabrederse cennete girer."
فَقَالَت امْرَأَة: واثنين
Bir kadın: "İki çocuk da mı?" dedi.
قَالَ: واثنين
[Resûlullah]: "İki çocuk da" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد عَن معَاذ بن جبل قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من مُسلمين يتوفى لَهما ثَلَاثَة إِلَّا أدخلهما الله الْجنَّة بِفضل رَحمته إيَّاهُم
Ahmed, Muâz b. Cebel'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Üç çocuğu vefat eden hiçbir Müslüman karı koca yoktur ki, Allah onlara olan rahmetinin lütfuyla onları cennete koymasın."
فَقَالُوا: يَا رَسُول الله أَو اثْنَان
"Ey Allah'ın Resûlü! Ya da iki çocuk [olsa da mı]?" dediler.
قَالَ: أَو اثْنَان
[Resûlullah]: "Ya da iki çocuk [olsa da]" buyurdu.
قَالُوا: أَو وَاحِد
"Ya da bir çocuk [olsa da mı]?" dediler.
قَالَ: أَو وَاحِد
[Resûlullah]: "Ya da bir çocuk [olsa da]" buyurdu.
ثمَّ قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِن السقط ليجر أمه بسرره إِلَى الْجنَّة إِذا احتسبته
Sonra şöyle buyurdu: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, düşük çocuk bile mükâfatını Allah'tan bekleyip sabrettiği takdirde annesini göbek bağıyla cennete çeker."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن جَابر بن سَمُرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من دفن ثَلَاثَة فَصَبر عَلَيْهِم واحتسب وَجَبت لَهُ الْجنَّة
Taberânî, Câbir b. Semure'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim üç evladını defneder de onlara sabredip mükâfatını Allah'tan beklerse, ona cennet vacip olur."
فَقَالَت أم أَيمن: واثنين
Ümmü Eymen: "İki çocuk da mı?" dedi.
قَالَ: واثنين
[Resûlullah]: "İki çocuk da" buyurdu.
قَالَت: أَو وَاحِد
[Ümmü Eymen]: "Ya da bir çocuk [olsa da mı]?" dedi.
فَسكت ثمَّ قَالَ: وَوَاحِد
[Resûlullah] sustu, sonra: "Bir çocuk da" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن قَانِع فِي مُعْجم الصَّحَابَة وَابْن مَنْدَه فِي الْمعرفَة عَن حَوْشَب عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من مَاتَ لَهُ ولد فَصَبر واحتسب قيل لَهُ: ادخل الْجنَّة بِفضل مَا أَخذنَا مِنْك
Ahmed, İbn Kâni' Mu'cemü's-Sahâbe'de ve İbn Mende el-Ma'rife'de Havşeb'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Kimin bir çocuğu vefat eder de sabredip mükâfatını Allah'tan beklerse, ona: 'Senden aldığımız şeyin fazileti/mükâfatı sebebiyle cennete gir' denilir."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي سَلمَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ بخ بخ لخمس مَا أثقلهن فِي الْمِيزَان لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَسُبْحَان الله وَالْحَمْد لله وَالْولد الصَّالح يتوفى للمرء فيحتسبه
Nesâî, İbn Hibbân, Taberânî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Seleme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ne güzel, ne hoştur şu beş şey; terazide onlar ne kadar da ağırdır! 'Lâ ilâhe illallâh', 'Allâhu ekber', 'Sübhânallâh', 'el-Hamdü lillâh' ve kişinin sâlih çocuğu vefat ettiğinde mükâfatını Allah'tan bekleyerek sabretmesi."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي العزاء وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ توفّي ابْن عُثْمَان بن مَظْعُون فَاشْتَدَّ حزنه عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: إِن للجنة ثَمَانِيَة أَبْوَاب وللنار سَبْعَة أَبْوَاب أفما يَسُرك أَن لَا تَأتي بَابا مِنْهَا إِلَّا وجدت ابْنك إِلَى جَنْبك آخِذا بحجزتك يشفع لَك عِنْد رَبك قَالَ: بلَى
İbn Ebi'd-Dünyâ el-Azâ'da ve Beyhakî, Enes'ten nakletti; dedi ki: Osmân b. Maz'ûn'un oğlu vefat etti ve buna üzüntüsü çok şiddetli oldu. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Cennetin sekiz kapısı, cehennemin ise yedi kapısı vardır. Onlardan hangi kapıya gitsen, mutlaka oğlunu yanında eteğinden tutmuş bir hâlde Rabbine senin için şefaat ederken bulman seni sevindirmez mi?" buyurdu. [Osmân]: "Evet [sevindirir]" dedi.
قَالَ الْمُسلمُونَ: يَا رَسُول الله وَلنَا فِي افراطنا مَا لعُثْمَان قَالَ: نعم لمن صَبر مِنْكُم واحتسب
Müslümanlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Osmân için olan bu mükâfat, bizden önce vefat eden çocuklarımız sebebiyle bizim için de var mıdır?" dediler. [Resûlullah]: "Evet, sizden sabredip mükâfatını Allah'tan bekleyenler içindir" buyurdu.
وَأخرج النَّسَائِيّ عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله لَا يرضى لعَبْدِهِ الْمُؤمن إِذا ذهب بصفيه من أهل الأَرْض فَصَبر واحتسب بِثَوَاب من الْجنَّة
Nesâî, İbn Amr'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, yeryüzü ehlinden en sevdiği can dostunu aldığında sabredip mükâfatını Allah'tan bekleyen mümin kulu için cennetten başka bir mükâfata razı olmaz."
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: قسم الله الْعقل على ثَلَاثَة أَجزَاء فَمن كن فِيهِ فَهُوَ الْعَاقِل وَمن لم يكن فِيهِ فَلَا عقل لَهُ
Ebû Nuaym el-Hilye'de Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allah aklı üç kısma ayırmıştır; bunlar kimde bulunursa akıllı olan odur, kimde bulunmazsa onun aklı yoktur:
حسن الْمعرفَة بِاللَّه وَحسن الطَّاعَة لله وَحسن الصَّبْر لله
Allah'ı güzelce tanımak, Allah'a güzelce itaat etmek ve Allah için güzelce sabretmek."
وَأخرج ابْن سعد عَن مطوف بن عبد الله بن الشخير
İbn Sa'd, Mutarrif b. Abdillâh b. eş-Şıhhîr'den nakletti:
أَنه مَاتَ ابْنه عبد الله فَخرج وَهُوَ مترجل فِي ثِيَاب حَسَنَة فَقيل لَهُ فِي ذَلِك فَقَالَ: قد وَعَدَني الله على مصيبتين ثَلَاث خِصَال كل خصْلَة مِنْهَا أحب إليّ من الدُّنْيَا كلهَا
Oğlu Abdullah vefat ettiğinde, saçını taramış ve güzel elbiseler içinde dışarı çıktı. Bu durum kendisine sorulunca şöyle dedi: "Allah bana musibetime karşılık üç haslet vadetti ki, onlardan her bir haslet bana bütün dünyadan daha sevimlidir.
قَالَ الله {الَّذين إِذا أَصَابَتْهُم مُصِيبَة} إِلَى قَوْله {المهتدون} أفأستكين لَهَا بعد هَذَا
Allah: {الَّذين إِذا أَصَابَتْهُم مُصِيبَة} “Onlar ki, kendilerine bir musibet isabet ettiği zaman...” [ayetinden] {المهتدون} “...doğru yolu bulanların ta kendileridir” kavline kadar buyurdu. Bundan sonra artık ben [bu musibet karşısında] boyun mu bükeyim?"
قَوْله تَعَالَى: إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله فَمن حج أَو اعْتَمر فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن يطوف بهما وَمن تطوع خيرا فَإِن الله شَاكر عليم
Yüce Allah'ın: "Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın [dininin] nişanelerindendir. Artık kim Kâbe'yi hacceder veya umre yaparsa, ikisini tavaf etmesinde (aralarında sa'y etmesinde) bir günah yoktur. Kim gönülden gelerek bir hayır yaparsa, şüphesiz Allah şükrün karşılığını veren ve her şeyi bilendir" kavli [hakkında]:
أخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن أبي دَاوُد وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف مَعًا وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي السّنَن عَن عَائِشَة أَن عُرْوَة قَالَ لَهَا: أَرَأَيْت قَول الله تَعَالَى {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله فَمن حج الْبَيْت أَو اعْتَمر فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن يطوّف بهما} فَمَا أرى على أحد جنَاحا أَن يطوّف بهما فَقَالَت عَائِشَة: بئْسَمَا قلت يَا ابْن أُخْتِي إِنَّهَا لَو كَانَت على مَا أوّلتها كَانَت فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن لَا يطوّف بهما وَلكنهَا إِنَّمَا أنزلت أَن الْأَنْصَار قبل أَن يسلمُوا كَانُوا يهلون لمناة الطاغية الَّتِي كَانُوا يعبدونها وَكَانَ من أهل لَهَا يتحرج أَن يطوف بالصفا والمروة فسألوا عَن ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا كُنَّا نتحرج أَن نطوف بالصفا والمروة فِي الْجَاهِلِيَّة فَأنْزل الله {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} الْآيَة
Mâlik el-Muvatta'da, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, el-Mesâhif'te hem İbn Ebî Dâvûd hem de İbnü'l-Enbârî, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî, Âişe'den nakletti: Urve ona şöyle dedi: "Yüce Allah'ın: {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله فَمن حج الْبَيْت أَو اعْتَمر فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن يطوّف بهما} “Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın nişanelerindendir. Artık kim Evi (Kâbe'yi) hacceder veya umre yaparsa, ikisini tavaf etmesinde (aralarında sa'y etmesinde) bir günah yoktur” buyruğu hakkında ne dersin? [Bana göre] bir kimsenin ikisini tavaf etmemesinde bir günah yoktur." Âişe şöyle dedi: "Ne kötü söyledin ey kız kardeşimin oğlu! Eğer bu [ayet], senin tevil ettiğin gibi olsaydı 'ikisini tavaf etmemesinde bir günah yoktur' şeklinde olurdu. Halbuki bu ayet şu sebeple inmiştir: Ensar, Müslüman olmadan önce tapmakta oldukları Tâğıye Menât için ihrama girerlerdi. Kim onun için ihrama girerse Safâ ile Merve arasında tavaf etmekten çekinirdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bunu sorup: 'Ey Allah'ın Resûlü! Biz Câhiliye döneminde Safâ ile Merve arasında tavaf etmekten çekinirdik' dediler. Bunun üzerine Allah: {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} “Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın nişanelerindendir...” ayetini indirdi."
قَالَت عَائِشَة: ثمَّ سنّ رَسُول الله ﷺ الطّواف بهما فَلَيْسَ لأحد أَن يدع الطّواف بهما
Âişe dedi ki: "Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu ikisi arasında tavaf etmeyi sünnet kıldı; binaenaleyh hiç kimsenin bu ikisi arasında tavaf etmeyi terk etme hakkı yoktur."
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف وَابْن أبي حَاتِم وَابْن السكن وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس
Abd b. Humeyd, Buhârî, Tirmizî, İbn Cerîr, el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd, İbn Ebî Hâtim, İbnü's-Seken ve Beyhakî, Enes'ten nakletti:
أَنه سُئِلَ عَن الصَّفَا والمروة قَالَ: كُنَّا نرى أَنَّهُمَا من أَمر الْجَاهِلِيَّة فَلَمَّا جَاءَ الإِسلام أمسكنا عَنْهُمَا فَأنْزل الله {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله}
Kendisine Safâ ile Merve hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Biz bu ikisinin Câhiliye işlerinden olduğunu düşünürdük. İslâm gelince ikisi [arasında sa'y etmek]ten el çektik. Bunun üzerine Allah: {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} “Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın nişanelerindendir” [ayetini] indirdi."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: نزلت هَذِه الْآيَة فِي الْأَنْصَار كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة إِذا أَحْرمُوا لَا يحل لَهُم أَن يطوفوا بَين الصَّفَا والمروة فَلَمَّا قدمنَا ذكرُوا ذَلِك لرَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله}
Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye, Âişe'den nakletti; dedi ki: "Bu ayet Ensar hakkında indi. Onlar Câhiliye döneminde ihrama girdiklerinde Safâ ile Merve arasında tavaf etmeleri helal sayılmazdı. [Medine'ye] geldiğimizde bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattılar. Bunun üzerine Allah: {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} “Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın nişanelerindendir” [ayetini] indirdi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت الشَّيَاطِين فِي الْجَاهِلِيَّة تعزف اللَّيْل أجمع بَين الصَّفَا والمروة فَكَانَت فِيهَا آلِهَة لَهُم أصنام فَلَمَّا جَاءَ الإِسلام قَالَ الْمُسلمُونَ: يَا رَسُول الله أَلا نطوف بَين الصَّفَا والمروة فَإِنَّهُ شَيْء كُنَّا نصنعه فِي الْجَاهِلِيَّة فَأنْزل الله {فَمن حج الْبَيْت أَو اعْتَمر فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن يطوّف بهما} يَقُول: لَيْسَ عَلَيْهِ اثم وَلَكِن لَهُ أجر
İbn Cerîr, el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Câhiliye döneminde şeytanlar bütün gece Safâ ile Merve arasında çalgı çalar/sesler çıkarırlardı; orada onlara ait putlar şeklinde ilahlar vardı. İslâm gelince Müslümanlar: 'Ey Allah'ın Resûlü! Safâ ile Merve arasında tavaf etmeyelim mi? Çünkü o, Câhiliye döneminde yaptığımız bir şeydi' dediler. Bunun üzerine Allah: {فَمن حج الْبَيْت أَو اعْتَمر فَلَا جنَاح عَلَيْهِ أَن يطوّف بهما} “Artık kim Evi (Kâbe'yi) hacceder veya umre yaparsa, ikisini tavaf etmesinde (aralarında sa'y etmesinde) bir günah yoktur” [ayetini] indirdi. Yani: 'Ona bir günah yoktur, bilakis onun için ecir vardır' buyurmaktadır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَت الْأَنْصَار: إِن السَّعْي بَين الصَّفَا والمروة من أَمر الْجَاهِلِيَّة فَأنْزل الله {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} الْآيَة
Taberânî el-Evsat'ta İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Ensar: "Safâ ile Merve arasında sa'y etmek Câhiliye işlerindendir" dedi. Bunun üzerine Allah: {إِن الصَّفَا والمروة من شَعَائِر الله} “Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın nişanelerindendir...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَمْرو بن حُبَيْش قَالَ: سَأَلت ابْن عمر عَن قَوْله {إِن الصَّفَا والمروة} الْآيَة
İbn Cerîr, Amr b. Hubeyş'ten nakletti; dedi ki: İbn Ömer'e: {إِن الصَّفَا والمروة} “Şüphesiz Safâ ile Merve...” ayeti hakkında sordum.
فَقَالَ: انْطلق إِلَى ابْن عَبَّاس فَاسْأَلْهُ فَإِنَّهُ أعلم من بَقِي بِمَا أنزل على مُحَمَّد
Şöyle dedi: "İbn Abbâs'a git ve ona sor; zira o, Muhammed'e indirileni [hayatta] kalanlar içinde en iyi bilendir."
فَأَتَيْته فَسَأَلته فَقَالَ: إِنَّه كَانَ عِنْدهمَا أصنام فَلَمَّا أَسْلمُوا امسكوا عَن الطّواف بَينهمَا حَتَّى أنزلت {إِن الصَّفَا والمروة} الْآيَة
Bunun üzerine ona gidip sordum; şöyle dedi: "O ikisinin yanında putlar vardı. Müslüman olduklarında, {إِن الصَّفَا والمروة} “Şüphesiz Safâ ile Merve...” ayeti ininceye kadar bu ikisi arasında tavaf etmekten el çektiler."