وَأخرج سعيد وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا كتب عَلَيْكُم الصّيام} الْآيَة
Saîd ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا كتب عَلَيْكُم الصّيام} “Ey iman edenler! Oruç size farz kılındı” ayeti hakkında nakletti:
يَعْنِي بذلك أهل الْكتاب وَكَانَ كِتَابه على أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ: إِن الرجل يَأْكُل وَيشْرب وينكح مابينه وَبَين أَن يُصَلِّي الْعَتَمَة أَو يرقد فَإِذا صلى الْعَتَمَة أَو رقد منع من ذَلِك إِلَى مثلهَا من الْقَابِلَة فنسختها هَذِه الْآيَة {أحل لكم لَيْلَة الصّيام}
Bununla Ehl-i Kitab'ı kastetmektedir. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabına farz kılınışı ise şöyleydi: Kişi, yatsı namazını kılıncaya veya uyuyuncaya kadar yer, içer ve cinsel ilişkide bulunurdu; yatsı namazını kıldığı veya uyuduğu zaman ise ertesi günün aynı vaktine kadar bunlar kendisine yasaklanırdı. Sonra bu hükmü {أحل لكم لَيْلَة الصّيام} “Oruç gecesinde size helâl kılındı” ayeti neshetti.
وَأما قَوْله تَعَالَى: {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة}
Yüce Allah'ın: {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” kavline gelince;
أخرج عبد بن حميد عَن ابْن سِيرِين قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس يخْطب فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} قَالَ: قد نسخت هَذِه الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Sîrîn'den nakletti; dedi ki: "İbn Abbâs hutbe irad ediyordu; {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” ayetini okudu ve 'Bu ayet neshedilmiştir' dedi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} فَكَانَ من شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر وَأطْعم مِسْكينا ثمَّ نزلت هَذِه الْآيَة {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} فنسخت الأولى إِلَّا الفاني إِن شَاءَ أطْعم عَن كل يَوْم مِسْكينا وَأفْطر
İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "{وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” ayeti indi; dileyen oruç tutuyor, dileyen de tutmayıp bir yoksulu doyuruyordu. Sonra {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayeti indi ve önceki [hükmü] neshetti; ancak pir-i fânî (yaşlılıktan çökmüş kimse) dilerse her gün için bir yoksulu doyurup oruç tutmayabilir."
وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} وَمن شَاءَ مِنْهُم أَن يفتدي بِطَعَام مِسْكين افتدى وَتمّ لَهُ صَوْمه فَقَالَ {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ وَأَن تَصُومُوا خير لكم} وَقَالَ {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} الْآيَة
Ebû Dâvûd, İbn Abbâs'tan nakletti: "{وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” [ayeti gereğince] onlardan kim bir yoksulun yiyeceğiyle fidye vermek isterse fidye verir ve orucu kendisi için tamamlanmış sayılırdı. [Allah]: {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ وَأَن تَصُومُوا خير لكم} “Kim gönülden bir hayır yaparsa bu kendisi için daha hayırlıdır; oruç tutmanız ise sizin için daha hayırlıdır” buyurdu. [Daha sonra da]: {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayetini buyurdu."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: كَانَت مرخصة الشَّيْخ الْكَبِير والعجوز وهما يطيقان الصَّوْم أَن يفطرا ويطعما مَكَان كل يَوْم مِسْكينا ثمَّ نسخت بعد ذَلِك فَقَالَ الله {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} وَأثبت للشَّيْخ الْكَبِير والعجوز الْكَبِيرَة إِذا كَانَا لَا يطيقان أَن يفطرا ويطعما وللحبلى والمرضع إِذا خافتا أفطرتا وأطعمتا مَكَان كل يَوْم مِسْكينا وَلَا قَضَاء عَلَيْهِمَا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan ayet hakkında naklettiler; dedi ki: "Bu, yaşlı erkeğe ve yaşlı kadına -oruca güçleri yettiği halde- oruç tutmayıp her günün yerine bir yoksulu doyurabilmeleri için bir ruhsattı. Sonra bundan sonra neshedildi ve Allah: {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” buyurdu. Güç yetiremedikleri takdirde ise yaşlı erkek ile yaşlı kadının oruç tutmayıp [yoksul] doyurmaları; gebe ve emzikli kadının da korktukları takdirde oruç tutmayıp her günün yerine bir yoksulu doyurmaları ve üzerlerine kaza gerekmemesi sabit kılındı."
وَأخرج الدَّارمِيّ وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن خُزَيْمَة وَأَبُو عوَانَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} من شَاءَ منا صَامَ وَمن شَاءَ أَن يفْطر ويفتدي فعل ذَلِك حَتَّى نزلت الْآيَة الَّتِي بعْدهَا فنسختها {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه}
Dârimî, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbn Huzeyme, Ebû Avâne, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs, İbn Hibbân, Taberânî, Hâkim ve es-Sünen'inde Beyhakî, Seleme b. el-Ekva'dan naklettiler; dedi ki: "{وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” ayeti indiğinde bizden dileyen oruç tutar, dileyen de oruç tutmayıp fidye verirdi; ta ki sonrasındaki {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayeti inip onu neshedene kadar."
وَأخرج ابْن حبَان عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: كُنَّا فِي رَمَضَان فِي عهد رَسُول الله ﷺ من شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر وافتدى حَتَّى نزلت هَذِه الْآيَة {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه}
İbn Hibbân, Seleme b. el-Ekva'dan nakletti; dedi ki: "Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında Ramazan ayında dileyen oruç tutar, dileyen de oruç tutmayıp fidye verirdi; ta ki {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayeti inene kadar."
وَأخرج البُخَارِيّ عَن أبي ليلى قَالَ نبأ أَصْحَاب منا أَن رَسُول الله ﷺ لما نزل رَمَضَان فشق عَلَيْهِم فَكَانَ من أطْعم كل يَوْم مِسْكينا ترك رَمَضَان فشق عَلَيْهِم ترك الصَّوْم مِمَّن يطيقه وَرخّص لَهُم فِي ذَلِك فنسختها {وَأَن تَصُومُوا خير لكم} فَأمروا بِالصَّوْمِ
Buhârî, [İbn] Ebî Leylâ'dan nakletti; dedi ki: "Bizden birtakım sahabîler haber verdiler ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [zamanında], Ramazan [orucu] indiğinde onlara ağır geldi; her gün bir yoksulu doyuran kimse Ramazan [orucunu] terk ediyordu. Oruca gücü yeten kimsenin orucu bırakması kendilerine zor geldi ve onlara bu hususta ruhsat verilmişti. Sonra bunu {وَأَن تَصُومُوا خير لكم} “Oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır” [ayeti] neshetti ve oruç tutmakla emrolundular."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي ليلى نبأ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ: إِن رَسُول الله ﷺ لما
İbn Cerîr, [İbn] Ebî Leylâ'dan Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının şöyle haber verdiğini nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem...
قدم الْمَدِينَة أَمرهم بصيام ثَلَاثَة أَيَّام من كل شهر تطوّعاً من غير فَرِيضَة ثمَّ نزل صِيَام رَمَضَان وَكَانُوا قوما لم يتعودوا الصّيام فَكَانَ مشقة عَلَيْهِم فَكَانَ من لم يصم أطْعم مِسْكينا ثمَّ نزلت هَذِه الْآيَة {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه وَمن كَانَ مَرِيضا أَو على سفر فَعدَّة من أَيَّام أخر} فَكَانَت الرُّخْصَة للْمَرِيض وَالْمُسَافر وأمرنا بالصيام
Medine'ye geldiğinde, onlara farz olmaksızın nafile olarak her aydan üç gün oruç tutmalarını emretti. Sonra Ramazan orucu indi; onlar ise oruca alışkın olmayan bir topluluktu, bu yüzden kendilerine meşakkatli oldu. Oruç tutmayan kimse bir yoksulu doyuruyordu. Ardından {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه وَمن كَانَ مَرِيضا أَو على سفر فَعدَّة من أَيَّام أخر} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun; kim de hasta yahut yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca diğer günlerde [tutsun]” ayeti indi. Böylece ruhsat sadece hasta ve yolcu için oldu ve biz oruç tutmakla emrolunduk.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عَامر الشّعبِيّ قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} افطر الْأَغْنِيَاء واطعموا وَجعلُوا الصَّوْم على الْفُقَرَاء فَأنْزل الله {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} فصَام النَّاس جَمِيعًا
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Âmir eş-Şa'bî'den nakletti; dedi ki: "{وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” ayeti indiğinde zenginler oruç tutmayıp [yoksulları] doyurdular ve orucu fakirlere bıraktılar. Bunun üzerine Allah: {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayetini indirdi ve bütün insanlar oruç tuttular."
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد عَن أبي ليلى قَالَ: دخلت على عَطاء بن أبي رَبَاح فِي شهر رَمَضَان وَهُوَ يَأْكُل فَقلت لَهُ: أتأكل قَالَ: إِن الصَّوْم أول مَا نزل كَانَ من شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر وَأطْعم مِسْكينا كل يَوْم فَلَمَّا نزلت {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ} كَانَ من تطوّع أطْعم مسكينين فَلَمَّا نزلت {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} وَجب الصَّوْم على كل مُسلم إِلَّا مَرِيضا أَو مُسَافِرًا أَو الشَّيْخ الْكَبِير الفاني مثلي فَإِنَّهُ يفْطر وَيطْعم كل يَوْم مِسْكينا
Vekî' ve Abd b. Humeyd, [İbn] Ebî Leylâ'dan nakletti; dedi ki: Ramazan ayında Atâ b. Ebî Rebâh'ın yanına girdim, yemek yiyordu. Ona: 'Yemek mi yiyorsun?' dedim. Dedi ki: 'Oruç ilk indiğinde dileyen oruç tutuyor, dileyen de oruç tutmayıp her gün bir yoksulu doyuruyordu. {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ} “Kim gönülden bir hayır yaparsa bu kendisi için daha hayırlıdır” ayeti inince, gönülden hayır yapmak isteyen iki yoksul doyuruyordu. {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayeti inince ise hasta, yolcu veya benim gibi pir-i fânî (yaşlılıktan çökmüş) bir ihtiyar müstesna her Müslümana oruç farz oldu; böylesi kimse oruç tutmaz ve her gün bir yoksulu doyurur.'
وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عمر
Vekî', Saîd b. Mansûr, el-Musannef'te İbn Ebî Şeybe, Buhârî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'inde Beyhakî, İbn Ömer'den naklettiler:
أَنه كَانَ يقْرَأ {فديَة طَعَام مِسْكين} وَقَالَ: هِيَ مَنْسُوخَة نسختها الْآيَة الَّتِي بعْدهَا {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه}
O, {فديَة طَعَام مِسْكين} “bir yoksulun doyumu kadar fidye” şeklinde okur ve şöyle derdi: "Bu [hüküm] neshedilmiştir; onu sonraki {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} “Sizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” ayeti neshetmiştir."
وَأخرج وَكِيع وسُفْيَان وَعبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَالطَّبَرَانِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ من طرق عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يقْرَأ ((وعَلى الَّذين يطوقونه)) مُشَدّدَة قَالَ: يكلفونه وَلَا يطيقُونَهُ وَيَقُول: لَيست بمنسوخة هُوَ الشَّيْخ الْكَبِير الْهَرم والعجوز الْكَبِيرَة الهرمة يطْعمُون لكل يَوْم مِسْكينا وَلَا يقضون
Vekî', Süfyân, Abdürrezzâk, Feryâbî, Buhârî, en-Nâsih'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî, Taberânî, Dârekutnî ve Beyhakî çeşitli yollardan İbn Abbâs'ın şeddeli olarak ve alellezîne yutavvakûnehû ((وعَلى الَّذين يطوقونه)) şeklinde okuduğunu naklettiler. Dedi ki: "[Anlamı:] Ona zorlukla katlanırlar ve güç yetiremezler." Ve şöyle derdi: "Bu [ayet] mensuh değildir; o, elden ayaktan düşmüş yaşlı erkek ile elden ayaktan düşmüş yaşlı kadındır; her gün için bir yoksulu doyururlar ve kaza etmezler."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وصححاه وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} قَالَ: يكلفونه فديَة طَعَام مِسْكين وَاحِد {فَمن تطوّع خيرا} زَاد طَعَام مِسْكين آخر {فَهُوَ خير لَهُ وَأَن تَصُومُوا خير لكم} قَالَ: فَهَذِهِ لَيست مَنْسُوخَة وَلَا يرخص إِلَّا للكبير الَّذِي لَا يُطيق الصَّوْم أَو مَرِيض يعلم أَنه لَا يشفى
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Dârekutnî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: "[Anlamı:] Ona zorlukla katlananların üzerine bir yoksulun doyumu kadar fidye vardır. {فَمن تطوّع خيرا} “Kim gönülden bir hayır yaparsa” yani bir başka yoksulun daha yiyeceğini ilave ederse {فَهُوَ خير لَهُ وَأَن تَصُومُوا خير لكم} “bu kendisi için daha hayırlıdır; oruç tutmanız ise sizin için daha hayırlıdır”." Dedi ki: "Bu ayet mensuh değildir; bu ruhsat sadece oruca gücü yetmeyen yaşlı kimseye veya iyileşmeyeceğini bilen hastaya verilir."
وَأخرج ابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة كَانَت تقْرَأ (يطوقونه)
İbn Cerîr ve Beyhakî, Âişe'nin yutavvakûnehû (يطوقونه) şeklinde okuduğunu naklettiler.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَ (وعَلى الَّذين يطوقونه)
el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd, Saîd b. Cübeyr'in ve alellezîne yutavvakûnehû (وعَلى الَّذين يطوقونه) şeklinde okuduğunu nakletti.
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن الْأَنْبَارِي عَن عِكْرِمَة أَنه كَانَ يقْرَأ (وعَلى الَّذين يطوقونه) قَالَ: يكلفونه
Vekî', Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Enbârî, İkrime'nin ve alellezîne yutavvakûnehû (وعَلى الَّذين يطوقونه) şeklinde okuduğunu naklettiler. Dedi ki: "[Anlamı:] Ona zorlukla katlanırlar."
وَقَالَ: لَيْسَ هِيَ مَنْسُوخَة الَّذين يطيقُونَهُ يصومونه وَالَّذين يطوقونه عَلَيْهِم الْفِدْيَة
Ve dedi ki: "Bu ayet mensuh değildir; ona gücü yetenler onu tutarlar, ona zorlukla katlananların üzerine ise fidye vardır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الأنبياري عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَ {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} قَالَ: يتجشمونه يتكلفونه
İbn Cerîr ve İbnü'l-Enbârî, İbn Abbâs'ın {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” şeklinde okuduğunu naklettiler. Dedi ki: "[Anlamı:] Ona meşakkatle katlanırlar, zorlukla yüklenirler."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة أَنه كَانَ يقْرؤهَا {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} وَقَالَ: وَلَو كَانَ يطيقُونَهُ إِذن صَامُوا
Saîd b. Mansûr, en-Nâsih'inde Ebû Dâvûd ve İbn Cerîr, İkrime'nin bunu {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” şeklinde okuduğunu naklettiler. [İkrime] dedi ki: "Eğer ona güç yetirselerdi, o takdirde oruç tutarlardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ نزلت {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} فِي الشَّيْخ الْكَبِير الَّذِي لَا يُطيق الصَّوْم فَرخص لَهُ أَن يطعم مَكَان كل يَوْم مِسْكينا
İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "{وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir fidye vardır” ayeti, oruca gücü yetmeyen yaşlı erkek hakkında indi ve ona her günün yerine bir yoksulu doyurması ruhsatı verildi."
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} قَالَ: لَيست بمنسوخة هُوَ الشَّيْخ الْكَبِير الَّذِي لَا يُطيق الصّيام يفْطر وَيتَصَدَّق لكل يَوْم نصف صَاع من برٍ مدا لطعامه ومداً لأدامه
Abd b. Humeyd, en-Nâsih'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Dârekutnî ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: "Bu ayet mensuh değildir; o, oruca gücü yetmeyen yaşlı erkektir. Oruç tutmaz ve her gün için bir müd yemeği, bir müd de katığı olmak üzere yarım sâ' buğday sadaka verir."
وَأخرج ابْن سعد فِي طبقاته عَن مُجَاهِد قَالَ: هَذِه الْآيَة نزلت فِي مولى قيس بن السَّائِب {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة طَعَام مِسْكين} فَأفْطر وَأطْعم لكل يَوْم مِسْكينا
İbn Sa'd et-Tabakât'ında Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Şu {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ فديَة طَعَام مِسْكين} “Ona gücü yetenlerin üzerine bir yoksulun doyumu kadar fidye vardır” ayeti Kays b. es-Sâib'in âzatlısı hakkında indi; o da oruç tutmadı ve her gün için bir yoksulu doyurdu."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} قَالَ: من لم يطق الصَّوْم إِلَّا على جهد فَلهُ أَن يفْطر وَيطْعم كل يَوْم مِسْكينا وَالْحَامِل والمرضع وَالشَّيْخ الْكَبِير وَالَّذِي سقمه دَائِم
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "Oruca ancak büyük bir zorlukla güç yetirebilen kimse oruç tutmayıp her gün bir yoksulu doyurabilir; gebe, emzikli, yaşlı erkek ve hastalığı sürekli olan kimse [de böyledir]."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} قَالَ: الشَّيْخ الْكَبِير الَّذِي لايستطيع الصَّوْم يفْطر وَيطْعم مَكَان كل يَوْم مِسْكينا
İbn Cerîr, Ali b. Ebî Tâlib'den {وعَلى الَّذين يطيقُونَهُ} “Ona gücü yetenlerin üzerine” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Oruca gücü yetmeyen yaşlı erkek oruç tutmaz ve her günün yerine bir yoksulu doyurur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, Dârekutnî ve Beyhakî, Enes b. Mâlik'ten naklettiler:
أَنه ضعف عَن الصَّوْم عَاما قبل مَوته فَصنعَ جَفْنَة من ثريد فَدَعَا ثَلَاثِينَ مِسْكينا فأطعمهم
O, vefatından bir yıl önce oruç tutmaktan aciz düştü; bunun üzerine büyük bir çanak tirit yaptı, otuz yoksulu çağırdı ve onları doyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن قَتَادَة: أَن انساناً ضعف عَن الصَّوْم قبل مَوته عَاما فافطر وَأطْعم كل يَوْم مِسْكينا
Taberânî, Katâde'den nakletti: Bir kimse vefatından bir yıl önce oruç tutmaktan aciz düştü; bunun üzerine oruç tutmadı ve her gün bir yoksulu doyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve sahih olduğunu belirterek Dârekutnî, İbn Abbâs'tan naklettiler:
أَنه قَالَ لأم ولد لَهُ حَامِل أَو مرضع: أَنْت بِمَنْزِلَة الَّذين لَا يُطِيقُونَ الصَّوْم عَلَيْك الطَّعَام وَلَا قَضَاء عَلَيْك
O, gebe veya emzikli olan bir ümmüveledine (çocuk doğuran cariyesine) şöyle dedi: "Sen oruca güç yetiremeyenler konumundasın; sana gereken [yoksulu] doyurmaktır, sana kaza gerekmez."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن نَافِع قَالَ: أرْسلت إِحْدَى بَنَات ابْن عمر إِلَى ابْن عمر تسأله عَن صَوْم رَمَضَان وَهِي حَامِل قَالَ: تفطر وَتطعم كل يَوْم مِسْكينا
Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Dârekutnî, Nâfi'den nakletti; dedi ki: İbn Ömer'in kızlarından biri gebe olduğu halde Ramazan orucunu sormak üzere İbn Ömer'e [haber] gönderdi. [İbn Ömer]: "Oruç tutmaz ve her gün bir yoksulu doyurur" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: تفطر الْحَامِل الَّتِي فِي شهرها والمرضع الَّتِي تخَاف على وَلَدهَا يفطران ويطعمان كل يَوْم مِسْكينا كل وَاحِد مِنْهُمَا وَلَا قَضَاء عَلَيْهِمَا
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: "Doğum ayındaki gebe kadın ile çocuğuna zarar gelmesinden korkan emzikli kadın oruç tutmazlar; her ikisi de oruç tutmayıp her gün bir yoksulu doyururlar ve ikisine de kaza gerekmez."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عُثْمَان بن الْأسود قَالَ: سَأَلت مُجَاهدًا عَن امْرَأَتي وَكَانَت حَامِلا وشق عَلَيْهَا الصَّوْم فَقَالَ: مرها فلتفطر ولتطعم مِسْكينا كل يَوْم فَإِذا صحت فلتقض
Abd b. Humeyd, Osman b. el-Esved'den nakletti; dedi ki: "Mücâhid'e eşimi sordum; gebeydi ve oruç ona ağır geliyordu. Dedi ki: 'Ona emret, oruç tutmasın ve her gün bir yoksulu doyursun; sağlığına kavuştuğunda ise kaza etsin.'"
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحِين قَالَ: الْمُرْضع إِذا خَافت أفطرت وأطعمت وَالْحَامِل إِذا خَافت على نَفسهَا أفطرت وقضت وَهِي بِمَنْزِلَة الْمَرِيض
Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Emzikli kadın [çocuğundan] korkarsa oruç tutmaz ve [yoksulu] doyurur; gebe kadın ise kendisinden korkarsa oruç tutmaz ve kaza eder; o hasta konumundadır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: يفطران ويقضيان صياما
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Her ikisi de oruç tutmaz ve orucu kaza ederler."
وَأخرج عبد بن حميد عَن النَّخعِيّ قَالَ: الْحَامِل والمرضع إِذا خافتا أفطرتا وقضتا مَكَان ذَلِك صوما
Abd b. Humeyd, en-Nehaî'den nakletti; dedi ki: "Gebe ve emzikli kadın korktukları takdirde oruç tutmazlar ve bunun yerine orucu kaza ederler."
وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: إِذْ خشِي الإِنسان على نَفسه فِي رَمَضَان فليفطر
Abd b. Humeyd, İbrâhim'den nakletti; dedi ki: "İnsan Ramazan'da canından endişe ederse oruç tutmasın."
وَأما قَوْله تَعَالَى {طَعَام مِسْكين}
Yüce Allah'ın: {طَعَام مِسْكين} “bir yoksulun doyumu” kavline gelince;
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن سِيرِين قَالَ: قَرَأَ ابْن عَبَّاس سُورَة الْبَقَرَة على الْمِنْبَر فَلَمَّا أَتَى على هَذِه الْآيَة قَرَأَ {طَعَام مِسْكين}
Saîd b. Mansûr, İbn Sîrîn'den nakletti; dedi ki: "İbn Abbâs minberde Bakara Suresi'ni okudu; bu ayete gelince {طَعَام مِسْكين} “bir yoksulun doyumu” şeklinde okudu."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فديَة طَعَام مِسْكين} قَالَ: وَاحِد
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {فديَة طَعَام مِسْكين} “bir yoksulun doyumu kadar fidye” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Bir [yoksul]."
وَأخرج وَكِيع عَن عَطاء فِي قَوْله {فديَة طَعَام مِسْكين} قَالَ: مد بِمد أهل مَكَّة
Vekî', Atâ'dan {فديَة طَعَام مِسْكين} “bir yoksulun doyumu kadar fidye” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Mekke ehlinin müddüyle bir müddür."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عِكْرِمَة قَالَ: سَأَلت طاوساً عَن أُمِّي
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, İkrime'den naklettiler; dedi ki: "Tâvûs'a annemi sordum...
وَكَانَ أَصَابَهَا عطاش فَلم تستطع أَن تَصُوم فَقَالَ: تفطر وَتطعم كل يَوْم مدا من بر
Kendisinde aşırı susuzluk hastalığı vardı ve oruç tutamıyordu. Dedi ki: 'Oruç tutmaz ve her gün bir müd buğday yedirir.'
قلت: بِأَيّ مد قَالَ: بِمد أَرْضك
'Hangi müd ile?' dedim. 'Kendi memleketinin müddüyle' dedi.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: من أدْركهُ الْكبر فَلم يسْتَطع أَن يَصُوم رَمَضَان فَعَلَيهِ كل يَوْم مد من قَمح
Dârekutnî, Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: "Kime yaşlılık erişir de Ramazan orucunu tutamazsa, her gün için üzerine bir müd buğday gerekir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن سُفْيَان قَالَ: مَا الصَّدقَات وَالْكَفَّارَات إِلَّا بِمد النَّبِي ﷺ
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, Süfyân'dan naklettiler; dedi ki: "Sadakalar ve kefaretler ancak Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in müddü iledir."
وَأما قَوْله تَعَالَى: {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ}
Yüce Allah'ın: {فَمن تطوّع خيرا فَهُوَ خير لَهُ} “Kim de gönülden bir hayır yaparsa, bu kendisi için daha hayırlıdır” kavline gelince;
وَأخرج وَكِيع عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَمن تطوع خيرا} قَالَ: أطْعم الْمِسْكِين صَاعا
Vekî', Mücâhid'den {فَمن تطوع خيرا} “Kim de gönülden bir hayır yaparsa” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Yoksula bir sâ' yedirir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {فَمن تطوع خيرا} قَالَ: أطْعم مسكينين
Abd b. Humeyd, İkrime'den {فَمن تطوع خيرا} “Kim de gönülden bir hayır yaparsa” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "İki yoksulu doyurur."
وَأخرج عبد بن حميد عَن طَاوس {فَمن تطوّع خيرا} قَالَ: أطْعم مَسَاكِين
Abd b. Humeyd, Tâvûs'tan {فَمن تطوّع خيرا} “Kim de gönülden bir hayır yaparsa” [kavli hakkında] nakletti; dedi ki: "[Birkaç] yoksulu doyurur."
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد عَن أنس
Vekî' ve Abd b. Humeyd, Enes'ten naklettiler:
أَنه أفطر فِي رَمَضَان وَكَانَ قد كبر وَأطْعم أَرْبَعَة مَسَاكِين لكل يَوْم
O, Ramazan'da oruç tutmamıştı; zira yaşlanmıştı ve her gün için dört yoksulu doyurmuştu.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ فِي سنَنه من طَرِيق مُجَاهِد قَالَ: سَمِعت قيس بن السَّائِب يَقُول: إِن شهر رَمَضَان يفتديه الإِنسان أَن يطعم لكل يَوْم مِسْكينا فاطعموا عني مسكينين
Dârekutnî Sünen'inde Mücâhid yoluyla nakletti; dedi ki: Kays b. es-Sâib'i şöyle derken işittim: "Ramazan ayı için insan her güne bir yoksul doyurarak fidye verir; benim yerime iki yoksul doyurun."
قَوْله تَعَالَى: {وَأَن تَصُومُوا خير لكم إِن كُنْتُم تعلمُونَ}
Yüce Allah'ın: {وَأَن تَصُومُوا خير لكم إِن كُنْتُم تعلمُونَ} “Eğer bilirseniz, oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır” kavli:
أخرج ابْن جرير عَن ابْن شهَاب فِي قَوْله {وَأَن تَصُومُوا خير لكم} أَي أَن الصّيام خير لكم من الْفِدْيَة
İbn Cerîr, İbn Şihâb'dan {وَأَن تَصُومُوا خير لكم} “Oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır” kavli hakkında nakletti; yani "Oruç tutmanız sizin için fidyeden daha hayırlıdır."
وَأخرج مَالك وَأحمد وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كل عمل ابْن آدم يُضَاعف الْحَسَنَة عشرَة أَمْثَالهَا إِلَى سَبْعمِائة ضعف قَالَ الله ﷿: إِلَّا الصَّوْم فَإِنَّهُ لي وَأَنا أجزي بِهِ يدع طَعَامه وَشَرَابه وشهوته من أَجلي للصَّائِم فرحتان: فرحة عِنْد فطره فرحة عِنْد لِقَاء ربه ولخلوف فَم الصَّائِم أطيب عِنْد الله من ريح الْمسك
Mâlik, Ahmed, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Huzeyme ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Hureyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Âdemoğlunun her ameli katlanır; bir iyilik on katından yedi yüz katına kadar [mükâfatlandırılır]. Allah Azze ve Celle buyurdu ki: 'Oruç müstesnadır; çünkü o benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm. [Kulum] yemesini, içmesini ve şehvetini benim için bırakır.' Oruçlu için iki sevinç vardır: Bir sevinç iftar ettiği vakit, bir sevinç de Rabbiyle karşılaştığı vakittir. Oruçlunun ağız kokusu ise Allah katında misk kokusundan daha hoştur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة وَأبي سعيد قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَقُول الله تَعَالَى: الصَّوْم لي وَأَنا أجزي بِهِ للصَّائِم فرحتان
İbn Ebî Şeybe, Müslim, Nesâî ve Beyhakî, Ebû Hureyre ve Ebû Saîd'den naklettiler; ikisi dediler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yüce Allah buyurur ki: 'Oruç benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm. Oruçlu için iki sevinç vardır:
إِذا أفطر فَرح وَإِذا لَقِي ربه فجازاه فَرح ولخلوف فَم الصَّائِم عِنْد الله أطيب من ريح الْمسك
İftar ettiği zaman sevinir, Rabbi ile karşılaşıp da kendisini mükâfatlandırdığı zaman sevinir. Oruçlunun ağız kokusu Allah katında misk kokusundan daha hoştur.'"
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: قَالَ رَبنَا: الصّيام جنَّة يستجن بهَا العَبْد من النَّار وَهُوَ لي وَأَنا أجزي بِهِ
Ahmed ve Beyhakî, Câbir'den naklettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Rabbimiz buyurdu ki: 'Oruç, kulun kendisiyle cehennem ateşinden korunduğu bir kalkandır; o benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm.'"
قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: الصّيام جنَّة حَصِينَة من النَّار
Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruç, ateşten [koruyan] muhkem bir kalkandır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أَيُّوب بن حسان الوَاسِطِيّ قَالَ سَمِعت رجلا سَأَلَ سُفْيَان بن عَيْنِيَّة فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّد فِيمَا يرويهِ النَّبِي ﷺ عَن ربه ﷿ كل عمل ابْن آدم لَهُ إِلَّا الصَّوْم فَإِنَّهُ لي وَأَنا أجزي بِهِ
Beyhakî, Eyyûb b. Hassân el-Vâsıtî'den nakletti; dedi ki: Bir adamın Süfyân b. Uyeyne'ye şöyle sorduğunu işittim: "Ey Ebû Muhammed! Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in Rabbi Azze ve Celle'den rivayet ettiği: 'Âdemoğlunun her ameli kendisinindir; oruç müstesnadır, çünkü o benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm' [sözü hakkında ne dersin]?"
فَقَالَ ابْن عَيْنِيَّة: هَذَا من أَجود الْأَحَادِيث وأحكمها إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة يُحَاسب الله عَبده وَيُؤَدِّي مَا عَلَيْهِ من الْمَظَالِم من سَائِر عمله حَتَّى لايبقى إِلَّا الصَّوْم فيتحمل الله مَا بَقِي عَلَيْهِ من الْمَظَالِم ويدخله بِالصَّوْمِ الْجنَّة
İbn Uyeyne dedi ki: "Bu, hadislerin en üstün ve en muhkem olanlarındandır. Kıyamet günü olduğunda Allah kulunu hesaba çeker; üzerindeki kul haklarını diğer amellerinden öder, geriye sadece oruç kalır. Bunun üzerine Allah, kulun üzerinde kalan diğer hakları bizzat üstlenir ve oruç sebebiyle onu cennete koyar."
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ قَالَ الله ﷿: كل عمل ابْن آدم لَهُ إِلَّا الصّيام فَإِنَّهُ لي وَأَنا أجزي بِهِ وَالصِّيَام جنَّة وَإِذا كَانَ يَوْم صَوْم أحدكُم فَلَا يرْفث وَلَا يصخب وان سابه أَو شاتمه أحد فَلْيقل إِنِّي امْرُؤ صَائِم وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لخلوف فَم الصَّائِم أطيب عَن الله من ريح الْمسك للصَّائِم فرحتان يفرح بهما: إِذا أفطر فَرح وَإِذا لَقِي ربه فَرح بصومه
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim ve Nesâî, Ebû Hureyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah Azze ve Celle buyurdu ki: 'Âdemoğlunun her ameli kendisinindir; oruç müstesnadır, çünkü o benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm.' Oruç bir kalkandır. Birinizin oruçlu olduğu gün kötü söz söylemesin ve bağırıp çağırmasın. Eğer biri ona söver veya sataşırsa 'Ben oruçlu bir kimseyim' desin. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, oruçlunun ağız kokusu Allah katında misk kokusundan daha hoştur. Oruçlu için sevineceği iki sevinç vardır: İftar ettiği vakit sevinir, Rabbi ile karşılaştığı vakit ise orucu sebebiyle sevinir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن سعد
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Huzeyme ve Beyhakî, Sehl b. Sa'd'dan naklettiler:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ للجنة ثَمَانِيَة أَبْوَاب فِيهَا بَاب يُسمى الريان يدْخل مِنْهُ الصائمون يَوْم الْقِيَامَة لَا يدْخل مَعَهم أحد غَيرهم يُقَال: أَيْن الصائمون فَيدْخلُونَ مِنْهُ فَإِذا دخل آخِرهم أغلق فَلم يدْخل مِنْهُ أحد
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cennetin sekiz kapısı vardır; onlardan biri Reyyân diye adlandırılır. Kıyamet gününde oruç tutanlar oradan girer, onlarla birlikte başka hiç kimse giremez. 'Oruçlular nerede?' denilir ve oradan girerler. Onların sonuncusu girdiğinde [kapı] kapatılır, artık oradan hiç kimse giremez."
زَاد ابْن خُزَيْمَة وَمن دخل مِنْهُ شرب وَمن شرب لم يظمأ أبدا
İbn Huzeyme şunu ekledi: "Kim oradan girerse [cennet şerbetinden] içer, kim içerse ebediyen susamaz."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصّيام لَا رِيَاء فِيهِ
Beyhakî, Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruçta riyâ yoktur."
قَالَ الله: هُوَ لي وَأَنا أجزي بِهِ يدع طَعَامه وَشَرَابه من أَجلي
Allah buyurdu ki: "O benim içindir ve onun mükâfatını ben veririm; [kulum] yemesini ve içmesini benim için terk eder."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من صَامَ رَمَضَان إِيمَانًا واحتساباً غفر لَهُ مَا تقدم من ذَنبه
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu naklettiler: "Kim Ramazan orucunu inanarak ve mükâfatını [yalnızca Allah'tan] umarak tutarsa geçmiş günahları bağışlanır."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: للصَّائِم عِنْد إفطاره دَعْوَة مستجابة
Nesâî ve Beyhakî, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruçlunun iftar anında kabul olunan bir duası vardır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن أبي أوفى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ نوم الصَّائِم عبَادَة وصمته تَسْبِيح وَعَمله مضاعف ودعاؤه مستجاب وذنبه مغْفُور
Beyhakî, Abdullah b. Ebî Evfâ'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruçlunun uykusu ibadettir, susması tesbihtir, ameli kat kat mükâfatlandırılır, duası müstecaptır (kabul edilir) ve günahı bağışlanmıştır."
وَأخرج ابْن عدي فِي الْكَامِل وَأَبُو الْحسن مُحَمَّد بن أَحْمد بن جَمِيع الغساني وَأَبُو سعيد بن الْأَعرَابِي وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مَا من عبد أصبح صَائِما إِلَّا فتحت لَهُ أَبْوَاب السَّمَاء وسبحت أعضاؤه واستغفر لَهُ أهل السَّمَاء الدُّنْيَا إِلَى أَن توارى بالحجاب فَإِن صلى رَكْعَة أَو رَكْعَتَيْنِ أَضَاءَت لَهُ السَّمَوَات نورا وَقَالَ أَزوَاجه من الْحور الْعين اللَّهُمَّ اقبضه إِلَيْنَا فقد اشتقنا إِلَى رُؤْيَته وَإِن هلل أَو سبح أَو كبر تَلقاهُ سَبْعُونَ ألف ملك يَكْتُبُونَ ثَوَابهَا إِلَى أَن توارى بالحجاب
İbn Adiy el-Kâmil'de, Ebu'l-Hasan Muhammed b. Ahmed b. Cemî' el-Gassânî, Ebû Saîd b. el-A'râbî ve Beyhakî, Âişe'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruçlu olarak sabahlayan hiçbir kul yoktur ki, [güneş] perde arkasına gizleninceye kadar semanın kapıları ona açılmasın, azaları tesbih etmesin ve dünya semasının ehli onun için istiğfar etmesin. Eğer bir veya iki rekât namaz kılarsa, gökler onun için nurla parıldar ve hûri'l-iyn'den olan eşleri: 'Allahım, onu bize ulaştır; zira onu görmeyi çok özledik!' derler. Eğer tehlil getirir, tesbih eder ya da tekbir getirirse, [güneş] perde arkasına gizleninceye kadar bunun sevabını yazan yetmiş bin melek onu karşılar."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول من مَنعه الصّيام من الطَّعَام وَالشرَاب يشتهيه أطْعمهُ الله من ثمار الْجنَّة وسقاه من شرابها
Beyhakî, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Kimi oruç arzuladığı yiyecek ve içecekten alıkoyarsa, Allah ona cennet meyvelerinden yedirir ve cennet içeceğinden içirir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول إِن الله أوحى إِلَى نَبِي من بني إِسْرَائِيل: أخبر قَوْمك أَن لَيْسَ عبد يَصُوم يَوْمًا ابْتِغَاء وَجْهي إِلَّا صححت جِسْمه وأعظمت أجره
Beyhakî, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Allah, İsrâiloğulları peygamberlerinden birine şöyle vahyetti: 'Kavmine haber ver ki, rızamı umarak bir gün oruç tutan hiçbir kul yoktur ki, onun bedenine sıhhat vermeyeyim ve mükâfatını büyütmeyeyim.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: بَيْنَمَا نَحن فِي الْبَحْر غزَاة إِذْ مُنَاد يُنَادي: يَا أهل السَّفِينَة خبروا بخبركم
İbn Ebî Şeybe, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletti; dedi ki: "Biz denizde gazada iken aniden bir münadi şöyle seslendi: 'Ey gemi halkı! Durumunuzu bildirin!'"
قَالَ أَبُو مُوسَى: قلت: أَلا ترى الرّيح لنا طيبَة والشراع لنا مَرْفُوعَة والسفينة لنا تجْرِي فِي لجة الْبَحْر قَالَ: أَفلا أخْبركُم بِقَضَاء قَضَاهُ الله على نَفسه قلت: بلَى
Ebû Mûsâ dedi ki: "[Ona] 'Görmüyor musun; rüzgâr bizim lehimize güzelce esiyor, yelkenlerimiz açılmış ve gemimiz denizin enginliğinde süzülüyor!' dedim. Dedi ki: 'Allah'ın kendi üzerine takdir ettiği bir hükmü size haber vereyim mi?' 'Evet' dedim."
قَالَ: فَإِن الله قضى على نَفسه أَيّمَا عبد عَطش نَفسه لله فِي الدُّنْيَا يَوْمًا فَإِن حَقًا على الله أَن يرويهِ يَوْم الْقِيَامَة
Dedi ki: "Şüphesiz Allah kendi üzerine hükmetmiştir ki: Hangi kul dünyada Allah için bir gün kendini susuz bırakırsa, kıyamet gününde onu suya kandırmak Allah üzerine bir haktır."
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ قلت: يَا رَسُول الله مرني بِعَمَل آخذه عَنْك يَنْفَعنِي الله بِهِ
Ahmed, Nesâî, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve Beyhakî, Ebû Umâme'den naklettiler; dedi ki: "'Ey Allah'ın Resûlü! Bana senden alacağım ve Allah'ın beni onunla faydalandıracağı bir amel emret' dedim."
قَالَ: عَلَيْك بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَا مثل لَهُ
Şöyle buyurdu: "Oruca sarıl; çünkü onun bir benzeri yoktur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن أبي رَبَاح قَالَ: تُوضَع الموائد يَوْم القايمة للصائمين فَيَأْكُلُونَ وَالنَّاس فِي كرب الْحساب
Beyhakî, Abdullah b. Ebî Rebâh'tan nakletti; dedi ki: "Kıyamet günü oruç tutanlar için sofralar kurulur; insanlar hesabın sıkıntısı içindeyken onlar yerler."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن كَعْب الْأَحْبَار قَالَ: يُنَادي يَوْم الْقِيَامَة مُنَاد: ان كل حَارِث يعْطى بحرثه وَيُزَاد غير أهل الْقُرْآن وَالصِّيَام يُعْطون أُجُورهم بِغَيْر حِسَاب
Beyhakî, Ka'b el-Ahbâr'dan nakletti; dedi ki: "Kıyamet günü bir münadi şöyle seslenir: 'Şüphesiz her ekin eken kimseye ektiğinin karşılığı verilir ve artırılır; Kur'an ve oruç ehli ise müstesnadır, zira onların mükâfatları hesapsız verilir.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لكل أهل عمل بَاب من أَبْوَاب الْجنَّة يدعونَ مِنْهُ بذلك الْعَمَل وَلأَهل الصّيام بَاب يُقَال لَهُ الريان
İbn Ebî Şeybe, Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Her amel ehli için cennet kapılarından bir kapı vardır ve o amel sebebiyle oradan çağrılırlar. Oruç ehli için ise Reyyân denilen bir kapı vardır."
وَأخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصّيام جنَّة
Mâlik el-Muvatta'da, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Nesâî ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruç bir kalkandır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: الصّيام جنَّة وحصن حَصِينَة من النَّار
Beyhakî, Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruç bir kalkandır ve ateşten [koruyan] muhkem bir kaledir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن عُثْمَان بن أبي العَاصِي الثَّقَفِيّ قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: الصّيام جنَّة من النَّار كجنة أحدكُم من الْقِتَال
İbn Ebî Şeybe, Nesâî, İbn Mâce, İbn Huzeyme ve Beyhakî, Osmân b. Ebi'l-Âs es-Sekafî'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruç, savaştan korunmak için birinizin edindiği kalkan gibi ateşten [koruyan] bir kalkandır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن عُبَيْدَة قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: الصّيام جنَّة مَا لم يخرقها
İbn Ebî Şeybe, Nesâî, İbn Huzeyme ve Beyhakî, Ubeyde'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Oruç, kişi onu delmedikçe bir kalkandır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط من حَدِيث أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الصّيام جنَّة مَا لم يخرقها
Taberânî el-Evsat'ta Ebû Hureyre hadisinden nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruç, kişi onu delmedikçe bir kalkandır."
قيل وَبِمَ يخرقها بكذب أَو غيبَة
'Onu ne ile deler?' denildi. 'Yalan veya gıybet ile' buyurdu.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن رجل من بني سليم أَن رَسُول الله ﷺ أَخذ بِيَدِهِ فَقَالَ: سُبْحَانَ الله نصف الْمِيزَان وَالْحَمْد لله تملأ الْمِيزَان وَالله أكبر تملأ مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض وَالْوُضُوء نصف الْمِيزَان وَالصِّيَام نصف الصَّبْر
Tirmizî ve Beyhakî, Benî Süleym'den bir adamdan naklettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun elinden tuttu ve şöyle buyurdu: "Sübhânallâh [demek] mizanın yarısıdır, elhamdülillâh mizanı doldurur, Allâhu ekber gök ile yer arasını doldurur, abdest mizanın yarısıdır ve oruç sabrın yarısıdır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الصّيام نصف الصَّبْر وَأَن لكل شَيْء زَكَاة وَزَكَاة الْجَسَد الصّيام
İbn Ebî Şeybe, İbn Mâce ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den naklettiler; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruç sabrın yarısıdır. Şüphesiz her şeyin bir zekâtı vardır; bedenin zekâtı da oruçtur."
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن سعد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لكل شَيْء زَكَاة وَزَكَاة الْجَسَد الصَّوْم
İbn Adiy ve Beyhakî, Sehl b. Sa'd'dan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Her şeyin bir zekâtı vardır; bedenin zekâtı da oruçtur."
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أم عمَارَة بنت كَعْب أَن النَّبِي ﷺ دخل عَلَيْهَا فقربت إِلَيْهِ طَعَاما فَقَالَ: كلي
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Tirmizî (sahih olduğunu belirterek), Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Ümmü Umâre bint Ka'b'dan naklettiler: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına girdi. O da kendisine yemek ikram etti. [Nebî] 'Sen de ye' buyurdu.
فَقَالَت: إِنِّي صَائِمَة
O: 'Ben oruçluyum' dedi.
فَقَالَ: إِن الصَّائِم إِذا أكل عِنْده صلت عَلَيْهِ الْمَلَائِكَة حَتَّى يفرغوا أَو يقضوا
Bunun üzerine [Nebî] şöyle buyurdu: "Şüphesiz oruçlunun yanında [başkaları] yemek yediği zaman, onlar bitirinceye yahut [yemeyi] tamamlayıncaya kadar melekler ona dua ve istiğfarda bulunurlar."
وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن بُرَيْدَة قَالَ: دخل بِلَال على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ يتغذّى فَقَالَ رَسُول الله ﷺ تغذّى يَا بِلَال
İbn Mâce ve Beyhakî, Büreyde'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yemek yerken Bilâl onun yanına girdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Yemek ye ey Bilâl!" buyurdu.
قَالَ: إِنِّي صَائِم يَا رَسُول الله فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: نَأْكُل رزقنا وَفضل رزق بِلَال فِي الْجنَّة أشعرت يَا بِلَال أَن الصَّائِم تسبح عِظَامه وَتَسْتَغْفِر لَهُ الْمَلَائِكَة مَا أكل عِنْده
[Bilâl]: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben oruçluyum" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biz rızkımızı yiyoruz, Bilâl'in fazladan olan rızkı ise cennettedir. Ey Bilâl! Yanında yemek yendiği müddetçe oruçlunun kemiklerinin tesbih ettiğini ve meleklerin onun için istiğfar ettiğini bildin mi?"