Binûn

Bakara Suresi — 48. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم عَن جَابر بن سَمُرَة قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يَأْمر بصيام يَوْم عَاشُورَاء ويحثنا عَلَيْهِ ويتعاهدنا عِنْده فَلَمَّا فرض رَمَضَان لم يَأْمُرنَا وَلم ينهنا عَنهُ وَلم يتعاهدنا عِنْده

İbn Ebî Şeybe ve Müslim, Câbir b. Semure'den nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize Âşûrâ günü oruç tutmayı emreder, bizi buna teşvik eder ve o gün geldiğinde bizi gözetirdi. Ramazan [orucu] farz kılınınca ise bize onu ne emretti ne yasakladı ve o gün geldiğinde bizi gözetmedi."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} قَالَ: هُوَ هَلَاكه بِالدَّار

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” buyruğu hakkında nakletti; dedi ki: "O, [kişinin] evindeyken [hilali görmesidir]."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} قَالَ: من كَانَ مُسَافِرًا فِي بلد مُقيم فليصمه

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: "Kim bir beldede ikamet eden bir yolcu olursa oruç tutsun."

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} قَالَ: إِذا كَانَ مُقيما

Abd b. Humeyd, Saîd b. Cübeyr'den { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” [ayeti hakkında]: "Mukim olduğu zaman [tutsun]" dediğini nakletti.

وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ قَالَ: من أدْركهُ رَمَضَان وَهُوَ مُقيم ثمَّ سَافر فقد لزمَه الصَّوْم لِأَن الله يَقُول {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه}

Vekî', Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ali'den nakletti; dedi ki: "Kim mukim iken Ramazan'a erişir, sonra da yolculuğa çıkarsa, oruç tutması kesinleşmiştir. Çünkü Allah şöyle buyurmaktadır: { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun”."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن عمر فِي قَوْله {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} قَالَ: من أدْركهُ رَمَضَان فِي أَهله ثمَّ أَرَادَ السّفر فليصم

Saîd b. Mansûr, İbn Ömer'den { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun” buyruğu hakkında nakletti; dedi ki: "Kim ailesinin yanındayken Ramazan'a erişir, sonra da yolculuk yapmak isterse oruç tutsun."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن جَابر بن عبد الله عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من أفطر يَوْمًا من شهر رَمَضَان فِي الْحَضَر فليهد بَدَنَة فَإِن لم يجد فليطعم ثَلَاثِينَ صَاعا من تمر للْمَسَاكِين

Dârekutnî zayıf bir senetle Câbir b. Abdillâh'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: "Kim hazerde (mukim iken) Ramazan ayından bir gün [orucunu] bozarsa, bir kurbanlık deve kessin (hedy etsin). Eğer [buna imkân] bulamazsa, yoksullara otuz sâ' hurma yedirsin."

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وَمن كَانَ مَرِيضا أَو على سفر فَعدَّة من أَيَّام أخر} أخرج ابْن جرير عَن الْحسن وَإِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَا: إِذا لم يسْتَطع الْمَرِيض أَن يُصَلِّي قَائِما أفطر

Yüce Allah'ın: { وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “Kim de hasta veya yolculukta olursa, [tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” buyruğuna gelince; İbn Cerîr, Hasan ile İbrâhîm en-Nehaî'den nakletti; ikisi şöyle dediler: "Hasta ayakta namaz kılamadığı zaman [orucunu] açar."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: الصّيام فِي السّفر مثل الصَّلَاة تقصر إِذا أفطرت وتصوم إِذا وفيت الصَّلَاة

İbn Ebî Şeybe, Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Yolculukta oruç, namaz gibidir; [orucu] açtığında [namazı da] kısaltırsın, namazı tam kıldığında ise oruç tutarsın."

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَابْن سعد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أنس بن مَالك الْقشيرِي

Süfyân b. Uyeyne, İbn Sa'd, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr ve es-Sünen'inde Beyhakî, Enes b. Mâlik el-Kuşeyrî'den nakletti:

أَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن الله وضع عَن الْمُسَافِر الصَّوْم وَشطر الصَّلَاة وعَلى الحبلى والمرضع

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz Allah, yolcudan orucu ve namazın yarısını; hamile ve emzikli kadından da [orucu] kaldırmıştır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: يسر وعسر فَخذ بيسر الله

Kendisine yolculukta oruç hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "[Bu durum] kolaylık ve zorluktur; sen Allah'ın kolaylığını tercih et."

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَائِشَة أَن حَمْزَة الْأَسْلَمِيّ سَأَلَ رَسُول الله ﷺ عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: إِن شِئْت فَصم وَإِن شِئْت فافطر

Mâlik, Şâfiî, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Âişe'den nakletti: Hamza el-Eslemî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yolculukta oruç hakkında sordu. O da: "Dilersen oruç tut, dilersen aç" buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَصَححهُ عَن حَمْزَة بن عَمْرو الْأَسْلَمِيّ أَنه قَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أجد قوّة على الصّيام فِي السّفر فَهَل عليّ جنَاح فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هِيَ رخصَة من الله تَعَالَى من أَخذ بهَا فَحسن وَإِن أحب أَن يَصُوم فَلَا جنَاح عَلَيْهِ

Dârekutnî nakletti ve sahih olduğunu belirtti; Hamza b. Amr el-Eslemî'den rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben yolculukta oruç tutmaya güç buluyorum, üzerime bir günah var mıdır?" Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de şöyle buyurdu: "Bu, Yüce Allah'tan bir ruhsattır. Kim onu alırsa güzeldir; kim de oruç tutmak isterse ona bir günah yoktur."

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَمُسلم عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: إِن شِئْت أَن تَصُوم فَصم وَإِن شِئْت أَن تفطر فافطر

Ahmed, Abd b. Humeyd ve Müslim [Hamza b. Amr el-Eslemî'den] yolculukta oruç hakkında nakletti; [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Dilersen oruç tut, dilersen aç."

وَأخرج عبد بن حميد وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن عَائِشَة قَالَت كل قد فعل النَّبِي ﷺ فقد صَامَ وَأفْطر وَأتم وَقصر فِي السّفر

Abd b. Humeyd ve Dârekutnî, Âişe'den nakletti; dedi ki: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hepsini yapmıştır; yolculukta hem oruç tutmuş hem [orucunu] açmış, hem [namazı] tam kılmış hem kısaltmıştır."

وَأخرج الْخَطِيب فِي تالي التَّلْخِيص عَن معَاذ بن جبل قَالَ صَامَ النَّبِي ﷺ بعد مَا أنزلت عَلَيْهِ آيَة الرُّخْصَة فِي السّفر

Hatîb, Tâliyu't-Telhîs'te Muâz b. Cebel'den nakletti; dedi ki: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine yolculukta ruhsat ayeti indirildikten sonra da oruç tuttu."

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي عِيَاض قَالَ خرج النَّبِي ﷺ مُسَافِرًا فِي رَمَضَان فَنُوديَ فِي النَّاس: من شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر

Abd b. Humeyd, Ebû İyâd'dan nakletti; dedi ki: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ramazan'da yolcu olarak çıktı ve insanlar arasında: 'Dileyen oruç tutsun, dileyen açsın' diye nida edildi."

فَقيل لأبي عِيَاض: كَيفَ فعل رَسُول الله ﷺ قَالَ: صَامَ وَكَانَ أحقهم بذلك

Ebû İyâd'a: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem nasıl yaptı?" diye soruldu. O da: "Oruç tuttu; buna onların en layık olanı idi" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا أعيب على من صَامَ وعَلى من أفطر فِي السّفر

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Yolculukta oruç tutanı da tutmayanı da ayıplamam."

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن الْمسيب وعامر أَنَّهُمَا اتفقَا أَن أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ كَانُوا يسافرون فِي رَمَضَان فيصوم الصَّائِم وَيفْطر الْمُفطر فَلَا يعيب الْمُفطر على الصَّائِم وَلَا الصَّائِم على الْمُفطر

Abd b. Humeyd, Saîd b. el-Müseyyeb ile Âmir'den nakletti: İkisi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının Ramazan'da yolculuğa çıktıkları, oruç tutanın oruç tuttuğu, tutmayanın da tutmadığı, ne tutmayanın tutanı ne de tutanın tutmayanı ayıplamadığı konusunda ittifak ettiler.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد عَن أنس بن مَالك قَالَ: سافرنا مَعَ النَّبِي ﷺ فِي رَمَضَان فصَام بَعْضنَا وَأفْطر بَعْضنَا فَلم يعب الصَّائِم على الْمُفطر وَلَا الْمُفطر على الصَّائِم

Mâlik, Şâfiî, Abd b. Humeyd, Buhârî ve Ebû Dâvûd, Enes b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: "Ramazan'da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yolculuk yaptık. Bir kısmımız oruç tuttu, bir kısmımız ise tutmadı; ne oruç tutan tutmayanı ayıpladı ne de tutmayan tutanı ayıpladı."

وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: كُنَّا نسافر مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي شهر رَمَضَان فمنا الصَّائِم وَمنا الْمُفطر فَلَا يجد الْمُفطر على الصَّائِم وَلَا الصَّائِم على الْمُفطر وَكَانُوا يرَوْنَ أَنه من وجد قوّة فصَام محسن وَمن وجد ضعفا فَأفْطر محسن

Müslim, Tirmizî ve Nesâî, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletti; dedi ki: "Biz Ramazan ayında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yolculuk yapardık. Kimimiz oruçlu, kimimiz oruçsuz olurdu. Ne oruçsuz olan oruçluya gücenirdi ne de oruçlu olan oruçsuza. Onlar, gücü yetip de oruç tutanın iyi yaptığını, güçsüzlük görüp de oruç tutmayanın da iyi yaptığını kabul ederlerdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن جَابر بن عبد الله

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd ve Nesâî, Câbir b. Abdillâh'tan nakletti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَيْسَ من الْبر الصّيام فِي السّفر

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yolculukta oruç tutmak iyilikten (takvadan) değildir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن كَعْب بن عَاصِم الْأَشْعَرِيّ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَيْسَ من الْبر الصّيام فِي السّفر

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Nesâî, İbn Mâce ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ka'b b. Âsım el-Eş'arî'den nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yolculukta oruç tutmak iyilikten (takvadan) değildir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عمر قَالَ: لِأَن أفطر فِي رَمَضَان فِي السّفر أحب إليّ من أَن أَصوم

Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Ramazan'da yolculukta iken [orucumu] açmam, oruç tutmamdan bana daha sevimlidir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن ابْن عمر قَالَ: الإِفطار فِي السّفر صَدَقَة تصدق الله بهَا على عباده

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Yolculukta oruç tutmamak, Allah'ın kullarına verdiği bir sadakadır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عمر

Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den nakletti:

أَنه سَأَلَ عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: رخصَة نزلت من السَّمَاء فَإِن شِئْتُم فردوها

Kendisine yolculukta oruç hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "[Bu,] gökten inmiş bir ruhsattır; dilerseniz onu geri çevirin!"

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عمر

Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: لَو تَصَدَّقت بِصَدقَة فَردَّتْ ألم تكن تغْضب إِنَّمَا هُوَ صَدَقَة صدقهَا الله عَلَيْكُم

Kendisine yolculukta oruç hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Sen bir sadaka versen de o [sadaka sana] geri çevrilse kızmaz mıydın? O ancak Allah'ın size verdiği bir sadakadır."

وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير عَن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ صَائِم رَمَضَان فِي السّفر كالمفطر فِي الْحَضَر

Nesâî, İbn Mâce ve İbn Cerîr, Abdurrahman b. Avf'tan nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Yolculukta Ramazan orucunu tutan, hazerde (mukim iken) oruç tutmayan gibidir' buyurdu."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الإِفطار فِي السّفر كالمفطر فِي الْحَضَر

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Yolculukta [orucu] açmak, hazerde oruç açan gibidir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الإِفطار فِي السّفر عَزمَة

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Yolculukta oruç tutmamak bir azimettir (kesin haktır)."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُحرز بن أبي هُرَيْرَة

Abd b. Humeyd, Muhriz b. Ebî Hüreyre'den nakletti:

أَنه كَانَ فِي سفر فصَام رَمَضَان فَلَمَّا رَجَعَ أمره أَبُو هُرَيْرَة أَن يَقْضِيه

O, bir yolculuktaydı ve Ramazan [orucunu] tuttu. Döndüğünde Ebû Hüreyre ona onu kaza etmesini emretti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَامر بن ربيعَة: أَن عمر أَمر رجلا صَامَ لامضان فِي السّفر أَن يُعِيد

Abd b. Humeyd, Âmir b. Rebîa'dan nakletti: Ömer, yolculukta Ramazan orucu tutan bir adama [orucunu] kaza etmesini emretti.

وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد عَن عَامر بن عبد الْعَزِيز

Vekî' ve Abd b. Humeyd, Âmir b. Abdilazîz'den nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: إِن كَانَ أَهْون عَلَيْك فَصم

Kendisine yolculukta oruç hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Eğer senin için daha kolaysa oruç tut."

وَفِي لفظ: إِذا كَانَ يسر فصوموا وَإِن كَانَ عسر فافطروا

Bir lafızda da: "Kolaylık olduğunda oruç tutun, zorluk olduğunda ise [orucu] açın.

قَالَ الله {يُرِيد الله بكم الْيُسْر وَلَا يُرِيد بكم الْعسر}

Allah şöyle buyurmuştur: { يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ } “Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez”."

وَأخرج عبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير عَن خَيْثَمَة قَالَ: سَأَلت أنس بن مَالك عَن الصَّوْم فِي السّفر فَقَالَ: يَصُوم قلت: فَأَيْنَ هَذِه الْآيَة {فَعدَّة من أَيَّام أخر} قَالَ: إِنَّهَا نزلت يَوْم نزلت وَنحن نرتحل جياعاً وننزل على غير شبع وَالْيَوْم نرتحل شباعاً وننزل على شبع

Abd b. Humeyd, Nesâî ve İbn Cerîr, Hayseme'den nakletti; dedi ki: Enes b. Mâlik'e yolculukta oruç hakkında sordum, "Oruç tutar" dedi. Ben: "Peki, { فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “[tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” ayeti nerede kaldı?" dedim. Şöyle dedi: "Şüphesiz o, indiği gün biz aç olarak yola çıkar ve doymamış olarak konaklardık; bugün ise tok olarak yola çıkıyor ve tok olarak konaklıyoruz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أنس قَالَ: من أفطر فَهِيَ رخصَة وَمن صَامَ فَهُوَ أفضل

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Enes'ten nakletti; dedi ki: "Kim [orucunu] açarsa bu bir ruhsattır; kim de oruç tutarsa bu daha faziletlidir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم وَسَعِيد بن جُبَير وَمُجاهد أَنهم قَالُوا فِي الصَّوْم فِي السّفر: إِن شِئْت فافطر وَإِن شِئْت فَصم وَالصَّوْم أفضل

Abd b. Humeyd, İbrâhîm, Saîd b. Cübeyr ve Mücâhid'den nakletti: Onlar yolculukta oruç hakkında şöyle dediler: "Dilersen [orucunu] aç, dilersen oruç tut; oruç tutmak daha faziletlidir."

وَأخرج عبد بن حميد من طَرِيق الْعَوام عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يَصُوم وَيفْطر فِي السّفر وَيرى أَصْحَابه أَنه يَصُوم وَيَقُول: كلوا إِنِّي أظل يطعمني رَبِّي ويسقيني

Abd b. Humeyd, el-Avvâm tarikiyle Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yolculukta oruç tutar ve [orucunu] açardı. Ashabı onun oruç tuttuğunu görürdü, o da: 'Yiyin, şüphesiz ben geceyi Rabbimin beni doyurduğu ve içirdiği bir halde geçiririm' buyururdu."

قَالَ الْعَوام: فَقلت لمجاهد: فَأَي ذَلِك يرى قَالَ: صَوْم فِي رَمَضَان أفضل من صَوْم فِي غير رَمَضَان

Avvâm dedi ki: Mücâhid'e: "Peki, o hangisini [daha üstün] görürdü?" dedim. O da: "Ramazan'da oruç tutmak, Ramazan dışındaki oruçtan daha faziletlidir" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد من طَرِيق أبي البخْترِي قَالَ: قَالَ عُبَيْدَة: إِذا سَافر

Abd b. Humeyd, Ebü'l-Bahterî tarikiyle nakletti; dedi ki: Ubeyde şöyle dedi: "Yolculuğa çıktığında...

الرجل وَقد صَامَ فِي رَمَضَان فليصم مَا بَقِي ثمَّ قَرَأَ هَذِه الْآيَة {فَمن شهد مِنْكُم الشَّهْر فليصمه} قَالَ: وَكَانَ ابْن عَبَّاس يَقُول: من شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر

...kişi Ramazan'da [birkaç gün] oruç tutmuşsa, geriye kalanı da tutsun." Sonra şu ayeti okudu: { فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ } “İçinizden kim bu aya erişirse onda oruç tutsun”. [Ravi] dedi ki: İbn Abbâs ise: "Dileyen oruç tutsun, dileyen açsın" derdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين سَأَلت عُبَيْدَة قلت: أسافر فِي رَمَضَان قَالَ: لَا

Abd b. Humeyd, Muhammed b. Sîrîn'den nakletti: Ubeyde'ye sordum, "Ramazan'da yolculuğa çıkayım mı?" dedim. "Hayır" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: إِذا أدْرك الرجل رَمَضَان فَلَا يخرج فَإِن خرج وَقد صَامَ شَيْئا مِنْهُ فليصمه فِي السّفر فَإِنَّهُ ان يقضه فِي رَمَضَان أحب إِلَيّ من أَن يَقْضِيه فِي غَيره

Abd b. Humeyd, İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Kişi Ramazan'a erişirse [yola] çıkmasın. Şayet çıkar ve ondan bir kısmını da oruçlu geçirmiş olursa, yolculukta da orucunu tutsun. Çünkü onu Ramazan'da kaza etmesi, Ramazan dışındaki bir zamanda kaza etmesinden bana daha sevimlidir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مجلز قَالَ: إِذا دخل شهر رَمَضَان فَلَا يسافرن الرجل فَإِن أَبى إِلَّا أَن يُسَافر فليصم

Abd b. Humeyd, Ebû Miclez'den nakletti; dedi ki: "Ramazan ayı girdiğinde kişi kesinlikle yolculuğa çıkmasın. Eğer ille de yolculuğa çıkacaksa orucunu tutsun."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الرَّحْمَن بن الْقَاسِم

Abd b. Humeyd, Abdurrahman b. el-Kâsım'dan nakletti:

أَن إِبْرَاهِيم بن مُحَمَّد جَاءَ إِلَى عَائِشَة يسلم عَلَيْهَا وَهُوَ فِي رَمَضَان فَقَالَت: أَيْن تُرِيدُ قَالَ: الْعمرَة

İbrâhîm b. Muhammed, Ramazan ayında Âişe'ye selam vermek üzere geldi. Âişe: "Nereye gitmek istiyorsun?" diye sordu. O: "Umreye" dedi.

قَالَت: قعدت حَتَّى دخل هَذَا الشَّهْر لَا تخرج

Âişe: "Şu ay girene kadar bekledin, [artık] çıkma" dedi.

قَالَ: فَإِن أَصْحَابِي وَأَهلي قد خَرجُوا قَالَت: وَإِن فردهم ثمَّ أقِم حَتَّى تفطر

[İbrâhîm]: "Fakat arkadaşlarım ve ailem yola çıktılar" dedi. Âişe: "Öyle olsa bile onları geri çevir, sonra [Ramazan bitip] orucunu açana kadar ikamet et" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أم درة قَالَت: كنت عِنْد عَائِشَة فجَاء رَسُول الي وَذَلِكَ فِي رَمَضَان فَقَالَت لي عَائِشَة: مَا هَذَا فَقلت: رَسُول أخي يُرِيد أَن نخرج

Abd b. Humeyd, Ümmü Dürre'den nakletti; dedi ki: Âişe'nin yanındaydım, bana bir elçi geldi -ki bu Ramazan'daydı-. Âişe bana: "Bu nedir?" dedi. Ben: "Kardeşimin elçisi, [yola] çıkmamızı istiyor" dedim.

قَالَت: لَا تخرجي حَتَّى يَنْقَضِي الشَّهْر فَإِن رَمَضَان لَو أدركني وَأَنا فِي الطَّرِيق لأقمت

[Âişe]: "Ay bitene kadar çıkma. Zira Ramazan bana yoldayken bile erişseydi mutlaka ikamet ederdim" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: لَا بَأْس أَن يُسَافر الرجل فِي رَمَضَان وَيفْطر إِن شَاءَ

Abd b. Humeyd, Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Kişinin Ramazan'da yolculuğa çıkmasında ve dilerse [orucunu] açmasında bir sakınca yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: لم يَجْعَل الله رَمَضَان قيدا

Abd b. Humeyd, Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Allah Ramazan'ı bir pranga kılmamıştır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطاء قَالَ: من أدْركهُ شهر رَمَضَان فَلَا بَأْس أَن يُسَافر ثمَّ يفْطر

Abd b. Humeyd, Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Ramazan ayına erişen kişinin yolculuğa çıkmasında ve ardından [orucunu] açmasında bir sakınca yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد عَن سِنَان بن سَلمَة بن محبق الْهُذلِيّ عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من كَانَت لَهُ حمولة تأوي إِلَى شبع فليصم رَمَضَان حَيْثُ أدْركهُ

Abd b. Humeyd ve Ebû Dâvûd, Sinân b. Seleme b. el-Muhabbik el-Hüzelî'den, o da babasından nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin kendisini doyacak bir yere ulaştıran biniti varsa, Ramazan'a nerede erişirse orada oruç tutsun."

وَأخرج ابْن سعد عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله تصدق بفطر رَمَضَان على مَرِيض أمتِي ومسافرها

İbn Sa'd, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, ümmetimin hastasına ve yolcusuna Ramazan'da oruç açmayı sadaka olarak vermiştir."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أنس بن مَالك عَن رجل من كَعْب قَالَ أغارت علينا خيل لرَسُول الله ﷺ فانتهيت إِلَيْهِ وَهُوَ يَأْكُل فَقَالَ: اجْلِسْ فأصب من طعامنا هَذَا

Taberânî, Enes b. Mâlik'ten, [o da] Ka'b [oğulları]ndan bir adamdan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in süvarileri bize baskın yaptı. Ben de yemek yerken onun yanına vardım. O: "Otur da şu yemeğimizden ye" buyurdu.

فَقلت: يَا رَسُول الله إِنِّي صَائِم

Ben: "Ey Allah'ın Resûlü, ben oruçluyum" dedim.

قَالَ: اجْلِسْ أحَدثك عَن الصَّلَاة وَعَن الصَّوْم: إِن الله ﷿ وضع شطر الصَّلَاة عَن الْمُسَافِر وَوضع الصَّوْم عَن الْمُسَافِر وَالْمَرِيض وَالْحَامِل

Şöyle buyurdu: "Otur da sana namazdan ve oruçtan bahsedeyim: Şüphesiz Azîz ve Celîl olan Allah yolcudan namazın yarısını kaldırdı; yolcudan, hastadan ve hamileden de orucu kaldırdı."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة {فَعدَّة من أَيَّام أخر} قَالَ: إِن شَاءَ وصل وَإِن شَاءَ فرق

İbn Ebî Şeybe, İkrime'den nakletti: { فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “[tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Dilerse peş peşe tutar, dilerse ayrı ayrı tutar."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَضَاء رَمَضَان قَالَ: إِن شَاءَ تَابع وَإِن شَاءَ فرق لِأَن الله تَعَالَى يَقُول {فَعدَّة من أَيَّام أخر}

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî, Ramazan kazası hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Dilerse peş peşe tutar, dilerse ayrı ayrı tutar. Çünkü Yüce Allah: { فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “[tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” buyurmaktadır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَضَاء رَمَضَان

İbn Ebî Şeybe ve Dârekutnî, Ramazan kazası hakkında İbn Abbâs'tan nakletti:

صم كَيفَ شِئْت وَقَالَ ابْن عمر: صمه كَمَا أفطرته

"Nasıl dilersen öyle oruç tut." İbn Ömer ise: "Onu nasıl açtıysan öyle tut" demiştir.

وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر قَالَ: يَصُوم شهر رَمَضَان مُتَتَابِعًا من أفطره من مرض أَو سفر

Mâlik ve İbn Ebî Şeybe, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Hastalık veya yolculuk sebebiyle Ramazan ayında oruç tutmayan kimse, onu peş peşe [kaza olarak] tutar."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس

Saîd b. Mansûr ve Beyhakî, Enes'ten nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن قَضَاء رَمَضَان فَقَالَ: إِنَّمَا قَالَ الله {فَعدَّة من أَيَّام أخر} فَإِذا أحصى الْعدة فَلَا بَأْس بِالتَّفْرِيقِ

Kendisine Ramazan'ın kazası sorulduğunda şöyle dedi: "Allah sadece { فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “[tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” buyurmuştur. Sayıyı tamamladığı takdirde ayrı ayrı tutmasında bir sakınca yoktur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي عُبَيْدَة بن الْجراح

İbn Ebî Şeybe, Dârekutnî ve Beyhakî, Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن قَضَاء رَمَضَان مُتَفَرقًا فَقَالَ: إِن الله لم يرخص لكم فِي فطره وَهُوَ يُرِيد أَن يشق عَلَيْكُم فِي قَضَائِهِ فاحصر الْعدة واصنع مَا شِئْت

Kendisine Ramazan'ın ayrı ayrı kaza edilmesi sorulduğunda şöyle dedi: "Allah, kazasında size zorluk çıkarmayı murad ederek [Ramazan'da] oruç açmanıza ruhsat vermiş değildir. Sayıyı tespit et ve dilediğini yap."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن رَافع بن خديج قَالَ: احصر الْعدة وصم كَيفَ شِئْت

Dârekutnî, Râfi' b. Hadîc'den nakletti; dedi ki: "Sayıyı tespit et ve nasıl dilersen öyle oruç tut."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن معَاذ بن جبل

İbn Ebî Şeybe ve Dârekutnî, Muâz b. Cebel'den nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن قَضَاء رَمَضَان فَقَالَ: احصر الْعدة وصم كَيفَ شِئْت

Kendisine Ramazan'ın kazası sorulduğunda: "Sayıyı tespit et ve nasıl dilersen öyle oruç tut" dedi.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: فرق قَضَاء رَمَضَان إِنَّمَا قَالَ الله {فَعدَّة من أَيَّام أخر}

Dârekutnî, Amr b. el-Âs'tan nakletti; dedi ki: "Ramazan kazasını ayrı ayrı tut; Allah ancak { فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ } “[tutamadığı günler sayısınca] diğer günlerde [kaza etsin]” buyurmuştur."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة

Vekî' ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre'den nakletti:

أَن امْرَأَة سَأَلته: كَيفَ تقضي رَمَضَان فَقَالَ: صومي كَيفَ شِئْت واحصي الْعدة فَإِنَّمَا {يُرِيد الله بكم الْيُسْر وَلَا يُرِيد بكم الْعسر}

Bir kadın ona Ramazan'ı nasıl kaza edeceğini sordu. O da şöyle dedi: "Nasıl dilersen öyle oruç tut ve sayıyı tamamla. Çünkü { يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ } “Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez”."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة قَالَت: نزلت / فَعدَّة من أَيَّام أخر مُتَتَابِعَات / فَسَقَطت مُتَتَابِعَات

İbnü'l-Münzir, Dârekutnî -ve sahih olduğunu belirtti- ile es-Sünen'de Beyhakî, Âişe'den nakletti; dedi ki: "/ Peş peşe diğer günlerden sayısınca / şeklinde indi; sonra 'peş peşe' [kelimesi] düştü."

قَالَ الْبَيْهَقِيّ: أَي نسخت

Beyhakî: "Yani neshedildi" dedi.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من كَانَ عَلَيْهِ صَوْم من رَمَضَان فليسرده وَلَا يفرقه

Dârekutnî -ve zayıf olduğunu belirtti- Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin üzerinde Ramazan'dan oruç [borcu] varsa onu peş peşe tutsun, ayrı ayrı tutmasın."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَضَعفه عَن عبد الله بن عَمْرو سُئِلَ النَّبِي ﷺ عَن قَضَاء رَمَضَان فَقَالَ: يَقْضِيه تباعا وان فرقه أَجزَأَهُ

Dârekutnî -ve zayıf olduğunu belirtti- Abdullah b. Amr'dan nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ramazan kazası sorulduğunda şöyle buyurdu: "Onu peş peşe kaza eder; şayet ayrı ayrı tutarsa bu da ona yeterli olur."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: فِي قَضَاء رَمَضَان إِن شَاءَ فرق وَإِن شَاءَ تَابع

Dârekutnî, İbn Ömer'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ramazan kazası hakkında: "Dilerse ayrı ayrı tutar, dilerse peş peşe tutar" buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ من حَدِيث ابْن عَبَّاس

Dârekutnî, İbn Abbâs'ın hadisinden nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر قَالَ بَلغنِي عَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ عَن تقطيع قَضَاء صِيَام شهر رَمَضَان فَقَالَ: ذَاك إِلَيْك أَرَأَيْت لَو كَانَ على أحدكُم دين فَقضى الدِّرْهَم وَالدِّرْهَمَيْنِ ألم يكن قَضَاء فَالله تَعَالَى أَحَق أَن يقْضى وَيغْفر

İbn Ebî Şeybe ve Dârekutnî, Muhammed b. el-Münkedir'den nakletti; dedi ki: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ramazan ayı orucunun kazasını fasılalı tutmak hakkında sorulmuş, o da şöyle buyurmuştur: "Bu sana kalmıştır. Ne dersin, birinizin üzerinde bir borç olsa da bir dirhem iki dirhem [şeklinde] ödese bu ödeme sayılmaz mı? Allah Teâlâ borcunun ödenmesine ve bağışlamaya daha layıktır."

قَالَ الدَّارَقُطْنِيّ: اسناده حسن إِلَّا أَنه مُرْسل ثمَّ رَوَاهُ من طَرِيق آخر مَوْصُولا عَن جَابر مَرْفُوعا وَضَعفه

Dârekutnî: "Mürsel olması dışında isnadı hasendir" dedi. Sonra bunu başka bir tarikten Câbir'den merfû ve mevsûl olarak rivayet etti ve zayıf olduğunu belirtti.

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يُرِيد الله بكم الْيُسْر وَلَا يُرِيد بكم الْعسر} قَالَ: الإِفطار فِي السّفر والعسر الصَّوْم فِي السّفر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan: { يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ } “Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "[Kolaylık], yolculukta orucu açmaktır; zorluk ise yolculukta oruç tutmaktır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن محجن بن الأدرع أَن رَسُول الله ﷺ رأى رجلا يُصَلِّي فتراءاه ببصره سَاعَة فَقَالَ: أتراه يُصَلِّي صَادِقا قلت: يَا رَسُول الله هَذَا أَكثر أهل الْمَدِينَة صَلَاة

İbn Merdûye, Mihcen b. el-Edra'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kılan bir adam gördü ve bir müddet gözüyle onu süzdü. Sonra: "Onun samimi olarak namaz kıldığını mı sanıyorsun?" buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü, bu Medine ehlinin en çok namaz kılanıdır" dedim.

فَقَالَ: لَا تسمعه فتهلكه وَقَالَ: إِن الله إِنَّمَا أَرَادَ بِهَذِهِ الْأمة الْيُسْر وَلَا يُرِيد بهم الْعسر

Bunun üzerine: "Bunu ona işittirme, yoksa onu helak edersin" buyurdu ve: "Şüphesiz Allah bu ümmet için sadece kolaylık istemiştir, onlar için zorluk istemez" dedi.

وَأخرج أَحْمد عَن الْأَعْرَج أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول: إِن خير دينكُمْ أيسره إِن خير دينكُمْ أيسره

Ahmed, el-A'rec'den nakletti: O, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: "Şüphesiz dininizin en hayırlısı en kolay olanıdır; şüphesiz dininizin en hayırlısı en kolay olanıdır."

وَأخرج ابْن سعد وَأحمد وَأَبُو يعلى وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عُرْوَة التَّمِيمِي قَالَ سَأَلَ النَّاس رَسُول الله ﷺ هَل علينا حرج فِي كَذَا فَقَالَ: أَيهَا النَّاس إِن دين الله يسر ثَلَاثًا يَقُوله

İbn Sa'd, Ahmed, Ebû Ya'lâ, Taberânî ve İbn Merdûye, Urve et-Temîmî'den nakletti; dedi ki: İnsanlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Şunda bize bir vebal var mıdır?" diye sordular. O da bunu üç defa söyleyerek: "Ey insanlar! Şüphesiz Allah'ın dini kolaylıktır" buyurdu.

وَأخرج الْبَزَّار عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يسروا وَلَا تُعَسِّرُوا وَسَكنُوا وَلَا تنفرُوا

Bezzâr, Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; teskin edin (yatıştırın), nefret ettirmeyin."

وَأخرج أَحْمد عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن هَذَا الدّين متين فأوغلوا فِيهِ بِرِفْق

Ahmed, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz bu din sağlamdır; öyleyse onun içine nezaket ve yumuşaklıkla (rıfkla) derinleşin."

وَأخرج الْبَزَّار عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول اله ﷺ إِن هَذَا الدّين متين فأوغل فِيهِ بِرِفْق فَإِن المنبت لَا أَرضًا قطع وَلَا ظهرا أبقى

Bezzâr, Câbir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz bu din sağlamdır; öyleyse onun içine yumuşaklıkla derinleş. Zira [binitini çatlatırcasına koşturan] yolda kalmış kimse, ne yol katetmiş ne de bir binit bırakmış olur."

وَأخرج أَحْمد عَن أبي ذَر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الإِسلام ذَلُول لَا يركب إِلَّا ذلولاً

Ahmed, Ebû Zerr'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "İslam uysaldır; ancak uysallıkla binilir."