وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: الدّين يسر وَلنْ يغالب الدّين أحد إِلَّا غَلبه سددوا وقاربوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بالغدوة والروحة وَشَيْء من الدلجة
Buhârî, Nesâî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Din kolaylıktır. Hiç kimse dinle yarışmaya kalkışmasın ki [din] onu alt etmesin. Dosdoğru olun, orta yolu tutun, müjdeleyin; sabahın erken vaktinden, akşamın serinliğinden ve gecenin bir kısmından yararlanın."
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن بُرَيْدَة قَالَ أَخذ رَسُول الله ﷺ بيَدي فَانْطَلَقْنَا نمشي جَمِيعًا فَإِذا رجل بَين أَيْدِينَا يُصَلِّي يكثر الرُّكُوع وَالسُّجُود فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: ترَاهُ مرائياً قلت: الله وَرَسُوله أعلم
Tayâlisî, Ahmed ve Beyhakî, Büreyde'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elimden tuttu, birlikte yürümeye başladık. Bir de baktık ki önümüzde bir adam çokça rükû ve secde ederek namaz kılıyor. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onun gösteriş yaptığını mı sanıyorsun?" buyurdu. Ben: "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim.
فَأرْسل يَدي فَقَالَ: عَلَيْكُم هَديا قَاصِدا فَإِنَّهُ من يشاد هَذَا الدّين يغلبه
Bunun üzerine elimi bıraktı ve şöyle buyurdu: "Orta yolu tutmaya bakın; zira kim bu dinde aşırılığa kaçarsa [din] onu alt eder."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن هَذَا الدّين متين فأوغل فِيهِ بِرِفْق وَلَا تكْرهُوا عبَادَة الله إِلَى عباده فَإِن المنبت لَا يقطع سفرا وَلَا يستبقي ظهرا
Beyhakî, Âişe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Şüphesiz bu din sağlamdır; öyleyse onun içine yumuşaklıkla derinleşin ve Allah'ın ibadetini O'nun kullarına nefret ettirmeyin. Zira [binitini çatlatan] yolda kalmış kimse, ne bir yol kateder ne de bir binit bırakır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِن هَذَا الدّين متين فأوغل بِهِ بِرِفْق وَلَا تبغض إِلَى نَفسك عبَادَة رَبك فَإِن المنبت لَا سفر قطع وَلَا ظهرا أبقى فاعمل عمل امرىء يظنّ أَن لن يَمُوت أبدا وَاحْذَرْ حذرا تخشى أَن تَمُوت غَدا
Beyhakî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Şüphesiz bu din sağlamdır; öyleyse onun içine yumuşaklıkla derinleş ve Rabbine ibadeti nefsine nefret ettirme. Zira yolda kalmış kimse ne yol katetmiş ne de bir binit bırakmıştır. Hiç ölmeyeceğini sanan bir kimsenin çalışması gibi çalış ve yarın öleceğinden korkan bir kimsenin sakınması gibi sakın."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن أبي أُمَامَة بن سهل بن حنيف عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا تشددوا على أَنفسكُم فَإِنَّمَا هلك من كَانَ قبلكُمْ بتشديدهم على أنفسهم وستجدون بقاياهم فِي الصوامع والديارات
Taberânî ve Beyhakî, Sehl b. Ebî Ümâme b. Sehl b. Huneyf'ten, o babasından, o da dedesinden nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendi kendinize zorlaştırmayın. Şüphesiz sizden öncekiler, kendi kendilerine zorlaştırmaları sebebiyle helak olmuşlardır. Onların kalıntılarını manastırlarda ve ibadethanelerde bulursunuz."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق معبد الْجُهَنِيّ عَن بعض أَصْحَاب النَّبِي ﷺ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْعلم أفضل من الْعَمَل وَخير الْأَعْمَال أوسطها وَدين الله بَين القاسي والغالي والحسنة بَين الشَّيْئَيْنِ لَا ينالها إِلَّا بِاللَّه وَشر السّير الْحَقْحَقَةُ
Beyhakî, Ma'bed el-Cühenî yoluyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazılarından nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İlim amelden daha faziletlidir. Amellerin en hayırlısı orta olanıdır. Allah'ın dini katılık ile aşırılık arasındadır. İyilik iki şeyin arasındadır, ona ancak Allah ile ulaşılır. Yürüyüşün en kötüsü ise [biniti yoran] aşırı hızlı yürüyüştür."
وَأخرج ابْن عبيد وَالْبَيْهَقِيّ عَن إِسْحَق بن سُوَيْد قَالَ: تعبّد عبد الله بن مطرف فَقَالَ لَهُ مطرف: يَا عبد الله الْعلم أفضل من الْعَمَل والحسنة بَين الشَّيْئَيْنِ وَخير الْأُمُور أوساطها وَشر السّير الْحَقْحَقَةُ
İbn Ubeyd ve Beyhakî, İshâk b. Süveyd'den nakletti; dedi ki: Abdullah b. Mutarrif kendini aşırı ibadete vermişti. Bunun üzerine Mutarrif ona: "Ey Abdullah! İlim amelden daha faziletlidir, iyilik iki şey arasındadır, işlerin en hayırlısı orta olanlarıdır ve yürüyüşün en kötüsü biniti yoran aşırı yürüyüştür" dedi.
وَأخرج أَبُو عبيد وَالْبَيْهَقِيّ عَن تَمِيم الدَّارِيّ قَالَ: خُذ من دينك لنَفسك وَمن نَفسك لدينك حَتَّى يَسْتَقِيم بك الْأَمر على عبَادَة تطيقها
Ebû Ubeyd ve Beyhakî, Temîm ed-Dârî'den nakletti; dedi ki: "İş senin için güç yetirebileceğin bir ibadet üzere istikamet buluncaya kadar dininden nefsin için, nefsinden de dinin için pay al."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الله يحب أَن يُؤْتى رخصه كَمَا يحب أَن تُؤْتى عَزَائِمه
Beyhakî, İbn Ömer'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, azimetlerinin yerine getirilmesini sevdiği gibi ruhsatlarının uygulanmasını da sever."
وَأخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن حبَان عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ إِن الله يحب أَن تُؤْتى رخصه كَمَا يحب أَن تُؤْتى عَزَائِمه
Bezzâr, Taberânî ve İbn Hibbân, İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti: "Şüphesiz Allah, azimetlerinin yerine getirilmesini sevdiği gibi ruhsatlarının uygulanmasını da sever."
وَأخرج أَحْمد وَالْبَزَّار وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله يحب أَن تُؤْتى رخصه كَمَا لَا يحب أَن تُؤْتى مَعْصِيَته
Ahmed, Bezzâr, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Taberânî el-Evsat'ta ve Beyhakî, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, kendisine isyan edilmesinden hoşlanmadığı gibi, ruhsatlarının uygulanmasını sever."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ سُئِلَ النَّبِي ﷺ أَي الْأَدْيَان أحب إِلَى الله قَالَ: الحنيفية السمحة
Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Allah'a en sevimli olan din hangisidir?" diye soruldu. O da: "Kolaylaştırıcı Hanîflik" buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عمر
Taberânî, İbn Ömer'den nakletti:
أَن رجلا قَالَ لَهُ: إِنِّي أقوى على الصّيام فِي السّفر فَقَالَ ابْن عمر: إِنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول من لم يقبل رخصَة الله كَانَ عَلَيْهِ من الاثم مثل جبال عَرَفَة
Bir adam ona: "Ben yolculukta oruç tutmaya güç yetirebiliyorum" dedi. Bunun üzerine İbn Ömer şöyle dedi: "Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: Kim Allah'ın ruhsatını kabul etmezse, onun üzerinde Arafat dağları kadar günah olur."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن يزِيد بن أَدِيم قَالَ: حَدثنِي أَبُو الدَّرْدَاء ووأئلة بن الْأَسْقَع وَأَبُو أُمَامَة وَأنس بن مَالك أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الله يحب أَن تقبل رخصه كَمَا يحب العَبْد مغْفرَة ربه
Taberânî, Abdullah b. Yezîd b. Edîm'den nakletti; dedi ki: Bana Ebü'd-Derdâ, Vâsile b. el-Eskâ', Ebû Ümâme ve Enes b. Mâlik, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Kul Rabbinin mağfiretini nasıl seviyorsa, Allah da ruhsatlarının kabul edilmesini öyle sever."
وَأخرج أَحْمد عَن عَائِشَة قَالَت وضع رَسُول الله ﷺ ذقني على مَنْكِبه لأنظر زفن الْحَبَشَة حَتَّى كنت الَّذِي مللت وانصرفت عَنْهُم قَالَت: وَقَالَ يَوْمئِذٍ: لتعلم يهود أَن فِي ديننَا فسحة أَي أرْسلت بحنيفية سَمْحَة
Ahmed, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Habeşlilerin kılıç-kalkan oyununu seyretmem için çenemi omzuna koydu; nihayet sıkılıp onlardan ayrılan ben oldum. Dedi ki: Ve o gün: "Yahudiler dinimizde bir genişlik olduğunu bilsinler; ben kolaylaştırıcı bir Hanîflikle gönderildim" buyurdu.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن الْحسن قَالَ: إِن دين الله وضع دون الغلو وَفَوق التَّقْصِير
Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Şüphesiz Allah'ın dini, aşırılığın altında ve gevşekliğin üstünde konulmuştur."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا تَعب على من صَامَ فِي السّفر وَلَا على من أفطر خُذ بأيسرهما عَلَيْك
Abdurrezzâk, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Yolculukta oruç tutan da tutmayan da kınanmaz. İkisinden sana daha kolay olanını seç."
قَالَ الله تَعَالَى {يُرِيد الله بكم الْيُسْر وَلَا يُرِيد بكم الْعسر}
Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ } “Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez”.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد قَالَ: خُذ بأيسرهما عَلَيْك فَإِن الله لم يرد إِلَّا الْيُسْر
Abdurrezzâk, Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "İkisinden sana daha kolay olanını seç; zira Allah ancak kolaylık istemiştir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع فِي قَوْله {ولتكملوا الْعدة} قَالَ: عدَّة رَمَضَان
İbn Ebî Hâtim, er-Rebî'den: { وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ } “Sayhyı tamamlamanız için” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Ramazan'ın sayısıdır."
وَأخرج أَبُو ادود وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي سنَنه عَن حُذَيْفَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تقدمُوا الشَّهْر حَتَّى تروا الْهلَال أَو تكملوا الْعدة ثَلَاثِينَ ثمَّ صُومُوا حَتَّى تروا الْهلَال أَو تكملوا الْعدة ثَلَاثِينَ
Ebû Dâvûd, Nesâî, İbnü'l-Münzir ve Sünen'inde Dârekutnî, Huzeyfe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hilâli görünceye veya sayıyı otuza tamamlayıncaya kadar ayın önüne geçmeyin (oruca başlamayın). Sonra hilâli görünceye veya sayıyı otuza tamamlayıncaya kadar oruç tutun."
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تقدمُوا الشَّهْر بصيام يَوْم وَلَا يَوْمَيْنِ إِلَّا أَن يكون شَيْء يَصُومهُ أحدكُم وَلَا تَصُومُوا حَتَّى تروه ثمَّ صُومُوا حَتَّى تروه فَإِن حَال دونه الْغَمَام فَأتمُّوا الْعدة ثَلَاثِينَ ثمَّ افطروا
Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Birinizin tutmakta olduğu bir oruç olmadıkça, bir veya iki gün oruç tutarak ayın önüne geçmeyin. [Hilâli] görünceye kadar oruç tutmayın, sonra onu görünceye kadar oruç tutun. Eğer bulut araya girerse, sayıyı otuza tamamlayın, sonra bayram edin."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: صُومُوا لرُؤْيَته وَافْطرُوا لرُؤْيَته فَإِن غيم عَلَيْكُم الشَّهْر فأكملوا الْعدة
Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Nesâî, Ebû Hüreyre'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Onu (hilâli) gördüğünüzde oruca başlayın, onu gördüğünüzde bayram edin. Eğer ay size bulutlu kalırsa sayıyı tamamlayın."
وَفِي لفظ: فعدوا ثَلَاثِينَ
Bir rivayette ise: "Otuz olarak sayın" [şeklindedir].
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن رَافع بن خديج قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ احصوا عدَّة شعْبَان لرمضان وَلَا تقدمُوا الشَّهْر بِصَوْم فَإِذا رَأَيْتُمُوهُ فصوموا وَإِذا رَأَيْتُمُوهُ فافطروا فَإِن غم عَلَيْكُم فاكملوا الْعدة ثَلَاثِينَ يَوْمًا ثمَّ افطروا فَإِن الشَّهْر هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَحبس ابهامه فِي الثَّالِثَة
Dârekutnî, Râfi' b. Hadîc'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ramazan için Şaban'ın sayısını hesap edin ve oruçla ayın önüne geçmeyin. Onu (hilâli) gördüğünüzde oruç tutun, onu gördüğünüzde bayram edin. Eğer üzerinize bulut çökerse sayıyı otuz güne tamamlayın, sonra bayram edin. Zira ay şöyle, şöyle ve şöyledir (üçüncüsünde başparmağını kapadı)."
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد بن الْخطاب قَالَ: إِنَّا اصطحبنا أَصْحَاب النَّبِي ﷺ وانهم حدثونا أَن النَّبِي ﷺ قَالَ صُومُوا لرُؤْيَته وَافْطرُوا لرُؤْيَته فَإِن أغمى عَلَيْكُم فعدوا ثَلَاثِينَ فَإِن شهد ذُو عدل فصوموا وَافْطرُوا وانسكوا
Dârekutnî, Abdurrahman b. Zeyd b. el-Hattâb'dan nakletti; dedi ki: "Biz Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabıyla bir arada bulunduk; onlar bize Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: Onu (hilâli) gördüğünüzde oruca başlayın, onu gördüğünüzde bayram edin. Eğer üzerinize kapalı kalırsa otuza sayın. Şayet adalet sahibi iki kişi şahitlik ederse oruca başlayın, bayram edin ve kurbanınızı kesin."
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن أبي مَسْعُود الْأنْصَارِيّ أَن النَّبِي ﷺ أصبح صَائِما لتَمام الثَّلَاثِينَ من رَمَضَان فجَاء أَعْرَابِيَّانِ فشهدا أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وأنهما أهلاه بالْأَمْس فَأَمرهمْ فأفطروا
Dârekutnî, Ebû Mes'ûd el-Ensârî'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ramazan'ın otuzunu tamamlamak üzere oruçlu olarak sabahlamıştı. İki bedevi gelip Allah'tan başka ilah olmadığına ve dünkü gün hilâli gördüklerine şahitlik ettiler. Bunun üzerine onlara emretti ve oruçlarını açtılar.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {ولتكملوا الْعدة} قَالَ: عدَّة مَا أفطر الْمَرِيض وَالْمُسَافر
İbn Cerîr, Dahhâk'tan: { وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ } “Sayıyı tamamlamanız için” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Hastanın ve yolcunun tutmadığı günlerin sayısıdır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والمروزي فِي كتاب الْعِيدَيْنِ عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {ولتكبروا الله على مَا هدَاكُمْ} قَالَ: لتكبروا يَوْم الْفطر
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Kitâbü'l-Îdeyn'de Mervezî, Zeyd b. Eslem'den: { وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ } “Ve size hidayet vermesine karşılık Allah'ı yüceltmeniz... için” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Ramazan Bayramı günü tekbir getirmeniz içindir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: حق على الْمُسلمين إِذا نظرُوا إِلَى هِلَال شوّال أَن يكبروا الله حَتَّى يفرغوا من عيدهم لِأَن الله يَقُول {ولتكملوا الْعدة ولتكبروا الله}
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Müslümanların Şevval hilâlini gördüklerinde bayramlarını bitirinceye kadar Allah'ı tekbirle yüceltmeleri üzerlerine bir haktır. Çünkü Allah: { وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ } “Sayıyı tamamlamanız ve Allah'ı tekbir etmeniz için” buyurmaktadır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي المعجم الصَّغِير عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ زَينُوا أعيادكم بِالتَّكْبِيرِ
Taberânî el-Mu'cemü's-Sağîr'de Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bayramlarınızı tekbir ile süsleyin."
وَأخرج الْمروزِي وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي السّنَن عَن أبي عبد الرَّحْمَن السّلمِيّ قَالَ: كَانُوا فِي الْفطر أَشد مِنْهُم فِي الْأَضْحَى يَعْنِي فِي التَّكْبِير
Mervezî, Dârekutnî ve Sünen'de Beyhakî, Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'den nakletti; dedi ki: "Onlar Ramazan Bayramı'nda, Kurban Bayramı'ndakinden daha hararetliydiler; yani tekbir getirmede."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن الزُّهْرِيّ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يخرج يَوْم الْفطر فيكبر حَتَّى يَأْتِي الْمصلى حَيْثُ تقضى الصَّلَاة فَإِذا قضى الصَّلَاة قطع التَّكْبِير
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Zührî'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ramazan Bayramı günü çıkar, namazgâha gelinceye kadar namazın kılındığı yerde tekbir getirirdi. Namazı kıldırınca da tekbiri keserdi.
وَأخرجه الْبَيْهَقِيّ من وَجه آخر مَوْصُولا عَن الزُّهْرِيّ عَن سَالم عَن ابْن عمر وَضَعفه
Bunu Beyhakî başka bir yoldan mevsûl olarak Zührî'den, o Sâlim'den, o da İbn Ömer'den nakletti ve zayıf olduğunu belirtti.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق نَافِع عَن عبد الله أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يخرج إِلَى الْعِيدَيْنِ رَافعا صَوته بالتهليل وَالتَّكْبِير
Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Nâfi' yoluyla Abdullah'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki bayrama tehlil ve tekbir ile sesini yükselterek çıkardı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: إِن من السّنة أَن تكبر يَوْم الْعِيد
İbn Ebî Şeybe, Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Bayram günü tekbir getirmen sünnettendir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة والمروزي عَن ابْن مَسْعُود أَنه كَانَ يكبر الله أكبر الله أكبر لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَللَّه الْحَمد
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe ve Mervezî, İbn Mes'ûd'dan nakletti: O şöyle tekbir getirirdi: "Allahu ekber, Allahu ekber, lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber, Allahu ekber ve lillâhi'l-hamd."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والمروزي وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يكبر الله أكبر كَبِيرا الله أكبر كَبِيرا الله أكبر وَللَّه الْحَمد الله أكبر وَأجل على مَا هدَانَا
İbn Ebî Şeybe, Mervezî ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle tekbir getirirdi: "Allahu ekber kebîrâ, Allahu ekber kebîrâ, Allahu ekber ve lillâhi'l-hamd, Allahu ekber ve ecellu alâ mâ hedânâ."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي عُثْمَان النَّهْدِيّ قَالَ: كَانَ عُثْمَان يعلمنَا التَّكْبِير الله أكبر الله أكبر الله أكبر كَبِيرا اللَّهُمَّ أَنْت أَعلَى وَأجل من أَن يكون لَك صَاحِبَة أَو يكون لَك ولد أَو يكون لَك شريك فِي الْملك أَو يكون لَك ولي من الذل وَكبره تَكْبِيرا اللَّهُمَّ اغْفِر لنا اللَّهُمَّ ارحمنا
Beyhakî, Ebû Osmân en-Nehdî'den nakletti; dedi ki: Osmân [b. Affân] bize şu tekbiri öğretirdi: "Allahu ekber, Allahu ekber, Allahu ekber kebîrâ. Allâhümme ente a'lâ ve ecellu min en yekûne leke sâhibetün ev yekûne leke veledün ev yekûne leke şerîkün fi'l-mülki ev yekûne leke veliyyün mine'z-zülli ve kebbirhu tekbîrâ. Allâhümmağfir lenâ, Allâhümmerhamnâ (Allah en büyüktür, Allah en büyüktür, Allah alabildiğine büyüktür. Allah'ım! Sen bir eşinin veya çocuğunun olmasından, mülkünde bir ortağının bulunmasından yahut acizlikten ötürü bir yardımcıya muhtaç olmandan çok daha yüce ve azizsin. Sen O'nu tekbir ile yücelt. Allah'ım, bizi bağışla! Allah'ım, bize merhamet et!)."
قَوْله تَعَالَى: وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب أُجِيب دَعْوَة الداع إِذا دعان فليستجيبوا لي وليؤمنوا بِي لَعَلَّهُم يرشدون
Yüce Allah'ın kavli: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım. Bana dua ettiği zaman dua edenin duasına icabet ederim. O halde onlar da benim davetime uysunlar ve bana inansınlar ki doğru yolu bulsunlar.”
أخرج ابْن جرير وَالْبَغوِيّ فِي مُعْجَمه وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الصَّلْت بن حَكِيم عَن رجل من الْأَنْصَار عَن أَبِيه عَن جده قَالَ جَاءَ رجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَقَرِيب رَبنَا فنناجيه أم بعيد فنناديه فَسكت النَّبِي ﷺ فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب أُجِيب دَعْوَة الداع إِذا دعان فليستجيبوا لي وليؤمنوا} إِذا أَمرتهم أَن يدعوني فدعوني أستجيب لَهُم
İbn Cerîr, Mu'cem'inde Begavî, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, es-Salt b. Hakîm yoluyla Ensâr'dan bir adamdan, o babasından, o da dedesinden nakletti; dedi ki: Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Rabbimiz yakın mıdır ki O'na fısıldayalım, yoksa uzak mıdır ki O'na seslenelim?" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sustu. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım. Bana dua ettiği zaman dua edenin duasına icabet ederim. O halde onlar da benim davetime uysunlar ve inansınlar” ayetini indirdi; yani "Onlara bana dua etmelerini emrettiğimde bana dua etsinler ki ben de onlara icabet edeyim."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن الْحسن قَالَ سَأَلَ أَصْحَاب النَّبِي ﷺ أَيْن رَبنَا فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Hasan'dan nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı: "Rabbimiz nerededir?" diye sordular. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن مردوية عَن أنس قَالَ سَأَلَ أَعْرَابِي رَسُول الله ﷺ أَيْن رَبنَا قَالَ: فِي السَّمَاء على عَرْشه ثمَّ تَلا (الرَّحْمَن على الْعَرْش اسْتَوَى) (طه الْآيَة ٥) وَأنزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
İbn Merdûye, Enes'ten nakletti; dedi ki: Bir bedevi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Rabbimiz nerededir?" diye sordu. O da: "Gökte, Arşı üzerindedir" buyurdu; sonra (الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ) (Tâhâ Suresi, 5) ayetini okudu ve Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تعجزوا عَن الدُّعَاء فَإِن الله أنزل عليَّ {ادْعُونِي أَسْتَجِب لكم} فَقَالَ رجل: يَا رَسُول الله رَبنَا يسمع الدُّعَاء أم كَيفَ ذَلِك فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
İbn Asâkir Târîh'inde Ali'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dua etmekten aciz kalmayın (duayı bırakmayın); zira Allah bana: { ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ } “Bana dua edin, size icabet edeyim” ayetini indirdi." Bunun üzerine bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü, Rabbimiz duayı işitir mi, yoksa bu nasıldır?" dedi. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء بن أبي رَبَاح
Vekî', Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Atâ b. Ebî Rebâh'tan nakletti:
أَنه بلغه لما أنزلت (وَقَالَ ربكُم ادْعُونِي أستجيب لكم) (غَافِر الْآيَة ٦٠) قَالُوا: لَو نعلم أَي سَاعَة نَدْعُو فَنزلت {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} إِلَى قَوْله {يرشدون}
Ona ulaştığına göre: (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (Gâfir Suresi, 60) ayeti indirildiğinde: "Hangi vakitte dua edeceğimizi bir bilseydik!" dediler. Bunun üzerine: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım...” ayetinden { يَرْشُدُونَ } “...doğru yolu bulsunlar” kavline kadar olan kısım indi.
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة فِي تَفْسِيره وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد من طَرِيق
Süfyân b. Uyeyne Tefsîr'inde ve Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de bir yolla nakletti:
سُفْيَان عَن أبي قَالَ قَالَ الْمُسلمُونَ يَا رَسُول الله أَقَرِيب رَبنَا فنناجيه أم بعيد فنناديه فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
Süfyân'dan, o babasından [rivayet etti]; dedi ki: Müslümanlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Rabbimiz yakın mıdır ki O'na fısıldayalım, yoksa uzak mıdır ki O'na seslenelim?" dediler. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَنه لما أنزل الله (ادْعُونِي أستجيب لكم) (غَافِر الْآيَة ٦٠) قَالَ رجال: كَيفَ نَدْعُو يَا نَبِي الله فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
İbn Cerîr, Katâde'den nakletti; dedi ki: Bize anlatıldığına göre Allah: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (Gâfir Suresi, 60) ayetini indirdiğinde birtakım adamlar: "Ey Allah'ın Peygamberi! Nasıl dua edelim?" dediler. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن عبيد قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة (ادْعُونِي أستجيب لكم) (غَافِر الْآيَة ٦٠) قَالُوا: كَيفَ لنا بِهِ أَن نَلْقَاهُ حَتَّى نَدْعُوهُ فَأنْزل الله {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Abdullah b. Ubeyd'den nakletti; dedi ki: Şu (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (Gâfir Suresi, 60) ayeti indiğinde: "O'na nasıl dua edelim ki O'na ulaşabilelim?" dediler. Bunun üzerine Allah: { وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Ben şüphesiz çok yakınım” ayetini indirdi.
فَقَالُوا: صدق رَبنَا وَهُوَ بِكُل مَكَان
Bunun üzerine onlar: "Rabbimiz doğru söylemiştir, O her yerdedir (ilmi ve kudretiyle her şeyi kuşatmıştır)" dediler.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: قَالَ الْمُسلمُونَ: أَقَرِيب رَبنَا فنناجيه أم بعيد فنناديه فَنزلت {فليستجيبوا لي} ليطعوني والاستجابة هِيَ الطَّاعَة {وليؤمنوا بِي} ليعلموا {فَإِنِّي قريب أُجِيب دَعْوَة الداع إِذا دعان}
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Müslümanlar: "Rabbimiz yakın mıdır ki O'na fısıldayalım, yoksa uzak mıdır ki O'na seslenelim?" dediler. Bunun üzerine: { فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي } “O halde onlar da benim davetime uysunlar” yani bana itaat etsinler -ki isticâbet itaattir-; { وَلْيُؤْمِنُوا بِي } “ve bana iman etsinler” yani [şunu] bilsinler: { فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ } “şüphesiz Ben çok yakınım, dua edip bana yalvardığı zaman dua edenin duasına icabet ederim” ayeti indi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: مِفْتَاح الْبحار السفن ومفتاح الأَرْض الطّرق ومفتاح السَّمَاء الدُّعَاء
İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan nakletti; dedi ki: Denizlerin anahtarı gemiler, yeryüzünün anahtarı yollar, göğün anahtarı ise duadır.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَأحمد فِي الزّهْد عَن كَعْب قَالَ: قَالَ مُوسَى: أَي رب
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve Ahmed ez-Zühd'de Kâ'b'dan nakletti; dedi ki: Mûsâ şöyle dedi: "Ey Rabbim!
أَقَرِيب أَنْت فأناجيك أم بعيد فأناديك قَالَ: يَا مُوسَى أَنا جليس من ذَكرنِي قَالَ: يَا رب فَإِن نَكُون من الْحَال على حَال نعظمك أَو نجلك أَن نذكرك عَلَيْهَا قَالَ: وماهي قَالَ: الْجَنَابَة وَالْغَائِط
Yakın mısın ki sana fısıldayayım, yoksa uzak mısın ki sana sesleneyim?" [Allah]: "Ey Mûsâ! Ben beni zikredenle beraberim (onun meclis arkadaşıyım)" buyurdu. [Mûsâ]: "Ey Rabbim! Biz öyle bir halde oluruz ki o halde seni zikretmekten seni tenzih ederiz veya yüceltiriz" dedi. [Allah]: "O [hal] nedir?" buyurdu. [Mûsâ]: "Cünüplük ve tuvalet hali" dedi.
قَالَ: يَا مُوسَى اذْكُرْنِي على كل حَال
[Allah] buyurdu ki: "Ey Mûsâ! Beni her halde zikret."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي غزَاة فَجعلنَا لَا نصعد شرفاً وَلَا نهبط وَاديا إِلَّا رفعنَا أصواتنا بِالتَّكْبِيرِ فَدَنَا منا فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس أربعوا على أَنفسكُم فَإِنَّكُم لَا تدعون أَصمّ وَلَا غَائِبا إِنَّمَا تدعون سميعاً بَصيرًا إِن الَّذِي تدعون أقرب إِلَى أحدكُم من عنق رَاحِلَته
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletti; dedi ki: Bir gazvede Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Bir tepeye her çıktığımızda ve bir vadiye her indiğimizde yüksek sesle tekbir getiriyorduk. Bunun üzerine [Resûlullah] bize yaklaştı ve şöyle buyurdu: "Ey insanlar! Kendinize acıyın (sesinizi yükseltip kendinizi yormayın)! Zira siz ne sağıra ne de uzakta bulunana dua ediyorsunuz; ancak her şeyi işiten ve her şeyi gören [Allah]'a dua ediyorsunuz. Dua ettiğiniz [Zât], her birinize biniti üzerindeki boynundan daha yakındır."
وَأخرج أَحْمد عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ يَقُول الله: أَنا عِنْد ظن عَبدِي بِي وَأَنا مَعَه إِذا دَعَاني
Ahmed, Enes'ten nakletti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah buyurur ki: Ben kulumun bana olan zannı üzereyim ve bana dua ettiği zaman onunla beraberim."
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وحسنة وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن سلمَان الْفَارِسِي عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن ربكُم حَيّ كريم يستحي من عَبده إِذا رفع يَدَيْهِ إِلَيْهِ أَن يردهما صفراً
Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî -ve onu hasen saydı-, İbn Mâce, Hâkim -ve onu sahih saydı- ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Selmân el-Fârisî'den rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Rabbiniz hayâ sahibidir, cömerttir; kulu kendisine ellerini kaldırdığı zaman onları boş çevirmekten hayâ eder."
وَفِي لفظ: يستحي أَن يبسط العَبْد إِلَيْهِ فَيَرُدهُمَا خائبين
Bir lafızda ise: "Kul kendisine el uzattığı zaman, o ikisini eli boş çevirmekten hayâ eder." [şeklindedir].
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سلمَان قَالَ: إِنِّي أجد فِي التَّوْرَاة
Beyhakî, Selmân'dan nakletti; dedi ki: "Ben Tevrat'ta [şunu] bulmaktayım:
أَن الله حَيّ كريم يستحي أَن يرد يدين خائبتين يسْأَل بهما خيرا
Allah hayâ sahibidir, cömerttir; kendisinden bir hayır istenilen iki eli boş çevirmekten hayâ eder."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْحَاكِم عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن ربكُم حَيّ كريم يستحي إِذا رفع العَبْد يَدَيْهِ إِلَيْهِ أَن يردهما حَتَّى يَجْعَل فيهمَا خيرا
Abdurrezzâk ve Hâkim, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Rabbiniz hayâ sahibidir, cömerttir; kul kendisine ellerini kaldırdığı zaman, o ikisine bir hayır koymadıkça onları geri çevirmekten hayâ eder."
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله جواد كريم يستحي من العَبْد الْمُسلم إِذا دَعَاهُ أَن يرد يَدَيْهِ صفراً لَيْسَ فيهمَا شَيْء
Ebû Nuaym el-Hilye'de Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah cömerttir, ikram sahibidir; Müslüman kul kendisine dua ettiği zaman, ellerini içinde hiçbir şey olmaksızın boş çevirmekten hayâ eder."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَن الله حَيّ كريم يستحي أَن يرفع العَبْد يَدَيْهِ فَيَرُدهُمَا صفراً لَا خير فيهمَا فَإِذا رفع أحدكُم يَدَيْهِ فَلْيقل: يَا حَيّ يَا قيوم لَا إِلَه إِلَّا أَنْت يَا أرْحم الرَّاحِمِينَ ثَلَاث مَرَّات ثمَّ إِذا أَرَادَ رد يَدَيْهِ فليفرغ الْخَيْر على وَجهه
Taberânî el-Kebîr'de İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah hayâ sahibidir, cömerttir; kul ellerini kaldırdığı zaman onları içinde hiçbir hayır bulunmaksızın boş çevirmekten hayâ eder. Biriniz ellerini kaldırdığı zaman üç defa: 'Yâ Hayyü yâ Kayyûm! Lâ ilâhe illâ ente yâ erhame'r-râhimîn (Ey diri olan, ey her şeyi ayakta tutan! Senden başka ilah yoktur, ey merhametlilerin en merhametlisi)!' desin. Sonra ellerini indirmek istediğinde, o hayrı yüzüne sürsün."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا رفع قوم أكفهم إِلَى الله ﷿ يسألونه شَيْئا إِلَّا كَانَ حَقًا على الله أَن يضع فِي أَيْديهم الَّذِي سَأَلُوهُ
Taberânî, Selmân'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir topluluk Allah Azze ve Celle'ye ellerini kaldırıp O'ndan bir şey istediklerinde, istedikleri şeyi ellerine koymak Allah üzerine bir hak olur."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله ﷿ حَيّ كريم يستحي من عَبده أَن يرفع يَدَيْهِ فَيَرُدهُمَا صفراً لَيْسَ فيهمَا شَيْء
Taberânî, Câbir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah Azze ve Celle hayâ sahibidir, cömerttir; kulu ellerini kaldırdığında, o ikisini içinde hiçbir şey olmaksızın boş çevirmekten hayâ eder."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الدُّعَاء عَن الْوَلِيد بن عبد الله بن أبي مغيث قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا دَعَا أحدكُم فَرفع يَدَيْهِ فَإِن الله جَاعل فِي يَدَيْهِ بركَة وَرَحْمَة فَلَا يردهما حَتَّى يمسح بهما وَجهه
Taberânî ed-Duâ'da Velîd b. Abdillâh b. Ebî Muğîs'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biriniz dua edip ellerini kaldırdığında, şüphesiz Allah onun ellerine bir bereket ve rahmet koyar; bu sebeple o ikisini yüzüne sürmedikçe indirmesin."
وَأخرج الْبَزَّار وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يَقُول الله تَعَالَى: يَا ابْن آدم وَاحِدَة لي وَوَاحِدَة لَك وَوَاحِدَة فِيمَا بيني وَبَيْنك وَوَاحِدَة فِيمَا بَيْنك وَبَين عبَادي
Bezzâr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Enes'ten rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah Teâlâ şöyle buyurur: Ey Âdemoğlu! [Dört haslet vardır]: Biri bana aittir, biri sana aittir, biri benimle senin arandadır, biri de seninle kullarımın arasındadır.
فَأَما الَّتِي لي فتعبدني لَا تشرك بِي شَيْئا وَأما الَّتِي لَك فَمَا عملت من شَيْء أَو من عمل وفيتكه وَأما الَّتِي بيني وَبَيْنك فمنك الدُّعَاء وعليّ الاجابة وَأما الَّتِي بَيْنك وَبَين عبَادي فارض لَهُم مَا ترْضى لنَفسك
Bana ait olana gelince: Bana ibadet etmen ve bana hiçbir şeyi ortak koşmamandır. Sana ait olana gelince: Yaptığın her bir şeyi veya ameli sana eksiksiz olarak veririm. Benimle senin aranda olana gelince: Senden dua etmek, benden de icabet etmektir. Seninle kullarım arasında olana gelince: Kendin için razı olduğun şeye onlar için de razı olmandır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالْحَاكِم عَن أبي سعيد
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, el-Edebü'l-Müfred'de Buhârî ve Hâkim, Ebû Saîd'den nakletti:
أَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا من مُسلم يَدْعُو الله بدعوة لَيْسَ فِيهَا اثم وَلَا قطيعة رحم إِلَّا أعطَاهُ الله بهَا إِحْدَى ثَلَاث خِصَال إِمَّا أَن يعجل لَهُ دَعوته وَإِمَّا أَن يدخرها لَهُ فِي الْآخِرَة وَإِمَّا أَن يصرف عَنهُ من السوء مثلهَا
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İçinde günah ve akraba bağını koparma bulunmayan bir dua ile Allah'a dua eden hiçbir Müslüman yoktur ki Allah ona üç hasletten birini vermesin: Ya duasını ona peşin olarak (hemen dünyada) verir ya onu ahirete saklar ya da ondan bunun dengi bir kötülüğü savar."
قَالُوا: إِذا نكثر قَالَ الله أَكثر
[Sahâbîler]: "O takdirde biz [duayı] çok yaparız" dediler. [Resûlullah]: "Allah'ın [lütfu] daha çoktur" buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يُسْتَجَاب لأحدكم مَا لم يعجل يَقُول: دَعَوْت فَلم يستجب لي
Buhârî ve Müslim, Ebû Hüreyre'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Acele etmediği müddetçe birinizin duasına icabet edilir; [acele eden kimse ise]: 'Dua ettim de bana icabet edilmedi' der."
وَأخرج الْحَاكِم عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يُغني حذر من قدر وَالدُّعَاء ينفع مِمَّا نزل وَمِمَّا لم ينزل وَإِن الْبلَاء لينزل فيتلقاه الدُّعَاء فيعتلجان إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
Hâkim, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sakınmak kaderden kurtarmaz; dua ise inen [musibete] de inmeyen [musibete] de fayda verir. Şüphesiz bela iner, dua da onu karşılar ve kıyamet gününe kadar birbirleriyle çarpışırlar (mücadele ederler)."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم عَن ثَوْبَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يرد الْقدر إِلَّا الدُّعَاء وَلَا يزِيد فِي الْعُمر إِلَّا الْبر
İbn Ebî Şeybe, Nesâî, İbn Mâce ve Hâkim, Sevbân'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kaderi ancak dua geri çevirir; ömrü ise ancak iyilik artırır."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الدُّعَاء ينفع مِمَّا نزل وَمِمَّا لم ينزل فَعَلَيْكُم عباد الله بِالدُّعَاءِ
Tirmizî ve Hâkim, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dua, inen [musibete] de inmeyen [musibete] de fayda verir. Ey Allah'ın kulları, duaya sarılın!"
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ ادعوا الله وَأَنْتُم موقنون بالاجابة وَاعْلَمُوا أَن الله لَا يقبل دُعَاء من قلب غافل لاهٍ
Tirmizî, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim, Ebû Hüreyre'den rivayet etti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle buyurdu]: "Kabul edileceğine kesin bir şekilde inanarak Allah'a dua edin ve bilin ki Allah, gafil ve oyalanan bir kalpten gelen duayı kabul etmez."
وَأخرج الْحَاكِم عَن أنس مَرْفُوعا لَا تعجزوا فِي الدُّعَاء فَإِنَّهُ لَا يهْلك مَعَ الدُّعَاء أحد
Hâkim, Enes'ten merfû olarak nakletti: "Dua etmekten aciz kalmayın (duayı bırakmayın); zira duayla birlikte hiç kimse helak olmaz."
وَأخرج الْحَاكِم عَن جَابر مَرْفُوعا يَدْعُو الله بِالْمُؤمنِ يَوْم الْقِيَامَة حَتَّى يوقفه بَين يَدَيْهِ فَيَقُول: عَبدِي إِنِّي أَمرتك أَن تَدعُونِي ووعدتك أَن أستجيب لَك فَهَل كنت تَدعُونِي فَيَقُول: نعم يَا رب
Hâkim, Câbir'den merfû olarak nakletti: "Kıyamet gününde Allah mümin kulunu çağırır ve nihayet onu huzurunda durdurur; sonra: 'Ey kulum! Ben sana bana dua etmeni emrettim ve sana icabet edeceğimi vaat ettim; sen bana dua ediyor muydun?' buyurur. [Kul]: 'Evet ey Rabbim!' der.
فَيَقُول: أما أَنَّك لم تَدعُونِي بدعوة إِلَّا أستجيب لَك أَلَيْسَ دعوتني يَوْم كَذَا وَكَذَا لغم نزل بك أَن أفرج عَنْك ففرجت عَنْك فَيَقُول: بلَى يَا رب
[Allah] buyurur ki: 'Bana yaptığın her duaya icabet etmişimdir. Falan ve falan günde başına gelen bir gam ve keder için onu senden gidermemi istememiş miydin de ben onu senden gidermiştim?' [Kul]: 'Evet ey Rabbim!' der.
فَيَقُول: فَإِنِّي عجلتها لَك فِي الدُّنْيَا
[Allah] buyurur ki: 'İşte onu sana dünyada peşin verdim.
وَدَعَوْتنِي يَوْم كَذَا وَكَذَا لغم نزل بك أَن أفرج عَنْك فَلم تَرَ فرجا فَيَقُول: نعم يَا رب
Falan ve falan günde de başına gelen bir gam ve keder için onu senden gidermemi istemiştin de bir ferahlık görmemiştin [değil mi]?' [Kul]: 'Evet ey Rabbim!' der.
فَيَقُول: إِنِّي ادخرت لَك بهَا فِي الْجنَّة كَذَا وَكَذَا
[Allah] buyurur ki: 'Şüphesiz ben onun karşılığında sana cennette şöyle şöyle [nimetler] sakladım.'
وَدَعَوْتنِي فِي حَاجَة قضيتها لَك فَقَالَ النَّبِي ﷺ: فَلَا يَدْعُو الله عَبده الْمُؤمن إِلَّا بَين لَهُ إِمَّا أَن يكون عجل لَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِمَّا أَن يكون ادخر لَهُ فِي الْآخِرَة
[Allah]: 'Bir ihtiyaç hususunda bana dua etmiştin de onu senin için yerine getirmiştim' buyurur." Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Mümin kul Allah'a dua ettiği her şey kendisine açıklanır; ya onun için dünyada peşin verilmiştir ya da ahirette saklanmıştır.
فَيَقُول الْمُؤمن فِي ذَلِك الْمقَام: يَا ليته لم يكن عجل لَهُ شَيْء من دُعَائِهِ
Bunun üzerine mümin o makamda: 'Keşke duasından hiçbir şey kendisine [dünyada] peşin verilmemiş olsaydı!' der."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة مَرْفُوعا مَا من عبد ينصب وَجه إِلَى الله فِي مَسْأَلَة إِلَّا أَعْطَاهَا إِيَّاه إِمَّا أَن يعجلها لَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِمَّا أَن يدخرها لَهُ فِي الْآخِرَة
Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de ve Hâkim, Ebû Hüreyre'den merfû olarak nakletti: "Bir meselede yüzünü Allah'a çeviren hiçbir kul yoktur ki Allah ona o [istediğini] vermesin; ya onu dünyada peşin olarak verir ya da ahirette onun için saklar."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يُسْتَجَاب لأحدكم مَا لم يدع بإثم أَو قطيعة رحم أَو يستعجل فَيَقُول: دَعَوْت فَلَا أرى تَسْتَجِيب لي فيدع الدُّعَاء
Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de Ebû Hüreyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Biriniz günah olan bir şey veya akraba bağını koparma için dua etmediği yahut acele etmediği müddetçe duasına icabet olunur. [Acele eden kişi]: 'Dua ettim de bana icabet edildiğini görmüyorum' der ve duayı bırakır."
وَأخرج أَحْمد عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يزَال العَبْد بِخَير مَا لم يستعجل
Ahmed, Enes'ten nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kul acele etmediği müddetçe daima hayır üzeredir."
قَالُوا: وَكَيف يستعجل قَالَ: يَقُول قد دَعَوْت ربكُم فَلم يستجب لي
"Nasıl acele eder?" dediler. [Resûlullah]: "'Rabbinize dua ettim de bana icabet etmedi' der" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن مَالك بن دِينَار قَالَ: قَالَ الله ﵎ على لِسَان نَبِي من بني إِسْرَائِيل قل لبني إِسْرَائِيل تَدعُونِي بألسنتكم وقلوبكم بعيدَة مني بَاطِل مَا تَدعُونِي وَقَالَ: تَدعُونِي وعَلى أَيْدِيكُم الدَّم اغسلوا أَيْدِيكُم من الدَّم أَي من الْخَطَايَا هلموا نادوني
Ahmed ez-Zühd'de Mâlik b. Dînâr'dan nakletti; dedi ki: Allah celle celâlühû İsrâiloğulları peygamberlerinden birinin diliyle şöyle buyurdu: "İsrâiloğullarına söyle: Bana dillerinizle dua ediyorsunuz, kalpleriniz ise benden uzaktır; bana yaptığınız dua boştur!" Ve şöyle buyurdu: "Ellerinizde kan varken bana dua ediyorsunuz; ellerinizi kandan, yani günahlardan yıkayın, haydi bana seslenin (dua edin)!"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يقل أحدكُم اغْفِر لي إِن شِئْت وليعزم فِي الْمَسْأَلَة فَإِنَّهُ لَا مكره لَهُ
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim ve Nesâî, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biriniz: 'Dilersen beni bağışla' demesin; isteğinde kararlı ve azimli olsun. Zira O'nu zorlayacak hiçbir güç yoktur."
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الْمسند عَن عبَادَة بن الصَّامِت أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا على ظهر الأَرْض من رجل مُسلم يَدْعُو الله بدعوة إِلَّا آتَاهُ إِيَّاهَا أَو كف عَنهُ من السوء مثلهَا مَا لم يدع بإثم أَو قطيعة رحم
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'l-Müsned'de Ubâde b. es-Sâmit'ten nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yeryüzünde günah olan veya akraba bağını koparan bir şeyle dua etmediği müddetçe Allah'a dua eden hiçbir Müslüman yoktur ki Allah ona o [istediğini] vermesin yahut ondan bunun dengi bir kötülüğü savmasın."
وَأخرج أَحْمد عَن جَابر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من أحد يَدْعُو بِدُعَاء إِلَّا آتَاهُ الله مَا سَأَلَ وكف عَنهُ من السوء مثله مَا لم يدع باثم أَو قطيعة رحم
Ahmed, Câbir'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Bir kimse günah olan veya akraba bağını koparan bir şeyle dua etmediği müddetçe hiçbir dua eden yoktur ki Allah ona istediğini vermesin ve ondan bunun dengi bir kötülüğü savmasın."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله إِذا أَرَادَ أَن يستجيب لعبد أذن لَهُ فِي الدُّعَاء
İbn Merdûye, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah bir kula icabet etmek istediğinde, ona dua etmesi için izin verir (duaya muvaffak kılar)."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا سَأَلَ أحدكُم ربه مَسْأَلَة فتعرف الاستجابة فَلْيقل: الْحَمد لله الَّذِي بعزته تتمّ الصَّالِحَات وَمن أَبْطَأَ عَلَيْهِ من ذَلِك شَيْء فَلْيقل الْحَمد لله على كل حَال
Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Ebû Hüreyre'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Biriniz Rabbinden bir şey istediğinde icabeti görürse: 'İzzetiyle sâlih amellerin tamamlandığı Allah'a hamdolsun' desin. Bundan bir şey geciken kimse de: 'Her halükarda Allah'a hamdolsun' desin."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن معَاذ بن جبل عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لَو عَرَفْتُمْ الله حق مَعْرفَته لزالت لدعائكم الْجبَال
Hakîm et-Tirmizî, Muâz b. Cebel'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Eğer siz Allah'ı hakkıyla tanısaydınız, dualarınız sebebiyle dağlar yerinden oynardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد عَن أبي ذَر قَالَ: يَكْفِي من الدُّعَاء مَعَ الْبر مَا يَكْفِي الطَّعَام من الْملح
İbn Ebî Şeybe ve ez-Zühd'de Ahmed, Ebû Zerr'den nakletti; dedi ki: "İyilik ve takva ile birlikte yapılan duadan, yemeğe yeten tuz kadarı kâfidir."