وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن شبيب قَالَ: صليت إِلَى جنب سعيد بن الْمسيب الْمغرب فَرفعت صوتي بِالدُّعَاءِ فَانْتَهرنِي وَقَالَ: ظَنَنْت أَن الله لَيْسَ بقريب مِنْك
İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Şebîb'den nakletti; dedi ki: Saîd b. el-Müseyyeb'in yanında akşam namazını kıldım ve duada sesimi yükselttim. Bunun üzerine beni azarladı ve: "Allah'ın sana yakın olmadığını mı sandın?" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من فتح لَهُ فِي الدُّعَاء مِنْكُم فتحت لَهُ أَبْوَاب الاجابة
İbn Ebî Şeybe ve Tirmizî, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sizden kime duada [kapı] açılmışsa, ona icabet kapıları açılmıştır."
وَلَفظ التِّرْمِذِيّ: من فتح لَهُ مِنْكُم بَاب الدُّعَاء فتحت لَهُ أَبْوَاب الرَّحْمَة وَمَا سُئِلَ شَيْئا أحب إِلَيْهِ من أَن يسْأَل الْعَافِيَة
Tirmizî'nin lafzı şöyledir: "Sizden kime dua kapısı açılmışsa, ona rahmet kapıları açılmıştır. Allah'tan afiyet istenmesinden daha sevimli bir şey istenmemiştir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ قَالَ: كَانَ يُقَال: إِذا بَدَأَ الرجل بالثناء قبل الدُّعَاء فقد اسْتوْجبَ وَإِذا بَدَأَ بِالدُّعَاءِ قبل الثَّنَاء كَانَ على رَجَاء
İbn Ebî Şeybe, İbrâhim et-Teymî'den nakletti; dedi ki: Şöyle denilirdi: "Kişi duadan önce övgü ile başlarsa [icabeti] hak etmiş olur; övgüden önce dua ile başlarsa [yalnızca] bir umut üzere olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سلمَان قَالَ: لما خلق الله آدم قَالَ: وَاحِدَة لي وَوَاحِدَة لَك وَوَاحِدَة بيني وَبَيْنك فمنك الْمَسْأَلَة وَالدُّعَاء وَعلي الإِجابة
İbn Ebî Şeybe, Selmân'dan nakletti; dedi ki: Allah Âdem'i yarattığında şöyle buyurdu: "Biri bana ait, biri sana ait, biri de benimle senin arandadır. Senden istemek ve dua etmek, benden ise icabet etmektir."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن نَافِع بن معد يكرب قَالَ: كنت أَنا وَعَائِشَة فَقَالَت سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن هَذِه االآية {أُجِيب دَعْوَة الداع إِذا دعان} قَالَ: يَا رب مَسْأَلَة عَائِشَة فهبط جِبْرِيل فَقَالَ: الله يُقْرِئك السَّلَام هَذَا عَبدِي الصَّالح بِالنِّيَّةِ الصادقة وَقَلبه تَقِيّ يَقُول: يَا رب فَأَقُول
İbn Merdûye, Nâfi' b. Ma'dîkerib'den nakletti; dedi ki: Ben ve Âişe beraberdik. [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu {أُجِيب دَعْوَة الداع إِذا دعان} “Bana dua ettiği zaman dua edenin dileğine karşılık veririm” ayeti hakkında sordum. Şöyle buyurdu: "Âişe'nin sorusu sebebiyle 'Yâ Rabbi!' dedim. Bunun üzerine Cibrîl indi ve şöyle dedi: Allah sana selâm söylüyor [ve buyuruyor ki]: Şu sâdık niyetli ve kalbi takvalı olan salih kulum 'Yâ Rabbi!' dediğinde, ben de:"
لبيْك فاقضي حَاجته
'Lebbeyk (buyur kulum)!' der ve onun ihtiyacını gideririm."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الدُّعَاء وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات والأصبهاني فِي التَّرْغِيب والديلمي من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: حَدثنِي جَابر بن عبد الله أَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} الْآيَة
İbn Ebî'd-Dünyâ ed-Duâ'da, İbn Merdûye, el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, et-Terğîb'de el-Isbehânî ve Deylemî, Kelbî yoluyla Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Câbir b. Abdillâh bana Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in {وَإِذا سَأَلَك عبَادي عني فَإِنِّي قريب} “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle onlara]: Ben şüphesiz [onlara] çok yakınım” ayetini okuduğunu anlattı.
فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أمرت بِالدُّعَاءِ وتكفلت بالاجابة لبيْك اللَّهُمَّ لبيْك لبيْك لَا شريك لَك لبيْك إِن الْحَمد وَالنعْمَة لَك وَالْملك لَا شريك لَك اللَّهُمَّ أشهد أَنَّك فَرد أحد صَمد لم تَلد وَلم تولد وَلم يكن لَك كفوا أحد وَأشْهد أَن وَعدك حق ولقاءك حق وَالْجنَّة حق وَالنَّار حق والساعة آتِيَة لَا ريب فِيهَا وَأَنَّك تبْعَث من فِي الْقُبُور
Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Allah'ım! Şüphesiz ben dua etmekle emrolundum, sen de icabeti üstlendin. Lebbeyk Allahümme lebbeyk! Lebbeyk, senin hiçbir ortağın yoktur, lebbeyk! Şüphesiz hamd, nimet ve mülk sana aittir; senin hiçbir ortağın yoktur. Allah'ım! Şahitlik ederim ki sen teksin, Samed'sin; doğurmadın ve doğurulmadın, hiçbir şey senin dengin değildir. Ve şahitlik ederim ki senin vaadin haktır, sana kavuşmak haktır, cennet haktır, cehennem haktır, kıyamet vakti gelecektir, onda hiçbir şüphe yoktur ve sen kabirlerde olanları dirilteceksin."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس فِي قَوْله {فليستجيبوا لي} قَالَ: ليدعوني {وليؤمنوا بِي} انهم إِذا دَعونِي أستجيب لَهُم
İbn Ebî Hâtim, {فليستجيبوا لي} “O halde onlar da bana icabet etsinler” kavli hakkında Enes'ten nakletti; o: "Bana dua etsinler", {وليؤمنوا بِي} “ve bana iman etsinler” kavli hakkında ise: "Bana dua ettiklerinde kendilerine icabet edeceğime [inansınlar]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {فليستجيبوا لي} قَالَ: فليطيعوني
İbn Cerîr, {فليستجيبوا لي} “O halde onlar da bana icabet etsinler” ayeti hakkında Mücâhid'den nakletti; o: "Bana itaat etsinler" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي {فليستجيبوا لي} قَالَ: فليدعوني {وليؤمنوا بِي} يَقُول: إِنِّي أستجيب لَهُم
İbn Cerîr, {فليستجيبوا لي} “O halde onlar da bana icabet etsinler” ayeti hakkında Atâ el-Horasânî'den nakletti; o: "Bana dua etsinler", {وليؤمنوا بِي} “ve bana iman etsinler” ayeti hakkında ise: "[Allah] 'Benim kendilerine icabet edeceğime [inansınlar]' buyuruyor" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الرّبيع فِي قَوْله {لَعَلَّهُم يرشدون} قَالَ: يَهْتَدُونَ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {لَعَلَّهُم يرشدون} “Umulur ki doğru yolu bulurlar” ayeti hakkında er-Rebî'den nakletti; o: "Doğru yola ulaşırlar" dedi.
قَوْله تَعَالَى: أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم هن لِبَاس لكم وَأَنْتُم لِبَاس لَهُنَّ علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم فَتَابَ عَلَيْكُم وَعَفا عَنْكُم فَالْآن باشروهن وابتغوا مَا كتب الله لكم وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود من الْفجْر ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد تِلْكَ حُدُود الله فَلَا تقربوها كَذَلِك يبين الله آيَاته للنَّاس لَعَلَّهُم يَتَّقُونَ
Yüce Allah'ın şu kavli: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم هن لِبَاس لكم وَأَنْتُم لِبَاس لَهُنَّ علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم فَتَابَ عَلَيْكُم وَعَفا عَنْكُم فَالْآن باشروهن وابتغوا مَا كتب الله لكم وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود من الْفجْر ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد تِلْكَ حُدُود الله فَلَا تقربوها كَذَلِك يبين الله آيَاته للنَّاس لَعَلَّهُم يَتَّقُونَ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için birer örtü, siz de onlar için birer örtüsünüz. Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini arayın. Fecrin beyaz ipliği siyah ipliğinden sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin, için; sonra da orucu geceye kadar tamamlayın. Mescitlerde itikafta bulunduğunuz sırada kadınlara yaklaşmayın. Bunlar Allah'ın koyduğu sınırlardır; sakın onlara yaklaşmayın! Allah, ayetlerini insanlara işte böyle açıklar ki sakınsınlar.”
أخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ والنحاس فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ كَانَ أَصْحَاب النَّبِي ﷺ إِذا كَانَ الرجل صَائِما فَحَضَرَ الإِفطار فَنَامَ قبل أَن يفْطر لم يَأْكُل ليلته وَلَا يَوْمه حَتَّى يُمْسِي وَإِن قيس بن صرمة الْأنْصَارِيّ كَانَ صَائِما فَكَانَ يَوْمه ذَاك يعْمل فِي أرضه فَلَمَّا حضر الإِفطار أَتَى امْرَأَته فَقَالَ: هَل عنْدك طَعَام قَالَت: لَا وَلَكِن أَنطلق فأطلب لَك فغلبته عينه فَنَامَ وَجَاءَت امْرَأَته فَلَمَّا رَأَتْهُ نَائِما قَالَت: خيبة لَك أنمت فَلَمَّا انتصف النَّهَار غشي عَلَيْهِ فَذكر ذَلِك للنَّبِي ﷺ فَنزلت هَذِه الْآيَة {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث} إِلَى قَوْله {من الْفجْر} فَفَرِحُوا بهَا فَرحا كثيرا
Vekî', Abd b. Humeyd, Buhârî, Ebû Dâvûd, Tirmizî, en-Nâsih'inde en-Nehhâs, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'inde Beyhakî, Berâ b. Âzib'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir kimse oruçlu olup da iftar vakti geldiğinde, iftar etmeden önce uyursa o gece ve ertesi gün akşama kadar bir şey yemezdi. Kays b. Sırme el-Ensârî oruçluydu; o gün arazisinde çalışmıştı. İftar vakti gelince karısına gelip: "Yanında yiyecek var mı?" dedi. Kadın: "Hayır, fakat gideyim senin için arayayım" dedi. Bu sırada Kays'ın gözleri kapandı ve uyudu. Karısı gelip onu uyur vaziyette görünce: "Yazık oldu sana, uyudun mu?" dedi. Ertesi gün gün ortası olunca [Kays] bayıldı. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlatılınca: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث} ayetinden {من الْفجْر} kavline kadar olan kısım indi. Buna pek çok sevindiler.
وَأخرج البُخَارِيّ عَن الْبَراء قَالَ: لمَّا نزل صَوْم شهر رَمَضَان كَانُوا لَا يقربون النِّسَاء رَمَضَان كُله فَكَانَ رجال يخونون أنفسهم فَأنْزل الله {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم فَتَابَ عَلَيْكُم وَعَفا عَنْكُم}
Buhârî, Berâ'dan nakletti; dedi ki: Ramazan ayı orucu indiğinde, Ramazan boyunca kadınlara hiç yaklaşmazlardı. Ancak bazı kimseler nefislerine hıyanet ediyorlardı. Bunun üzerine Allah: {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم فَتَابَ عَلَيْكُم وَعَفا عَنْكُم} “Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı” ayetini indirdi.
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم بِسَنَد حسن عَن كَعْب بن مَالك قَالَ كَانَ النَّاس فِي رَمَضَان إِذا صَامَ الرجل فَنَامَ حرم عَلَيْهِ الطَّعَام وَالشرَاب وَالنِّسَاء حَتَّى يفْطر من الْغَد فَرجع عمر بن الْخطاب من عِنْد النَّبِي ﷺ ذَات لَيْلَة وَقد سمر عِنْده فَوجدَ امْرَأَته قد نَامَتْ فأيقظها وَأَرَادَهَا فَقَالَت: إِنِّي قد نمت
Ahmed, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim hasen bir senetle Kâ'b b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: İnsanlar Ramazan ayında oruç tuttuklarında, bir kimse uyursa ertesi gün iftar edinceye kadar ona yemek, içmek ve kadınlar haram olurdu. Bir gece Ömer b. el-Hattâb, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından gece sohbetinden sonra döndü ve karısını uyumuş buldu. Onu uyandırıp kendisiyle birlikte olmak istedi. Kadın: "Ben uyumuştum" dedi.
فَقَالَ: مَا نمت ثمَّ وَقع بهَا
[Ömer]: "Uyumadın" dedi, sonra da onunla birlikte oldu.
وصنع كَعْب بن مَالك مثل ذَلِك فغدا عمر بن الْخطاب إِلَى النَّبِي ﷺ فَأخْبرهُ فَأنْزل الله {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم}
Kâ'b b. Mâlik de aynısını yapmıştı. Sabah olunca Ömer b. el-Hattâb, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip durumu haber verdi. Bunun üzerine Allah: {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم} “Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: كَانَ الْمُسلمُونَ قبل أَن تنزل هَذِه الْآيَة إِذا صلوا الْعشَاء الْآخِرَة حرم عَلَيْهِم الطَّعَام وَالشرَاب وَالنِّسَاء حَتَّى يفطروا وَأَن عمر أصَاب أَهله بعد صَلَاة الْعشَاء وَأَن صرمة بن قيس غلبته عينه بعد صَلَاة الْمغرب فَنَامَ فَلم يشْبع من الطَّعَام وَلم يَسْتَيْقِظ حَتَّى صلى رَسُول الله ﷺ الْعشَاء فَقَامَ فَأكل وَشرب فَلَمَّا أصبح أَتَى رَسُول الله ﷺ فَأخْبرهُ بذلك فَأنْزل {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم} يَعْنِي بالرفث مجامعة النِّسَاء {كُنْتُم تختانون أَنفسكُم} يَعْنِي تجامعون النِّسَاء وتأكلون وتشربون بعد الْعشَاء {فَالْآن باشروهن} يَعْنِي جامعوهن {وابتغوا مَا كتب الله لكم} يَعْنِي الْوَلَد {وكلوا وَاشْرَبُوا} فَكَانَ ذَلِك عفوا من الله وَرَحْمَة
İbn Cerîr, Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Bu ayet inmeden önce Müslümanlar yatsı namazını kıldıklarında, iftar edinceye kadar yemek, içmek ve kadınlar onlara haram olurdu. Ömer, yatsı namazından sonra hanımıyla birlikte oldu. Sırme b. Kays'ın da akşam namazından sonra gözleri kapanıp uyumuş, yemekten doymamış ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yatsı namazını kılıncaya kadar uyanamamıştı. Kalkıp yedi ve içti. Sabah olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu haber verdi. Bunun üzerine [Allah]: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” ayetini indirdi; refes ile kadınlarla cinsel ilişkiyi kastetmektedir. {كُنْتُم تختانون أَنفسكُم} “Kendinize hıyanet ediyordunuz” yani yatsıdan sonra kadınlarla ilişkiye giriyor, yiyip içiyordunuz. {فَالْآن باشروهن} “Artık şimdi onlara yaklaşın” yani onlarla cinsel ilişkide bulunun. {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini arayın” yani çocuğu [isteyin]. {وكلوا وَاشْرَبُوا} “Yiyin ve için”. Bu, Allah'tan bir bağışlama ve rahmet oldu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَن الْمُسلمين كَانُوا فِي شهر رَمَضَان إِذا صلوا الْعشَاء حرم عَلَيْهِم النِّسَاء وَالطَّعَام إِلَى مثلهَا من الْقَابِلَة ثمَّ إِن نَاسا من الْمُسلمين أَصَابُوا الطَّعَام وَالنِّسَاء فِي رَمَضَان بعد الْعشَاء مِنْهُم عمر بن الْخطاب فشكوا ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله {أحل لكم لَيْلَة الصّيام} إِلَى قَوْله {فَالْآن باشروهن} يَعْنِي انكحوهن
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan nakletti ki: Müslümanlar Ramazan ayında yatsı namazını kıldıklarında, ertesi gün aynı vakte kadar kadınlar ve yemek onlara haram olurdu. Sonra Müslümanlardan aralarında Ömer b. el-Hattâb'ın da bulunduğu bir grup insan, Ramazan'da yatsıdan sonra yemeğe ve kadınlara yaklaştılar. Durumu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet edip bildirdiler. Bunun üzerine Allah: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام} ayetinden {فَالْآن باشروهن} “Artık şimdi onlara yaklaşın” -yani onlarla cinsel ilişkide bulunun- kavline kadar olan kısmı indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ النَّاس أول مَا أَسْلمُوا إِذا صَامَ أحدهم يَصُوم يَوْمه حَتَّى إِذا أَمْسَى طعم من الطَّعَام حَتَّى يُمْسِي من اللَّيْلَة الْقَابِلَة وَأَن عمر بن الْخطاب بَيْنَمَا هُوَ نَائِم إِذْ سوّلت لَهُ نَفسه فَأتى أَهله ثمَّ أَتَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أعْتَذر إِلَى الله وَإِلَيْك من نَفسِي هَذِه الْخَاطِئَة فَإِنَّهَا زينت لي فواقعت أَهلِي هَل تَجِد لي من رخصَة قَالَ: لم تكن حَقِيقا بذلك يَا عمر
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İnsanlar ilk Müslüman oldukları dönemde, birisi oruç tuttuğunda gününü oruçlu geçirir, akşam olunca yemek yer, [ardından] ertesi gecenin akşamına kadar [bir şey yemezdi]. Ömer b. el-Hattâb uyumaktayken nefsi kendisine [bu fiili] süslü gösterdi de hanımına yaklaştı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu hatalı nefsimden dolayı Allah'a ve sana özür beyan ederim; zira o bana [bunu] süslü gösterdi de hanımımla cinsel ilişkide bulundum. Benim için bir ruhsat bulur musun?" dedi. [Resûlullah]: "Ey Ömer! Sen bunu yapacak biri değildin" buyurdu.
فَلم بلغ بَيته أرسل إِلَيْهِ فَأَنْبَأَهُ بِعُذْرِهِ فِي آيَة من الْقُرْآن وَأمر الله رَسُوله أَن يَضَعهَا فِي الْمِائَة الْوُسْطَى من سُورَة الْبَقَرَة فَقَالَ {أحل لكم لَيْلَة الصّيام} إِلَى قَوْله {تختانون أَنفسكُم} يَعْنِي بذلك الَّذِي فعل عمر فَأنْزل الله عَفوه فَقَالَ {فَتَابَ عَلَيْكُم} إِلَى قَوْله {من الْخَيط الْأسود} فأحل لَهُم المجامعة وَالْأكل وَالشرب حَتَّى يتَبَيَّن لَهُم الصُّبْح
Evine vardığında [Resûlullah] ona [haberci] gönderdi ve Kur'an'dan bir ayetle mazeretini bildirdi. Allah, Resûlüne bu ayeti Bakara Suresi'nin ortasındaki yüz ayetlik kısma koymasını emretti. [Ayet şöyledir]: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام} kavlinden {تختانون أَنفسكُم} “Kendinize hıyanet ediyordunuz” kavline kadar. Bununla Ömer'in yaptığını kastetti. Ardından Allah affını indirip: {فَتَابَ عَلَيْكُم} kavlinden {من الْخَيط الْأسود} kavline kadar [buyurdu]. Böylece sabah vakti kendilerine belirginleşinceye kadar cinsel ilişkiyi, yiyip içmeyi onlara helal kıldı.
وَأخرج ابْن جرير عَن ثَابت أَن عمر بن الْخطاب وَاقع أَهله لَيْلَة فِي رَمَضَان فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ ذَلِك فَأنْزل الله {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم}
İbn Cerîr, Sâbit'ten nakletti ki Ömer b. el-Hattâb Ramazan'da bir gece hanımıyla birlikte oldu; bu durum ona çok ağır geldi. Bunun üzerine Allah: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” ayetini indirdi.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا كتب عَلَيْكُم الصّيام كَمَا كتب على الَّذين من قبلكُمْ} قَالَ: فَكَانَ النَّاس على عهد رَسُول الله ﷺ إِذا صلوا الْعَتَمَة حرم عَلَيْهِم الطَّعَام وَالشرَاب وَالنِّسَاء وصاموا إِلَى الْقَابِلَة فاختان رجل نَفسه فجامع امْرَأَته وَقد صلى الْعشَاء وَلم يفْطر فَأَرَادَ الله أَن يَجْعَل ذَلِك تيسيراً لمن بَقِي ورخصة وَمَنْفَعَة فَقَالَ {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون} الْآيَة
Ebû Dâvûd ve es-Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا كتب عَلَيْكُم الصّيام كَمَا كتب على الَّذين من قبلكُمْ} “Ey iman edenler! Oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devrinde insanlar yatsı namazını kıldıklarında, yemek, içmek ve kadınlar kendilerine haram olur ve ertesi akşama kadar oruç tutarlardı. Bir adam yatsıyı kıldığı ve iftar etmediği halde nefsine yenik düşüp hanımıyla cinsel ilişkide bulundu. Allah geride kalanlar için bunu bir kolaylık, ruhsat ve fayda kılmak diledi de: {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون} “Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi...” ayetini indirdi.
فَرخص لَهُم وَيسر
Böylece onlara ruhsat tanıdı ve kolaylık sağladı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج {وكلوا وَاشْرَبُوا} قَالَ: نزلت فِي أبي قيس بن صرمة من بني الْخَزْرَج
İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc'den nakletti; {وكلوا وَاشْرَبُوا} “Yiyin ve için” kavli hakkında: "Hazrec kabilesinden Ebû Kays b. Sırme hakkında indi" dedi.
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى قَالَ كَانُوا إِذا صَامُوا فَنَامَ أحدهم قبل أَن يطعم لم يَأْكُل شَيْئا إِلَى مثلهَا من الْغَد وَإِذا نَام قبل أَن يُجَامع لم يُجَامع إِلَى مثلهَا فَانْصَرف شيخ من الْأَنْصَار يُقَال لَهُ صرمة بن مَالك ذَات لَيْلَة إِلَى أَهله وَهُوَ صَائِم فَقَالَ: عشوني
Vekî' ve Abd b. Humeyd, Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan nakletti; dedi ki: Oruç tuttuklarında birisi yemek yemeden önce uyursa, ertesi günün aynı vaktine kadar hiçbir şey yiyemezdi; cinsel ilişkide bulunmadan önce uyursa ertesi günün aynı vaktine kadar cinsel ilişkide bulunamazdı. Ensâr'dan Sırme b. Mâlik adında yaşlı bir zat bir gece oruçlu olarak ailesinin yanına döndü ve: "Bana akşam yemeği verin" dedi.
فَقَالُوا: حَتَّى نجْعَل لَك طَعَاما سخناً تفطر عَلَيْهِ فَوضع الشَّيْخ رَأسه فغلبته عَيناهُ فَنَامَ فجاؤوا بِالطَّعَامِ وَقد نَام فَقَالُوا: كل
"Dur da senin için sıcak bir yemek hazırlayalım, onunla iftar edersin" dediler. Yaşlı zat başını koydu, gözleri kapanıp uyuyakaldı. Yemeği getirdiklerinde o uyumuştu. "Ye!" dediler.
فَقَالَ: قد كنت نمت فَترك الطَّعَام وَبَات ليلته يتقلب ظهرا لبطن فَلَمَّا أصبح أَتَى النَّبِي ﷺ فَذكر ذَلِك لَهُ فَقَامَ عمر بن الْخطاب فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أردْت أَهلِي البارحة على مَا يُرِيد الرجل أَهله فَقَالَت: إِنَّهَا قد نَامَتْ فظننتها تعتل فَوَاقَعْتهَا فأخبرتني أَنَّهَا كَانَت نَامَتْ فَأنْزل الله فِي صرمة بن مَالك {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود من الْفجْر} وَنزل فِي عمر بن الْخطاب {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم} إِلَى آخر الْآيَة
"Uyumuş bulundum" dedi, yemeği bıraktı ve geceyi kıvranarak geçirdi. Sabah olunca Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bu durumu anlattı. Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Dün gece bir erkeğin eşini arzuladığı gibi eşimi arzuladım. O ise uyumuş olduğunu söyledi; ben ise onun bahane ileri sürdüğünü sandım ve onunla birlikte oldum. Sonra bana gerçekten uyumuş olduğunu haber verdi" dedi. Bunun üzerine Allah, Sırme b. Mâlik hakkında: {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود من الْفجْر} “Fecrin beyaz ipliği siyah ipliğinden sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin, için” ayetini; Ömer b. el-Hattâb hakkında ise ayetin sonuna kadar: {أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث إِلَى نِسَائِكُم} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” ayetini indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم} قَالَ: كَانَ هَذَا قبل صَوْم رَمَضَان أمروا بصيام ثَلَاثَة أَيَّام من كل شهر من كل عشرَة أَيَّام يَوْمًا وَأمرُوا بِرَكْعَتَيْنِ غدْوَة وَرَكْعَتَيْنِ عَشِيَّة فَكَانَ هَذَا بَدْء الصَّلَاة وَالصَّوْم فَكَانُوا فِي صومهم هَذَا وَبعد مَا فرض الله رَمَضَان إِذا رقدوا لم يمسوا النِّسَاء وَالطَّعَام إِلَى مثلهَا من الْقَابِلَة وَكَانَ أنَاس من الْمُسلمين يصيبون من
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون أَنفسكُم} “Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi” kavli hakkında Katâde'den nakletti; dedi ki: Bu, Ramazan orucundan önceydi. Her aydan üç gün —her on günde bir gün— oruç tutmakla emrolunmuşlardı; ayrıca sabah iki rekât, akşam iki rekât namaz kılmakla emrolunmuşlardı. Namaz ve orucun başlangıcı böyleydi. Onlar bu oruçlarında ve Allah Ramazan'ı farz kıldıktan sonra da uyudukları vakit ertesi günün aynı vaktine kadar kadınlara ve yemeğe dokunmazlardı. Müslümanlardan birtakım insanlar ise...
النِّسَاء وَالطَّعَام بعد رقادهم وَكَانَت تِلْكَ خِيَانَة الْقَوْم أنفسهم فَأنْزل الله فِي ذَلِك الْقُرْآن {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون} الْآيَة
uyuduktan sonra kadınlara ve yiyeceğe yaklaşıyorlardı. İşte bu, o topluluğun nefislerine hıyanet etmesiydi. Allah bu hususta Kur'an'daki {علم الله أَنكُمْ كُنْتُم تختانون} “Allah, sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi...” ayetini indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ أَصْحَاب مُحَمَّد يَصُوم الصَّائِم فِي شهر رَمَضَان فَإِذا أَمْسَى أكل وَشرب وجامع النِّسَاء فَإِذا رقد حرم ذَلِك عَلَيْهِ حَتَّى مثلهَا من الْقَابِلَة وَكَانَ مِنْهُم رجال يَخْتَانُونَ أنفسهم فِي ذَلِك فَعَفَا الله عَنْهُم أحل لَهُم ذَلِك بعد الرقاد وَقَبله فِي اللَّيْل كُله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Muhammed'in ashabı Ramazan ayında oruç tutardı. Akşam olunca oruçlu kimse yer, içer ve kadınlarla birlikte olurdu; ancak uyuduğunda ertesi günün aynı vaktine kadar bu durum ona haram olurdu. Onlardan bazı kimseler bu konuda nefislerine hıyanet ettiler. Bunun üzerine Allah onları affetti ve bütün gece boyunca gerek uykudan sonra gerekse uykudan önce bunu onlara helal kıldı.
وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ قَالَ: كَانَ الْمُسلمُونَ فِي أول الإِسلام يَفْعَلُونَ كَمَا يفعل أهل الْكتاب إِذا نَام أحدهم لم يطعم حَتَّى يكون الْقَابِلَة فَنزلت {وكلوا وَاشْرَبُوا} إِلَى آخر الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbrâhim et-Teymî'den nakletti; dedi ki: Müslümanlar İslâm'ın ilk döneminde Ehl-i Kitap'ın yaptığı gibi yaparlardı; birisi uyuduğunda ertesi güne kadar bir şey yemezdi. Bunun üzerine ayetin sonuna kadar {وكلوا وَاشْرَبُوا} “Yiyin ve için...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن عَمْرو بن الْعَاصِ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: فصل مَا بَين صيامنا وَصِيَام أهل الْكتاب أَكلَة السحر
İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, Amr b. el-Âs'tan nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bizim orucumuz ile Ehl-i Kitap'ın orucu arasındaki fark, sahur yemeğidir."
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الرَّفَث الْجِمَاع
Vekî', İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim bir yoldan İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Refes (الرَّفَث), cinsel ilişkidir" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر قَالَ: الرَّفَث الْجِمَاع
İbnü'l-Münzir, İbn Ömer'den nakletti; o: "Refes (الرَّفَث), cinsel ilişkidir" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الدُّخُول والتغشي والإِفضاء والمباشرة والرفث واللمس والمس والمسيس: الْجِمَاع والرفث فِي الصّيام: الْجِمَاع والرفث فِي الْحَج: الإِغراء بِهِ
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve es-Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Duhûl (gerdeğe girme), tağaşşî (örtüp bürüme), ifdâ (baş başa kalma/birleşme), mübâşeret (temas etme), refes, lems (dokunma), mess ve misîs kelimelerinin hepsi cinsel ilişki demektir. Oruçtaki refes cinsel ilişkidir; hacdaki refes ise buna teşvik etmektir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {هن لِبَاس لكم وَأَنْتُم لِبَاس لَهُنَّ} قَالَ: هن سكن لكم وَأَنْتُم سكن لَهُنَّ
Firyâbî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, {هن لِبَاس لكم وَأَنْتُم لِبَاس لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer örtü, siz de onlar için birer örtüsünüz” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Onlar sizin için birer sükûnet kaynağı, siz de onlar için birer sükûnet kaynağısınız" dedi.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {هن لِبَاس لكم} قَالَ: هن سكن لكم تسكنون إلَيْهِنَّ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَار قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
et-Tastî, İbn Abbâs'tan nakletti ki Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Aziz ve Celil olan [Allah]'ın: {هن لِبَاس لكم} “Onlar sizin için birer örtüdür” kavlini haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Onlar sizin için birer sükûnet kaynağıdır; gece ve gündüz onlarda huzur bulursunuz" dedi. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi.
أما سَمِعت نَابِغَة بن ذبيان وَهُوَ يَقُول: إِذا مَا الضجيع ثنى عطفها تثنت عَلَيْهِ فَكَانَت لباسا وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن يحيى بن الْعَلَاء عَن ابْن أنعم أَن سعد بن مَسْعُود الْكِنْدِيّ قَالَ: أَتَى عُثْمَان بن مَظْعُون رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي لأَسْتَحي أَن ترى أَهلِي عورتي
"Nâbiğa b. Zübyân'ın şu sözünü işitmedin mi: 'Yatak arkadaşı kadının yan tarafını büktüğünde, o da ona sarılır ve [ona] bir örtü olurdu'." Abdürrezzâk el-Musannef'te Yahyâ b. el-Alâ'dan, o İbn En'am'dan nakletti ki Sa'd b. Mes'ûd el-Kindî şöyle dedi: Osman b. Maz'ûn Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Eşimin avret yerimi görmesinden gerçekten haya ediyorum" dedi.
قَالَ: لم وَقد جعلك الله لَهُم لباساً وجعلهم لَك قَالَ: أكره ذَلِك
[Resûlullah]: "Niçin? Allah seni onlar için bir örtü, onları da senin için bir örtü kılmışken!" buyurdu. [Osman]: "Bundan hoşlanmıyorum" dedi.
قَالَ: لإغنهم يرونه مني وَأرَاهُ مِنْهُم
[Resûlullah]: "Zira onlar benden bunu görürler, ben de onlardan görürüm" buyurdu.
قَالَ: أَنْت يَا رَسُول الله
[Osman]: "Sen mi ey Allah'ın Resûlü?" dedi.
قَالَ: أَنا
[Resûlullah]: "Evet ben" buyurdu.
قَالَ: أَنْت فَمن بعْدك إِذا فَلَمَّا أدبر عُثْمَان قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن ابْن مَظْعُون لحيي ستير
[Osman]: "Sen [böyle yaptıktan] sonra, senden sonrakiler kim olur ki!" dedi. Osman arkasını dönüp gidince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şüphesiz İbn Maz'ûn çok hayâlı ve çok örtünen biridir" buyurdu.
وَأخرجه ابْن سعد عَن سعد بن مَسْعُود وَعمارَة بن غراب الْيحصبِي
Bunu İbn Sa'd, Sa'd b. Mes'ûd ve Umâre b. Gurâb el-Yahsubî'den nakletti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {تختانون} فال: تقعون عَلَيْهِنَّ خِيَانَة
İbn Ebî Hâtim, {تختانون} “Hıyanet ediyordunuz” kavli hakkında es-Süddî'den nakletti; o: "Onlarla gizlice ilişkiye giriyordunuz" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَالْآن باشروهن} قَالَ: انكحوهن
İbn Cerîr, {فَالْآن باشروهن} “Artık şimdi onlara yaklaşın” kavli hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Onlarla cinsel ilişkide bulunun" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر ابْن وَأبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْمُبَاشرَة الْجِمَاع وَلَكِن الله كريم يستكني
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Mübâşeret (المُبَاشرَة), cinsel ilişkidir; ancak Allah kerîmdir, kinaye yoluyla ifade eder."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: الْمُبَاشرَة فِي كل كتاب الله الْجِمَاع
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den nakletti; o: "Allah'ın Kitabı'nın tamamındaki mübâşeret (الْمُبَاشرَة), cinsel ilişkidir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وابتغوا مَا كتب الله لكم} قَالَ: الْوَلَد
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini isteyin” kavli hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o: "[Bu], çocuktur" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد وَقَتَادَة وَالضَّحَّاك
Abd b. Humeyd; Mücâhid, Katâde ve ed-Dahhâk'tan
مثله
bunun bir benzerini [nakletti].
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وابتغوا مَا كتب الله لكم} قَالَ: لَيْلَة الْقدر
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini isteyin” kavli hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o: "[Bu], Kadir gecesidir" dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه عَن أنس فِي قَوْله {وابتغوا مَا كتب الله لكم} قَالَ: لَيْلَة الْقدر
Buhârî Tarih'inde, {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini isteyin” kavli hakkında Enes'ten nakletti; o: "[Bu], Kadir gecesidir" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وابتغوا مَا كتب الله لكم} قَالَ: وابتغوا الرُّخْصَة الَّتِي كتب الله لكم
Abdürrezzâk, {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini isteyin” kavli hakkında Katâde'den nakletti; o: "Allah'ın sizin için yazdığı ruhsatı arayın [demektir]" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: قلت لِابْنِ عَبَّاس كَيفَ تقْرَأ هَذِه الْآيَة {وابتغوا مَا كتب الله لكم} قَالَ: أَو وَاتبعُوا قَالَ: أَيَّتهمَا شِئْت عَلَيْك بِالْقِرَاءَةِ الأولى
Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'a: "Bu ayeti nasıl okuyorsun: {وابتغوا مَا كتب الله لكم} “ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini isteyin” şeklinde mi, yoksa 've't-tebiû' (وَاتبعُوا) şeklinde mi?" diye sordum. O: "Hangisini istersen [öyle oku], ancak ilk kıraate sarıl" dedi.
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن عَائِشَة قَالَت قد كَانَ رَسُول الله ﷺ يُدْرِكهُ الْفجْر فِي رَمَضَان وَهُوَ جنب من أَهله ثمَّ يغْتَسل ويصوم
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve Nesâî, Âişe'den nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ramazanda eşinden dolayı cünüp olarak sabaha erişir, sonra gusleder ve orucunu tutardı."
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî,
أم سَلمَة أَنَّهَا سُئِلت عَن الرجل يصبح جنبا أيصوم فَقَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ يصبح جنبا من جماع غير احْتِلَام فِي رَمَضَان ثمَّ يَصُوم
Ümmü Seleme'den nakletti ki; kendisine sabahleyin cünüp kalkan adamın oruç tutup tutamayacağı sorulunca şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ramazanda ihtilamdan ötürü değil cinsel ilişkiden dolayı sabahleyin cünüp olur, sonra da orucunu tutardı."
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن عَائِشَة أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أصبح جنبا وَأَنا أُرِيد الصّيام فَقَالَ النَّبِي ﷺ: وَأَنا أصبح جنبا وَأُرِيد الصّيام فأغتسل وَأَصُوم ذَلِك الْيَوْم فَقَالَ الرجل: إِنَّك لست مثلنَا قد غفر الله لَك مَا تقدم من ذَنْبك وَمَا تَأَخّر فَغَضب وَقَالَ: وَالله إِنِّي لأرجو أَن أكون أخشاكم لله وَأعْلمكُمْ بِمَا أتقي
Mâlik, Şâfiî, Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî, Âişe'den nakletti ki bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben oruç tutmak istediğim halde cünüp olarak sabaha ulaşıyorum" dedi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ben de oruç tutmak istediğim halde cünüp olarak sabaha ulaşıyorum; sonra gusledip o gün oruç tutuyorum" buyurdu. Adam: "Sen bizim gibi değilsin; Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlamıştır" deyince [Resûlullah] öfkelendi ve şöyle buyurdu: "Vallahi ben, Allah'tan en çok korkanınız ve sakınacağım şeyleri en iyi bileniniz olmayı umuyorum."
وَأخرج أَبُو بكر بن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الْوَقْف والابتداء والطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} قَالَ: بَيَاض النَّهَار من سَواد اللَّيْل وَهُوَ الصُّبْح إِذا [] قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول أُميَّة: الْخَيط الْأَبْيَض ضوء الصُّبْح منغلق وَالْخَيْط الْأسود لون اللَّيْل مكموم وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن سهل بن سعد قَالَ: أنزلت {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} وَلم ينزل من الْفجْر فَكَانَ رجال إِذا أَرَادوا الصَّوْم ربط أحدهم فِي رجلَيْهِ الْخَيط الْأَبْيَض وَالْخَيْط الْأسود فَلَا يزَال يَأْكُل وَيشْرب حَتَّى يتَبَيَّن لَهُ رُؤْيَتهمَا فَأنْزل الله بعد {من الْفجْر} فَعَلمُوا إِنَّمَا يَعْنِي اللَّيْل وَالنَّهَار
Ebû Bekr b. el-Enbârî Kitâbü'l-Vakf ve'l-İbtidâ'da ve et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan nakletti ki Nâfi' b. el-Ezrak ona: {حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} “Beyaz iplik siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar” kavlini sordu. [İbn Abbâs]: "Gündüzün aydınlığının gecenin karanlığından [ayrılmasıdır], bu da sabah [...] olduğunda [gerçekleşir]" dedi. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet. Ümeyye'nin şu sözünü işitmedin mi: 'Beyaz iplik doğan sabah ışığıdır, siyah iplik ise gecenin örtülen rengidir'." Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, Sehl b. Sa'd'dan nakletti; dedi ki: {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} “Yiyin için, beyaz iplik siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar” [ayeti] indi; fakat 'mine'l-fecr' (fecirden) kısmı inmemişti. Bazı kimseler oruç tutmak istediklerinde ayaklarına beyaz bir iplikle siyah bir iplik bağlar, ikisini birbirinden ayırt edebilinceye kadar yiyip içmeye devam ederlerdi. Bunun üzerine Allah daha sonra {من الْفجْر} “fecirden” kısmını indirdi; böylece bununla ancak gece ile gündüzün kastedildiğini anladılar.
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن عدي بن حَاتِم قَالَ لما أنزلت هَذِه الْآيَة {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} عَمَدت إِلَى عِقَالَيْنِ أَحدهمَا أسود وَالْآخر أَبيض فَجَعَلتهمَا تَحت وِسَادَتِي فَجعلت أنظر إِلَيْهِمَا فَلَا يتَبَيَّن لي الْأَبْيَض من الْأسود فَلَمَّا أَصبَحت غَدَوْت على رَسُول الله ﷺ فَأَخْبَرته بِالَّذِي صنعت فَقَالَ: إِن وِسَادك إِذا لَعَرِيض إِنَّمَا ذَاك بَيَاض النَّهَار من سَواد اللَّيْل
Süfyân b. Uyeyne, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, Adiy b. Hâtim'den nakletti; dedi ki: {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} “Beyaz iplik siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin için” ayeti indiğinde biri siyah, diğeri beyaz iki bağ aldım ve onları yastığımın altına koydum. Onlara bakmaya başladım ama beyazı siyahtan ayırt edemedim. Sabah olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gittim ve yaptığımı ona haber verdim. [Resûlullah]: "Öyleyse senin yastığın pek genişmiş! O ancak gündüzün aydınlığının gecenin karanlığından [ayrılmasıdır]" buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عدي بن حَاتِم قَالَ أتيت رَسُول الله ﷺ فعلمني الإِسلام ونعت لي الصَّلَوَات الْخمس كَيفَ أُصَلِّي كل صَلَاة لوَقْتهَا ثمَّ قَالَ: إِذا جَاءَ رَمَضَان فَكل واشرب حَتَّى يتَبَيَّن لَك الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Adiy b. Hâtim'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim, bana İslam'ı öğretti ve her namazı vaktinde nasıl kılacağımı bana tarif etti. Sonra şöyle buyurdu: "Ramazan geldiğinde ye, iç; ta ki beyaz iplik siyah
الْأسود من الْفجْر ثمَّ أتم الصّيام إِلَى اللَّيْل وَلم أدر مَا هُوَ ففتلت خيطين من أَبيض وأسود فَنَظَرت فيهمَا عِنْد الْفجْر فرأيتهما سَوَاء فَأتيت رَسُول الله ﷺ فَقلت: يَا رَسُول الله كل شَيْء أوصيتني قد حفظت غير الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود قَالَ: وَمَا مَنعك يَا ابْن حَاتِم وَتَبَسم كَأَنَّهُ قد علم مَا فعلت
iplikten -fecirden- sana ayırt edilinceye kadar. Sonra orucu geceye kadar tamamla." Bunun ne olduğunu bilemedim. Biri beyaz, diğeri siyah iki iplik büktüm; fecir vaktinde ikisine baktım, onları farksız gördüm. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana tavsiye ettiğin her şeyi belledim, beyaz ipliğin siyah iplikten [ayırt edilmesi] müstesna" dedim. [Resûlullah] ne yaptığımı anlamış gibi tebessüm ederek: "Seni [bunu yapmaktan] alıkoyan ne oldu ey İbn Hâtim?" buyurdu.
قلت: فتلت خيطين من أَبيض وأسود فَنَظَرت فيهمَا من اللَّيْل فوجدتهما سَوَاء فَضَحِك رَسُول الله ﷺ حَتَّى رُؤِيَ نَوَاجِذه ثمَّ قَالَ: ألم أقل لَك من الْفجْر إِنَّمَا هُوَ ضوء النَّهَار من ظلمَة اللَّيْل
"Biri beyaz, diğeri siyah iki iplik büktüm ve geceleyin onlara baktım, ikisini farksız buldum" dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem azı dişleri görününceye kadar güldü, sonra: "Ben sana 'fecirden' demedim mi? O ancak gündüzün aydınlığının gecenin karanlığından [ayrılmasıdır]" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير عَن عدي بن حَاتِم قَالَ قلت يَا رَسُول الله مَا الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود أَهما الْخيطَان فَقَالَ: إِنَّك لَعَرِيض الْقَفَا إِن أَبْصرت الْخَيْطَيْنِ ثمَّ قَالَ: لَا بل هُوَ سَواد اللَّيْل وَبَيَاض النَّهَار
Abd b. Humeyd, Buhârî ve İbn Cerîr, Adiy b. Hâtim'den nakletti; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Beyaz ipliğin siyah iplikten [ayrılması] nedir? O ikisi [gerçek] iki iplik midir?" dedim. [Resûlullah]: "Şayet o iki ipliğe baktıysan ensen pek genişmiş!" buyurdu. Sonra da: "Hayır, bilakis o, gecenin karanlığı ile gündüzün aydınlığıdır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر الْجَعْدِي أَنه سَأَلَ عَن هَذِه الآيه {حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} يَعْنِي اللَّيْل وَالنَّهَار
İbn Ebî Şeybe, Câbir el-Ca'dî'den nakletti; o, {حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض من الْخَيط الْأسود} “Beyaz iplik siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar” ayetini sordu; [Câbir]: "Gece ve gündüz kastedilmektedir" dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن عَليّ بن أبي طَالب أَنه قَالَ لِابْنِ عَبَّاس: مَتى أدع السّحُور فَقَالَ رجل: إِذا شَككت فَقَالَ ابْن عَبَّاس: كل مَا شَككت حِين يتَبَيَّن لَك
Firyâbî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti ki o, İbn Abbâs'a: "Sahuru ne zaman bırakayım?" dedi. Bir adam: "Şüpheye düştüğün zaman" deyince İbn Abbâs: "Sana [fecir] apaçık belli oluncaya kadar şüphe ettiğin sürece ye" dedi.
وَأخرج وَكِيع عَن أبي الضُّحَى قَالَ: كَانُوا يرَوْنَ أَن الْفجْر المستفيض فِي السَّمَاء
Vekî', Ebü'd-Duhâ'dan nakletti; dedi ki: "Onlar fecrin göğe yayılan [aydınlık] olduğu görüşündeydiler."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: هما فجران فَأَما الَّذِي يسطع فِي السَّمَاء فَلَيْسَ يحل وَلَا يحرم شَيْئا وَلَكِن الْفجْر الَّذِي يستبين على رُؤُوس الْجبَال هُوَ الَّذِي يحرم الشَّرَاب
Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "İki fecir vardır: Göğe doğru yükselen [fecir] hiçbir şeyi ne helal ne de haram kılar. Ancak dağların tepelerinde beliren fecir ise içmeyi haram kılan [fecirdir]."
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير عَن سَمُرَة بن جُنْدُب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لايمنعكم من سحوركم أَذَان بِلَال وَلَا الْفجْر المستطيل وَلَكِن الْفجْر المستظهر فِي الْأُفق
Vekî', İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Cerîr, Semure b. Cündüb'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bilâl'in ezanı ve dikine yükselen fecir sizi sahurunuzdan alıkoymasın; fakat ufukta beliren fecir [sahuru yasaklar]."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن عَائِشَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا يمنعكم أَذَان بِلَال من سحوركم فَإِنَّهُ يُنَادي بلَيْل فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تسمعوا أَذَان ابْن أم مَكْتُوم فَإِنَّهُ لَا يُؤذن حَتَّى يطلع الْفجْر
Buhârî ve Müslim, Âişe'den nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bilâl'in ezanı sizi sahurunuzdan alıkoymasın; zira o geceleyin seslenir. İbn Ümmi Mektûm'un ezanını işitinceye kadar yiyin ve için; çünkü o, fecir doğmadıkça ezan okumaz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن طلق بن عَليّ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: كلوا وَاشْرَبُوا وَلَا يمنعكم الساطع المصعد وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يعْتَرض لكم الْأَحْمَر
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd ve hasen bularak Tirmizî, Talk b. Ali'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yiyin ve için; yukarı doğru yükselen parıltı size engel olmasın. Kırmızılık ufukta enlemesine yayılıncaya kadar yiyin ve için."
وَأخرج أَحْمد: لَيْسَ الْفجْر المستطيل فِي الْأُفق وَلكنه الْمُعْتَرض الْأَحْمَر
Ahmed nakletti: "[Fecir], ufukta dikine yükselen değil, enlemesine yayılan kırmızılıktır."
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن عبد الرَّحْمَن عَن ثَوْبَان أَنه بلغه أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْفجْر فجران فَأَما الَّذِي كَأَنَّهُ ذَنْب السرحان فَإِنَّهُ لَا يحل شَيْئا وَلَا يحرمه وَأما المستطيل الَّذِي يَأْخُذ الْأُفق فانه يحل الصَّلَاة وَيحرم الطَّعَام وَأخرجه الْحَاكِم من طَرِيقه عَن جَابر مَوْصُولا
Vekî', İbn Ebî Şeybe, Dârekutnî ve Beyhakî, Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o da Sevbân'dan nakletti ki ona Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu ulaştı: "Fecir ikidir: Kurt kuyruğu gibi olan [fecir] hiçbir şeyi helal veya haram kılmaz. Ufku kaplayan enlemesine fecir ise namazı helal, yemeyi haram kılar." Hâkim de bunu onun tarikiyle Câbir'den mevsûl olarak nakletti.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْفجْر فجران فجر يحرم فِيهِ الطَّعَام وَالشرَاب وَيحل فِيهِ الصَّلَاة وفجر يحل فِيهِ الطَّعَام وَيحرم فِيهِ الصَّلَاة
Dârekutnî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Fecir ikidir: Kendisinde yeme ve içmenin haram olduğu, namazın helal olduğu fecir; kendisinde yemenin helal olduğu, namazın [kılınmasının] haram olduğu fecir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من أَرَادَ أَن يَصُوم فليتسحر وَلَو بِشَيْء
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Nesâî, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruç tutmak isteyen kimse bir şeyle de olsa sahur yapsın."
وَأخرج {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل}
[Şu ayeti] nakletti: {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} “Sonra orucu geceye kadar tamamlayın”.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا أقبل اللَّيْل من هَهُنَا وَأدبر النَّهَار من هَهُنَا وغربت الشَّمْس فقد أفطر الصَّائِم
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Gece şuradan yönelip gündüz buradan çekildiğinde ve güneş battığında oruçlu kimse iftar etmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den nakletti;
فِيمَن أفطر ثمَّ طلعت الشَّمْس قَالَ: يقْضِي لِأَن الله يَقُول {أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل}
iftar edip ardından güneş doğan kimse hakkında şöyle dedi: "[O orucu] kaza eder; zira Allah: {أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} “Orucu geceye kadar tamamlayın” buyurmaktadır."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي أُمَامَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: بَينا أَنا نَائِم إِذْ أَتَانِي رجلَانِ فأخذا بضبعي فأتياني جبلا وعراً فَقَالَا لي: اصْعَدْ
Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Ben uyurken yanıma iki adam gelip kollarımdan tuttular ve beni sarp bir dağa getirdiler. Bana: 'Tırman!' dediler."
فَقلت: إِنِّي لَا أُطِيقهُ
"Ben: 'Buna gücüm yetmez' dedim."
فَقَالَا: إِنَّا سنسهله لَك فَصَعدت حَتَّى إِذا كنت فِي سَوَاء الْجَبَل إِذا أَنا بِأَصْوَات شَدِيدَة فَقلت: مَا هَذِه الْأَصْوَات قَالُوا: هَذَا عواء أهل النَّار ثمَّ انْطَلقَا بِي فَإِذا أَنا بِقوم معلقين بعراقيبهم مشققة أشداقهم تسيل أشداقهم دَمًا
"Bunun üzerine: 'Onu senin için kolaylaştıracağız' dediler. Ben de tırmandım; nihayet dağın tepesine vardığımda aniden şiddetli sesler işittim. 'Bu sesler nedir?' dedim. 'Bu, cehennem ehlinin feryadıdır' dediler. Sonra beni götürdüler; bir de baktım ki avurtları yarılmış, avurtlarından kanlar akan, topuklarından asılmış bir topluluk!"
قلت: من هَؤُلَاءِ قَالَ: هَؤُلَاءِ الَّذين يفطرون قبل تَحِلَّة صومهم
"Bunlar kimdir?' dedim. 'Bunlar, oruçlarının vakti dolmadan önce iftar eden kimselerdir' dedi."
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ليلى امْرَأَة بشير بن الخصاصية قَالَت أردْت أَن أَصوم يَوْمَيْنِ مُوَاصلَة فَمَنَعَنِي بشير وَقَالَ: أَن رَسُول
Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, Beşîr b. el-Hasâsiyye'nin eşi Leylâ'dan nakletti; dedi ki: "İki gün peş peşe oruç tutmak (visal orucu) istedim; fakat Beşîr beni engelledi ve dedi ki: 'Resûlullah
الله ﷺ نهى عَنهُ وَقَالَ: إِنَّمَا يفعل ذَلِك النَّصَارَى وَلَكِن صُومُوا كَمَا أَمركُم الله وَأَتمُّوا الصّيام إِلَى اللَّيْل فَإِذا كَانَ اللَّيْل فافطروا
sallallâhu aleyhi ve sellem bunu yasakladı ve şöyle buyurdu: Bunu ancak Hristiyanlar yapar. Lakin siz Allah'ın size emrettiği gibi oruç tutun ve orucu geceye kadar tamamlayın. Gece olunca da iftar edin'."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن عَسَاكِر عَن أبي ذَر أَن رَسُول الله ﷺ وَاصل يَوْمَيْنِ وَلَيْلَة فَأَتَاهُ جِبْرِيل فَقَالَ: إِن الله قد قبل وصالك وَلَا يحل لأحد بعْدك وَذَلِكَ بِأَن الله قَالَ: وَأَتمُّوا الصّيام إِلَى اللَّيْل
Taberânî el-Evsat'ta ve İbn Asâkir, Ebû Zer'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki gün ve bir gece visal orucu tuttu. Bunun üzerine Cebrâil ona gelip şöyle dedi: "Şüphesiz Allah senin visalini kabul etti; ancak senden sonra hiç kimseye helal değildir. Bu da Allah'ın: 'Orucu geceye kadar tamamlayın' buyurmasından ötürüdür."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَت عَائِشَة {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} يَعْنِي أَنَّهَا كرهت الْوِصَال
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Katâde'den nakletti; dedi ki: Âişe {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} “Sonra orucu geceye kadar tamamlayın” [ayetini okudu]; yani visal orucunu mekruh görürdü.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أبي الْعَالِيَة
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Ebu'l-Âliye'den nakletti;
أَنه ذكر عِنْده الْوِصَال فَقَالَ: فرض الله الصَّوْم بِالنَّهَارِ فَقَالَ {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} فَإِذا جَاءَ اللَّيْل فَأَنت مفطر فَإِن شِئْت فَكل وَإِن شِئْت فَلَا
onun yanında visal orucu anıldı da şöyle dedi: "Allah orucu gündüzün farz kıldı ve: {ثمَّ أَتموا الصّيام إِلَى اللَّيْل} “Sonra orucu geceye kadar tamamlayın” buyurdu. Gece geldiğinde artık sen oruçsuzsun; dilersen ye, dilersen yeme."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يزَال الدّين ظَاهرا مَا عجل النَّاس الْفطر إِن الْيَهُود وَالنَّصَارَى يؤخرون
İbn Ebî Şeybe, Nesâî, -sahih olduğunu belirterek- Hâkim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlar iftarı acele yaptıkları sürece bu din üstün kalmaya devam edecektir. Çünkü Yahudiler ve Hristiyanlar [iftarı] geciktirirler."
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ عَن سهل بن سعد أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يزَال النَّاس بِخَير مَا عجلوا الْفطر
Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve Tirmizî, Sehl b. Sa'd'dan nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlar iftarı acele yaptıkları sürece hayır üzere kalmaya devam ederler."
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد عَن ابْن عمر أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن الْوِصَال قَالُوا: إِنَّك تواصل قَالَ: لست مثلكُمْ إِنِّي أطْعم وأسقى
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve Ebû Dâvûd, İbn Ömer'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem visal orucunu yasakladı. Onlar: "Sen visal yapıyorsun!" dediler. [Resûlullah]: "Ben sizin gibi değilim; ben yedirilir ve içirilirim" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَا تواصلوا
İbn Ebî Şeybe ve Buhârî, Enes'ten, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [Resûlullah]: "Visal orucu tutmayın" buyurdu.
قَالُوا: إِنَّك تواصل قَالَ: إِنِّي لست كَأحد مِنْكُم إِنِّي أَبيت أطْعم وأسقى
"Sen visal yapıyorsun!" dediler. [Resûlullah]: "Ben sizden biri gibi değilim; ben gecelerken yedirilir ve içirilirim" buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد عَن أبي سعيد أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول: لَا تواصلوا فَأَيكُمْ أَرَادَ أَن يواصل حَتَّى السحر
Buhârî ve Ebû Dâvûd, Ebû Saîd'den nakletti; o Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: "Visal yapmayın; hanginiz visal yapmak isterse sahura kadar yapsın."
قَالُوا: فَإنَّك تواصل يَا رَسُول الله قَالَ: إِنِّي لست كهيئتكم إِنِّي أَبيت لي مطعم يطعمني وسَاق يسقيني
"Fakat sen visal yapıyorsun ey Allah'ın Resûlü!" dediler. [Resûlullah]: "Ben sizin durumunuzda değilim; benim gecelerken beni doyuran bir doyurucum ve beni sulayan bir sulayıcım vardır" buyurdu.