Binûn

Bakara Suresi — 51. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن عَائِشَة قَالَت نهى رَسُول الله ﷺ عَن الْوِصَال رَحْمَة لَهُم فَقَالُوا: إِنَّك تواصل قَالَ: إِنِّي لست كهيئتكم إِنِّي يطعمني رَبِّي ويسقيني

Buhârî, Müslim ve Nesâî, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara acıdığı için visal orucunu yasakladı. Onlar: "Sen visal yapıyorsun!" dediler. [Resûlullah]: "Ben sizin durumunuzda değilim; beni Rabbim doyurur ve içirir" buyurdu.

وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ نهى النَّبِي ﷺ عَن الْوِصَال فِي الصَّوْم فَقَالَ لَهُ رجل من الْمُسلمين: إِنَّك تواصل يَا رَسُول الله قَالَ: وَأَيكُمْ مثلي

Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Nesâî, Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem oruçta visal yapmayı yasakladı. Müslümanlardan bir adam ona: "Sen visal yapıyorsun ey Allah'ın Resûlü!" dedi. [Resûlullah]: "Hanginiz benim gibidir?

إِنِّي أَبيت يطعمني رَبِّي ويسقيني

Ben gecelerken Rabbim beni doyurur ve içirir" buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَيْسَ الصّيام من الْأكل وَالشرب إِنَّمَا الصّيام من اللَّغْو والرفث فَإِن سابك أحد أَو جهل عَلَيْك فَقل: إِنِّي صَائِم إِنِّي صَائِم

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruç sadece yemekten ve içmekten [kesilmek] değildir; oruç ancak boş sözden ve çirkin laftan [kesilmektir]. Şayet biri sana söver veya sana karşı cahillik ederse: 'Ben oruçluyum, ben oruçluyum' de."

وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من لم يدع

Buhârî, Nesâî ve Beyhakî, Ebû Hüreyre'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Kim terk etmezse..."

وَفِي لفظ: إِذا لم يدع الصَّائِم قَول الزُّور وَالْعَمَل بِهِ وَالْجهل فَلَيْسَ لله حَاجَة فِي أَن يدع طَعَامه وَشَرَابه

Bir lafızda da: "Oruçlu kişi yalan sözü, onunla amel etmeyi ve cahilliği terk etmezse, onun yemesini ve içmesini terk etmesine Allah'ın ihtiyacı yoktur."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: رب قَائِم حَظه من الْقيام السهر وَرب صَائِم حَظه من الصّيام الْجُوع والعطش

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî, Ebû Hüreyre'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Nice gece namazı kılan vardır ki kıldığı namazdan nasibi uykusuzluktur. Nice oruç tutan da vardır ki tuttuğu oruçtan nasibi açlık ve susuzluktur."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: الْغَيْبَة تخرق الصَّوْم وَالِاسْتِغْفَار يرقعه فَمن اسْتَطَاعَ مِنْكُم أَن يَجِيء غَدا بصومه مرقعاً فَلْيفْعَل

Beyhakî, Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: "Gıybet orucu deler, istiğfar ise onu yamar. Artık sizden kim yarın [kıyamet günü] orucunu yamalı olarak getirmeye güç yetirebilirse bunu yapsın."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: إِذا صمت فليصم سَمعك وبصرك وَلِسَانك عَن الْكَذِب والمحارم ودع أَذَى الْخَادِم وَليكن عَلَيْك وقار وسكينة يَوْم صيامك وَلَا تجْعَل فطرك وصومك سَوَاء

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî, Câbir b. Abdullah'tan nakletti; dedi ki: "Oruç tuttuğun zaman kulağın, gözün ve dilin yalandan ve haramlardan oruç tutsun; hizmetçiye eziyet etmeyi bırak. Oruç gününde üzerinde bir vakar ve sükûnet olsun. Oruçsuz günün ile oruçlu gününü bir kılma."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن طلق بن قيس قَالَ: قَالَ أَبُو ذَر: إِذا صمت فتحفظ مَا اسْتَطَعْت فَكَانَ طلق إِذا كَانَ يَوْم صَوْمه دخل فَلم يخرج إِلَّا للصَّلَاة

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî, Talk b. Kays'tan nakletti; dedi ki: Ebû Zer şöyle dedi: "Oruç tuttuğun zaman gücün yettiğince kendini koru." Talk, oruçlu olduğu gün [evine] girer, namaz haricinde dışarı çıkmazdı.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: خصلتان من حفظهما يسلم لَهُ صَوْمه الْغَيْبَة وَالْكذب

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî, Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "İki haslet vardır ki kim onları korursa orucu kendisi için selamette olur: Gıybet ve yalan."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: الصَّائِم فِي عبَادَة مَا لم يغتب

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî, Ebu'l-Âliye'den nakletti; dedi ki: "Oruçlu kişi gıybet etmediği sürece ibadettedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا صَامَ من ظلّ يَأْكُل لُحُوم النَّاس

İbn Ebî Şeybe, Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanların etlerini yemeye (gıybet etmeye) devam eden kimse oruç tutmuş sayılmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانُوا يَقُولُونَ: الْكَذِب يفْطر الصَّائِم

İbn Ebî Şeybe, İbrâhim'den nakletti; dedi ki: "[Eskiler] şöyle derlerdi: Yalan, oruçlunun orucunu bozar."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي بكرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لايقولن أحدكُم: إِنِّي قُمْت رَمَضَان كُله وصمته

Beyhakî, Ebû Bekre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sizden biri sakın: 'Ben Ramazan'ın tamamında gece namazı kıldım ve tamamını oruç tuttum' demesin."

فَلَا أَدْرِي أكره التَّزْكِيَة أَو قَالَ: لابد من نومَة أَو رقدة

[Râvi dedi ki:] Bilemiyorum, nefsi temize çıkarmayı mı mekruh gördü, yoksa: "Mutlaka bir uyuklama veya uyku olur" mu dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون} قَالَ: الْمُبَاشرَة الْمُلَامسَة والمس الْجِمَاع وَلَكِن الله يكني مَا شَاءَ بِمَا يَشَاء

Beyhakî es-Sünen'inde, İbn Abbâs'tan {وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون} “ve siz itikafta iken onlarla mübaşerette bulunmayın” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: "Mübaşeret dokunmaktır; temas ise cinsel ilişkidir. Ancak Allah dilediği şeyi dilediği ifadeyle kinaye yapar."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تباشروهن} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَلَا تباشروهن} “onlarla mübaşerette bulunmayın” ayeti hakkında nakletti;

قَالَ: هَذَا فِي الرجل يعْتَكف فِي الْمَسْجِد فِي رَمَضَان أَو غير رَمَضَان فَحرم الله عَلَيْهِ أَن ينْكح النِّسَاء لَيْلًا أَو نَهَارا حَتَّى يقْضِي اعْتِكَافه

Dedi ki: "Bu, Ramazan'da veya Ramazan dışında mescitte itikafa giren adam hakkındadır. Allah ona itikafını tamamlayıncaya kadar gece veya gündüz kadınlarla cinsel ilişkide bulunmayı haram kılmıştır."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك قَالَ: كَانُوا يُجَامِعُونَ وهم معتكفون حَتَّى نزلت {وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد}

Vekî', İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Dahhâk'tan nakletti; dedi ki: {وَلَا تباشروهن وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد} “Siz mescitlerde itikafta iken onlarla mübaşerette bulunmayın” [ayeti] ininceye kadar [müslümanlar] itikafta iken cinsel ilişkide bulunuyorlardı.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَ الرجل إِذا اعْتكف فَخرج من الْمَسْجِد جَامع إِن شَاءَ فَنزلت

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den nakletti; dedi ki: Kişi itikafa girdiğinde mescitten çıktığı vakit dilerse cinsel ilişkide bulunurdu; bunun üzerine [ayet] indi.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع قَالَ: كَانَ نَاس يصيبون نِسَاءَهُمْ وهم عاكفون فنهاهم الله عَن ذَلِك

İbn Cerîr, Rebî'den nakletti; dedi ki: Bazı insanlar itikafta iken eşleriyle ilişkide bulunurlardı; Allah onları bundan nehyetti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانُوا إِذا اعتكفوا فَخرج الرجل إِلَى الْغَائِط جَامع امْرَأَته ثمَّ اغْتسل ثمَّ رَجَعَ إِلَى اعْتِكَافه فنهوا عَن ذَلِك

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: [Müslümanlar] itikafa girdiklerinde kişi tuvalet ihtiyacı için çıktığı vakit eşiyle cinsel ilişkide bulunur, sonra gusleder, sonra da itikafına dönerdi. Bundan menedildiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: نهى عَن جماع النِّسَاء فِي الْمَسَاجِد كَمَا كَانَت الْأَنْصَار تصنع

İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den bu ayet hakkında nakletti; dedi ki: "Ensar'ın yaptığı gibi mescitlerde kadınlarla cinsel ilişkide bulunmaktan nehyedildi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا جَامع الْمُعْتَكف بَطل اعْتِكَافه ويستأنف

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kişi cinsel ilişkide bulunursa itikafı batıl olur ve [itikafe] yeniden başlar."

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم فِي معتكف وَقع بأَهْله قَالَ: يسْتَقْبل اعْتِكَافه ويستغفر الله وَيَتُوب إِلَيْهِ ويتقرب مَا اسْتَطَاعَ

Abd b. Humeyd, İbrâhim'den eşiyle cinsel ilişkide bulunan itikaftaki kişi hakkında nakletti; dedi ki: "İtikafına baştan başlar, Allah'tan mağfiret diler, O'na tevbe eder ve gücü yettiğince [hayırla Allah'a] yakınlaşır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد فِي الْمُعْتَكف إِذا جَامع قَالَ: قَالَ: يتَصَدَّق بدينارين

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den itikaftaki kişi cinsel ilişkide bulunduğunda [ne yapacağı] hakkında nakletti; dedi ki: "İki dinar sadaka verir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن فِي رجل غشي امْرَأَته وَهُوَ معتكف أَنه بِمَنْزِلَة الَّذِي غشي فِي رَمَضَان عَلَيْهِ على الَّذِي فِي رَمَضَان

İbn Ebî Şeybe, Hasan'dan nakletti ki o, itikafta iken karısıyla cinsel ilişkide bulunan adam hakkında şöyle demiştir: "O, Ramazan'da [gündüzleyin eşiyle] ilişkide bulunan kimse konumundadır; Ramazan'da ilişkide bulunana gereken [kefaret] onun üzerine de gerekir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: من أصَاب امْرَأَته وَهُوَ معتكف فَعَلَيهِ من الْكَفَّارَة مثل مَا على الَّذِي يُصِيب فِي رَمَضَان

İbn Ebî Şeybe, Zührî'den nakletti; dedi ki: "Kim itikafta iken eşiyle ilişkide bulunursa, Ramazan'da ilişkide bulunan kimseye gereken kefaretin aynısı onun üzerine de gerekir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: لَا يقبل الْمُعْتَكف وَلَا يُبَاشر

İbn Ebî Şeybe, İbrâhim'den nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kişi [eşini] öpmez ve mübaşerette bulunmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: الْمُعْتَكف لَا يَبِيع وَلَا يبْتَاع

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kişi satım yapmaz ve satın almaz."

قَوْله تَعَالَى: {وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد}

Yüce Allah'ın: {وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد} “Siz mescitlerde itikafta iken” buyruğu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن سعيد بن الْمسيب وَعَن عُرْوَة عَن عَائِشَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يعْتَكف الْعشْر الْأَوَاخِر من رَمَضَان حَتَّى توفاه الله ﷿ ثمَّ اعْتكف أَزوَاجه من بعده وَالسّنة فِي الْمُعْتَكف أَن لَا يخرج إِلَّا لحَاجَة الإِنسان وَلَا يتبع جَنَازَة وَلَا يعود مَرِيضا وَلَا يمس امْرَأَة وَلَا يُبَاشِرهَا وَلَا اعْتِكَاف إِلَّا فِي مَسْجِد جمَاعَة وَالسّنة إِلَى آخِره

Dârekutnî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Zührî yoluyla Saîd b. el-Müseyyeb'den ve Urve'den, o da Âişe'den nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah Azze ve Celle onu vefat ettirinceye kadar Ramazan'ın son on gününde itikafa girerdi; vefatından sonra da eşleri itikafa girdi. İtikaftaki kişi için sünnet olan; ancak insanın [zaruri] ihtiyacı için çıkması, cenaze arkasından gitmemesi, hasta ziyaret etmemesi, kadına dokunmaması ve onunla mübaşerette bulunmamasıdır. Cemaat mescidi dışında itikaf olmaz. Sünnet olan... hadisin sonuna kadar.

فقد قيل: أَنه من قَول عُرْوَة وَقَالَ الدَّارَقُطْنِيّ: هُوَ من كَلَام الزُّهْرِيّ زمن أدرجه فِي الحَدِيث فقد وهم

[Bu sözün] Urve'nin sözü olduğu söylenmiştir. Dârekutnî ise şöyle demiştir: "Bu, Zührî'nin kelamıdır; onu hadisin içine idrac eden (hadis metnine katan) kimse yanılmıştır."

وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَالَ فِي الْمُعْتَكف أَنه معتكف الذُّنُوب وَيجْرِي لَهُ من الْأجر كَأَجر عَامل الْحَسَنَات كلهَا

İbn Mâce ve -zayıf olduğunu belirterek- Beyhakî, İbn Abbâs'tan, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti ki Resûlullah itikaftaki kişi hakkında şöyle buyurmuştur: "O, günahlardan kendini alıkoyar ve kendisine bütün iyilikleri yapanın ecri gibi ecir yazılır."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه والخطيب فِي تَارِيخه عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ معتكفاً فِي مَسْجِد رَسُول الله ﷺ فَأَتَاهُ رجل فِي حَاجَة فَقَامَ مَعَه وَقَالَ: سَمِعت صَاحب هَذَا الْقَبْر يَقُول من مَشى فِي حَاجَة أَخِيه وَبلغ فِيهَا كَانَ خيرا من اعْتِكَاف عشر سِنِين وَمن اعْتكف يَوْمًا ابْتِغَاء وَجه الله جعل الله بَينه وَبَين النَّار ثَلَاث خنادق أبعد مِمَّا بَين الْخَافِقين

Taberânî el-Evsat'ta, -sahih olduğunu belirterek- Hâkim, -zayıf olduğunu belirterek- Beyhakî ve Târîh'inde Hatîb, İbn Abbâs'tan nakletti ki o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mescidinde itikafta iken bir adam bir ihtiyacı için yanına geldi. Bunun üzerine onunla birlikte kalktı ve şöyle dedi: "Şu kabrin sahibinin şöyle dediğini işittim: 'Kim din kardeşinin bir ihtiyacı için yürür ve onu yerine getirirse, bu onun için on yıl itikaftan daha hayırlı olur. Kim de Allah rızasını gözeterek bir gün itikafa girerse, Allah onunla cehennem arasına iki ufuk arasından daha uzak üç hendek koyar.'"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن عَليّ بن حُسَيْن عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من اعْتكف عشرا فِي رَمَضَان كَانَ كحجتين وعمرتين

Beyhakî -zayıf olduğunu belirterek- Ali b. Hüseyin'den, o da babasından nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Ramazan'da on gün itikafa girerse iki hac ve iki umre gibi olur."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: للمعتكف كل يَوْم حجَّة قَالَ الْبَيْهَقِيّ: لَا يَقُوله الْحسن إِلَّا عَن بَلَاغ بلغه

Beyhakî, Hasan'dan nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kişi için her gün bir hac [sevabı] vardır." Beyhakî dedi ki: "Hasan bunu ancak kendisine ulaşan bir rivayete dayanarak söylemiştir."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن زِيَاد بن السكن قَالَ: كَانَ زبيد اليامي وَجَمَاعَة إِذا كَانَ يَوْم النيروز وَيَوْم المهرجان اعتكفوا فِي مَسَاجِدهمْ ثمَّ قَالُوا: إِن هَؤُلَاءِ قد اعتكفوا على كفرهم واعتكفنا على إيمَاننَا فَاغْفِر لنا

Beyhakî, Ziyâd b. es-Seken'den nakletti; dedi ki: Zübeyd el-Yâmî ve bir grup [arkadaşı], Nevruz ve Mihrican günü olduğu zaman mescitlerinde itikafa girerler, sonra da şöyle derlerdi: "Şunlar küfürleri üzere itikafa girdiler; biz ise imanımız üzere itikafa girdik, bizi bağışla!"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي قَالَ: إِن مثل الْمُعْتَكف مثل الْمحرم ألْقى نَفسه بَين يَدي الرَّحْمَن

Beyhakî, Atâ el-Horasânî'den nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kişinin misali, kendini Rahmân'ın huzuruna atan ihramlının misali gibidir;

فَقَالَ: وَالله لَا أَبْرَح حَتَّى ترحمني

Şöyle der: 'Allah'a yemin olsun ki bana merhamet etmedikçe [buradan] ayrılmam.'"

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب قَضَاء الجوائج عَن الْحسن بن عَليّ ﵄ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى الْحُسَيْن بن عَليّ فَسَأَلَهُ أَن يذهب مَعَه فِي حَاجَة فَقَالَ: إِنِّي معتكف فَأتى الْحسن فَأخْبرهُ الْحسن: لَو مشي مَعَك لَكَانَ خيرا لَهُ من اعْتِكَافه وَالله لِأَن أَمْشِي مَعَك فِي حَاجَتك أحب إِلَيّ من اعْتكف شهرا

İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbu Kazâi'l-Havâic'te, Hasan b. Ali radıyallâhu anhümâ'dan nakletti; dedi ki: Bir adam Hüseyin b. Ali'ye gelip bir ihtiyacı için onunla birlikte gitmesini istedi. [Hüseyin]: "Ben itikaftayım" dedi. Bunun üzerine adam Hasan'a geldi. Hasan ona şöyle dedi: "Seninle birlikte yürüseydi, bu onun için itikafından daha hayırlı olurdu. Allah'a yemin ederim ki bir ihtiyacın için seninle yürümem, bana bir ay itikafa girmekten daha sevimlidir."

وَأخرج البُخَارِيّ فِي جُزْء التراجم بِسَنَد ضَعِيف جدا عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لِأَن أَمْشِي مَعَ أَخ لي فِي حَاجَة أحب إليّ من أَن اعْتكف شهرا فِي مَسْجِدي هَذَا وَمن مَشى مَعَ أَخِيه الْمُسلم فِي حَاجَة حَتَّى يَقْضِيهَا ثَبت الله قَدَمَيْهِ يَوْم تزل الْأَقْدَام

Buhârî Cüz'ü't-Terâcim'de çok zayıf bir senetle İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir din kardeşimle onun bir ihtiyacı için yürümem, bana şu mescidimde bir ay itikafa girmekten daha sevimlidir. Kim Müslüman kardeşinin bir ihtiyacını giderinceye kadar onunla birlikte yürürse, ayakların kaydığı günde Allah onun ayaklarını sabit kılar."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُحَمَّد بن وَاسع الْأَزْدِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من أعَان أَخَاهُ يَوْمًا كَانَ خيرا لَهُ من اعْتِكَاف شهر

Abdürrezzâk, Muhammed b. Vâsi' el-Ezdî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir gün din kardeşine yardım ederse bu onun için bir ay itikaftan daha hayırlı olur."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن حُذَيْفَة قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول كل مَسْجِد لَهُ مُؤذن وَإِمَام فالاعتكاف فِيهِ يصلح

Dârekutnî, Huzeyfe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Müezzini ve imamı olan her mescitte itikaf caiz olur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْمسيب قَالَ: لَا اعْتِكَاف إِلَّا فِي مَسْجِد

İbn Ebî Şeybe, el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: "Mescit dışında itikaf olmaz."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم عَن عَائِشَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا اعْتِكَاف إِلَّا بصيام

Dârekutnî ve Hâkim, Âişe'den nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Oruçsuz itikaf olmaz."

وَأخرج مَالك عَن الْقَاسِم بن مُحَمَّد وَنَافِع مولى ابْن عمر قَالَا: لَا اعْتِكَاف إِلَّا بصيام لقَوْل الله تَعَالَى {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض} إِلَى قَوْله {وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد} فَإِنَّمَا ذكر الله ﷿ الِاعْتِكَاف مَعَ الصّيام

Mâlik, el-Kâsım b. Muhammed ve İbn Ömer'in azatlısı Nâfi'den nakletti; ikisi şöyle dediler: Yüce Allah'ın: {وكلوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يتَبَيَّن لكم الْخَيط الْأَبْيَض} “Beyaz iplik sizin için belirinceye kadar yiyin için” [ayetinden] {وَأَنْتُم عاكفون فِي الْمَسَاجِد} “ve siz mescitlerde itikafta iken” buyruğuna kadarki sözünden ötürü oruçsuz itikaf olmaz. Zira Allah Azze ve Celle itikafı ancak oruçla birlikte zikretmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْمُعْتَكف عَلَيْهِ الصَّوْم

İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kimsenin oruç tutması gerekir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ قَالَ: لَا اعْتِكَاف إِلَّا بِصَوْم

İbn Ebî Şeybe, Ali'den nakletti; dedi ki: "Oruçsuz itikaf olmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة مثله

İbn Ebî Şeybe, Âişe'den benzerini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن من وَجه آخر عَن عَليّ وَابْن مَسْعُود قَالَا: الْمُعْتَكف لَيْسَ عَلَيْهِ صَوْم إِلَّا أَن يشرطه على نَفسه

İbn Ebî Şeybe başka bir yoldan Ali ve İbn Mes'ûd'dan nakletti; dediler ki: "İtikafta olan kimsenin, kendi aleyhine şart koşmadığı müddetçe oruç tutma zorunluluğu yoktur."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَيْسَ على الْمُعْتَكف صِيَام إِلَّا أَن يَجعله على نَفسه

Dârekutnî ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Abbâs'tan nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendi aleyhine şart koşmadıkça itikafta olan kimseye oruç tutmak gerekmez."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن عَليّ ﵁ قَالَ: الْمُعْتَكف يعود الْمَرِيض وَيشْهد الْجِنَازَة وَيَأْتِي الْجُمُعَة وَيَأْتِي أَهله وَلَا يجالسهم

İbn Ebî Şeybe ve Dârekutnî, Ali radıyallâhu anh'tan nakletti; dedi ki: "İtikaftaki kimse hastayı ziyaret edebilir, cenazeye katılabilir, cuma namazına gidebilir ve ailesinin yanına gelebilir; fakat onlarla [uzun süre] oturup sohbet etmez."

وَأخرج مَالك وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَائِشَة قَالَت إِن كَانَ رَسُول الله ﷺ ليدْخل عليّ رَأسه وَهُوَ فِي الْمَسْجِد فأرجله وَكَانَ لَا يدْخل الْبَيْت إِلَّا لحَاجَة إِذا كَانَ معتكفاً

Mâlik, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem mescitte iken başını bana doğru uzatır, ben de saçını tarardım. İtikafta olduğu zaman bir ihtiyaç dışında eve girmezdi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة عَن ابْن عمر قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يعْتَكف الْعشْر الْأَوَاخِر من رَمَضَان

Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve İbn Mâce, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ramazan'ın son on gününde itikafa girerdi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يعْتَكف فِي كل رَمَضَان عشرَة أَيَّام فَلَمَّا كَانَ الْعَام الَّذِي قبض فِيهِ اعْتكف عشْرين

Buhârî, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce, Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem her Ramazan'da on gün itikafa girerdi; vefat ettiği yıl ise yirmi gün itikafa girdi.

وَأخرج مَالك عَن أهل الْفضل وَالدّين أَنهم كَانُوا إِذا اعتكفوا الْعشْر الْأَوَاخِر من شهر رَمَضَان لَا يرجعُونَ حَتَّى يشْهدُوا الْعِيد مَعَ النَّاس

Mâlik, fazilet ve din ehlinden nakletti ki onlar, Ramazan ayının son on gününde itikafa girdiklerinde, insanlarla birlikte bayrama katılıncaya kadar [mescitten evlerine] dönmezlerdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانُوا يستحبون للمعتكف أَن يبيت لَيْلَة الْفطر حَتَّى يكون غدوه مِنْهُ

İbn Ebî Şeybe, İbrâhim'den nakletti; dedi ki: İtikaf yapan kimsenin, bayram sabahı gidişi de oradan olsun diye bayram gecesini [mescitte] geçirmesini müstehap görürlerdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مجلز قَالَ: بت لَيْلَة الْفطر فِي الْمَسْجِد الَّذِي اعتكفت فِيهِ حَتَّى يكون غدوّك إِلَى مصلاك مِنْهُ

İbn Ebî Şeybe, Ebû Miclez'den nakletti; dedi ki: Bayram namazgâhına gidişin oradan olsun diye bayram gecesini itikafa girdiğin mescitte geçir.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ نظر الرجل إِلَى أَخِيه على شوق خير من اعْتِكَاف سنة فِي مَسْجِدي هَذَا

Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kişinin din kardeşine özlemle bakması, şu mescidimde bir yıl itikafa girmesinden daha hayırlıdır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة أَن بعض أَزوَاج النَّبِي ﷺ كَانَت مُسْتَحَاضَة وَهِي عاكف

İbn Ebî Şeybe, İkrime'den nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcelerinden biri istihaze (özür kanı gören) olduğu halde itikaftaydı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {تِلْكَ حُدُود الله} يَعْنِي طَاعَة الله

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {تِلْكَ حُدُود الله} “Bunlar Allah'ın sınırlarıdır” ayeti hakkında: "Yani Allah'ın taatidir" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {تِلْكَ حُدُود الله} قَالَ: مَعْصِيّة الله يَعْنِي الْمُبَاشرَة فِي الِاعْتِكَاف

İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'ten {تِلْكَ حُدُود الله} “Bunlar Allah'ın sınırlarıdır” ayeti hakkında: "Allah'a isyandır, yani itikafta iken cinsî temastır" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل {تِلْكَ حُدُود الله فَلَا تقربوها} يَعْنِي الْجِمَاع

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den {تِلْكَ حُدُود الله فَلَا تقربوها} “Bunlar Allah'ın sınırlarıdır, sakın onlara yaklaşmayın” ayeti hakkında: "Yani cinsel ilişkiyi kastetmektedir" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {كَذَلِك} يَعْنِي هَكَذَا يبين الله

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {كَذَلِك} “İşte böylece” ayeti hakkında: "Yani işte böyle açıklar Allah" dediğini nakletti.

قَوْله تَعَالَى: وَلَا تَأْكُلُوا

Yüce Allah'ın buyruğu: {وَلَا تَأْكُلُوا}

أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام لتأكلوا فريقاً من أَمْوَال النَّاس بالإثم وَأَنْتُم تعلمُونَ

{أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام لتأكلوا فريقاً من أَمْوَال النَّاس بالإثم وَأَنْتُم تعلمُونَ} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin ve insanların mallarından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onları hâkimlere rüşvet olarak aktarmayın.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} قَالَ: هَذَا فِي الرجل يكون عَلَيْهِ مَال وَلَيْسَ عَلَيْهِ فِيهِ بَيِّنَة فيجحد المَال ويخاصمهم إِلَى الْحُكَّام وَهُوَ يعرف أَن الْحق عَلَيْهِ وَقد علم أَنه إِثْم أكل حرَام

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin ve onları hâkimlere aktarmayın” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bu, üzerinde bir mal [borcu] olup da aleyhinde bir delil bulunmayan, bu sebeple malı inkâr edip hakkın kendisi aleyhine olduğunu bildiği ve bunun bir günah, haram yemek olduğunu bildiği halde onları hâkimler nezdinde dava eden kimse hakkındadır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} قَالَ: لَا تخاصم وَأَنت تعلم أَنَّك ظَالِم

Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin ve onları hâkimlere aktarmayın” ayeti hakkında: "Zalim olduğunu bildiğin halde dava gütme" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: لَا تدل بِمَال أَخِيك إِلَى الْحُكَّام وَأَنت تعلم أَنَّك ظَالِم فَإِن قَضَاءَهُ لَا يحل لَك شَيْئا كَانَ حَرَامًا عَلَيْك

İbnü'l-Münzir, Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: "Zalim olduğunu bildiğin halde kardeşinin malı için hâkimlere başvurma; zira hâkimin hükmü, sana haram olan bir şeyi helal kılmaz."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ} يَعْنِي بالظلم وَذَلِكَ أَن امْرأ الْقَيْس بن عَابس وعبدان بن أَشوع الْحَضْرَمِيّ اخْتَصمَا فِي أَرض وَأَرَادَ امْرُؤ الْقَيْس أَن يحلف فَفِيهِ نزلت {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ} وَفِي قَوْله {لتأكلوا فريقاً من أَمْوَال النَّاس بالإِثم} يَعْنِي طَائِفَة {وَأَنْتُم تعلمُونَ} يَعْنِي تعلمُونَ أَنكُمْ تدعون الْبَاطِل

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den nakletti; {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin” buyruğu hakkında: "Yani zulüm ile [yemeyin]" dedi. Şöyle ki; İmruü'l-Kays b. Âbis ile Abdân b. Eşva' el-Hadramî bir arazi konusunda davalaştılar ve İmruü'l-Kays yemin etmek istedi; işte {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin” ayeti onun hakkında indi. {لتأكلوا فريقاً من أَمْوَال النَّاس بالإِثم} “İnsanların mallarından bir kısmını günaha girerek yemek için” ifadesinde ise 'bir fırka', bir grup/parça demektir. {وَأَنْتُم تعلمُونَ} “Bile bile” ifadesi de, haksız bir iddiada bulunduğunuzu bildiğiniz halde demektir.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أم سَلمَة زوج النَّبِي ﷺ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِنَّمَا أَنا بشر وَإِنَّكُمْ تختصمون إليّ وَلَعَلَّ بَعْضكُم أَن يكون أَلحن بحجته من بعض فأقضي لَهُ على نَحْو مَا أسمع مِنْهُ فَمن قضيت لَهُ بِشَيْء من حق أَخِيه فَلَا يأخذنه فَإِنَّمَا أقطع لَهُ قِطْعَة من النَّار

Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Ümmü Seleme'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ben yalnızca bir beşerim. Sizler davalarınızı bana getiriyorsunuz; olabilir ki biriniz delilini diğerinden daha güzel ifade eder, ben de ondan dinlediğime göre onun lehine hükmederim. Dolayısıyla kime kardeşinin hakkından bir şey hükmetmişsem sakın onu almasın; çünkü ben ona ancak ateşten bir parça ayırmış olurum."

وَأخرج أَحْمد عَن أبي حميد السَّاعِدِيّ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يحل لامرىء أَن يَأْخُذ مَال أَخِيه بِغَيْر حَقه وَذَلِكَ لما حرم الله مَال الْمُسلم على الْمُسلم

Ahmed, Ebû Humeyd es-Sâidî'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir kimseye kardeşinin malını haksız yere alması helal olmaz; zira Allah Müslümanın malını Müslümana haram kılmıştır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يكره أَن يَبِيع الرجل الثَّوْب وَيَقُول لصَاحبه: إِن كرهته فَرد مَعَه دِينَارا فَهَذَا مِمَّا قَالَ الله {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ}

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti ki o, bir adamın bir elbiseyi satarken alıcıya: "Eğer beğenmezsen onunla birlikte bir dinar da iade et" demesini mekruh görür ve: "Bu, Allah'ın: {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin” buyruğu kapsamındadır" derdi.

وَأخرج ايْنَ أبي شيبَة عَن عبد الرَّحْمَن بن عبد رب الْكَعْبَة قَالَ: قلت لعبد الله بن عَمْرو: هَذَا ابْن عمك يَأْمُرنَا أَن نَأْكُل أَمْوَالنَا بَيْننَا بِالْبَاطِلِ وَأَن نقْتل أَنْفُسنَا وَقد قَالَ الله {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} إِلَى آخر الْآيَة

İbn Ebî Şeybe, Abdurrahman b. Abdi Rabbil-Kâ'be'den nakletti; dedi ki: Abdullah b. Amr'a şöyle dedim: "Şu amcanın oğlu bize mallarımızı aramızda batıl yollarla yememizi ve nefislerimizi öldürmemizi emrediyor; oysa Allah: {وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالكُم بَيْنكُم بِالْبَاطِلِ وتدلوا بهَا إِلَى الْحُكَّام} “Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin ve onları hâkimlere aktarmayın...” ayetin sonuna kadar buyurmuştur."

فَجمع يَدَيْهِ فوضعهما على جَبهته ثمَّ قَالَ: أطعه فِي طَاعَة الله واعصه فِي مَعْصِيّة الله

[Abdullah] iki elini birleştirip alnına koydu, sonra şöyle dedi: "Allah'a itaatte ona itaat et, Allah'a isyanda ise ona isyan et!"

قَوْله تَعَالَى: يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس وَالْحج وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا وَلَكِن الْبر من اتَّقى وَأتوا الْبيُوت من أَبْوَابهَا وَاتَّقوا الله لَعَلَّكُمْ تفلحون

Yüce Allah'ın buyruğu: {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس وَالْحج وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا وَلَكِن الْبر من اتَّقى وَأتوا الْبيُوت من أَبْوَابهَا وَاتَّقوا الله لَعَلَّكُمْ تفلحون} “Sana hilalleri soruyorlar. De ki: Onlar, insanlar ve hac için vakit ölçüleridir. İyilik, evlere arkalarından girmeniz değildir; asıl iyilik, takva sahibi olanın [tavrıdır]. Evlere kapılarından girin ve Allah'tan sakının ki kurtuluşa eresiniz.”

أخرج ابْن عَسَاكِر بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} قَالَ: نزلت فِي معَاذ بن جبل وثعلبة بن غنمة وهما رجلَانِ من الْأَنْصَار قَالَا: يَا رَسُول الله مَا بَال الْهلَال يَبْدُو ويطلع دَقِيقًا مثل الْخَيط ثمَّ يزِيد حَتَّى يعظم وَيَسْتَوِي ويستدير ثمَّ لَا يزَال ينقص ويدق حَتَّى يعود كَمَا كَانَ لَا يكون على حَال وَاحِد فَنزلت {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} فِي مَحل دينهم ولصومهم ولفطرهم وعدة نِسَائِهِم والشروط الَّتِي تَنْتَهِي إِلَى أجل مَعْلُوم

İbn Asâkir zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} “Sana hilalleri soruyorlar” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: Bu ayet Muâz b. Cebel ve Sa'lebe b. Ganeme hakkında indi; bu ikisi Ensâr'dan iki kişi olup dediler ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Hilale ne oluyor da iplik gibi incecik doğup beliriyor, sonra büyüyüp düzleşiyor ve yuvarlak hale geliyor; ardından da tek bir halde kalmayıp eksilip incelmeye devam ederek eski haline dönüyor?" Bunun üzerine: {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} “Sana hilalleri soruyorlar. De ki: Onlar insanlar için vakit ölçüleridir” ayeti indi; borçlarının vadesinde, oruçlarında, iftarlarında, kadınlarının iddetinde ve muayyen bir süreye dayanan şartlarında.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ سَأَلُوا النَّبِي ﷺ: لم جعلت الْأَهِلّة فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} الْآيَة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den nakletti; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Hilaller niçin var edildi?" diye sordular. Bunun üzerine Allah {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} “Sana hilalleri soruyorlar” ayetini indirdi.

فَجَعلهَا لصوم الْمُسلمين ولإِفطارهم ولمناسكهم وحجهم ولعدة نِسَائِهِم وَمحل دينهم فِي أَشْيَاء وَالله أعلم بِمَا يصلح خلقه

[Allah] onları Müslümanların oruçları, iftarları, menâsikleri, hacları, kadınlarının iddetleri, borçlarının vadeleri ve daha başka hususlar için kıldı. Allah yarattıklarına neyin uygun olduğunu en iyi bilendir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ ذكر لنا أَنهم قَالُوا للنَّبِي ﷺ: لم خلقت الْأَهِلّة فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den nakletti; dedi ki: Bize anlatıldığına göre onlar Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Hilaller niçin yaratıldı?" dediler. Bunun üzerine Allah {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة} “Sana hilalleri soruyorlar” ayetini indirdi.

جعلهَا الله مَوَاقِيت لصوم الْمُسلمين وإفطارهم ولحجهم ومناسكهم ولعدة نِسَائِهِم وَمحل دينهم

Allah onları Müslümanların oruçları, iftarları, hacları, menâsikleri, kadınlarının iddetleri ve borçlarının vadeleri için vakit ölçüleri kıldı.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع بن أنس مثله

İbn Cerîr, er-Rebî' b. Enes'ten benzerini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ سَأَلَ النَّاس رَسُول الله ﷺ عَن الْأَهِلّة فَنزلت هَذِه الْآيَة {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} يعلمُونَ بهَا حل دينهم وعدة نِسَائِهِم وَوقت حجهم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İnsanlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e hilalleri sordular; bunun üzerine şu {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} “Sana hilalleri soruyorlar. De ki: Onlar insanlar için vakit ölçüleridir” ayeti indi; onunla borçlarının vadesini, kadınlarının iddetini ve hac vakitlerini öğrenirler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} قَالَ: لحجكم وصومكم وَقَضَاء ديونكم وعدة نِسَائِكُم

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {يَسْأَلُونَك عَن الْأَهِلّة قل هِيَ مَوَاقِيت للنَّاس} “Sana hilalleri soruyorlar. De ki: Onlar insanlar için vakit ölçüleridir” ayeti hakkında: "Haccınız, orucunuz, borçlarınızı ödemeniz ve kadınlarınızın iddeti içindir" dediğini nakletti.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس

et-Tastî, İbn Abbâs'tan nakletti;

أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {مَوَاقِيت للنَّاس} قَالَ: فِي عدَّة نِسَائِهِم وَمحل دينهم وشروط النَّاس قَالَ: وَهل تعرف العربُ ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول الشَّاعِر وَهُوَ يَقُول:

Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Azze ve Celle'nin: {مَوَاقِيت للنَّاس} “İnsanlar için vakit ölçüleridir” buyruğunu haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Kadınlarının iddetinde, borçlarının vadesinde ve insanların şartlarındadır" dedi. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet, şairin şöyle dediğini işitmedin mi?" dedi:

وَالشَّمْس تجْرِي على وَقت مسخرة إِذا قَضَت سفرا اسْتقْبلت سفرا وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ جعل الله الْأَهِلّة مَوَاقِيت للنَّاس فصوموا لرُؤْيَته وَافْطرُوا لرُؤْيَته فَإِن غم عَلَيْكُم فعدوا ثَلَاثِينَ يَوْمًا

"Güneş de boyun eğdirilmiş olarak belirlenmiş bir vakitte akıp gider; bir yolculuğu bitirdiğinde bir diğerini karşılar." Hâkim (ve sahih olduğunu belirterek) ile Beyhakî es-Sünen'de İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah hilalleri insanlar için vakit ölçüleri kıldı. Onu gördüğünüzde oruç tutun, onu gördüğünüzde iftar edin. Eğer hava size kapalı olursa otuz günü sayın."

وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن عدي وَالدَّارَقُطْنِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن طلق بن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ جعل الله الْأَهِلّة مَوَاقِيت للنَّاس فَإِذا رَأَيْتُمْ الْهلَال فصوموا وَإِذا رَأَيْتُمُوهُ فافطروا فَإِن غم عَلَيْكُم فأكملوا الْعدة ثَلَاثِينَ

Ahmed, Taberânî, İbn Adiy ve zayıf bir senetle Dârekutnî, Talk b. Ali'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah hilalleri insanlar için vakit ölçüleri kıldı. Hilali gördüğünüzde oruç tutun, onu gördüğünüzde iftar edin. Eğer hava size kapalı olursa sayıyı otuza tamamlayın."

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت} الْآيَة

Yüce Allah'ın: {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت} “Evlere [arkalarından] girmeniz iyilik değildir” ayetine gelince;

أخرج وَكِيع وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير عَن الْبَراء قَالَ: كَانُوا إِذا أَحْرمُوا فِي الْجَاهِلِيَّة أَتَوا الْبَيْت من ظَهره فَأنْزل الله {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا وَلَكِن الْبر من اتَّقى وَأتوا الْبيُوت من أَبْوَابهَا}

Vekî', Buhârî ve İbn Cerîr, Berâ'dan nakletti; dedi ki: Câhiliye döneminde ihrama girdiklerinde eve arkasından girerlerdi. Bunun üzerine Allah: {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا وَلَكِن الْبر من اتَّقى وَأتوا الْبيُوت من أَبْوَابهَا} “İyilik, evlere arkalarından girmeniz değildir; asıl iyilik, takva sahibi olanın [tavrıdır]. Evlere kapılarından girin” ayetini indirdi.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْبَراء

Tayâlisî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Berâ'dan nakletti;

كَانَت الْأَنْصَار إِذا حجُّوا فَرَجَعُوا لم يدخلُوا الْبيُوت إِلَّا من ظُهُورهَا فجَاء رجل من الْأَنْصَار فَدخل من بَابه فَقيل لَهُ فِي ذَلِك فَنزلت الْآيَة

Ensâr hac yapıp döndüklerinde evlere sadece arkalarından girerlerdi. Ensâr'dan bir adam gelip kapısından girdi; bunun üzerine kendisine laf edildi ve bu ayet indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن جَابر قَالَ كَانَت قُرَيْش تَدعِي الحمس وَكَانُوا يدْخلُونَ من الْأَبْوَاب فِي الإِحرام وَكَانَت الْأَنْصَار وَسَائِر الْعَرَب لَا يدْخلُونَ من بَاب فِي الإِحرام فَبينا رَسُول الله ﷺ فِي بُسْتَان إِذْ خرج من بَابه وَخرج مَعَه قُطْبَة بن عَامر الْأنْصَارِيّ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِن قُطْبَة بن عَامر رجل فَاجر وَإنَّهُ خرج مَعَك من الْبَاب فَقَالَ لَهُ: مَا حملك على مَا صنعت قَالَ: رَأَيْتُك فعلته ففعلته كَمَا فعلت

İbn Ebî Hâtim, (sahih olduğunu belirterek) Hâkim ve İbn Câbir nakletti; dedi ki: Kureyş kendilerine Hums (dini koruyanlar) derdi ve ihramlı iken kapılardan girerlerdi; Ensâr ve diğer Araplar ise ihramlı iken kapıdan girmezlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir bahçede iken kapısından çıktı, onunla birlikte Kutbe b. Âmir el-Ensârî de çıktı. Dediler ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Kutbe b. Âmir günahkâr bir adamdır, zira seninle beraber kapıdan çıktı." [Resûlullah] ona: "Seni bu yaptığın şeye ne sevk etti?" dedi. [Kutbe]: "Senin yaptığını gördüm ve ben de senin yaptığın gibi yaptım" dedi.

قَالَ: إِنِّي رجل أحمس

[Resûlullah]: "Ben Hums'tan bir adamım" buyurdu.

قَالَ لَهُ: فَإِن ديني دينك

[Kutbe] ona: "Şüphesiz benim dinim de senin dinindir" dedi.

فَأنْزل الله {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا} الْآيَة

Bunun üzerine Allah {وَلَيْسَ الْبر بِأَن تَأْتُوا الْبيُوت من ظُهُورهَا} “İyilik, evlere arkalarından girmeniz değildir” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَن رجَالًا من أهل الْمَدِينَة كَانُوا إِذا خَافَ أحدهم من عدوّه شَيْئا أحرم فأمن فَإِذا أحرم لم يلج من بَاب بَيته وَاتخذ نقباً من ظهر بَيته فَلَمَّا قدم رَسُول الله ﷺ الْمَدِينَة كَانَ بهَا رجل محرم كَذَلِك وَأَن رَسُول الله ﷺ دخل بستاناً فدخله من بَابه وَدخل مَعَه ذَلِك الْمحرم فناداه رجل من وَرَائه: يَا فلَان إِنَّك محرم وَقد دخلت مَعَ النَّاس

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti ki Medine ehlinden bazı kimseler, düşmanlarından bir şeyden korktuklarında ihrama girer ve böylece güvende olurlardı. İhrama girdikleri zaman evinin kapısından girmez, evinin arkasından bir delik açardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye geldiğinde orada böyle ihrama girmiş bir adam vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir bahçeye girip kapısından girdi, o ihramlı kimse de onunla birlikte girdi. Arkasından bir adam ona seslendi: "Ey filan! Sen ihramlısın ve insanlarla birlikte [kapıdan] girdin!"

فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن كنت محرما فَأَنا محرم وَإِن كنت أحمس فَأَنا أحمس

Bunun üzerine [adam]: "Ey Allah'ın Resûlü! Eğer sen ihramlı isen ben de ihramlıyım, sen Ahmesî (Hums'tan) isen ben de Ahmesîyim" dedi.