وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا أهل مهل قطّ وَلَا كبر مكبر قطّ إِلَّا بشر
Taberânî el-Evsat'ta Ebû Hureyre'den, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Telbiye getiren hiçbir kimse telbiye getirmemiş ve tekbir getiren hiçbir kimse de tekbir getirmemiş olsun ki müjdelenmiş olmasın."
قيل: يَا رَسُول الله بِالْجنَّةِ قَالَ: نعم
"Ey Allah'ın Resûlü, cennetle mi?" denildi. "Evet" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هرير قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا أهل مهل قطّ إِلَّا آبت الشَّمْس بذنوبه
Beyhakî Şuab'da Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Telbiye getiren hiçbir kimse telbiye getirmez ki, güneş onun günahlarıyla birlikte batmış olmasın."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: مَا أَتَى هَذَا الْبَيْت طَالب حَاجَة لدين أَو دنيا إِلَّا رَجَعَ بحاجته
İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: "Din veya dünya ile ilgili bir ihtiyacını talep eden hiçbir kimse bu Beyt'e gelmemiştir ki ihtiyacı karşılanmış olarak dönmesin."
وَأخرج أَبُو يعلى وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ من خرج فِي هَذَا الْوَجْه لحج أَو عمْرَة فَمَاتَ فِيهِ لم يعرض وَلم يُحَاسب وَقيل لَهُ ادخل الْجنَّة
Ebû Ya'lâ, Dârekutnî ve Beyhakî, Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim hac veya umre için bu yola çıkar da bu esnada vefat ederse, [hesaba] arz olunmaz, hesaba çekilmez ve ona 'Cennete gir' denilir."
قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله يباهي بالطائفين
Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, tavaf edenlerle övünür."
وَأخرج الْحَرْث بن أبي أُسَامَة فِي مُسْنده والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من مَاتَ فِي طَرِيق مَكَّة ذَاهِبًا أَو رَاجعا لم يعرض وَلم يُحَاسب
Hâris b. Ebî Üsâme Müsned'inde ve İsbehânî et-Terğîb'de Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Mekke yolunda giderken veya dönerken vefat ederse, [hesaba] arz olunmaz ve hesaba çekilmez."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أم سَلمَة
İbn Ebî Şeybe ve Şuab'da Beyhakî, Ümmü Seleme'den nakletti;
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ من أهل بِالْحَجِّ وَالْعمْرَة من الْمَسْجِد الْأَقْصَى إِلَى الْمَسْجِد الْحَرَام غفر لَهُ مَا تقدم وَمَا تَأَخّر وَوَجَبَت لَهُ الْجنَّة
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Mescid-i Aksâ'dan Mescid-i Harâm'a kadar hac ve umre için ihrama girip telbiye getirirse, onun geçmiş ve gelecek günahları bağışlanır ve ona cennet vacip olur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي ذَر عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِذا خرج الْحَاج من أَهله فَسَار ثَلَاثَة أَيَّام أَو ثَلَاث لَيَال خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه وَكَانَ سَائِر أَيَّامه دَرَجَات وَمن كفن مَيتا كَسَاه الله من ثِيَاب الْجنَّة وَمن غسل مَيتا خرج من ذنُوبه وَمن حثى عَلَيْهِ التُّرَاب فِي قَبره كَانَت لَهُ بِكُل هباة أثقل من مِيزَانه من جبل من الْجبَال
Beyhakî —ve zayıf olduğunu belirtti— Ebû Zerr'den, [o da] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: "Hacı ailesinin yanından çıkıp üç gün veya üç gece yol aldığında, anasından doğduğu günkü gibi günahlarından arınmış olur; diğer günleri ise dereceler [kazandırıcı] olur. Kim bir ölüyü kefenlerse Allah ona cennet elbiselerinden giydirir. Kim bir ölüyü yıkarsa günahlarından arınır. Kim de kabrinde onun üzerine toprak atarsa, [attığı] her bir toz zerresi sebebiyle mizanında dağlardan bir dağdan daha ağır [sevap] olur."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول مَا ترفع ابل الْحَاج رجلا وَلَا تضع يدا إِلَّا كتب لَهُ الله بهَا حَسَنَة أَو محا عَنهُ سَيِّئَة أَو رَفعه بهَا دَرَجَة
Beyhakî İbn Ömer'den nakletti: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Hacının devesi bir ayağını kaldırıp diğer elini [ön ayağını] yere koydukça, Allah bununla mutlaka onun için bir iyilik yazar veya ondan bir kötülüğü siler yahut bununla onun derecesini yükseltir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن حبيب بن الزبير الْأَصْبَهَانِيّ قَالَ: قلت لعطاء بن أبي رَبَاح: أبلغك أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يستأنفون الْعَمَل يَعْنِي الْحجَّاج قَالَ: لَا وَلَكِن بَلغنِي عَن عُثْمَان بن عَفَّان وَأبي ذَر الْغِفَارِيّ أَنَّهُمَا قَالَا: يستقبلون الْعَمَل
Beyhakî, Habîb b. ez-Zübeyr el-İsbahânî'den nakletti; dedi ki: Atâ b. Ebî Rabâh'a: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hacıları kastederek 'Amellere yeniden başlarlar' buyurduğu sana ulaştı mı?" dedim. Dedi ki: "Hayır, fakat Osman b. Affân ve Ebû Zerr el-Gıfârî'den bana 'Amellerini yeniden karşılarlar (yeni bir başlangıç yaparlar)' dedikleri ulaştı."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن سعيد بن الْمسيب عَن أبي هُرَيْرَة
Beyhakî Zührî tarikiyle Saîd b. el-Müseyyeb'den, [o da] Ebû Hureyre'den nakletti:
أَن رجلا مر بعمر بن الْخطاب وَقد قضى نُسكه فَقَالَ لَهُ عمر: أحججت قَالَ: نعم
Bir adam menâsikini (hac ibadetini) tamamlamış olarak Ömer b. el-Hattâb'ın yanından geçti. Ömer ona: "Hac yaptın mı?" dedi. "Evet" dedi.
فَقَالَ لَهُ: اجْتنبت مَا نهيت عَنهُ فَقَالَ: مَا ألوت
Ona: "Sana yasaklanan şeylerden kaçındın mı?" dedi. [Adam]: "Elimden gelen gayreti gösterdim" dedi.
قَالَ عمر: اسْتقْبل عَمَلك
Ömer: "Ameline yeniden başla!" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله ﷿ ليدْخل بِالْحجَّةِ الْوَاحِدَة ثَلَاثَة نفر الْجنَّة: الْمَيِّت والحاج عَنهُ والمنفذ ذَلِك
Beyhakî Câbir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Azîz ve Celîl olan Allah, tek bir hac sebebiyle üç kişiyi cennete koyar: Ölüyü, onun yerine haccedeni ve bunu yerine getireni."
يَعْنِي الْوَصِيّ
Yani vasiyet edilen kişiyi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن أبي شيبَة فِي مُسْنده وَأَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَقُول ﵎: إِن عبدا صححت لَهُ جِسْمه وأوسعت لَهُ فِي رزقه يَأْتِي عَلَيْهِ خمسين سِنِين لَا يفد إليَّ لمحروم
Abdurrezzâk el-Musannef'te, İbn Ebî Şeybe Müsned'inde, Ebû Ya'lâ ve Beyhakî, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cenâb-ı Hak şöyle buyurur: Bedenini sıhhatli kıldığım ve rızkını genişlettiğim bir kulun üzerinden beş sene geçer de bana [hac için] gelmezse, o mutlaka mahrum bir kimsedir."
وَأخرج أَبُو يعلى عَن خباب بن الْأَرَت قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله يَقُول: إِن عبدا أصححت لَهُ جِسْمه وأوسعت لَهُ فِي الرزق يَأْتِي عَلَيْهِ خمس حجج لم يَأْتِ إليَّ فِيهِنَّ لمحروم
Ebû Ya'lâ, Habbâb b. el-Eret'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah şöyle buyurur: Bedenini sıhhatli kıldığım ve rızkını bollaştırdığım bir kulun üzerinden beş hac [zamanı] geçer de o haclarda bana gelmezse, o mutlaka mahrum bir kimsedir."
وَأخرج الشَّافِعِي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: فِي كل شهر عمْرَة
Şâfiî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Her ayda bir umre vardır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عمر قَالَ: إِذا وضعتم السُّرُوج فشدوا الرّحال إِلَى الْحَج والعمره فَإِنَّهُمَا أحد الجهادين
Abdurrezzâk Ömer'den nakletti; dedi ki: "Eğerler koyduğunuz zaman, hac ve umreye semerleri bağlayın; zira bu ikisi iki cihaddan biridir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر بن زيد قَالَ: الصَّوْم وَالصَّلَاة يجهدان الْبدن وَلَا يجهدان المَال وَالصَّدَََقَة تجهد المَال وَلَا تجهد الْبدن وَإِنِّي لَا أعلم شَيْئا أجهد لِلْمَالِ وَالْبدن من الْحَج
İbn Ebî Şeybe, Câbir b. Zeyd'den nakletti; dedi ki: "Oruç ve namaz bedeni yorar ama malı yormaz; sadaka ise malı yorar ama bedeni yormaz. Ben malı ve bedeni hacdan daha çok yoran bir şey bilmiyorum."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {فَإِن أحصرتم} يَقُول: من أحرم بِحَجّ أَو عمْرَة ثمَّ حبس عَن الْبَيْت بِمَرَض يجهده أَو عَدو يحْبسهُ فَعَلَيهِ ذبح مَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي شَاة فَمَا فَوْقهَا فَإِن كَانَت حجَّة الإِسلام فَعَلَيهِ قَضَاؤُهَا وَإِن كَانَت بعد حجَّة الفريضه فَلَا قَضَاء عَلَيْهِ {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} فَإِذا كَانَ أحرم بِالْحَجِّ فمحله يَوْم النَّحْر وَإِن كَانَ أحرم بِعُمْرَة فَمحل هدبه إِذا أَتَى الْبَيْت
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ} “Eğer engellenirseniz” [ayeti hakkında] şöyle dediğini nakletti: "Kim hac veya umre için ihrama girer de kendisini yoran bir hastalık ya da kendisini alıkoyan bir düşman sebebiyle Beyt'ten alıkonursa, kolayına gelen bir kurban -bir koyun veya daha fazlası- kesmesi gerekir. Şayet bu İslam haccı ise onu kaza etmesi gerekir; farz olan hacdan sonra ise kaza gerekmez. {وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ} “Kurban, yerine ulaşıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin”; eğer hac için ihrama girmişse onun mahalli kurban bayramı günüdür. Eğer umre için ihrama girmişse kurbanının mahalli Beyt'e vardığı andır."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَإِن أحصرتم} قَالَ:
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ} “Eğer engellenirseniz” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti:
هُوَ الرجل من أَصْحَاب مُحَمَّد كَانَ يحبس عَن الْبَيْت فيهدي إِلَى الْبَيْت وَيمْكث على إِحْرَامه حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله فَإِن بلغ الْهَدْي مَحَله حلق رَأسه
"O, Muhammed'in ashabından Beyt'ten alıkonan kimsedir; Beyt'e kurban gönderir ve kurban yerine ulaşıncaya kadar ihramında kalmaya devam eder. Kurban yerine ulaştığında ise başını tıraş eder."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق إِبْرَاهِيم عَن عَلْقَمَة عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {فَإِن أحصرتم} الْآيَة
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim; İbrâhim tarikiyle Alkame'den, [o da] İbn Mes'ûd'dan {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ} “Eğer engellenirseniz” ayeti hakkında nakletti:
يَقُول: إِذا أهل الرجل بِالْحَجِّ فأحصر بعث بِمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي فَإِن هُوَ عجل قبل أَن يبلغ الْهَدْي مَحَله فحلق رَأسه أَو مس طيبا أَو تداوى بدواء كَانَ عَلَيْهِ فديَة من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك وَالصِّيَام ثَلَاثَة أَيَّام وَالصَّدَََقَة ثَلَاثَة أصوع على سِتَّة مَسَاكِين لكل مِسْكين نصف صَاع والنسك {فَإِذا أمنتم} يَقُول: فَإِذا برىء فَمضى من وَجهه ذَلِك الْبَيْت كَانَ عَلَيْهِ حجَّة وَعمرَة فَإِن رَجَعَ مُتَمَتِّعا فِي أشهر الْحَج كَانَ عَلَيْهِ مَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي شَاة فَإِن هُوَ لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج وَسَبْعَة إِذا رجعتم
Şöyle der: "Kişi hac için telbiye getirip ihrama girdiğinde engellenirse, kolayına gelen bir kurban gönderir. Eğer kurban mahalline ulaşmadan acele edip başını tıraş eder, koku sürünür veya bir ilaçla tedavi olursa; üzerine oruç, sadaka veya kurbandan bir fidye gerekir. Oruç üç gündür; sadaka altı yoksula üç sâ‘ [vermek]tir, her bir yoksula yarım sâ‘ düşer; kurban ise [bir koyundur]. {فَإِذَا أَمِنتُمْ} “Güvene kavuştuğunuz zaman” [ifadesi] hakkında şöyle der: İyileşip o cihetten Beyt'e doğru yoluna devam ettiğinde, üzerine bir hac ve bir umre gerekir. Şayet hac aylarında temettu yaparak dönerse, kolayına gelen bir kurban -bir koyun- kesmesi gerekir. Eğer bulamazsa, hacda üç gün ve döndüğünüzde yedi gün oruç tutması gerekir."
قَالَ إِبْرَاهِيم: فَذكرت هَذَا الحَدِيث لسَعِيد بن جُبَير فَقَالَ: هَكَذَا قَالَ ابْن عَبَّاس فِي هَذَا الحَدِيث كُله
İbrâhim dedi ki: "Bu hadisi Saîd b. Cübeyr'e anlattım, o da: 'Bu hadisin tamamını İbn Abbâs da aynen böyle söylemiştir' dedi."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: الْحصْر حبس كُله
İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Hısr (engellenme), tamamen hapsedilip alıkonulmaktır."
وَأخرج مَالك وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَليّ فِي قَوْله {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي} قَالَ: شَاة
Mâlik, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, Ali'den {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “kolayınıza gelen kurban” [ayeti] hakkında: "[O] koyundur" dediğini nakletti.
وَأخرج وَكِيع وسُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عمر {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي} قَالَ: بقرة أَو جزور
Vekî‘, Süfyân b. Uyeyne, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim muhtelif yollarla İbn Ömer'den {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “kolayınıza gelen kurban” hakkında: "Sığır veya devedir" dediğini nakletti.
قيل: أَو مَا يَكْفِيهِ شَاة قَالَ: لَا
"Ona koyun yetmez mi?" denildi. "Hayır" dedi.
وَأخرج وَكِيع وسُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَعبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي} قَالَ: مَا يجد قد يستيسر على الرجل وَالْجَزُور والجزوران
Vekî‘, Süfyân b. Uyeyne, Abdurrezzâk, Feryâbî, Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “kolayınıza gelen kurban” hakkında şöyle dediğini nakletti: "Bulabildiği şeydir; bazen adama bir deve veya iki deve de kolay gelebilir."
وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: من الْأزْوَاج الثَّمَانِية من الإِبل وَالْبَقر والضان والمعز على قدر الميسرة وَمَا عظمت فَهُوَ أفضل
Vekî‘, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: "[Sekiz çiftten] deve, sığır, koyun ve keçiden imkân nispetinde olandır. Ne kadar büyük olursa o kadar efdaldir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي} قَالَ: عَلَيْهِ هدي إِن كَانَ مُوسِرًا فَمن الإِبل وَإِلَّا فَمن الْبَقر وَإِلَّا فَمن الْغنم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “kolayınıza gelen kurban” hakkında şöyle dediğini nakletti: "Onun üzerine kurban gerekir; eğer varlıklı ise deveden, değilse sığırdan, o da değilse koyundandır."
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْقَاسِم عَن عَائِشَة يَقُول: مَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي الشَّاة
Vekî‘, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Kâsım tarikiyle Âişe'nin şöyle dediğini nakletti: "Kolayına gelen kurban koyundur."
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَالشَّافِعِيّ فِي الْأُم وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا حصر إِلَّا حصر العدوّ فاما من أَصَابَهُ مرض أَو وجع أَو ضلال فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْء
Süfyân b. Uyeyne, el-Ümm'de Şâfiî, Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim muhtelif yollarla İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletti: "Düşman engeli dışında ihsar (alıkonulma) yoktur. Hastalık, ağrı veya kaybolma isabet eden kimseye ise hiçbir şey gerekmez."
إِنَّمَا قَالَ الله {فَإِذا أمنتم} فَلَا يكون الْأَمْن إِلَّا من الْخَوْف
Allah sadece {فَإِذَا أَمِنتُمْ} “Güvene kavuştuğunuz zaman” buyurmuştur; güven ise ancak korkudan sonra olur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر قَالَ: لَا إحصار إِلَّا من عدوّ
İbn Ebî Şeybe İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Düşman dışında ihsâr (engellenme) yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: لَا إحصار إِلَّا من الْحَرْب
İbn Ebî Şeybe Zührî'den nakletti; dedi ki: "Savaş dışında ihsâr yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: لَا إحصار إِلَّا من مرض أَو عدوّ أَو أَمر حَابِس
İbn Ebî Şeybe Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Hastalık, düşman veya engelleyici bir durum dışında ihsâr yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عُرْوَة قَالَ: كل شَيْء حبس الْمحرم فَهُوَ إحصار
İbn Ebî Şeybe Urve'den nakletti; dedi ki: "İhramlıyı alıkoyan her şey ihsârdır."
وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن نَافِع
Buhârî ve Nesâî Nâfi'den nakletti;
أَن عبيد الله بن عبد الله وَسَلام بن عبد الله أخبراه: أَنَّهُمَا كلما عبد الله بن عمر ليَالِي نزل الْجَيْش بِابْن الزبير فَقَالَ: لَا يَضرك أَن لَا تحج الْعَام إِنَّا نَخَاف أَن يُحَال بَيْنك وَبَين الْبَيْت
Ubeydullâh b. Abdillâh ve Sâlim b. Abdillâh ona haber verdiler ki: Ordu İbnü'z-Zübeyr'in üzerine indiği gecelerde ikisi de Abdullah b. Ömer ile konuştular ve: "Bu yıl hac yapmaman sana zarar vermez; şüphesiz biz seninle Beyt arasına engel konulmasından korkuyoruz" dediler.
فَقَالَ: خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ معتمرين فحال كفار قُرَيْش دون الْبَيْت فَنحر النَّبِي ﷺ هَدْيه وَحلق رَأسه
[İbn Ömer] dedi ki: "Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte umre yapmak üzere çıkmıştık, Kureyş kâfirleri Beyt'e engel oldular. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem kurbanını kesti ve başını tıraş etti."
وَأخرج البُخَارِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قد أحْصر رَسُول الله ﷺ فحلق رَأسه وجامع نِسَاءَهُ وَنحر هَدْيه حَتَّى اعْتَمر علما قَابلا
Buhârî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem engellendi de başını tıraş etti, hanımlarıyla cima etti ve kurbanını kesti; nihayet ertesi yıl umre yaptı."
أما قَوْله تَعَالَى: {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله}
Yüce Allah'ın: {وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ} “Kurban, yerine ulaşıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin” sözüne gelince;
أخرج البُخَارِيّ عَن الْمسور أَن رَسُول الله ﷺ نحر قبل أَن يحلق وَأمر أَصْحَابه بذلك
Buhârî Misver'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tıraş olmadan önce [kurbanını] kesti ve ashabına da bunu emretti.
وَأخرج البُخَارِيّ تَعْلِيقا عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا الْبَدَل على من نقص حجَّة بالتذاذ وَأما من حَبسه عذر أَو غير ذَلِك فَإِنَّهُ لَا يحل وَلَا يرجع وَإِن كَانَ مَعَه هدي وَهُوَ محصر نَحره إِن كَانَ لَا يَسْتَطِيع أَن يبْعَث بِهِ وَإِن اسْتَطَاعَ أَن يبْعَث بِهِ لم يحل حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله
Buhârî ta'lîk olarak İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Bedel (kaza/fidye), ancak zevk alarak haccını eksilten kimseye gerekir. Bir özür veya başka bir sebeple alıkonan kimseye gelince, o ihramdan çıkmaz ve geri dönmez. Yanında kurbanı varsa ve kendisi de engellenmişse, şayet kurbanı [Harem'e] gönderemiyorsa onu [bulunduğu yerde] keser. Eğer onu gönderebiliyorsa, kurban yerine ulaşıncaya kadar ihramdan çıkmaz."
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن أهل الْحُدَيْبِيَة أمروا بابدال الْهَدْي فِي الْعَام الَّذِي حلوا فِيهِ فابدلوا وعزت الإِبل فَرخص لَهُم فِيمَن لَا يجد بَدَنَة فِي اشْتِرَاء بقرة
Hâkim İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Hudeybiye ehli, [ihramdan] çıktıkları yılda kurbanı değiştirmekle emrolundular ve [ertesi yıl] değiştirdiler. Deve az bulunup kıymetlenince, deve bulamayan kimseye sığır satın alması konusunda ruhsat verildi."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي حاصر الْحِمْيَرِي قَالَ: خرجت مُعْتَمِرًا عَام حوصر ابْن الزبير وَمَعِي هدي فمنعنا أَن ندخل الْحرم فنحرت الْهَدْي مَكَاني وأحللت فَلَمَّا كَانَ الْعَام الْمقبل خرجت لأقضي عمرتي أتيت ابْن عَبَّاس فَسَأَلته فَقَالَ: أبدل الْهَدْي فَإِن رَسُول الله ﷺ أَمر أَصْحَابه أَن يبدلوا الْهَدْي الَّذِي نحرُوا عَام الديبية فِي عمْرَة الْقَضَاء
Hâkim nakletti ve sahih olduğunu belirtti; Ebû Hâsır el-Hımyerî'den dedi ki: "İbnü'z-Zübeyr'in kuşatıldığı yıl yanımda kurbanımla umre yapmak üzere yola çıktım. Harem'e girmemiz engellendi. Bunun üzerine kurbanı bulunduğum yerde kestim ve ihramdan çıktım. Ertesi yıl olunca umremi kaza etmek için yola çıktım, İbn Abbâs'a gelip ona sordum. Şöyle dedi: 'Kurbanı yenile; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ashabına Hudeybiye yılında kestikleri kurbanı kaza umresinde yenilemelerini emretmiştir.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: إِذا حلق قبل أَن يذبح اهرق لذَلِك دَمًا ثمَّ قَرَأَ {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله}
İbn Ebî Şeybe İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "[Kişi] kurban kesmeden önce tıraş olursa, bunun için kan akıtır (kurban keser)." Sonra: {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} “Kurban, yerine ulaşıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin” [ayetini] okudu.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْأَعْرَج أَنه قَرَأَ {حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} {هَديا بَالغ الْكَعْبَة} ) الْمَائِدَة الْآيَة ٩٥) بِكَسْر الدَّال مُثقلًا
İbn Cerîr A'rec'den nakletti; o, {حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} “Kurban, yerine ulaşıncaya kadar...” [ve] {هَديا بَالغ الْكَعْبَة} “Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık...” (el-Mâide 95) [ayetlerindeki el-hedy ve hedyen kelimelerini] dâl harfinin kesresi ve şeddeli olarak (el-hediyy / hediyyen şeklinde) okumuştur.
أما قَوْله تَعَالَى: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك}
Yüce Allah'ın: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} “İçinizden kim hasta olur veya başından bir rahatsızlığı bulunursa, fidye olarak oruç tutması, sadaka vermesi veya kurban kesmesi gerekir” sözüne gelince;
أخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن كَعْب بن عجْرَة قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ بِالْحُدَيْبِية وَنحن محرمون وَقد حصرنا الْمُشْركُونَ وَكَانَت لي وفرة فَجعلت الْهَوَام تساقط على وَجْهي فَمر بِي النَّبِي ﷺ فَقَالَ: أَيُؤْذِيك هوَام رَأسك قلت: نعم
Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Cerîr, Taberânî ve Sünen'inde Beyhakî Kâ'b b. Ucre'den nakletti; dedi ki: "Biz Hudeybiye'de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik ve ihramlıydık. Müşrikler bizi kuşatmıştı. Benim de gür saçlarım vardı; haşereler (bitler) yüzüme dökülmeye başladı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bana uğradı ve: 'Başındaki haşereler sana eziyet veriyor mu?' buyurdu. 'Evet' dedim."
فَأمرنِي أَن أحلق قَالَ: وَنزلت هَذِه الْآيَة {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} قَالَ رَسُول الله ﷺ: صم ثَلَاثَة أَيَّام أَو تصدق بفرق بَين سِتَّة أَو انسك مِمَّا تيَسّر
"Bunun üzerine bana tıraş olmamı emretti." [Kâ'b] dedi ki: Şu ayet indi: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} “İçinizden kim hasta olur veya başından bir rahatsızlığı bulunursa, fidye olarak oruç tutması, sadaka vermesi veya kurban kesmesi gerekir”. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Üç gün oruç tut veya altı [yoksul] arasında bir farak (ölçek yiyecek) sadaka ver ya da kolayına gelen bir kurban kes' buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} ثمَّ اسْتثْنى فَقَالَ {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك}
Ebû Dâvûd Nâsih'inde İbn Abbâs'tan nakletti: {وَلَا تحلقوا رؤوسكم حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله} “Kurban, yerine ulaşıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin” [buyrulmuş], sonra istisna yapılarak: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} “İçinizden kim hasta olur veya başından bir rahatsızlığı bulunursa, fidye olarak oruç tutması, sadaka vermesi veya kurban kesmesi gerekir” buyrulmuştur.
وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن مُغفل قَالَ: قعدت إِلَى كَعْب بن عجْرَة فَسَأَلته عَن هَذِه الْآيَة {ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} فَقَالَ: نزلت فيَّ كَانَ بِي أَذَى من رَأْسِي فَحملت إِلَى النَّبِي ﷺ وَالْقمل يَتَنَاثَر على وَجْهي فَقَالَ: مَا كنت أرى أَن الْجهد بلغ
Vekî', Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân ve Beyhakî Abdullah b. Mugaffel'den nakletti; dedi ki: "Kâ'b b. Ucre'nin yanına oturdum ve ona şu ayeti sordum: {ففدية من صِيَام أَو صَدَقَة أَو نسك} “...fidye olarak oruç tutması, sadaka vermesi veya kurban kesmesi gerekir”. Şöyle dedi: 'Bu [ayet] benim hakkımda indi. Başımda bir rahatsızlık vardı; yüzüme bitler dökülür bir halde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına taşındım. [Bunun üzerine] şöyle buyurdu: Sıkıntının sana bu dereceye ulaştığını'
بك هَذَا أما تَجِد شَاة قلت: لَا
'tahmin etmiyordum. Bir koyun bulabilir misin?' 'Hayır' dedim.
قَالَ: صم ثَلَاثَة أَيَّام أَو اطعم سِتَّة مَسَاكِين لكل مِسْكين نصف صَاع من طَعَام واحلق رَأسك
Şöyle buyurdu: 'Üç gün oruç tut veya her yoksula yarım sâ' yiyecek olmak üzere altı yoksulu doyur ve başını tıraş et.'
فَنزلت فيّ خَاصَّة وَهِي لكم عَامَّة
Bu [hüküm] özel olarak benim hakkımda indi, ancak genel olarak sizin içindir."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن جرير عَن كَعْب بن عجْرَة قَالَ لفيّ نزلت وإياي عني بهَا {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه} قَالَ لي النَّبِي ﷺ وَهُوَ بِالْحُدَيْبِية وَهُوَ عِنْد الشَّجَرَة: أَيُؤْذِيك هوامك قلت: نعم
Tirmizî ve İbn Cerîr Kâ'b b. Ucre'den nakletti; dedi ki: "{فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا أَو بِهِ أَذَى من رَأسه} “İçinizden kim hasta olur veya başından bir rahatsızlığı bulunursa...” [ayeti] kesinlikle benim hakkımda indi ve bununla kastedilen bendim. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem Hudeybiye'de ağacın yanındayken bana: 'Haşerelerin sana eziyet veriyor mu?' dedi. 'Evet' dedim."
فَنزلت
"Bunun üzerine [bu ayet] indi."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والواحدي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لما نزلنَا الْحُدَيْبِيَة جَاءَ كَعْب بن عجْرَة ينتر هوَام رَأسه على وَجهه فَقَالَ: يَا رَسُول الله هَذَا الْقمل قد أكلني فَأنْزل الله فِي ذَلِك الْموقف {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} الْآيَة
İbn Merdûye ve Vâhidî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Hudeybiye'ye indiğimizde Kâ'b b. Ucre başındaki haşereleri yüzüne döker vaziyette geldi ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Şu bitler beni yedi bitirdi' dedi. Bunun üzerine Allah o durakta: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} “İçinizden kim hasta olur...” ayetini indirdi.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: النّسك شَاة وَالصِّيَام ثَلَاثَة أَيَّام وَالطَّعَام فرق بَين سِتَّة مَسَاكِين
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kurban bir koyundur, oruç üç gündür, yiyecek ise altı yoksul arasında bir faraktır.'"
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} يَعْنِي من اشْتَدَّ مَرضه
İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} “İçinizden kim hasta olur...” sözü hakkında nakletti: "Hastalığı şiddetlenen kimseyi kastetmektedir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} يَعْنِي بِالْمرضِ أَن يكون بِرَأْسِهِ أَذَى أَو قُرُوح أَو بِهِ أَذَى من رَأسه
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti: {فَمن كَانَ مِنْكُم مَرِيضا} “İçinizden kim hasta olur...” [ifadesinde] hastalıktan maksat; başında bir rahatsızlık veya yaralar bulunması yahut başında bir eziyet olmasıdır.
قَالَ: الْأَذَى هُوَ الْقمل
Dedi ki: "Eziyet (el-ezâ) bittir."
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء: مَا أَذَى من رَأسه قَالَ: الْقمل وَغَيره الصداع وَمَا كَانَ فِي رَأسه
Vekî', Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: "Atâ'ya: 'Başındaki rahatsızlık nedir?' dedim. Dedi ki: 'Bitti ve diğeridir; baş ağrısı ile başında bulunan şeylerdir.'"
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: النشك أَن يذبح شَاة
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Nüsuk, bir koyun kesmektir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لكعب بن عجْرَة: أَيُؤْذِيك هوَام رَأسك قَالَ: نعم
İbn Cerîr İbn Amr'dan nakletti: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kâ'b b. Ucre'ye: 'Başındaki haşereler sana eziyet veriyor mu?' buyurdu. O da: 'Evet' dedi.
قَالَ: فاحلقه وافتد إِمَّا صَوْم ثَلَاثَة أَيَّام وَإِمَّا أَن تطعم سِتَّة مَسَاكِين أَو نسك شَاة
Şöyle buyurdu: 'Öyleyse onu tıraş et ve fidye ver; ya üç gün oruç, ya altı yoksulu doyurmak veya kurban olarak bir koyun kesmek.'"
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة فَقَالَ: الصّيام ثَلَاثَة أَيَّام وَالصَّدَََقَة ثَلَاثَة أصوع على سِتَّة مَسَاكِين والنسك شَاة
İbn Cerîr Ali'den nakletti; ona bu ayet sorulduğunda şöyle dedi: "Oruç üç gündür; sadaka altı yoksula üç sâ'dır; kurban ise bir koyundur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس
İbn Ebî Şeybe İbn Abbâs'tan
مثله
bunun benzerini nakletti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كل شَيْء فِي الْقُرْآن (أَو أَو) فصاحبه مُخَيّر فَإِذا ان {فَمن لم يجد} فَهُوَ الأوّل فالأوّل
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve Sünen'inde Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Kur'an'da yer alan her 'veya... veya...' (ev... ev) ifadesinde kişi muhayyerdir (istediğini seçebilir). Şayet {فَمن لم يجد} 'Bulamayan kimse...' şeklinde ise, bu sırayla ilk olandan başlanarak uygulanır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: كل شَيْء فِي الْقُرْآن (أَو أَو) فَهُوَ خِيَار
İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: "Kur'an'daki her 'veya... veya...' (ev... ev) ifadesi bir muhayyerliktir (seçim hakkıdır)."
وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم عَن ابْن جريج عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: كل شَيْء فِي الْقُرْآن (أَو أَو) لَهُ أَيَّة شَاءَ
Şâfiî el-Ümm'de İbn Cüreyc'den, o da Amr b. Dînâr'dan nakletti; dedi ki: "Kur'an'daki her 'veya... veya...' (ev... ev) ifadesinde, kişi dilediğini seçebilir."
قَالَ ابْن جريج: إِلَّا قَوْله تَعَالَى (إِنَّمَا جَزَاء الَّذين يُحَاربُونَ الله وَرَسُوله) (الْمَائِدَة الْآيَة ٣٣) فَلَيْسَ بمخيَّر فِيهَا
İbn Cüreyc dedi ki: "Yüce Allah'ın: (إِنَّمَا جَزَاء الَّذين يُحَاربُونَ الله وَرَسُوله) (el-Mâide 33) sözü müstesnadır; onda muhayyerlik yoktur."
وَأخرج الشَّافِعِي وَعبد بن حميد عَن عَطاء قَالَ: كل شَيْء فِي الْقُرْآن (أَو أَو) يخْتَار مِنْهُ صَاحبه مَا شَاءَ
Şâfiî ve Abd b. Humeyd Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Kur'an'daki her 'veya... veya...' (ev... ev) ifadesinde kişi bunlardan dilediğini seçer."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة وَإِبْرَاهِيم
İbn Ebî Şeybe İkrime ve İbrâhîm'den
مثله
bunun benzerini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد وَالضَّحَّاك
Abd b. Humeyd Mücâhid ve Dahhâk'tan
مثله
bunun benzerini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن تمتّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج} يَقُول: من أحرم بِالْعُمْرَةِ فِي أشهر الْحَج
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti; {فَمن تمتّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” sözü hakkında şöyle demektedir: "Hac aylarında umre için ihrama giren kimsedir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: التَّمَتُّع الاعتمار فِي أشهر الْحَج
Abd b. Humeyd Dahhâk'tan nakletti; dedi ki: "Temettû', hac aylarında umre yapmaktır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن الزبير أَنه خطب فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس وَالله مَا التَّمَتُّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج كَمَا تَصْنَعُونَ إِنَّمَا التَّمَتُّع أَن يهل الرجل بِالْحَجِّ فيحصره عدوّ أَو مرض أَو كسر أَو يحْبسهُ أَمر حَتَّى يذهب أَيَّام الْحَج فَيقدم فيجعلها عمْرَة فيتمتع تَحِلَّة إِلَى الْعَام الْمقبل ثمَّ يحجّ وَيهْدِي هَديا فَهَذَا التَّمَتُّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbnü'z-Zübeyr'den nakletti; o bir hutbe irad edip şöyle dedi: "Ey insanlar! Vallahi hacca kadar umre ile faydalanmak (temettû') sizin yaptığınız gibi değildir. Temettû' ancak şudur: Kişi hac için telbiye getirir (ihrama girer); sonra düşman, hastalık veya bir kırık onu engeller yahut bir durum onu hac günleri geçinceye kadar alıkoyar. Sonra [Mekke'ye] varır ve bu [ihramını] umreye çevirir; böylece gelecek yıla kadar helallik kazanarak faydalanır. Ardından hac yapar ve bir kurban keser. İşte hacca kadar umre ile temettû' budur."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: كَانَ ابْن الزبير يَقُول: إِنَّمَا الْمُتْعَة لمن أحْصر وَلَيْسَت لمن خلي سَبيله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Atâ'dan nakletti; dedi ki: "İbnü'z-Zübeyr: 'Temettû' ancak engellenen kimse içindir, yolu serbest olan kimse için değildir' derdi."
وَقَالَ ابْن عَبَّاس: وَهِي لمن أحْصر وَلَيْسَت لمن خلي سَبيله
İbn Abbâs ise şöyle dedi: "O, hem engellenen hem de yolu serbest bırakılan kimse içindir."
وَقَالَ ابْن عَبَّاس: وَهِي لمن أحْصر وَمن خليت سَبيله
İbn Abbâs şöyle dedi: "O, hem engellenen hem de yolu açılan kimse içindir."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ فِي قَوْله {فَإِذا أمنتم فَمن تمتّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج} قَالَ: فَإِن أخر الْعمرَة حَتَّى يجمعها مَعَ الْحَج فَعَلَيهِ الْهَدْي
İbn Cerîr Ali'den: {فَإِذا أمنتم فَمن تمتّع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج} “Güvene kavuştuğunuzda, kim hacca kadar umre ile faydalanırsa...” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Şayet umreyi hac ile birleştirecek şekilde ertelerse, üzerine kurban kesmek gerekir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء قَالَ: إِنَّمَا سميت الْمُتْعَة لأَنهم كَانُوا يتمتعون بِالنسَاء وَالثيَاب
İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Ona temettû' (faydalanma) denmesinin sebebi, kadınlardan ve [güzel] elbiselerden faydalanıyor olmalarıdır."
وَفِي لفظ: يتمتع بأَهْله وثيابه
Bir lafızda ise: "Ailesinden ve elbiselerinden faydalanır" [şeklindedir].
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ أهل اجاهلية إِذا حجُّوا قَالُوا: إِذا
Abd b. Humeyd Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Cahiliye ehli hac yaptıkları zaman şöyle derlerdi: 'Ne zaman ki
عَفا الْوَبر وَتَوَلَّى الدبر وَدخل صفر حلت الْعمرَة لمن اعْتَمر
deve tüyü biter, sırtındaki yaralar iyileşir ve Safer ayı girerse, umre yapmak isteyene umre helal olur.'
فَأنْزل الله التَّمَتُّع بِالْعُمْرَةِ تغييراً لما كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة يصنعون وترخيصاً للنَّاس
Bunun üzerine Allah, cahiliye ehlinin yaptıklarını değiştirmek ve insanlara ruhsat tanımak üzere umre ile temettû'u indirdi."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي جَمْرَة
İbnü'l-Münzir Ebû Cemre'den nakletti:
أَن رجلا قَالَ لِابْنِ عَبَّاس: تمتعت بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج ولي أَرْبَعُونَ درهما فِيهَا كَذَا وفيهَا كَذَا وفيهَا نَفَقَة
Bir adam İbn Abbâs'a: "Hacca kadar umre ile temettû' yaptım; yanımda kırk dirhemim var, bunun şu kadarı şuna, şu kadarı buna ve şu kadarı da nafakaya aittir" dedi.
فَقَالَ: صم
[İbn Abbâs]: "Oruç tut" dedi.