Binûn

Bakara Suresi — 55. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب {فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج} قَالَ: قبل التَّرويَة يَوْم وَيَوْم التَّرويَة وَيَوْم عَرَفَة فَإِن فَاتَتْهُ صامهن أَيَّام التَّشْرِيق

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî, Ali b. Ebî Tâlib'den {فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج} “hacda üç gün oruç tutması gerekir” [ayeti] hakkında nakletti; dedi ki: "Terviye'den bir gün önce, Terviye günü ve Arefe günü. Eğer bunları kaçırırsa teşrik günlerinde tutar."

وَأخرج وَكِيع وَعبد الراق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر فِي قَوْله {فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج} قَالَ: قبل التَّرويَة يَوْم وَيَوْم التَّرويَة وَيَوْم عَرَفَة فَإِن فَاتَهُ صيامها صامها أَيَّام منى فَإِنَّهُنَّ من الْحَج

Vekî', Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Ömer'den: {فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج} “hacda üç gün oruç tutması gerekir” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Terviye'den bir gün önce, Terviye günü ve Arefe günü. Eğer bunların orucunu kaçırırsa Mina günlerinde (teşrik günlerinde) tutar; çünkü onlar da hactandır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَلْقَمَة وَمُجاهد وَسَعِيد بن جُبَير

İbn Ebî Şeybe Alkame, Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr'den

مثله

bunun benzerini [nakletti].

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الصّيام للمتمتع مَا بَين إِحْرَامه إِلَى يَوْم عَرَفَة

İbn Cerîr İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Temettû' yapan için oruç [vakti], ihrama girmesi ile Arefe günü arasıdır."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: إِذا لم يجد الْمُتَمَتّع بِالْعُمْرَةِ هَديا فَعَلَيهِ صِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج قبل يَوْم عَرَفَة وَإِن كَانَ يَوْم عَرَفَة الثَّالِث فقد تمّ صَوْمه وَسَبْعَة إِذا رَجَعَ إِلَى أَهله

İbn Cerîr ayet hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Umre ile temettû' yapan kimse kurban bulamazsa, Arefe gününden önce hacda üç gün oruç tutması gerekir. Eğer Arefe günü üçüncü gün olursa orucu tamamlanmış olur. Ailesine döndüğünde ise yedi [gün tutar]."

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: الصّيام لمن يتمتع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج لمن لم يجد هَديا مَا بَين أَن يهل بِالْحَجِّ إِلَى يَوْم عَرَفَة فَإِن لم يصم صَامَ أَيَّام منى

Mâlik ve eş-Şâfiî Âişe'den nakletti; dedi ki: "Kurban bulamayan kimse için hacca kadar umre ile temettû' yapanın orucu, hac için ihrama girmesinden Arefe gününe kadar olan süredir. Eğer [bu sürede] tutmazsa Mina günlerinde tutar."

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ عَن ابْن عمر

Mâlik ve eş-Şâfiî İbn Ömer'den

مثله

bunun benzerini [nakletti].

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر وَعَائِشَة قَالَا: لم يرخص فِي أَيَّام التَّشْرِيق أَن يصمن إِلَّا لمتمتع لم يجد هَديا

İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî, İbn Cerîr, ed-Dârekutnî ve el-Beyhakî, İbn Ömer ve Âişe'den nakletti; ikisi şöyle dediler: "Kurban bulamayan temettû' ehli dışında hiç kimseye teşrik günlerinde oruç tutma ruhsatı verilmemiştir."

وَأخرج ابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ رخص النَّبِي ﷺ للمتمتع إِذا لم يجد الْهَدْي وَلم يصم حَتَّى فَاتَتْهُ أَيَّام الْعشْر أَن يَصُوم أَيَّام التَّشْرِيق مَكَانهَا

İbn Cerîr, ed-Dârekutnî ve el-Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, kurban bulamayan ve [Zilhicce'nin ilk] on gününü kaçırıncaya kadar oruç tutmayan temettû' ehline, bunların yerine teşrik günlerinde oruç tutma ruhsatı verdi."

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن عَائِشَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من لم يكن مَعَه هدي فليصم ثَلَاثَة أَيَّام قبل يَوْم النَّحْر وَمن لم يكن صَامَ تِلْكَ الثَّلَاثَة أَيَّام فليصم أَيَّام التَّشْرِيق أَيَّام منى

ed-Dârekutnî Âişe'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işitti: "Kimin yanında kurbanlığı yoksa, kurban bayramı gününden önce üç gün oruç tutsun. Kim de o üç günü tutmamışsa teşrik günlerinde, [yani] Mina günlerinde tutsun."

وَأخرج مَالك وَابْن جرير عَن الزُّهْرِيّ قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ عبد الله بن حذاقة بن قيس فَنَادَى فِي أَيَّام التَّشْرِيق فَقَالَ: إِن هَذِه أَيَّام أكل وَشرب وَذكر الله إِلَّا من كَانَ عَلَيْهِ صَوْم من هدي

Mâlik ve İbn Cerîr ez-Zührî'den nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Huzâfe b. Kays'ı gönderdi; o da teşrik günlerinde seslenip şöyle dedi: 'Şüphesiz bunlar yeme, içme ve Allah'ı zikretme günleridir; ancak üzerinde kurban yerine oruç [borcu] olan kimse müstesnadır.'"

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن سعيد بن الْمسيب عَن عبد الله بن حذاقة أَن رَسُول الله ﷺ أمره فِي رَهْط أَن يطوفوا فِي منى فِي حجَّة الْوَدَاع فينادوا إِن هَذِه أَيَّام أكل وَشرب وَذكر الله فَلَا صَوْم فِيهِنَّ إِلَّا صوما فِي هدي

ed-Dârekutnî, ez-Zührî tarikiyle Saîd b. el-Müseyyeb'den, o da Abdullah b. Huzâfe'den nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Veda Haccı'nda Mina'da dolaşıp: 'Şüphesiz bunlar yeme, içme ve Allah'ı zikretme günleridir; dolayısıyla bunlarda kurban yerine tutulan oruç dışında oruç yoktur' diye seslenmelerini bir topluluk içinde ona emretti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: لَا يُجزئهُ صَوْم ثَلَاثَة أَيَّام وَهُوَ متمتع إِلَّا أَن يحرم

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Temettû' yapan kimseye, ihrama girmedikçe üç gün oruç tutması yeterli olmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة قَالَ: لَا يَصُوم متمتع إِلَّا فِي الْعشْر

İbn Ebî Şeybe İkrime'den nakletti; dedi ki: "Temettû' yapan kimse ancak [Zilhicce'nin ilk] on gününde oruç tutar."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن أبي نجيح قَالَ: قَالَ مُجَاهِد يَصُوم الْمُتَمَتّع إِن شَاءَ يَوْمًا من شوّال وَإِن شَاءَ يَوْمًا من ذِي الْقعدَة قَالَ: وَقَالَ طَاوس وَعَطَاء: لَا يَصُوم الثَّلَاثَة إِلَّا فِي الْعشْر

İbn Ebî Şeybe İbn Ebî Necîh'ten nakletti; dedi ki: "Mücâhid: 'Temettû' yapan kimse dilerse Şevval'den bir gün, dilerse Zilkade'den bir gün tutar' dedi." [Râvi] dedi ki: "Tâvûs ve Atâ ise: 'Üç [günü] ancak [Zilhicce'nin ilk] on gününde tutar' dediler."

وَقَالَ مُجَاهِد

Mücâhid şöyle dedi:

لَا بَأْس أَن يصومهن فِي أشهر الْحَج

"Onları hac aylarında tutmasında bir sakınca yoktur."

وَأخرج البُخَارِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس

el-Buhârî ve el-Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن مُتْعَة الْحَاج فَقَالَ أهل الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَار وَأَزْوَاج النَّبِي ﷺ فِي حجَّة الْوَدَاع وأهللنا فَلَمَّا قدمنَا مَكَّة قَالَ رَسُول الله ﷺ اجعلوا إهلالكم بِالْحَجِّ عمْرَة إِلَّا من قلد الْهَدْي فطفنا بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة وأتينا النِّسَاء ولبسنا الثِّيَاب

Kendisine hac temettû'u hakkında soruldu; şöyle dedi: "Veda Haccı'nda Muhacirler, Ensar ve Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşleri ihrama girdi, biz de ihrama girdik. Mekke'ye vardığımızda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kurbanlığına gerdanlık takan hariç, hac için girdiğiniz ihramınızı umreye çevirin' buyurdu. Bunun üzerine Beyt'i, Safa ile Merve'yi tavaf ettik; kadınlara yaklaştık ve [normal] elbiseler giydik."

وَقَالَ: من قلد الْهَدْي فَإِنَّهُ لَا يحل حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله ثمَّ أمرنَا عَشِيَّة التَّرويَة أَن نهل بِالْحَجِّ فَإِذا فَرغْنَا من الْمَنَاسِك جِئْنَا فطفنا بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة وأتينا النِّسَاء ولبسنا الثِّيَاب

Şöyle buyurdu: "Kim kurbanlığına gerdanlık taktıysa kurbanı yerine ulaşıncaya kadar ihramdan çıkamaz." Sonra Terviye akşamı bize hac için ihrama girmemizi emretti. Menâsiki bitirince gelip Beyt'i, Safa ile Merve'yi tavaf ettik; kadınlara yaklaştık ve elbiseler giydik.

وَقَالَ: من قلد الْهَدْي فَإِنَّهُ لَا يحل حَتَّى يبلغ الْهَدْي مَحَله ثمَّ أمرنَا عَشِيَّة التَّرويَة أَن نهل بِالْحَجِّ فَإِذا فَرغْنَا من الْمَنَاسِك جِئْنَا فطفنا بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة وَقد تمّ حجنا وعلينا الْهَدْي كَمَا قَالَ الله {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي فَمن لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج وَسَبْعَة إِذا رجعتم} إِلَى أمصاركم وَالشَّاة تجزىء فَجمعُوا نسكين فِي عَام بَين الْحَج وَالْعمْرَة فَإِن الله أنزلهُ فِي كِتَابه وَسنة نبيه وأباحه للنَّاس غير أهل مَكَّة

Şöyle buyurdu: "Kim kurbanlığına gerdanlık taktıysa kurbanı yerine ulaşıncaya kadar ihramdan çıkamaz." Sonra Terviye akşamı bize hac için ihrama girmemizi emretti. Menâsiki bitirince gelip Beyt'i, Safa ile Merve'yi tavaf ettik. Haccımız tamamlanmıştı ve Allah'ın buyurduğu üzere üzerimize kurban düşmüştü: {فَمَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي فَمن لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “...kolayına gelen bir kurban kesmesi gerekir. [Kurban] bulamayan kimseye ise hacda üç gün, döndüğünüzde de yedi gün [oruç tutmak gerekir].” Yani şehirlerinize [döndüğünüzde]. Bir koyun yeterlidir. Böylece aynı yıl içinde iki ibadeti, hac ile umreyi birleştirdiler. Zira Allah bunu kitabında indirmiş, Peygamberi'nin sünnetiyle [kılmış] ve Mekke ehli dışındaki insanlara mubah kılmıştır.

قَالَ الله تَعَالَى {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} وَأشهر الْحَج الَّتِي ذكر الله شوّال وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة فَمن تمتّع فِي هَذِه الْأَشْهر فَعَلَيهِ دم أَو صَوْم والرفث الْجِمَاع والفسوق الْمعاصِي والجدال المراء

Allah Teâlâ: {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Haram civarında oturmayanlar içindir” buyurmuştur. Allah'ın zikrettiği hac ayları Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir. Kim bu aylarda temettû' yaparsa üzerine kurban veya oruç gerekir. Refes (الرفث) cinsel ilişki, füsûk (الفسوق) günahlar, cidâl (الجدال) ise münakaşadır.

وَأخرج مَالك وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر: من اعْتَمر فِي أشهر

Mâlik, Abd b. Humeyd ve el-Beyhakî İbn Ömer'den nakletti: "Kim hac aylarında,

الْحَج فِي شوّال أَو ذِي الْقعدَة أَو ذِي الْحجَّة فقد استمتع وَوَجَب عَلَيْهِ الْهَدْي أَو الصّيام إِن لم يجد هَديا

Şevval, Zilkade veya Zilhicce'de umre yaparsa temettû' yapmış olur; kurban kesmesi yahut kurban bulamazsa oruç tutması gerekir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: من اعْتَمر فِي شوّال أَو فِي ذِي الْقعدَة ثمَّ قَامَ حَتَّى يحجّ فَهُوَ متمتع عَلَيْهِ مَا اسْتَيْسَرَ من الْهَدْي فَمن لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام وَسَبْعَة إِذا رَجَعَ إِلَى أَهله وَمن اعْتَمر فِي أشهر الْحَج ثمَّ رَجَعَ فَلَيْسَ بمتمتع ذَاك من أَقَامَ وَلم يرجع

İbn Ebî Şeybe Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: "Kim Şevval veya Zilkade'de umre yapar, sonra hac yapıncaya kadar kalırsa o temettû' yapmış olur; kolayına gelen bir kurban kesmesi gerekir. [Kurban] bulamayan kimse [hacda] üç gün, ailesine döndüğünde ise yedi gün oruç tutar. Kim de hac aylarında umre yapar sonra [memleketine] dönerse temettû' yapmış olmaz; o [temettû'], [Mekke'de] kalıp geri dönmeyen kimsedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: كَانَ أَصْحَاب النَّبِي ﷺ إِذا اعتمروا فِي أشهر الْحَج ثمَّ لم يحجوا من عَامهمْ ذَلِك لم يهدوا

İbn Ebî Şeybe Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı hac aylarında umre yapıp da o yıl hac yapmadıklarında kurban kesmezlerdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ عمر: إِذا اعْتَمر فِي أشهر الْحَج ثمَّ أَقَامَ فَهُوَ متمتع فَإِن رَجَعَ فَلَيْسَ بمتمتع

İbn Ebî Şeybe İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Ömer şöyle dedi: 'Hac aylarında umre yapar sonra kalırsa o temettû' yapmıştır. Şayet [memleketine] dönerse temettû' yapmış olmaz.'"

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: من اعْتَمر فِي أشهر الْحَج ثمَّ أَقَامَ فَهُوَ متمتع فَإِن رَجَعَ فَلَيْسَ بمتمتع

İbn Ebî Şeybe Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Kim hac aylarında umre yapar sonra kalırsa o temettû' yapmıştır. Şayet [memleketine] dönerse temettû' yapmış olmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: من اعْتَمر فِي أشهر الْحَج ثمَّ رَجَعَ إِلَى بَلَده ثمَّ حج من عَامه فَلَيْسَ بمتمتع ذَاك من أَقَامَ وَلم يرجع

İbn Ebî Şeybe Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Kim hac aylarında umre yapar, sonra memleketine döner, ardından o yıl hac yaparsa temettû' yapmış olmaz; o [temettû'], [Mekke'de] kalıp geri dönmeyen kimsedir."

وَأخر الْحَاكِم عَن أبي أَنه كَانَ يقْرؤهَا (فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام مُتَتَابِعَات)

el-Hâkim Übeyy'den nakletti ki o, bunu: "(فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام مُتَتَابِعَات) [üç gün peş peşe oruç tutmak]" şeklinde okurdu.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عمر فِي قَوْله {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِلَى أهليكم

el-Buhârî Târîh'inde, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Ömer'den: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Ailenize [döndüğünüz zaman]."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِذا رجعتم إِلَى أمصاركم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; dedi ki: "Şehirlerinize döndüğünüz zaman."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِلَى بِلَادكُمْ حَيْثُ كَانَت

Abd b. Humeyd Mücâhid'den: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; dedi ki: "Nerede olursa olsun memleketinize [döndüğünüz zaman]."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِنَّمَا هِيَ رخصَة إِن شَاءَ صامهن فِي الطَّرِيق وَإِن شَاءَ صامها بعد مَا رَجَعَ إِلَى أَهله وَلَا يفرق بَينهُنَّ

Vekî', İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr Mücâhid'den: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; dedi ki: "Bu ancak bir ruhsattır; dilerse onları yolda tutar, dilerse ailesine döndükten sonra tutar, ancak aralarını ayırmaz (peş peşe tutar)."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطاء وَالْحسن {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ عَطاء: فِي الطَّرِيق إِن شَاءَ

Abd b. Humeyd Atâ ve el-Hasan'dan: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; Atâ dedi ki: "Dilerse yolda [tutar]."

وَقَالَ الْحسن: إِذا رَجَعَ إِلَى مصره

el-Hasan ise: "Şehrine döndüğü zaman [tutar]" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: إِن أَقَامَ صامهن بِمَكَّة إِن شَاءَ

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: "Eğer [Mekke'de] kalırsa, dilerse onları Mekke'de tutar."

وَأخرج وَكِيع عَن عَطاء {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِذا قضيتم حَجكُمْ وَإِذا رَجَعَ إِلَى أَهله أحب إِلَيّ

Vekî' Atâ'dan: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; dedi ki: "Haccınızı tamamladığınızda. Ancak ailesine döndüğü zaman [tutması] bana göre daha sevimlidir."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة عَن طَاوس {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} قَالَ: إِن شَاءَ فرق

Vekî' ve İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan: {وَسَبْعَة إِذا رجعتم} “ve döndüğünüz zaman yedi [gün]” [ayeti hakkında] nakletti; dedi ki: "Dilerse [günlerin] arasını ayırır."

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {تِلْكَ عشرَة كَامِلَة} قَالَ: كَامِلَة من الْهَدْي

İbn Cerîr el-Hasan'dan: {تِلْكَ عشرَة كَامِلَة} “İşte bu tam on [gündür]” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Kurban yerine tam [geçer]."

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن ابْن عمر قَالَ تمتّع رَسُول الله ﷺ فِي حجَّة الوادع بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج وَأهْدى فساق مَعَه الْهَدْي من ذِي الحليفة وَبَدَأَ رَسُول الله ﷺ فَأهل بِالْعُمْرَةِ ثمَّ أهل بِالْحَجِّ فتمتع النَّاس مَعَ النَّبِي ﷺ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَج فَكَانَ من النَّاس من أهْدى فساق الْهَدْي وَمِنْهُم من لم يهد فَلَمَّا قدم النَّبِي ﷺ مَكَّة قَالَ للنَّاس: من مِنْكُم أهْدى فَإِنَّهُ لَا يحل لشَيْء حرم مِنْهُ حَتَّى يقْضِي حجه وَمن لم يكن أهْدى فليطف بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة وليقصر وليحلل ثمَّ ليهل بِالْحَجِّ فَمن لم يجد هَديا فليصم ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج وَسَبْعَة إِذا رَجَعَ إِلَى أَهله

el-Buhârî ve Müslim İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Veda Haccı'nda hacca kadar umre ile temettû' yaptı ve kurban kesti; kurbanlığını da Zülhuleyfe'den beraberinde sevk etti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem önce umre için ihrama girdi, sonra da hac için ihrama girdi. İnsanlar da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte hacca kadar umre ile temettû' yaptılar. İnsanlardan kimi kurban kesip kurbanlığını sevk etti, kimi de kurban kesmedi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'ye varınca insanlara şöyle buyurdu: 'Sizden kim kurbanlık sevk ettiyse haccını tamamlayıncaya kadar kendisine haram olan hiçbir şeyden helal olmaz (ihramdan çıkamaz). Kim de kurbanlık sevk etmediyse Beyt'i, Safa ve Merve'yi tavaf etsin, saçını kısaltsın ve ihramdan çıksın; sonra hac için ihrama girsin. Kurban bulamayan kimse ise hacda üç gün, ailesine döndüğünde de yedi gün oruç tutsun.'"

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن عمرَان بن حُصَيْن قَالَ نزلت آيَة الْمُتْعَة فِي كتاب الله وفعلناها مَعَ رَسُول الله ﷺ ثمَّ لم ينزل آيَة تنسخ آيَة مُتْعَة الْحَج وَلم ينْه عَنْهَا حَتَّى مَاتَ

İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî ve Müslim İmrân b. Husayn'dan nakletti; dedi ki: "Temettû' ayeti Allah'ın Kitabı'nda indi ve biz onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yaptık. Sonra hac temettû'u ayetini nesheden bir ayet inmedi ve o vefat edene kadar da bundan nehyetmedi."

قَالَ رجل بِرَأْيهِ مَا شَاءَ

"[Sonradan] bir adam kendi görüşünce dilediğini söyledi."

وَأخرج مُسلم عَن أبي نَضرة قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس يَأْمر بِالْمُتْعَةِ وَكَانَ ابْن الزبير ينْهَى عَنْهَا

Müslim Ebû Nadre'den nakletti; dedi ki: "İbn Abbâs temettû'u emreder, İbnü'z-Zübeyr ise onu yasaklardı."

فَذكر ذَلِك لجَابِر بن عبد الله فَقَالَ: على يَدي دَار الحَدِيث تَمَتعنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا قَامَ عمر قَالَ: إِن الله كَانَ يحل لرَسُول الله مَا شَاءَ مِمَّا شَاءَ وَإِن الْقُرْآن قد نزل مَنَازِله فاتموا الْحَج وَالْعمْرَة كَمَا أَمركُم الله وافصلوا حَجكُمْ عَن عُمْرَتكُمْ فَإِنَّهُ أتم لحجكم وَأتم لعمرتكم

Bu durum Câbir b. Abdillâh'a zikredilince şöyle dedi: "Bu hadis benim üzerimden cereyan etti: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte temettû' yaptık. Ömer [halife] olunca dedi ki: 'Şüphesiz Allah, Resûlü'ne dilediği şeyden dilediğini helal kılıyordu ve şüphesiz Kur'an kendi menzillerine inmiştir. Dolayısıyla Allah'ın size emrettiği gibi haccı ve umreyi tamamlayın ve haccınızı umrenizden ayırın; zira bu, haccınız için de daha tamdır, umreniz için de daha tamdır.'"

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي مُوسَى قَالَ قدمت على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ بالبطحاء فَقَالَ: بِمَ أَهلَلْت قلت: أَهلَلْت بإهلال النَّبِي ﷺ قَالَ: هَل سقت من هدي قلت: لَا

el-Buhârî, Müslim ve en-Nesâî Ebû Mûsâ'dan nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Bathâ'dayken onun yanına vardım. 'Ne ile ihrama girdin?' buyurdu. 'Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ihrama girdiği şeyle ihrama girdim' dedim. 'Kurbanlık sevk ettin mi?' buyurdu. 'Hayır' dedim."

قَالَ: طف بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة ثمَّ حل

Buyurdu ki: "Beyt'i, Safa ve Merve'yi tavaf et, sonra ihramdan çık."

فطفت بِالْبَيْتِ وبالصفا والمروة ثمَّ أتيت امْرَأَة من قومِي فمشطتني وغسلت رَأْسِي فَكنت

Bunun üzerine Beyt'i, Safa ve Merve'yi tavaf ettim; sonra kavmimden bir kadına gittim, o da saçımı taradı ve başımı yıkadı. Böylece...

أُفْتِي النَّاس بذلك فِي إِمَارَة أبي بكر وإمارة عمر فَإِنِّي لقائم بِالْمَوْسِمِ إِذا جَاءَنِي رجل فَقَالَ: إِنَّك لَا تَدْرِي مَا أحدث أَمِير الْمُؤمنِينَ فِي شَأْن النّسك

Ebû Bekir'in ve Ömer'in hilafetinde insanlara böyle fetva veriyordum. Ben hac mevsiminde ayakta dururken bir adam bana gelip şöyle dedi: "Müminlerin emîrinin hac ibadeti hususunda ne ihdas ettiğini (ortaya koyduğunu) bilmiyorsun."

فَقلت: أَيهَا النَّاس من كُنَّا أفتيناه بِشَيْء فليتئد فَهَذَا أَمِير الْمُؤمنِينَ قادم عَلَيْكُم فبه فائتموا فَلَمَّا قدم قلت: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ مَا هَذَا الَّذِي أحدثت فِي شَأْن النّسك قَالَ: أنْ نَأْخُذ بِكِتَاب الله فَإِن الله قَالَ {وَأَتمُّوا الْحَج وَالْعمْرَة لله} وَأَن نَأْخُذ بِسنة نَبينَا ﷺ لم يحل حَتَّى نحر الْهَدْي

Bunun üzerine: "Ey insanlar! Kime bir şey hakkında fetva vermişsek beklesin. İşte müminlerin emîri size doğru geliyor, ona uyun" dedim. [Ömer] gelince: "Ey müminlerin emîri! Hac ibadeti hususunda ihdas ettiğin bu şey nedir?" dedim. Dedi ki: "Allah'ın Kitabı'nı esas almamızdır; zira Allah, {وَأَتمُّوا الْحَج وَالْعمْرَة لله} “Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın” buyurmuştur. Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetini esas almamızdır; zira o kurbanlığı kesene kadar ihramdan çıkmamıştır."

وَأخرج إِسْحَق بن رَاهَوَيْه فِي مُسْنده وَأحمد عَن الْحسن

İshâk b. Râhûye Müsned'inde ve Ahmed, el-Hasan'dan nakletti:

أَن عمر بن الْخطاب هم أَن ينْهَى عَن مُتْعَة الْحَج فَقَامَ إِلَيْهِ أبي بن كَعْب فَقَالَ: لَيْسَ ذَلِك لَك قد نزل بهَا كتاب الله واعتمرناها مَعَ رَسُول الله ﷺ فَنزل عمر

Ömer b. el-Hattâb hac temettû'unu yasaklamaya niyetlendi. Bunun üzerine Übey b. Ka'b ayağa kalkıp şöyle dedi: "Bunu yapmak senin hakkın değildir. Bu hususta Allah'ın Kitabı inmiştir ve biz onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte umre yaparak yerine getirdik." Bunun üzerine Ömer [bu fikrinden] vazgeçti.

وَأخرج مُسلم عَن عبد الله بن شَقِيق قَالَ: كَانَ عُثْمَان ينْهَى عَن الْمُتْعَة وكا عَليّ يَأْمر بهَا

Müslim Abdullah b. Şakîk'ten nakletti; dedi ki: "Osman temettû'u yasaklıyor, Ali ise onu emrediyordu."

فَقَالَ عُثْمَان لعَلي كلمة فَقَالَ عَليّ: لقد علمت أَنا قد تَمَتعنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ قَالَ: أجل وَلَكنَّا كُنَّا خَائِفين

Osman Ali'ye bir söz söyledi. Ali de: "Şüphesiz sen bizim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte temettû' yaptığımızı biliyorsun" dedi. [Osman]: "Evet, fakat biz korkuyorduk" dedi.

وَأخرج إِسْحَق بن رَاهَوَيْه عُثْمَان بن عَفَّان أَنه سُئِلَ عَن الْمُتْعَة فِي الْحَج فَقَالَ: كَانَت لنا لَيست لكم

İshâk b. Râhûye nakletti: Osman b. Affân'a hacda temettû' hakkında soruldu da o şöyle dedi: "O bize mahsustu, size değil."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم عَن أبي ذَر قَالَ: كَانَت الْمُتْعَة فِي الْحَج لأَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ خَاصَّة

İbn Ebî Şeybe ve Müslim Ebû Zerr'den nakletti; dedi ki: "Hacdaki temettû' yalnızca Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabına mahsustu."

وَأخرج مُسلم عَن أبي ذَر قَالَ: لَا تصلح المتعتان إِلَّا لنا خَاصَّة يَعْنِي مُتْعَة النِّسَاء ومتعة الْحَج

Müslim Ebû Zerr'den nakletti; dedi ki: "İki temettû' -yani kadınlarla mut'a nikâhı ve hac temettû'u- sadece bize mahsustur, başkasına uygun olmaz."

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: اخْتلف عَليّ وَعُثْمَان وهما بسعفان فِي الْمُتْعَة فَقَالَ عَليّ: مَا تُرِيدُ إِلَّا أَن تهنى عَن أَمر فعله رَسُول الله ﷺ قَالَ: فَلَمَّا رأى ذَلِك عَليّ أهل بهما جَمِيعًا

el-Buhârî, Müslim ve en-Nesâî Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: "Ali ile Osman Usfân'da iken temettû' hususunda ihtilaf ettiler. Ali: 'Sen sadece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yaptığı bir şeyden nehyetmek mi istiyorsun?' dedi. Ali durumu böyle görünce her ikisine (hac ve umreye) birden ihrama girdi."

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي جَمْرَة قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن الْمُتْعَة فَأمرنِي بهَا وَسَأَلته عَن الْهَدْي فَقَالَ: فِيهَا جزور أَو بقرة أَو شَاة أَو شرك فِي دم

el-Buhârî ve Müslim Ebû Cemre'den nakletti; dedi ki: "İbn Abbâs'a temettû'u sordum, bana onu emretti. Ona hedy (kurban) hakkında sordum; 'Onda bir deve yahut bir sığır yahut bir koyun veya bir kurbana ortak olmak vardır' dedi."

قَالَ: وَكَانَ نَاس كرهوها فَنمت فَرَأَيْت فِي الْمَنَام كَأَن انساناً يُنَادي حج مبرور ومتعة متقبلة فَأتيت ابْن عَبَّاس فَحَدَّثته فَقَالَ: الله أكبر سنة أبي الْقَاسِم ﷺ

Dedi ki: "Bazı insanlar bundan hoşlanmıyordu. Sonra uyudum ve rüyamda bir kimsenin 'Mebrûr bir hac ve kabul olunmuş bir temettû'!' diye seslendiğini gördüm. Bunun üzerine İbn Abbâs'a gelip bunu anlattım. O da: 'Allâhu ekber! Ebi'l-Kâsım sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetidir' dedi."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق مُجَاهِد وَعَطَاء عَن جَابر قَالَ: كثرت القالة من النَّاس فخرجنا حجاجاً حَتَّى إِذا لم يكن بَيْننَا وَبَين أَن نحل إِلَّا لَيَال قَلَائِل أمرنَا

el-Hâkim, Mücâhid ve Atâ tarikiyle Câbir'den nakledip sahih kabul etti; [Câbir] dedi ki: "İnsanlar arasında dedikodu çoğalmıştı. Biz hacı olarak yola çıktık; ihramdan çıkmamıza sadece birkaç gece kalmışken bize emretti..."

بالإحلال فَقُلْنَا: أيروح أَحَدنَا إِلَى عَرَفَة وفرجه يقطر منياً فَبلغ ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أبالله تعلموني أَيهَا النَّاس فانا وَالله أعلمكُم بِاللَّه وأتقاكم لَهُ وَلَو اسْتقْبلت من أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرت مَا سقت هَديا ولحللت كَمَا أحلُّوا فَمن لم يكن مَعَه هدي فليصم ثَلَاثَة أَيَّام فِي الْحَج وَسَبْعَة إِذا رَجَعَ إِلَى أَهله وَمن وجد هَديا فلينحر فَكُنَّا نَنْحَر الْجَزُور عَن سَبْعَة قَالَ عَطاء: قَالَ ابْن عَبَّاس: أَن رَسُول الله ﷺ قسم يَوْمئِذٍ فِي أَصْحَابه غنما فَأصَاب سعد بن أبي وَقاص تَيْس فذبحه عَن نَفسه

"...ihramdan çıkmamızı [emretti]. Biz: 'Birimiz Arafat'a uzvundan meni damlayarak mı gidecek?' dedik. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca bir hutbe irat etmek üzere ayağa kalkıp şöyle buyurdu: 'Bana Allah'ı mı öğretiyorsunuz ey insanlar? Vallahi ben Allah'ı sizin en iyi bileniniz ve O'ndan en çok korkanınızım. Eğer işimin başında şimdiki aklım olsaydı kurbanlık sevk etmezdim ve onların ihramdan çıktığı gibi ben de ihramdan çıkardım. Kimin yanında kurbanlık yoksa hacda üç gün, ailesine döndüğünde de yedi gün oruç tutsun. Kim de kurbanlık bulursa kessin.' Biz bir deveyi yedi kişi adına kesiyorduk. Atâ dedi ki: İbn Abbâs şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem o gün ashabı arasında davar paylaştırdı; Sa'd b. Ebî Vakkâs'ın payına bir erkeç düştü, o da onu kendi adına kesti."

وَأخرج مَالك عَن ابْن عمر قَالَ: لِأَن اعْتَمر قبل الْحَج وأهدي أحب إِلَيّ من أَنا اعْتَمر بعد الْحَج فِي ذِي الْحجَّة

Mâlik İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Hacdan önce umre yapıp kurban kesmem, hacdan sonra Zilhicce'de umre yapmamdan bana daha sevimlidir."

أما قَوْله تَعَالَى: {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام}

Yüce Allah'ın: {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” buyruğuna gelince;

أخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن عَطاء فِي قَوْله {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} قَالَ: سِتّ قربات

Vekî', İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” buyruğu hakkında Atâ'dan nakletti; dedi ki: "Altı yerleşim yeridir:

عَرَفَة وعرنة والرجيع والنخلتان وَمر الظهْرَان وضجنان

Arafat, Urene, Recî', Nahletân, Merrüzzahrân ve Dacnân."

وَقَالَ مُجَاهِد: هم أهل الْحرم

Mücâhid: "Onlar Harem ehlidir" dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} قَالَ: هم أهل الْحرم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Mescid-i Harâm civarında ikamet edenler” buyruğu hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Onlar Harem ehlidir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْحرم كُله هُوَ الْمَسْجِد الْحَرَام

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Harem'in tamamı Mescid-i Harâm'dır."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر

İbnü'l-Münzir İbn Ömer'den nakletti:

مثله

Aynısını [nakletti].

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن عَطاء بن أبي رَبَاح أَنه سُئِلَ عَن الْمَسْجِد الْحَرَام قَالَ: هُوَ الْحرم أجمع

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve el-Ezrakî, Atâ b. Ebî Rabâh'tan nakletti; kendisine Mescid-i Harâm hakkında soruldu da: "O, Harem'in tamamıdır" dedi.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَطاء بن أبي رَبَاح أَنه سُئِلَ عَن الْمَسْجِد الْحَرَام قَالَ: هُوَ الْحرم أجمع

el-Ezrakî Atâ b. Ebî Rabâh'tan nakletti; kendisine Mescid-i Harâm hakkında soruldu da: "O, Harem'in tamamıdır" dedi.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: أساس الْمَسْجِد الْحَرَام الَّذِي وَضعه إِبْرَاهِيم ﵇ من الحزوة إِلَى الْمَسْعَى إِلَى مخرج سيل جِيَاد

el-Ezrakî Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan nakletti; dedi ki: "İbrâhîm aleyhisselâm'ın koyduğu Mescid-i Harâm'ın temeli Hazve'den Mes'â'ya ve Ciyâd sel yatağının çıkışına kadardır."

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: إِنَّا لنجد فِي كتاب الله أَن حد الْمَسْجِد الْحَرَام من الحزور إِلَى الْمَسْعَى

el-Ezrakî Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: "Biz Allah'ın Kitabı'nda Mescid-i Harâm'ın sınırının Hazver'den Mes'â'ya kadar olduğunu görmekteyiz."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: لَيْسَ لأحد حاضري

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd ez-Zührî'den nakletti; dedi ki: "Mescid-i Harâm civarında..."

الْمَسْجِد الْحَرَام رخصَة فِي الإِحصار لِأَن الرجل إِذا مرض حمل ووقف بِهِ بِعَرَفَة وَيُطَاف بِهِ مَحْمُولا

"...ikamet eden hiç kimse için ihsâr (engellenme) hususunda bir ruhsat yoktur. Çünkü kişi hastalandığında taşınır, Arafat'ta vakfeye durdurulur ve taşınarak tavaf ettirilir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن عُرْوَة قَالَ {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} عَنى بذلك أهل مَكَّة لَيست لَهُم مُتْعَة وَلَيْسَ عَلَيْهِم إحصار لقربهم من الْمشعر

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd Urve'den nakletti; dedi ki: "{ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” [ayetiyle] Mekke halkını kastetmiştir; onların temettû' yapma hakları yoktur ve meş'ara (kutsal mekânlara) yakınlıkları sebebiyle onlar için ihsâr (hükmü) de yoktur."

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء: من لَهُ الْمُتْعَة فَقَالَ: قَالَ الله {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} فاما الْقرى الْحَاضِرَة الْمَسْجِد الْحَرَام الَّتِي لَا تتمتع أَهلهَا فالمطمئنة بِمَكَّة المطلة عَلَيْهَا نخلتان وَمر الظهْرَان وعرفة وضجنان والرجيع وَأما الْقرى الَّتِي لَيست بحاضرة الْمَسْجِد الْحَرَام الَّتِي يتمتع أَهلهَا إِن شاؤوا فالسفر وَالسّفر مَا يقصر إِلَيْهِ الصَّلَاة عسفان وَجدّة ورهاط واشباه ذَلِك

el-Ezrakî İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Atâ'ya: "Temettû' kime aittir?" dedim. Şöyle dedi: Allah, {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” buyurmuştur. Mescid-i Harâm civarında olup halkı temettû' yapamayacak olan yerleşim yerleri Mekke'ye bitişik ve ona bakan Nahletân, Merrüzzahrân, Arafat, Dacnân ve Recî'dir. Mescid-i Harâm civarında olmayıp diledikleri takdirde halkı temettû' yapabilecek yerleşim yerleri ise sefer [mesafesinde olanlar]dır; sefer de namazın kısaltıldığı mesafedir: Usfân, Cidde, Ruhât ve benzerleri.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْمُتْعَة للنَّاس إِلَّا لأهل مَكَّة هِيَ لمن لم يكن أَهله فِي الْحرم وَذَلِكَ قَول الله {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام}

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Temettû', Mekke ehli dışındaki insanlar içindir; o, ailesi Harem'de olmayan kimseler içindir. Allah'ın: {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” buyruğu da budur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti:

أَنه كَانَ يَقُول: يَا أهل مَكَّة إِنَّه لَا مُتْعَة لكم أحلّت لأهل الْآفَاق وَحرمت عَلَيْكُم إِنَّمَا يقطع أحدكُم وَاديا ثمَّ يهل بِعُمْرَة {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام}

O şöyle diyordu: "Ey Mekke halkı! Sizin için temettû' yoktur. O, âfâkîlere (uzaktan gelenlere) helal kılınmış, size ise haram kılınmıştır. Sizden biri sadece bir vadiyi geçer, sonra umre için ihrama girer. {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir”."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Ömer'den nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن امْرَأَة صرورة أتعتمر فِي حجتها قَالَ: نعم إِن الله جعلهَا رخصَة إِن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام

Kendisine ilk defa hac yapacak bir kadının haccında umre yapıp yapamayacağı soruldu. O da: "Evet, eğer ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet edenlerden değilse şüphesiz Allah bunu bir ruhsat kılmıştır" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَيْسَ على أهل مَكَّة هدي فِي مُتْعَة ثمَّ قَرَأَ {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام}

İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Temettû'da Mekke halkına hedy (kurban) gerekmez." Sonra {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس قَالَ: لَيْسَ على أهل مَكَّة هدي فِي مُتْعَة ثمَّ قَرَأَ {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام}

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan nakletti; dedi ki: "Temettû'da Mekke halkına hedy (kurban) gerekmez." Sonra {ذَلِك لمن لم يكن أَهله حاضري الْمَسْجِد الْحَرَام} “Bu, ailesi Mescid-i Harâm civarında ikamet etmeyenler içindir” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد قَالَ: لَيْسَ على أهل مَكَّة مُتْعَة

İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den nakletti; dedi ki: "Mekke halkı için temettû' yoktur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مَيْمُون بن مهْرَان قَالَ: لَيْسَ لأهل مَكَّة وَلَا من توطن مَكَّة مُتْعَة

İbn Ebî Şeybe Meymûn b. Mihrân'dan nakletti; dedi ki: "Mekke halkı için de Mekke'yi vatan edinen kimse için de temettû' yoktur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس قَالَ: الْمُتْعَة للنَّاس أَجْمَعِينَ إِلَّا أهل مَكَّة

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan nakletti; dedi ki: "Mekke halkı müstesna, temettû' bütün insanlar içindir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: لَيْسَ على أهل مَكَّة مُتْعَة وَلَا إحصار إِنَّمَا يغشون حَتَّى يقضوا حجهم

İbn Ebî Şeybe ez-Zührî'den nakletti; dedi ki: "Mekke halkı için temettû' da ihsâr da yoktur; onlar haclarını tamamlayıncaya kadar [ibadete] devam ederler."

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وَاتَّقوا الله وَاعْلَمُوا أَن الله شَدِيد الْعقَاب}

Yüce Allah'ın: {وَاتَّقوا الله وَاعْلَمُوا أَن الله شَدِيد الْعقَاب} “Allah'a karşı gelmekten sakının ve bilin ki Allah'ın cezalandırması çok şiddetlidir” buyruğuna gelince;

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مطرف أَنه تَلا قَوْله تَعَالَى {إِن الله شَدِيد الْعقَاب} قَالَ: لَو يعلم النَّاس قدر عُقُوبَة الله ونقمة الله وبأس الله ونكال الله لما رقأ لَهُم دمع وَمَا قرت أَعينهم بِشَيْء

İbn Ebî Hâtim Mutarrif'ten nakletti; o, Yüce Allah'ın {إِن الله شَدِيد الْعقَاب} “Şüphesiz Allah'ın cezalandırması pek şiddetlidir” buyruğunu okudu ve şöyle dedi: "Eğer insanlar Allah'ın azabının, intikamının, kahredici gücünün ve ibretlik cezasının derecesini bilselerdi gözyaşları asla dinmez ve hiçbir şeyle gözleri aydın olmazdı."

قَوْله تَعَالَى: الْحَج أشهر مَعْلُومَات فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج فَلَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال فِي الْحَج وَمَا تَفعلُوا من خير يُعلمهُ الله وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى واتقون يَا أولي الْأَلْبَاب

Yüce Allah'ın: "Hac bilinen aylardır. Kim o aylarda hacca başlarsa artık hacda kadına yaklaşmak, günah işlemek ve kavga etmek yoktur. Siz ne hayır yaparsanız Allah onu bilir. Azık edinin; şüphesiz en hayırlı azık takvadır. Ey akıl sahipleri, Bana karşı gelmekten sakının!" buyruğu.

أخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} شوّال وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة

et-Taberânî el-Evsat'ta ve İbn Merdûye Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” buyruğu hakkında şöyle buyurdu: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir."

أخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْحَج أشهر مَعْلُومَات شوّال وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة

et-Taberânî el-Evsat'ta İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hac bilinen aylardır: Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir."

وَأخرج الْخَطِيب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله تَعَالَى {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} شوّال وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة

el-Hatîb İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yüce Allah'ın: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” buyruğu hakkında şöyle buyurdu: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن عمر بن الْخطاب {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} شوّال وَذُو الْقعدَة وَذُو الْحجَّة

Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” [ifadesi]; Şevval, Zilkade ve Zilhicce'dir.

وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن نَافِع

eş-Şâfiî el-Ümm'de, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Nâfi'den nakletti: