Binûn

Bakara Suresi — 56. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أَنه سُئِلَ أسمعت عبد الله بن عمر يُسَمِّي شهور الْحَج فَقَالَ: نعم كَانَ يسمّي شوالاً وَذَا الْقعدَة وَذَا الْحجَّة

Ona: "Abdullah b. Ömer'in hac aylarını saydığını işittin mi?" diye soruldu. O da: "Evet; Şevval, Zilkade ve Zilhicce'yi sayardı" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس وَعَطَاء وَالضَّحَّاك

İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs, Atâ ve Dahhâk'ten nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن ابْن عمر {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} قَالَ شَوَّال وَذُو الْقعدَة وَعشر لَيَال من ذِي الْحجَّة

Vekî', Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî çeşitli yollarla İbn Ömer'den rivayet etti: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'den on gecedir."

وَأخرج وَكِيع وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} قَالَ شَوَّال وَذُو الْقعدَة وَعشر لَيَال من ذِي الْحجَّة

Vekî', Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî İbn Mes'ûd'dan rivayet etti: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'den on gecedir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ من طرق عَن ابْن عَبَّاس {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} قَالَ شَوَّال وَذُو القعده وَعشر من ذِي الْحجَّة لَا يفْرض الْحَج إِلَّا فِيهِنَّ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî ve el-Beyhakî çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan nakletti: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'den on gündür. Hac ancak bu [zamanlar]da farz kılınır."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن الزبير {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} قَالَ شَوَّال وَذُو القعده وَعشر من ذِي الْحجَّة

İbnü'l-Münzir, ed-Dârekutnî, et-Taberânî ve el-Beyhakî Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletti: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Şevval, Zilkade ve Zilhicce'den on gündür."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن وَمُحَمّد وَإِبْرَاهِيم

İbn Ebî Şeybe el-Hasan, Muhammed ve İbrâhîm'den nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve et-Taberânî İbn Mes'ûd'dan nakletti:

أَنه سُئِلَ عَن الْعمرَة فِي أشهر الْحَج فَقَالَ: الْحَج أشهر مَعْلُومَات لَيْسَ فِيهِنَّ عمْرَة

Ona hac aylarında yapılan umre soruldu da şöyle dedi: "Hac bilinen aylardır, o aylarda umre yoktur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: مَا أحد من أهل الْعلم شكّ أَن عمْرَة فِي غير أشهر الْحَج أفضل من عمْرَة فِي أشهر الْحَج

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr Muhammed b. Sîrîn'den nakletti; dedi ki: "İlim ehlinden hiç kimse, hac ayları dışındaki bir umrenin hac aylarındaki bir umreden daha faziletli olduğunda şüphe etmemiştir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ عمر: افصلوا بَين حَجكُمْ وعمرتكم اجعلوا الْحَج فِي أشهر وَاجْعَلُوا الْعمرَة فِي غير أشهر الْحَج أتم لحجكم ولعمرتكم

İbn Ebî Şeybe İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Ömer şöyle dedi: "Haccınız ile umrenizi birbirinden ayırın. Haccı [kendi] aylarında yapın, umreyi de hac aylarının dışında yapın; bu, haccınız ve umreniz için daha tamamlayıcıdır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عون قَالَ: سُئِلَ الْقَاسِم عَن الْعمرَة فِي أشهر الْحَج فَقَالَ: كَانُوا لَا يرونها تَامَّة

İbn Ebî Şeybe İbn Avn'dan nakletti; dedi ki: el-Kâsım'a hac aylarında umre yapma hakkında soruldu; o da: "Onu tam [bir umre olarak] görmezlerdi" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر فِي قَوْله {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} قَالَ: من أهلَّ فِيهِنَّ الْحَج

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî İbn Ömer'den {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Kim o aylarda hac için telbiye getirip ihrama girerse."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الْفَرْض الإِحرام

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî İbn Mes'ûd'dan nakletti; dedi ki: "Farz [kılmak], ihrama girmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك

İbn Ebî Şeybe Dahhâk'ten nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن الزبير {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} قَالَ: الإِهلال

İbn Ebî Şeybe İbnü'z-Zübeyr'den {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında nakletti; dedi ki: "İhlâldir (ihrama girip telbiye getirmektir)."

وأخرح ابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن الزبير قَالَ: فرض الْحَج الإِحرام

İbnü'l-Münzir, ed-Dârekutnî ve el-Beyhakî İbnü'z-Zübeyr'den nakletti; dedi ki: "Haccın farz kılınması, ihrama girmektir."

وأخرح ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْفَرْض الإِهلال

İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Farz [kılmak], ihlâldir (ihrama girip telbiye getirmektir)."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: الإِهلال فَرِيضَة الْحَج

İbn Ebî Şeybe ez-Zührî'den nakletti; dedi ki: "İhlâl (ihrama girip telbiye getirmek), haccın farzıdır."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} يَقُول: من أحرم بِحَجّ أَو عمْرَة

İbn Cerîr İbn Abbâs'tan {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında: "Kim hac veya umre için ihrama girerse demektir" dediğini nakletti.

وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا يَنْبَغِي لأحد أَن يحرم بِالْحَجِّ إِلَّا فِي أشهر الْحَج من أجل قَول الله {الْحَج أشهر مَعْلُومَات}

eş-Şâfiî el-Ümm'de, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Allah'ın {الْحَج أشهر مَعْلُومَات} “Hac bilinen aylardır” buyruğundan ötürü, hiç kimsenin hac ayları dışında hac için ihrama girmesi uygun olmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن خُزَيْمَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا يحرم بِالْحَجِّ إِلَّا فِي أشهر الْحَج فَإِن من سنة الْحَج أَن يحرم بِالْحَجِّ فِي أشهر الْحَج

İbn Ebî Şeybe, İbn Huzeyme, [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim ve el-Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Hac için ancak hac aylarında ihrama girilir. Çünkü haccın sünnetinden olan, hac için hac aylarında ihrama girmektir."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَا يَنْبَغِي لأحد أَن يحرم بِالْحَجِّ إِلَّا فِي أشهر الْحَج

İbn Merdûye Câbir'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Hiç kimsenin hac ayları dışında hac için ihrama girmesi uygun olmaz."

وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر مَوْقُوفا

eş-Şâfiî el-Ümm'de, İbn Ebî Şeybe ve el-Beyhakî mevkûf olarak Câbir'den nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء أَنه قَالَ لرجل قد أحرم بِالْحَجِّ فِي غير أشهر الْحَج: اجْعَلْهَا عمْرَة فَإِنَّهُ لَيْسَ لَك حج فَإِن الله يَقُول {الْحَج أشهر مَعْلُومَات فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج}

İbn Ebî Şeybe Atâ'dan nakletti; o, hac ayları dışında hac için ihrama girmiş bir adama şöyle demiştir: "Onu umreye çevir; zira senin haccın yoktur. Çünkü Allah şöyle buyurmaktadır: {الْحَج أشهر مَعْلُومَات فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Hac bilinen aylardır. Kim o aylarda hacca başlarsa...”"

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس: فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج فَلَا يَنْبَغِي أَن يُلَبِّي بِالْحَجِّ ثمَّ يُقيم بِأَرْض

İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti: "Kim o aylarda hacca başlarsa artık hac için telbiye getirip de sonra bir yerde ikamet edip kalması uygun olmaz."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن الن عمر {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} قَالَ: التَّلْبِيَة والإِحرام

et-Taberânî el-Evsat'ta İbn Ömer'den {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Telbiye getirmek ve ihrama girmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} قَالَ: التَّلْبِيَة

İbn Ebî Şeybe İbn Mes'ûd'dan {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Telbiyedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} قَالَ: التَّلْبِيَة

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج} “Kim o aylarda hacca başlarsa” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Telbiyedir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء وَإِبْرَاهِيم

İbn Ebî Şeybe Atâ ve İbrâhîm'den nakletti:

مثله

Bunun benzerini.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن خَلاد بن السَّائِب عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَتَانِي جِبْرِيل فَأمرنِي أَن آمُر أَصْحَابِي أَن يرفعوا أَصْوَاتهم بالاهلال والتلبية فَإِنَّهَا شعار الْحَج

Mâlik, eş-Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd, [sahih olduğunu belirterek] et-Tirmizî, en-Nesâî, İbn Mâce, İbn Huzeyme ve [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim Hallâd b. es-Sâib'den, o da babasından nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bana Cibrîl geldi ve ashabıma ihlâl ve telbiye ile seslerini yükseltmelerini emretmemi emretti; zira o, haccın şiarındandır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن زيد بن عَليّ الْجُهَنِيّ

İbn Ebî Şeybe, İbn Mâce, İbn Huzeyme, İbn Hibbân ve [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim Zeyd b. Hâlid el-Cühenî'den nakletti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ جَاءَنِي جِبْرِيل فَقَالَ: مر أَصْحَابك فَلْيَرْفَعُوا أَصْوَاتهم بِالتَّلْبِيَةِ فَإِنَّهَا من شعار الْحَج

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bana Cibrîl geldi ve: 'Ashabına emret, telbiye ile seslerini yükseltsinler; zira bu, haccın şiarlarındandır' dedi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن الزبير قَالَ: التَّلْبِيَة زِينَة الْحَج

İbn Ebî Şeybe İbnü'z-Zübeyr'den nakletti; dedi ki: "Telbiye, haccın süsüdür."

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي بكر الصّديق أَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ أَي الْأَعْمَال أفضل قَالَ: العج والثج

et-Tirmizî, İbn Mâce, İbn Huzeyme ve [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim Ebû Bekir es-Sıddîk'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e "Hangi amel daha faziletlidir?" diye soruldu. O da: "İhlâl ile ses yükseltmek (acc) ve kurban kanı akıtmaktır (secc)" buyurdu.

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن خُزَيْمَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن سعد عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ مَا من ملب يُلَبِّي إِلَّا لبّى مَا عَن يَمِينه وشماله من حجر أَو شجر أَو مدر حَتَّى تَنْقَطِع الأَرْض من هَهُنَا وَهَهُنَا عَن يَمِينه وشماله

et-Tirmizî, İbn Mâce, İbn Huzeyme, [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim ve el-Beyhakî Sehl b. Sa'd'dan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Telbiye getiren hiçbir kimse yoktur ki, onun sağında ve solunda bulunan taş, ağaç yahut toprak da onunla birlikte telbiye getirmesin; nihayet yeryüzü şuradan ve buradan, onun sağından ve solundan [ufukta] kesilip bitinceye kadar."

وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من محرم يُضحي لله يَوْمه يُلَبِّي حَتَّى تغيب الشَّمْس إِلَّا غَابَتْ بذنوبه فَعَاد كَمَا وَلدته أمه

Ahmed ve İbn Mâce Câbir b. Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İhrama girip de gününü güneş batıncaya kadar Allah için telbiye getirerek geçiren hiçbir kimse yoktur ki, [güneş] onun günahlarıyla birlikte batmasın ve o, annesinden doğduğu günkü gibi [tertemiz] olmasın."

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عمر أَن تَلْبِيَة رَسُول الله ﷺ لبيْك اللَّهُمَّ لبيْك لبيْك لَا شريك لَك لبيْك لبيْك إِن الْحَمد وَالنعْمَة لَك وَالْملك لَا شريك لَك

Mâlik, eş-Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve en-Nesâî İbn Ömer'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in telbiyesi şöyleydi: "Lebbeyk Allāhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek (Buyur Allahım buyur! Buyur, Senin hiçbir ortağın yoktur, buyur! Şüphesiz hamd de nimet de mülk de Sana aittir. Senin hiçbir ortağın yoktur)."

وَكَانَ ابْن عمر يزِيد فِيهَا لبيْك لبيْك وَسَعْديك وَالْخَيْر بيديك لبيْك وَالرغْبَاء إِلَيْك وَالْعَمَل

İbn Ömer bu [telbiye]ye şunu eklerdi: "Lebbeyk lebbeyk ve sa'deyk, ve'l-hayru biyedeyk, lebbeyk ve'r-rağbâu ileyke ve'l-amel (Buyur, emrine âmâdeyim, tekrar tekrar âmâdeyim; bütün hayır Senin iki elindedir. Buyur, rağbet de amel de Sanadır)."

وَأخرج وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن ابْن عَبَّاس

el-Buhârî ve Müslim İbn Abbâs'tan nakletti:

أَن رجلا أوقصته رَاحِلَته وَهُوَ محلام فَمَاتَ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ اغسلوه بِمَاء وَسدر وكفنوه فِي ثوبيه وَلَا تخمروا رَأسه وَلَا وَجهه فَإِنَّهُ يبْعَث يَوْم الْقِيَامَة ملبياً

Bir adam ihramlı iken bineğinden düşüp boynu kırıldı ve öldü. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Onu su ve sidr ile yıkayın, iki parça elbisesi içinde kefenleyin; başını ve yüzünü örtmeyin; zira o, kıyamet gününde telbiye getirir halde diriltilecektir."

وَأخرج الشَّافِعِي عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: مَا سمى رَسُول الله ﷺ فِي تلبيته حجا قطّ وَلَا عمْرَة

eş-Şâfiî Câbir b. Abdullah'tan nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem telbiyesinde kesinlikle ne hac ne de umre ismi andı."

وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: كَانَ من تَلْبِيَة رَسُول الله ﷺ لبيْك إِلَه الْخلق لبيْك

eş-Şâfiî, İbn Ebî Şeybe ve [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in telbiyelerinden biri de şuydu: "Lebbeyke ilâhe'l-halkı lebbeyk (Buyur ey yaratılmışların ilahı, buyur!)."

وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن أبي شيبَة عَن سعد بن أبي وَقاص

eş-Şâfiî ve İbn Ebî Şeybe Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan nakletti:

أَنه سمع بعض بني أَخِيه وَهُوَ يُلَبِّي: يَا ذَا المعارج

O, kardeşinin oğullarından birinin telbiye getirirken: "Ey derecelerin/yükselme yollarının sahibi!" dediğini işitti.

فَقَالَ سعد: إِنَّه لذُو المعارج وَمَا هَكَذَا كُنَّا نلبي على عهد رَسُول الله ﷺ

Sa'd şöyle dedi: "Şüphesiz O, derecelerin/yükselme yollarının sahibidir; ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde biz böyle telbiye getirmiyorduk."

وَأخرج الشَّافِعِي عَن خُزَيْمَة بن ثَابت عَن النَّبِي ﷺ أَنه كَانَ إِذا فرغ من تَلْبِيَة سَأَلَ الله رضوانه وَالْجنَّة واستعاذه برحمته من النَّار

eş-Şâfiî Huzeyme b. Sâbit'ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti: O, telbiyesini bitirdiği zaman Allah'tan rızasını ve cenneti diler, rahmetiyle O'na cehennem ateşinden sığınırdı.

وَأخرج الشَّافِعِي عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يكثر من التَّلْبِيَة

eş-Şâfiî Muhammed b. el-Münkedir'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem çokça telbiye getirirdi.

أما قَوْله تَعَالَى: {فَلَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال فِي الْحَج}

Yüce Allah'ın {فَلَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “[Hacda] kadına yaklaşmak (müstehcen söz ve davranış), günaha sapmak ve kavga etmek yoktur” sözüne gelince:

أخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {فَلَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال فِي الْحَج}

et-Taberânî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فَلَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “[Hacda] kadına yaklaşmak, günaha sapmak ve kavga etmek yoktur” ayeti hakkında şöyle buyurdu:

قَالَ: الرَّفَث الاعرابة والتعريض للنِّسَاء بِالْجِمَاعِ والفسوق الْمعاصِي كلهَا والجدال جِدَال الرجل لصَاحبه

Şöyle buyurdu: "Refes; açık saçık konuşmak ve kadınlara cinsel ilişkiyi ima etmektir. Fusûk; günahların tamamıdır. Cidâl ise kişinin arkadaşıyla tartışıp çekişmesidir."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن أبي أُمَامَة قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج فَلَا رفث} قَالَ: لَا جماع وَلَا فسوق

İbn Merdûye ve et-Terğîb'de el-Asbehânî Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فَمن فرض فِيهِنَّ الْحَج فَلَا رفث} “Kim o aylarda hacca başlarsa [ona] kadına yaklaşmak yoktur” ayeti hakkında: "Cinsel ilişki yoktur" buyurdu. [Ayrıca:] "Ve günaha sapmak da yoktur" [ifadesi hakkında da:]

قَالَ: الْمعاصِي وَالْكذب

Şöyle buyurdu: "Günahlar ve yalandır."

وَأخرج وَكِيع وسُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة: الرَّفَث الْجِمَاع والفسوق الْمعاصِي والجدال المراء

Vekî', Süfyân b. Uyeyne, el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında rivayet ettiler: "Refes cinsel ilişkidir, fusûk günahlardır, cidâl ise münakaşa etmektir."

وَفِي لفظ: أَن تُمَارِي صَاحبك حَتَّى يغضبك أَو تغضبه

Bir lafızda da: "Arkadaşınla, o seni kızdırıncaya veya sen onu kızdırıncaya kadar münakaşa etmendir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الرَّفَث غشيان النِّسَاء والقبل والغمز وَأَن يعرض لَهَا بالفحش من الْكَلَام والفسوق معاصي الله كلهَا والجدال المراء والملاحاة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Refes; kadınlarla cinsel ilişkide bulunmak, öpmek, göz kırpmak/işaretleşmek ve ona müstehcen sözler ima etmektir. Fusûk; Allah'ın [yasakladığı] günahların tamamıdır. Cidâl ise münakaşa etmek ve çekişmektir."

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَعبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن طَاوس قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن قَوْله {فَلَا رفث} قَالَ: الرَّفَث الَّذِي ذكر هُنَا لَيْسَ الرَّفَث الَّذِي ذكر فِي (أحل لكم لَيْلَة الصّيام الرَّفَث) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٨٧) ذَاك الْجِمَاع هَذَا العراب بِكَلَام الْعَرَب والتعريض بِذكر النِّكَاح

Süfyân b. Uyeyne, Abdürrezzâk, el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Tâvûs'tan nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'a {فَلَا رفث} “kadına yaklaşmak yoktur” sözünü sordum; şöyle dedi: "Burada zikredilen refes, (Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak [refes] size helal kılındı) (el-Bakara suresi 187. ayet) ayetinde zikredilen refes değildir. O cinsel ilişkidir; buradaki ise Arapların dilinde açık saçık konuşmak ve nikah/cinsel ilişkiyi ima etmektir."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: كنت أَمْشِي مَعَ ابْن عَبَّاس وَهُوَ محرم يرتجز بالإِبل وَيَقُول: وَهن يَمْشين بِنَا هَميسا إِن صدق الطير نَنكْ لَميسا فَقلت: أَتَرْفُثُ وَأَنت محرم قَالَ: إِنَّمَا الرَّفَث مَا رُوجِعَ بِهِ النِّسَاء

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim ve el-Beyhakî Ebü'l-Âliye'den nakletti; dedi ki: İbn Abbâs ihramlı iken onunla birlikte yürüyordum; develeri sürerken recez söylüyor ve şöyle diyordu: 'Onlar (develer) bizi sessiz ve fısıltılı adımlarla götürüyor, Eğer fal kuşu doğru söylerse Lemîs ile cima ederiz.' Bunun üzerine dedim ki: 'İhramlı olduğun halde müstehcen söz (refes) mi söylüyorsun?' Şöyle dedi: 'Refes ancak kadınlara karşı bizzat söylenen [müstehcen] sözlerdir.'"

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر فِي الْآيَة قَالَ: الرَّفَث الْجِمَاع والفسوق الْمعاصِي والجدال السباب والمنازعة

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, [sahih olduğunu belirterek] el-Hâkim ve el-Beyhakî İbn Ömer'den ayet hakkında nakletti; dedi ki: "Refes cinsel ilişkidir, fusûk günahlardır, cidâl ise sövüşmek ve çekişmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عمر فِي قَوْله {فَلَا رفث} قَالَ: غشيان النِّسَاء {وَلَا فسوق} قَالَ: السباب {وَلَا جِدَال} قَالَ: المراء

İbn Ebî Şeybe ve el-Mu'cemü'l-Evsat'ta et-Taberânî İbn Ömer'den {فَلَا رفث} “kadına yaklaşmak yoktur” sözü hakkında: "Kadınlarla cinsel ilişkide bulunmaktır", {وَلَا فسوق} “günaha sapmak yoktur” [sözü hakkında]: "Sövüşmektir", {وَلَا جِدَال} “ve kavga etmek yoktur” [sözü hakkında da]: "Münakaşa etmektir" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر فِي الْآيَة فَقَالَ: الرَّفَث اتيان النِّسَاء والتكلم بذلك للرِّجَال وَالنِّسَاء إِذا ذكرُوا ذَلِك بأفواههم والفسوق اتيان معاصي الله فِي الْحرم والجدال السباب والمراء الْخُصُومَات

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Ömer'den ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: "Refes; kadınlara yaklaşmak (cima etmek) ve erkeklerin ve kadınların bunu ağızlarına alıp dile getirmeleridir. Fusûk; Harem bölgesinde Allah'ın günahlarını işlemektir. Cidâl ise sövüşmek, münakaşa etmek ve düşmanlık/husumet gütmektir."

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ ابْن عمر يَقُول للحادي: لَا تعرض بِذكر النِّسَاء

İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; dedi ki: İbn Ömer deve sürücüsüne (hâdîye): "Kadınları anarak ima etme!" derdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس أَن عبد الله بن الزبير قَالَ: إيَّاكُمْ وَالنِّسَاء فَإِن الاعراب من الرَّفَث

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan nakletti: Abdullah b. ez-Zübeyr şöyle demiştir: "Kadınlardan [ihramda iken] sakının; zira açık saçık konuşmak refestendir."

قَالَ طَاوس: وأخبرت بذلك ابْن عَبَّاس فَقَالَ: صدث ابْن الزبير

Tâvûs dedi ki: Bunu İbn Abbâs'a haber verdim; o da: "İbnü'z-Zübeyr doğru söylemiş" dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan nakletti:

أَنه كره الاعراب للْمحرمِ قيل: وَمَا الاعراب قَالَ: أَن يَقُول لَو أحللت قد أصبتك

O, ihramlı kimsenin açık saçık konuşmasını hoş görmezdi. Kendisine: "İ'rab (açık saçık konuşmak) nedir?" diye soruldu. Şöyle dedi: "[Kişinin karısına] 'İhramdan çıksaydım seninle cima ederdim' demesidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود فِي الْآيَة قَالَ: الرَّفَث اتيان النِّسَاء والجدال تُمَارِي صَاحبك حَتَّى تغضبه

İbn Cerîr İbn Mes'ûd'dan ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: "Refes kadınlarla cinsel ilişkide bulunmaktır, cidâl ise arkadaşınla onu öfkelendirinceye kadar münakaşa etmendir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم والشيرازي فِي الألقاب عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: الرَّفَث الْجِمَاع والفسوق والمنابزة بِالْأَلْقَابِ تَقول لأخيك: يَا ظَالِم يَا فَاسق والجدال أَن تجَادل صَاحبك حَتَّى تغضبه

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve el-Elkâb'da eş-Şîrâzî İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: "Refes cinsel ilişkidir. Fusûk, kötü lakaplar takmaktır; din kardeşine 'Ey zâlim! Ey fâsık!' demendir. Cidâl ise arkadaşınla onu öfkelendirinceye kadar tartışmandır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد وَعِكْرِمَة قَالَا: الرَّفَث الْجِمَاع والفسوق الْمعاصِي والجدال المراء

İbn Ebî Şeybe Mücâhid ve İkrime'den nakletti; ikisi şöyle dediler: "Refes cinsel ilişkidir, fusûk günahlardır, cidâl ise münakaşa etmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الضَّحَّاك وَعَطَاء

İbn Ebî Şeybe ed-Dahhâk ve Atâ'dan nakletti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: الرَّفَث اتيان النِّسَاء والفسوق السباب والجدال المماراة

İbn Ebî Şeybe İbrâhim'den nakletti; dedi ki: "Refes kadınlara yaklaşmak (cinsel ilişki), fusûk sövüşmek, cidâl ise münakaşa etmektir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَالَ: الرَّفَث الغشيان والفسوق السباب والجدال الِاخْتِلَاف فِي الْحَج

İbn Ebî Şeybe el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Refes cinsel ilişki, fusûk sövüşmek, cidâl ise hac hususunda ihtilaf etmektir."

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن الزبير فِي قَوْله {فَلَا رفث} قَالَ: لَا جماع {وَلَا فسوق} لَا سباب {وَلَا جِدَال} لَا مراء

et-Taberânî Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletti; {فَلَا رفث} “kadına yaklaşmak yoktur” sözü hakkında: "Cinsel ilişki yoktur", {وَلَا فسوق} “günaha sapmak yoktur” [hakkında]: "Sövüşmek yoktur", {وَلَا جِدَال} “ve kavga etmek yoktur” [hakkında da]: "Münakaşa etmek yoktur" dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فِي قَوْله {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} قَالَ: الْجِدَال كَانَت قُرَيْش إِذا اجْتمعت بمنى قَالَ هَؤُلَاءِ: حجنا أتم من حَجكُمْ

İbn Cerîr Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “Hacda kavga/tartışma yoktur” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Cidâl [şöyleydi]: Kureyş Mina'da toplandığı zaman bir grup: 'Bizim haccımız sizin haccınızdan daha eksiksizdir' derdi;"

وَقَالَ هَؤُلَاءِ: حجنا أتم من حَجكُمْ

"Diğer grup da: 'Bizim haccımız sizin haccınızdan daha eksiksizdir' derdi."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} قَالَ: كَانُوا يقفون مَوَاقِف مُخْتَلفَة يتجادلون كلهم يَدعِي أَن موقفه موقف إِبْرَاهِيم فَقَطعه الله حِين أعلم نبيه بمناسكهم

İbn Cerîr İbn Zeyd'den {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “Hacda kavga/tartışma yoktur” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Onlar farklı yerlerde vakfeye durur ve hepsi kendi vakfe yerinin İbrâhim'in vakfe yeri olduğunu iddia ederek tartışırlardı. Allah peygamberine onların hac ibadetlerini/menasikini bildirdiği zaman bu [tartışmayı] kesip bitirdi."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} قَالَ: لَا شُبْهَة فِي الْحَج وَلَا شكّ فِي الْحَج قد بَين وَعلم وقته كَانُوا يحجون فِي ذِي الْحجَّة عَاميْنِ وَفِي الْمحرم عَاميْنِ ثمَّ حجُّوا فِي صفر من أجل النسيء الَّذِي نسأ لَهُم أَبُو يمامة حِين وفقت حجَّة أبي بكر فِي ذِي الْقعدَة قبل حجَّة النَّبِي ﷺ ثمَّ حج النَّبِي ﷺ من قَابل فِي ذِي الْحجَّة فَذَلِك حِين يَقُول: إِن الزَّمَان قد اسْتَدَارَ كَهَيْئَته يَوْم خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “Hacda kavga/tartışma yoktur” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Hac konusunda hiçbir şüphe ve hac konusunda hiçbir tereddüt yoktur; onun vakti açıklanmış ve bilinmiştir. [Cahiliye döneminde] iki yıl Zilhicce'de, iki yıl Muharrem'de haccederlerdi; sonra Ebû Sümâme'nin kendileri için yaptığı nesî (ayları erteleme) sebebiyle Safer ayında haccettiler; nitekim Ebû Bekir'in haccı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in haccından önce Zilkade ayına denk gelmişti. Sonraki yıl Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Zilhicce'de haccetti. İşte bu, [Resûlullah'ın] 'Zaman, Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı günkü durumuna dönmüştür' buyurduğu vakittir."

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} قَالَ: صَار الْحَج فِي ذِي الْحجَّة فَلَا شهر ينسىء

Süfyân b. Uyeyne ve İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den {وَلَا جِدَال فِي الْحَج} “Hacda kavga/tartışma yoktur” sözü hakkında nakletti; dedi ki: "Hac [artık sabit olarak] Zilhicce'de oldu, artık ertelenecek bir ay yoktur."

وَأخرج سُفْيَان وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من حج هَذَا الْبَيْت فَلم يرْفث وَلم يفسق خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه

Süfyân, İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî, Müslim, et-Tirmizî, en-Nesâî ve İbn Mâce Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bu Beyt'i hacceder de müstehcen söz/davranışta bulunmaz ve günaha sapmazsa, günahlarından annesinden doğduğu günkü gibi [arınmış olarak] çıkar."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ سباب الْمُسلم فسوق وقتاله كفر

İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî ve Müslim İbn Mes'ûd'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümana sövmek fısk (günah), onunla savaşmak ise küfürdür."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة من حَدِيث أبي هُرَيْرَة

İbn Ebî Şeybe Ebû Hüreyre'nin hadisinden nakletti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج عبد بن حميد فِي مُسْنده عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قضى نُسكه وَقد سلم الْمُسلمُونَ من لِسَانه وَيَده غفر لَهُ مَا تقدم من ذَنبه

Abd b. Humeyd Müsned'inde Câbir b. Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Müslümanların dilinden ve elinden esenlikte kaldığı halde haccını tamamlarsa, geçmiş günahları bağışlanır."

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا عمل أحبّ إِلَى الله من جِهَاد فِي سَبيله وَحجَّة مبرورة متقبلة لَا رفث وَلَا فسوق وَلَا جِدَال

Ebû Nuaym el-Hilye'de İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'a, O'nun yolunda cihattan ve içinde refes (müstehcenlik), fusûk (günah) ve cidâl (kavga/tartışma) bulunmayan makbul ve mebrûr bir hacdan daha sevimli bir amel yoktur."

وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا من عمل بَين السَّمَاء وَالْأَرْض بعد الْجِهَاد فِي سَبِيل الله أفضل من حجَّة مبرورة لَا رفث فِيهَا وَلَا فسوق وَلَا جِدَال

el-Asbehânî et-Terğîb'de Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Yer ile gök arasında, Allah yolunda cihattan sonra, içinde refes, fusûk ve cidâl bulunmayan mebrûr bir hacdan daha faziletli hiçbir amel yoktur."

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أَسمَاء بنت أبي بكر قَالَت خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ حجاجاً وَكَانَت زاملتنا مَعَ غُلَام أبي بكر فَجَلَسْنَا نَنْتَظِر حَتَّى تَأْتِينَا فَاطلع

el-Hâkim [sahih olduğunu belirterek] Esmâ bint Ebî Bekir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte hacılar olarak çıktık. Yük devemiz Ebû Bekir'in kölesinin yanındaydı. Bize gelsin diye oturup bekledik; derken [köle] çıka geldi,

الْغُلَام يمشي مَا مَعَه بعيره فَقَالَ أَبُو بكر: أَيْن بعيرك قَالَ: أضلني اللَّيْلَة فَقَامَ أَبُو بكر يضْربهُ بعير وَاحِد أضلك وَأَنت رجل فَمَا يزِيد رَسُول الله ﷺ على أَن تَبَسم وَقَالَ: انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمحرم مَا يصنع

Köle yanında devesi olmadan yürüyordu. Ebû Bekir: 'Deven nerede?' dedi. O da: 'Dün gece onu kaybettim' dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir: 'Bir tek deveyi mi kaybettin, halbuki sen koskoca bir adamsın!' diyerek onu dövmeye kalkıştı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ise sadece tebessüm ediyor ve: 'Şu ihramlıya bakın, neler yapıyor!' diyordu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس قَالَ: لَا ينظر الْمحرم فِي الْمرْآة وَلَا يَدْعُو على أحد وَإِن ظلمه

İbn Ebî Şeybe Tâvûs'tan nakletti; dedi ki: "İhramlı kimse aynaya bakmaz ve kendisine zulmetse dahi hiç kimseye beddua etmez."

وَأما قَوْله تَعَالَى: {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى واتقون يَا أولي الْأَلْبَاب} أخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ أهل الْيمن يحجون وَلَا يتزوّدون يَقُولُونَ: نَحن متوكلون ثمَّ يقدمُونَ فَيسْأَلُونَ النَّاس فَأنْزل الله {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى}

Yüce Allah'ın {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى واتقون يَا أولي الْأَلْبَاب} “Azık edinin; kuşkusuz azığın en hayırlısı takvadır (Allah'a karşı gelmekten sakınmaktır). Ey akıl sahipleri, Benden sakının!” sözüne gelince; Abd b. Humeyd, el-Buhârî, Ebû Dâvûd, en-Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Hibbân ve es-Sünen'inde el-Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Yemen halkı azık almadan hacceder ve: 'Biz tevekkül edenleriz' derlerdi. Sonra da [Mekke'ye] gelip insanlardan dilenirlerdi. Bunun üzerine Allah {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} “Azık edinin; kuşkusuz azığın en hayırlısı takvadır” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ نَاس يخرجُون من أهلهم لَيست مَعَهم أزودة يَقُولُونَ: نحج بَيت الله وَلَا يطعمنا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Bazı insanlar ailelerinin yanından yanlarında hiç azık olmadan çıkar ve: 'Allah'ın evini haccediyoruz da O bizi doyurmayacak mı?' derlerdi.

فَقَالَ الله {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} مَا يكف وُجُوهكُم عَن النَّاس

Bunun üzerine Allah {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} “Azık edinin; kuşkusuz azığın en hayırlısı takvadır” yani yüzünüzü insanlardan [dilenmekten] koruyacak şeydir, buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: كَانُوا إِذا أَحْرمُوا وَمَعَهُمْ أَزْوَادهم رموا بهَا واستأنفوا زادا آخرا فَأنْزل الله {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} فنهوا عَن ذَلِك وَأمرُوا أَن يتزوّدوا الكعك والدقيق والسويق

İbn Cerîr ve İbn Merdûye İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: İhrama girdiklerinde yanlarında azıkları varsa onu atar ve yeniden başka bir azık edinirlerdi. Bunun üzerine Allah {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} “Azık edinin; kuşkusuz azığın en hayırlısı takvadır” ayetini indirdi. Böylece bundan nehyedildiler ve peksimet, un ve kavut azığı edinmekle emrolundular.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن الزبير قَالَ: كَانَ النَّاس يتوكل بَعضهم على بعض فِي الزَّاد فَأَمرهمْ الله أَن يتزوّدوا فَقَالَ {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى}

et-Taberânî ez-Zübeyr'den nakletti; dedi ki: İnsanlar azık konusunda birbirlerine güvenirlerdi. Allah da onlara azık edinmelerini emredip {وتزوّدوا فَإِن خير الزَّاد التَّقْوَى} “Azık edinin; kuşkusuz azığın en hayırlısı takvadır” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ النَّاس من الْأَعْرَاب يحجون بِغَيْر زَاد وَيَقُولُونَ: نتوكل على الله فَأنْزل الله {وتزوّدوا} الْآيَة

İbn Cerîr İbrâhim en-Nehaî'den nakletti; dedi ki: Bedevilerden bazı insanlar azıksız hacceder ve: 'Allah'a tevekkül ediyoruz' derlerdi. Bunun üzerine Allah ayetin sonuna kadar {وتزوّدوا} “Azık edinin...” kısmını indirdi.