فَلم يجبهُ تِلْكَ العشية فَلَمَّا كَانَ غَدَاة الْمزْدَلِفَة أعَاد الدُّعَاء فَأَجَابَهُ الله أَنِّي قد غفرت لَهُم
O akşam O'na cevap vermedi. Müzdelife sabahı olunca duayı tekrarladı; bunun üzerine Allah O'na: "Onları bağışladım" diye icabet etti.
فَتَبَسَّمَ رَسُول الله ﷺ فَسَأَلَهُ أَصْحَابه قَالَ: تبسمت من عدوّ الله إِبْلِيس إِنَّه لما علم أَن الله قد اسْتَجَابَ لي فِي أمتِي أَهْوى يَدْعُو بِالْوَيْلِ وَالثُّبُور ويحثو التُّرَاب على رَأسه
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tebessüm etti. Ashabı O'na [sebebini] sorunca şöyle buyurdu: "Allah'ın düşmanı İblis'e tebessüm ettim. Çünkü o, Allah'ın ümmetim hakkında bana icabet ettiğini öğrenince helak ve feryat ederek kendini yere attı ve başına toprak saçmaya başladı."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْأَضَاحِي وَأَبُو يعلى عَن أنس سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن الله تطوّل على أهل عَرَفَات يباهي بهم الْمَلَائِكَة فَيَقُول: يَا ملائكتي انْظُرُوا إِلَى عبَادي شعثاً غبراً أَقبلُوا يضْربُونَ إِلَيّ من كل فج عميق فاشهدكم أَنِّي قد أجبْت دعاءهم وشفعت رغبتهم ووهبت مسيئهم لمحسنهم وَأعْطيت لمحسنهم جَمِيع مَا سَأَلُونِي غير التَّبعَات الَّتِي بَينهم فَإِذا أَفَاضَ الْقَوْم إِلَى جمع ووقفوا وعادوا فِي الرَّغْبَة والطلب إِلَى الله فَيَقُول: يَا ملائكتي عبَادي وقفُوا فعادوا فِي الرَّغْبَة والطلب فاشهدكم أَنِّي قد أجبْت دعاءهم وشفعت رغبتهم ووهبت مسيئهم لمحسنهم وَأعْطيت محسنيهم جَمِيع مَا سَأَلُونِي وكفلت عَنْهُم التَّبعَات الَّتِي بَينهم
İbn Ebî'd-Dünyâ el-Edâhî'de ve Ebû Ya'lâ Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Şüphesiz Allah, Arafat ehline lütufta bulunur, onlarla meleklere övünerek şöyle der: 'Ey meleklerim! Saçları başları dağınık, toz toprak içinde her derin vadiden Bana yönelip gelen kullarıma bakın! Sizi şahit tutarım ki Ben onların dualarına icabet ettim, dileklerinde şefaatçi oldum, kötülük yapanlarını iyilik yapanlarına bağışladım ve aralarındaki kul hakları müstesna, Benden istedikleri her şeyi iyilik yapanlarına verdim.' İnsanlar Cem'e [Müzdelife'ye] akın edip vakfe yaptıklarında ve Allah'a yönelip istemeyi tekrarladıklarında Allah şöyle buyurur: 'Ey meleklerim! Kullarım vakfe yaptılar ve yönelip istemeyi tekrarladılar. Sizi şahit tutarım ki Ben onların dualarına icabet ettim, dileklerinde şefaatçi oldum, kötülük yapanlarını iyilik yapanlarına bağışladım, iyilik yapanlarına Benden istedikleri her şeyi verdim ve aralarındaki kul haklarını da onlar adına üstlendim.'"
وَأخرج ابْن الْمُبَارك عَن أنس بن مَالك قَالَ وقف النَّبِي ﷺ بِعَرَفَات وَقد كَادَت الشَّمْس أَن تؤوب فَقَالَ: يَا بِلَال أنصت لي النَّاس
İbnü'l-Mübârek Enes b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: Güneş batmak üzereyken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Arafat'ta vakfeye durdu ve: "Ey Bilâl! İnsanları benim için sustur" buyurdu.
فَقَامَ بِلَال فَقَالَ: انصتوا لرَسُول الله ﷺ
Bunun üzerine Bilâl kalkıp: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için susun!" dedi.
فنصت النَّاس فَقَالَ: يَا معاشر النَّاس أَتَانِي جِبْرِيل آنِفا فأقرأني من رَبِّي السَّلَام وَقَالَ: إِن الله ﷿ غفر لأهل عَرَفَات وَأهل الْمشعر وَضمن عَنْهُم التَّبعَات
İnsanlar sustu. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Ey insanlar topluluğu! Az önce bana Cibrîl geldi, Rabbimden bana selam getirdi ve şöyle dedi: 'Şüphesiz Azîz ve Celîl olan Allah, Arafat ehlini ve Meş'ar ehlini bağışladı ve onların kul haklarını tekeffül etti.'"
فَقَامَ عمر بن الْخطاب فَقَالَ: يَا رَسُول الله هَذَا لنا خَاصَّة قَالَ: هَذَا لكم وَلمن أَتَى من بعدكم إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
Ömer b. el-Hattâb kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu sadece bize mi mahsustur?" dedi. [Resûlullah]: "Bu, hem sizin için hem de kıyamet gününe kadar sizden sonra gelecek olanlar içindir" buyurdu.
فَقَالَ عمر بن الْخطاب: كثر خير الله وطاب
Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb: "Allah'ın hayrı ne çok ve ne güzeldir!" dedi.
وَأخرج ابْن ماجة عَن بِلَال بن رَبَاح أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَهُ غَدَاة جمع:
İbn Mâce Bilâl b. Rebâh'tan nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Cem' sabahı ona şöyle buyurdu:
أنصت النَّاس
"İnsanları sustur."
ثمَّ قَالَ: إِن الله تطاول عَلَيْكُم فِي جمعكم هَذَا فوهب مسيئكم لمحسنكم وَأعْطى محسنكم مَا سَأَلَ ادفعوا باسم الله
Sonra şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah bu topluluğunuzda size lütufta bulundu; kötülük yapanınızı iyilik yapanınıza bağışladı ve iyilik yapanınıza dilediğini verdi. Allah'ın adıyla hareket edin."
وَأخرج مَالك وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن مُحَمَّد بن أبي بكر الثَّقَفِيّ أَنه سَأَلَ أنس بن مَالك وهما عاديان من منى إِلَى عَرَفَة كَيفَ كُنْتُم تَصْنَعُونَ فِي هَذَا الْيَوْم مَعَ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: كَانَ يهل منا الْمهل فَلَا يُنكر عَلَيْهِ وَيكبر منا المكبر فَلَا يُنكر عَلَيْهِ
Mâlik, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbn Mâce Muhammed b. Ebî Bekr es-Sekafî'den nakletti; o, Mina'dan Arafat'a giderlerken Enes b. Mâlik'e: "Bu günde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteyken nasıl yapardınız?" diye sordu. Enes: "Bizden telbiye getiren telbiye getirirdi de bu ayıplanmazdı; tekbir getiren tekbir getirirdi de bu ayıplanmazdı" dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد عَن أم الْفضل بنت الْحَرْث أَن نَاسا اخْتلفُوا عِنْدهَا يَوْم عَرَفَة فِي صَوْم النَّبِي ﷺ فَقَالَ بَعضهم: هُوَ صَائِم
Buhârî, Müslim ve Ebû Dâvûd Ümmü'l-Fazl bint el-Hâris'ten nakletti; Arefe günü yanında birtakım insanlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in oruçlu olup olmadığı konusunda ihtilaf ettiler. Bazıları: "O oruçludur" dedi.
وَقَالَ بَعضهم: لَيْسَ بصائم
Bazıları da: "Oruçlu değildir" dedi.
فَأرْسلت إِلَيْهِ بقدح لبن وَهُوَ وَاقِف على بعيره فشربه
Bunun üzerine o, devesinin üzerinde vakfede dururken O'na bir kadeh süt gönderdi, O da onu içti.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْأَضَاحِي وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن صَوْم يَوْم عَرَفَة بِعَرَفَة
Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce, el-Edâhî'de İbn Ebî'd-Dünyâ ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ebû Hureyre'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Arafat'ta Arefe günü oruç tutmayı yasakladı.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن أبي نجيح قَالَ: سُئِلَ ابْن عمر عَن صَوْم يَوْم عَرَفَة فَقَالَ: حججْت مَعَ النَّبِي ﷺ فَلم يصمه وَمَعَ عمر فَلم يصمه وَمَعَ عُثْمَان فَلم يصمه وَأَنا لَا أصومه وَلَا آمُر بِهِ وَلَا أنهى عَنهُ
Tirmizî -hasen olduğunu belirterek- Ebû Necîh'ten nakletti; dedi ki: İbn Ömer'e Arefe günü orucu soruldu, o da şöyle dedi: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile hac yaptım, onu tutmadı; Ömer ile hac yaptım, tutmadı; Osman ile hac yaptım, tutmadı. Ben de onu tutmuyorum, onu emretmiyorum ve onu yasaklamıyorum da."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي قَتَادَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: صِيَام يَوْم عَرَفَة إِنِّي أحتسب على الله أَن يكفر السّنة الَّتِي قبله وَالسّنة الَّتِي بعده
İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî Ebû Katâde'den nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Arefe günü orucunun, kendisinden önceki yılı ve kendisinden sonraki yılı bağışlatacağını Allah'tan umarım."
وَأخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ من طَرِيق الْقَاسِم بن مُحَمَّد عَن عَائِشَة
Mâlik Muvatta'da el-Kâsım b. Muhammed tarikinden Âişe'den nakletti:
أَنَّهَا كَانَت تَصُوم يَوْم عَرَفَة قَالَ الْقَاسِم: وَلَقَد رَأَيْتهَا عَشِيَّة عَرَفَة يدْفع الإِمام وتقف حَتَّى يبيض مَا بَينهَا وَبَين النَّاس من الأَرْض ثمَّ تَدْعُو بِالشرابِ فتفطر
O, Arefe günü oruç tutardı. el-Kâsım dedi ki: "Arefe akşamı imam hareket edinceye ve kendisiyle insanlar arasındaki yer açılıncaya kadar onun beklediğini, sonra içecek isteyip orucunu açtığını gördüm."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة قَالَت: مَا من يَوْم من السّنة أصومه أحب إليّ من يَوْم عَرَفَة
İbn Ebî Şeybe Âişe'den nakletti; dedi ki: "Yıl içinde oruç tuttuğum günlerden hiçbiri bana Arefe gününden daha sevimli değildir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول صِيَام يَوْم عَرَفَة كصيام ألف يَوْم
Beyhakî Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Arefe günü orucu bin günün orucu gibidir" buyururdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول صِيَام يَوْم عَرَفَة كصيام ألف عَام
Beyhakî Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Arefe günü orucu bin yılın orucu gibidir" buyururdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مَسْرُوق أَنه دخل على عَائِشَة يَوْم عَرَفَة فَقَالَ: اسقوني
Beyhakî Mesrûk'tan nakletti; o, Arefe günü Âişe'nin yanına girdi ve: "Bana su verin" dedi.
فَقَالَت عَائِشَة وَمَا أَنْت يَا مَسْرُوق بصائم
Âişe: "Ey Mesrûk, sen oruçlu değil misin?" dedi.
فَقَالَ: لَا إِنِّي أَتَخَوَّف أَن يكون أضحى
O da: "Hayır, kurban bayramı günü olmasından korkuyorum" dedi.
فَقَالَت عَائِشَة: لَيْسَ كَذَلِك يَوْم عَرَفَة يَوْم يعرف الإِمام وَيَوْم النَّحْر يَوْم ينْحَر الإِمام أَو مَا سَمِعت يَا مَسْرُوق أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يعدله بِصَوْم ألف يَوْم
Âişe şöyle dedi: "Öyle değil. Arefe günü, imamın vakfe yaptığı gündür; Kurban günü de imamın kurban kestiği gündür. Yoksa sen, ey Mesrûk, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onu bin gün oruç tutmaya denk saydığını işitmedin mi?"
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي كتاب الْأَضَاحِي وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: كَانَ يُقَال فِي أَيَّام الْعشْر: بِكُل يَوْم ألف يَوْم وَيَوْم عَرَفَة عشرَة آلَاف يَوْم يَعْنِي فِي الْفضل
İbn Ebî'd-Dünyâ Kitâbü'l-Edâhî'de ve Beyhakî Enes b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: "[Zilhicce'nin] on günleri hakkında: 'Fazilet bakımından her gün bin gündür, Arefe günü ise on bin gündür' denilirdi."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْفضل بن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من حفظ لِسَانه وسَمعه وبصره يَوْم عَرَفَة غفر لَهُ من عَرَفَة إِلَى عَرَفَة
Beyhakî el-Fadl b. Abbâs'tan nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Arefe günü dilini, kulağını ve gözünü [haramlardan] korursa, [bir önceki] Arefe'den [o] Arefe'ye kadar [işlediği günahları] bağışlanır."
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ الْفضل بن عَبَّاس رَدِيف رَسُول الله ﷺ يَوْم عَرَفَة فَجعل الْفَتى يُلَاحظ النِّسَاء وَينظر إلَيْهِنَّ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: ابْن أخي أَن هَذَا يَوْم من ملك فِيهِ سَمعه وبصره وَلسَانه غفر لَهُ
İbn Sa'd İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Arefe günü el-Fadl b. Abbâs Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in terkisinde idi. Genç [Fadl] kadınlara göz ucuyla bakmaya ve onları süzmeye başladı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kardeşimin oğlu! Şüphesiz bu gün, kimin kulağına, gözüne ve diline sahip olursa bağışlanacağı bir gündür."
وَأخرج الْمروزِي فِي كتاب الْعِيدَيْنِ عَن مُحَمَّد بن عباد المَخْزُومِي قَالَ: لَا يستشهد مُؤمن حَتَّى يكْتب اسْمه عَشِيَّة عَرَفَة فِيمَن يستشهد
el-Mervezî Kitâbü'l-Îdeyn'de Muhammed b. Abbâd el-Mahzûmî'den nakletti; dedi ki: "Hiçbir mümin, Arefe akşamı şehit edilecekler arasında adı yazılmadıkça şehit edilmez."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الْأَضَاحِي والمرزوي عَن إِبْرَاهِيم
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ el-Edâhî'de ve el-Mervezî İbrâhim'den nakletti:
أَنه سُئِلَ عَن التَّعْرِيف بالأمصار فَقَالَ: إِنَّمَا التَّعْرِيف بِعَرَفَات
Ona şehirlerde ta'rîf (Arefe günü toplanıp dua etmek) soruldu da şöyle dedi: "Ta'rîf ancak Arafat'tadır."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن أبي عوَانَة قَالَ: رَأَيْت الْحسن الْبَصْرِيّ يَوْم عَرَفَة بعد الْعَصْر جلس فَذكر الله ودعا وَاجْتمعَ إِلَيْهِ النَّاس
İbn Ebî'd-Dünyâ Ebû Avâne'den nakletti; dedi ki: "Hasan-ı Basrî'yi Arefe günü ikindiden sonra oturmuş, Allah'ı zikredip dua ederken gördüm; insanlar da onun etrafında toplanmıştı."
وَأخرج الْمروزِي عَن مبارك قَالَ: رَأَيْت الْحسن وَبكر بن عبد الله وثابتاً الْبنانِيّ وَمُحَمّد بن وَاسع وغيلان بن جرير يشْهدُونَ عَرَفَة بِالْبَصْرَةِ
el-Mervezî Mübârek'ten nakletti; dedi ki: "Hasan'ı, Bekr b. Abdillâh'ı, Sâbit el-Bünânî'yi, Muhammed b. Vâsi'i ve Gaylân b. Cerîr'i Basra'da Arefe gününde hazır bulunurken [ta'rîf yaparken] gördüm."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والمروزي عَن مُوسَى بن أبي عَائِشَة قَالَ: رَأَيْت عَمْرو بن حُرَيْث فِي الْمَسْجِد يَوْم عَرَفَة وَالنَّاس مجتمعون إِلَيْهِ
İbn Ebî Şeybe ve el-Mervezî Mûsâ b. Ebî Âişe'den nakletti; dedi ki: "Amr b. Hureys'i Arefe günü mescitte gördüm; insanlar onun etrafında toplanmışlardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا والمروزي عَن الْحسن قَالَ: إِن أول من عرف الْبَصْرَة ابْن عَبَّاس
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ ve el-Mervezî Hasan'dan nakletti; dedi ki: "Basra'da ilk defa ta'rîf yapan (Arefe günü insanları toplayıp dua eden) İbn Abbâs'tır."
وَأخرج الْمروزِي عَن الحكم قَالَ: أول من فعل ذَلِك بِالْكُوفَةِ مُصعب بن الزبير
el-Mervezî Hakem'den nakletti; dedi ki: "Kûfe'de bunu ilk yapan Mus'ab b. ez-Zübeyr'dir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي
İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, Tirmizî -sahih olduğunu belirterek-, Nesâî, İbn Ebî'd-Dünyâ
الْأَضَاحِي وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَوْم عَرَفَة وَيَوْم النَّحْر وَأَيَّام التَّشْرِيق عيدنا أهل الإِسلام وَهن أَيَّام أكل وَشرب
el-Edâhî'de ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Ukbe b. Âmir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Arefe günü, Kurban günü ve Teşrîk günleri biz İslam ehlinin bayramıdır; onlar yeme ve içme günleridir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن جَابر بن عبد الله قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا صلى صَلَاة الْغَدَاة يَوْم عَرَفَة وَسلم جثا على رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ: الله أكبر لَا إِلَه إِلَّا الله الله أكبر الله أكبر وَللَّه الْحَمد إِلَى آخر أَيَّام التَّشْرِيق يكبر فِي الْعَصْر
İbn Ebî'd-Dünyâ Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Arefe günü sabah namazını kılıp selam verince dizleri üstüne çöker ve şöyle derdi: "Allâhu ekber, lâ ilâhe illallâh, Allâhu ekber, Allâhu ekber ve lillâhi'l-hamd." [Bunu] Teşrîk günlerinin sonuna kadar [sürdürür], ikindide tekbir getirirdi.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَضَعفه الذَّهَبِيّ من طَرِيق أبي الطُّفَيْل عَن عَليّ وعمار أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يجْهر فِي المكتوبات بِبسْم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم ويقنت فِي الْفجْر وَكَانَ يكبر من يَوْم عَرَفَة صَلَاة الْغَدَاة ويقطعها صَلَاة الْعَصْر آخر أَيَّام التَّشْرِيق
Hâkim -sahih olduğunu belirterek; Zehebî ise zayıf olduğunu söyleyerek- Ebü't-Tufeyl tarikinden Ali ve Ammâr'dan nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem farz namazlarda "Bismillâhirrahmânirrahîm"i açıktan okur ve sabah namazında kunut yapardı. Arefe günü sabah namazından itibaren tekbir getirir, Teşrîk günlerinin sonuncu günü ikindi namazında bunu keserdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا والمروزي فِي الْعِيدَيْنِ وَالْحَاكِم عَن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: كَانَ عمر يكبر بعد صَلَاة الْفجْر يَوْم عَرَفَة إِلَى صَلَاة الظّهْر أَو الْعَصْر من آخر أَيَّام التَّشْرِيق
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ, el-Îdeyn'de el-Mervezî ve Hâkim Ubeyd b. Umeyr'den nakletti; dedi ki: Ömer, Arefe günü sabah namazından sonra Teşrîk günlerinin sonuncusundaki öğle veya ikindi namazına kadar tekbir getirirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم عَن شَقِيق قَالَ: كَانَ يكبر بعد الْفجْر غَدَاة عَرَفَة ثمَّ لَا يقطع حَتَّى يُصَلِّي الْعَصْر من آخر أَيَّام التَّشْرِيق
İbn Ebî Şeybe ve Hâkim Şakîk'ten nakletti; dedi ki: [Ali] Arefe sabahı fecirden sonra tekbir getirir, sonra Teşrîk günlerinin sonuncusunda ikindi namazını kılıncaya kadar [tekbiri] kesmezdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والمروزي وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس: أَنه كَانَ يكبر من غَدَاة عَرَفَة إِلَى صَلَاة الْعَصْر من آخر أَيَّام التَّشْرِيق
İbn Ebî Şeybe, el-Mervezî ve Hâkim İbn Abbâs'tan nakletti: O, Arefe sabahından Teşrîk günlerinin sonuncusundaki ikindi namazına kadar tekbir getirirdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْحَاكِم عَن عُمَيْر بن سعد قَالَ: قدم علينا ابْن مَسْعُود فَكَانَ يكبر من صَلَاة الصُّبْح يَوْم عَرَفَة إِلَى الْعَصْر من آخر أَيَّام التَّشْرِيق
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Hâkim Umeyr b. Sa'd'dan nakletti; dedi ki: İbn Mes'ûd yanımıza geldi; Arefe günü sabah namazından Teşrîk günlerinin sonuncusundaki ikindi namazına kadar tekbir getirirdi.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يَقُول: من يصحبني مِنْكُم من ذكر أَو أُنْثَى فَلَا يصومن يَوْم عَرَفَة فَإِنَّهُ يَوْم أكل وَشرب وتكبير
İbn Ebî'd-Dünyâ İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle derdi: "Sizden erkek olsun kadın olsun bana kim arkadaşlık ediyorsa sakın Arefe günü oruç tutmasın. Çünkü o, yeme, içme ve tekbir günüdür."
قَوْله تَعَالَى: فَإِذا قضيتم مَنَاسِككُم فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم أَو أَشد ذكرا فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا
Yüce Allah'ın: "Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde, atalarınızı andığınız gibi, hatta daha güçlü bir anışla Allah'ı anın. İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize...
فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَة من خلاق وَمِنْهُم من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار أُولَئِكَ لَهُم نصيب مِمَّا كسبوا وَالله سريع الْحساب
...dünyada ver' der; böylesinin ahirette hiçbir nasibi yoktur. Onlardan öylesi de vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru' der. İşte kazandıklarından ötürü kendilerine bir pay olanlar bunlardır. Allah, hesabı pek çabuk görendir" kavli;
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء {فَإِذا قضيتم مَنَاسِككُم} قَالَ: حَجكُمْ
İbn Ebî Hâtim Atâ'dan nakletti: { فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ } “Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde” ayeti hakkında: "[Yani] haccınızı" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَإِذا قضيتم مَنَاسِككُم} قَالَ: حَجكُمْ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; { فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ } “Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde” kavli hakkında: "[Yani] haccınızı" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَإِذا قضيتم مَنَاسِككُم} قَالَ: اهراقه الدِّمَاء {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم} قَالَ: تفاخر الْعَرَب بَينهَا بفعال آبائها يَوْم النَّحْر حِين يفزعون فامروا بِذكر الله مَكَان ذَلِك
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; { فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ } “Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde” kavli hakkında: "[Kurbanlık] kanları akıtmayı [bitirdiğinizde]" dedi. { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ } “Atalarınızı andığınız gibi Allah'ı anın” [kavli hakkında da] şöyle dedi: "Araplar kurban günü [ibadetten] boşaldıkları vakit aralarında atalarının yaptıkları işlerle övünürlerdi. Bunun üzerine bunun yerine Allah'ı anmakla emrolundular."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْمُشْركُونَ يَجْلِسُونَ فِي الْحَج فَيذكرُونَ فِيهِ أَيَّام آبَائِهِم وَمَا يعدون من أنسابهم يومهم أجمع فَأنْزل الله على رَسُوله فِي الإِسلام {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم أَو أَشد ذكرا}
Beyhakî Şuab'da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Müşrikler hacda oturur, bütün günlerinde orada atalarının günlerini ve soylarından saydıkları şeyleri anarlardı. Bunun üzerine Allah, İslam'da Resûlü'ne: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا } “Atalarınızı andığınız gibi, hatta daha güçlü bir anışla Allah'ı anın” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة يقفون فِي الْمَوْسِم يَقُول الرجل مِنْهُم: كَانَ أبي يطعم وَيحمل الحملات وَيحمل الدِّيات لَيْسَ لَهُم ذكر غير فعال آبَائِهِم فَأنْزل الله {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم أَو أَشد ذكرا}
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve el-Muhtâre'de Ziyâ İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Câhiliye ehli hac mevsiminde durur, onlardan bir adam: 'Babam [fakirleri] doyururdu, yükleri yüklenir ve diyetleri öderdi' derdi; atalarının yaptıklarından başka bir anışları yoktu. Bunun üzerine Allah: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا } “Atalarınızı andığınız gibi, hatta daha güçlü bir anışla Allah'ı anın” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن عبد اله بن الزبير قَالَ: كَانُوا إِذا فزعوا من حجهم تفاخروا بِالْآبَاءِ فَأنْزل الله {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم}
İbn Ebî Hâtim ve Taberânî Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletti; dedi ki: Onlar haclarından boşaldıklarında atalarıyla övünürlerdi. Bunun üzerine Allah: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ } “Atalarınızı andığınız gibi Allah'ı anın” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانُوا إِذا قضوا مناسكهم وقفُوا عِنْد الْجَمْرَة فَذكرُوا آبَاءَهُم وَذكروا أيامهم فِي الْجَاهِلِيَّة وفعال آبَائِهِم فَنزلت هَذِه الْآيَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Onlar ibadetlerini bitirdiklerinde cemrenin yanında durur, atalarını anar, Câhiliye'deki günlerini ve atalarının yaptıklarını zikrederlerdi. Bunun üzerine bu ayet indi.
وَأخرج الفاكهي عَن أنس قَالَ: كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة يذكرُونَ آبَاءَهُم فَيَقُول أحدهم: كَانَ أبي يطعم الطَّعَام
Fâkihî Enes'ten nakletti; dedi ki: Câhiliye devrinde atalarını anarlar ve onlardan biri şöyle derdi: 'Babam yemek yedirirdi.'
وَيَقُول الآخر: كَانَ أبي يضْرب بِالسَّيْفِ
Diğeri de: 'Babam kılıç çalardı' derdi.
وَيَقُول الآخر: كَانَ أبي يجز بالنواصي
Bir başkası da: 'Babam alın perçemi keserdi (esir alıp bağışlardı)' derdi.
فَنزلت {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم}
Bunun üzerine: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ } “Atalarınızı andığınız gibi Allah'ı anın” [ayeti] indi.
وَأخرج وَكِيع وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير وَعِكْرِمَة قَالَا: كَانُوا يذكرُونَ فعل آبَائِهِم فِي الْجَاهِلِيَّة إِذا وقفُوا بِعَرَفَة فَنزلت {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم}
Vekî' ve İbn Cerîr Saîd b. Cübeyr ve İkrime'den nakletti; ikisi dediler ki: Arafat'ta vakfeye durduklarında Câhiliye'deki atalarının işlerini anarlardı. Bunun üzerine: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ } “Atalarınızı andığınız gibi Allah'ı anın” [ayeti] indi.
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد عَن عَطاء قَالَ: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة إِذا نزلُوا منى تفاخروا بآبائهم ومجالسهم فَقَالَ هَذَا: فعل أبي كَذَا وَكَذَا
Vekî' ve Abd b. Humeyd Atâ'dan nakletti; dedi ki: Câhiliye ehli Mina'ya indiklerinde atalarıyla ve oturdukları meclisleriyle övünürlerdi; şu: 'Babam şöyle şöyle yaptı' derdi.
وَقَالَ هَذَا: فعل أبي كَذَا وَكَذَا
Bu da: 'Babam şöyle şöyle yaptı' derdi.
فَذَلِك قَوْله {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم أَو أَشد ذكرا}
İşte O'nun: { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا } “Atalarınızı andığınız gibi, hatta daha güçlü bir anışla Allah'ı anın” kavli budur.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء بن أبي رَبَاح فِي قَوْله {فاذكروا الله كذكركم آبَاءَكُم أَو أَشد ذكرا} قَالَ: هُوَ قَول الصَّبِي أوّل مَا يفصح فِي الْكَلَام أَبَاهُ وَأمه
İbn Ebî Hâtim Atâ b. Ebî Rabâh'tan nakletti; { فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا } “Atalarınızı andığınız gibi, hatta daha güçlü bir anışla Allah'ı anın” kavli hakkında: "Bu, çocuğun konuşmaya ilk başladığında babasını ve annesini anması gibidir" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti;
أَنه قيل لَهُ: قَول الله {كذكركم آبَاءَكُم} أَن الرجل ليَأْتِي عَلَيْهِ الْيَوْم وَمَا يذكر أَبَاهُ قَالَ: إِنَّه لَيْسَ بِذَاكَ وَلَكِن يَقُول: تغْضب لله إِذا عصي أَشد من غضبك إِذا ذكر والديك بِسوء
Kendisine Allah'ın: { كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ } “Atalarınızı andığınız gibi” kavli hakkında: 'Kişinin üzerinden gün geçer de babasını anmaz [bu nasıl olur?]' denildi. O şöyle dedi: "O öyle değildir; fakat [bu], O'na isyan edildiğinde Allah için duyduğun öfkenin, anne baban kötü bir şekilde anıldığında duyduğun öfkeden daha şiddetli olması demektir."
أما قَوْله تَعَالَى: {فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا} الْآيَات
Yüce Allah'ın: { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا } “İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada ver' der...” ayetlerine gelince:
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ قوم من الْأَعْرَاب يجيئون إِلَى الْموقف فَيَقُولُونَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ عَام غيث وعام خصب وعام ولاد حسن وَلَا يذكرُونَ من أَمر الْآخِرَة شَيْئا فَأنْزل فيهم {فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَة من خلاق} وَيَجِيء بعدهمْ آخَرُونَ من الْمُؤمنِينَ {رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار} فَأنْزل الله فيهم {أُولَئِكَ لَهُم نصيب مِمَّا كسبوا وَالله سريع الْحساب}
İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Bedevilerden bir topluluk vakfe yerine gelir ve: 'Allahım! Bu yılı yağmur yılı, bereket yılı ve güzel doğurganlık yılı kıl' derler, ahiret işinden hiçbir şey anmazlardı. Bunun üzerine haklarında: { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ } “İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada ver' der; böylesinin ahirette hiçbir nasibi yoktur” [ayeti] indi. Onlardan sonra müminlerden başkaları gelir ve: { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } “Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru” [derlerdi]. Allah da onlar hakkında: { أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ } “İşte kazandıklarından ötürü kendilerine bir pay olanlar bunlardır. Allah, hesabı pek çabuk görendir” [ayetini] indirdi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن الزبير قَالَ: كَانَ النَّاس فِي الْجَاهِلِيَّة إِذا وقفُوا عِنْد الْمشعر الْحَرَام دعوا فَقَالَ أحدهم: اللَّهُمَّ ارزقني ابلاً
Taberânî Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletti; dedi ki: Câhiliye döneminde insanlar Meş'ar-i Harâm'da durduklarında dua ederlerdi; onlardan biri: 'Allahım! Bana deve rızkı ver' derdi.
وَقَالَ الآخر: اللَّهُمَّ ارزقني غنما فَأنْزل الله {فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا} إِلَى قَوْله {سريع الْحساب}
Diğeri de: 'Allahım! Bana koyun rızkı ver' derdi. Bunun üzerine Allah: { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا } “İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada ver' der...” ayetinden { سَرِيعُ الْحِسَابِ } “...hesabı pek çabuk görendir” kavline kadar [olan ayetleri] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أنس بن مَالك فِي قَوْله {فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا} قَالَ: كَانُوا يطوفون بِالْبَيْتِ عُرَاة فَيدعونَ: اللَّهُمَّ اسقنا الْمَطَر وَأَعْطِنَا على عدونا الظفر وردنا صالحين إِلَى صالحين
İbn Cerîr Enes b. Mâlik'ten { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا } “İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada ver' der” kavli hakkında nakletti; dedi ki: Beyt'i çıplak olarak tavaf eder ve: 'Allahım! Bize yağmur yağdır, düşmanımıza karşı bize zafer ver ve bizi sâlihler olarak sâlihlere döndür' diye dua ederlerdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانُوا يَقُولُونَ: رَبنَا آتنا رزقا ونصراً وَلَا يسْأَلُون لآخرتهم شَيْئا فَنزلت
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Onlar: 'Rabbimiz! Bize rızık ve zafer ver' derler, ahiretleri için hiçbir şey istemezlerdi; bunun üzerine [bu ayet] indi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى عَن أنس قَالَ: كَانَ أَكثر دَعْوَة يَدْعُو بهَا رَسُول الله ﷺ: اللَّهُمَّ رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve Ebû Ya'lâ Enes'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in en çok yaptığı dua şuydu: 'Allahümme Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Allahım! Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru).'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ غادر رجلا من الْمُسلمين قد صَار مثل الفرخ المنتوف فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: هَل كنت تَدْعُو الله بِشَيْء قَالَ: نعم كنت أَقُول: اللَّهُمَّ مَا كنت معاقبني بِهِ فِي الْآخِرَة فعجله لي فِي الدُّنْيَا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: سُبْحَانَ الله
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, tüyü yolunmuş kuşa dönmüş Müslümanlardan bir adamı [hastayken] ziyaret etti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: 'Allah'a bir şeyle dua ediyor muydun?' buyurdu. O: 'Evet, 'Allahım! Ahirette beni ne ile cezalandıracaksan onu bana dünyada peşin ver' diyordum' dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Sübhânallâh!
إِذن لَا تطِيق ذَلِك وَلَا تستطيعه فَهَلا قلت رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار ودعا لَهُ فشفاه الله
Öyleyse buna güç yetiremezsin ve buna dayanamazsın. Şöyle deseydin ya: Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru.' Sonra onun için dua etti ve Allah ona şifa verdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن أبي حَاتِم عَن أنس
İbn Ebî Şeybe, el-Edeb'de Buhârî ve İbn Ebî Hâtim Enes'ten nakletti;
أَن ثَابتا قَالَ لَهُ: إِن إخوانك يحبونَ أَن تَدْعُو لَهُم
Sâbit ona: 'Kardeşlerin kendileri için dua etmeni istiyorlar' dedi.
فَقَالَ: اللَّهُمَّ رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
Bunun üzerine o: 'Allahümme Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Allahım! Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' dedi.
فَأَعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ: تُرِيدُونَ أَن أشقق لكم الْأُمُور إِذا أَتَاكُم الله فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة ووقاكم عَذَاب النَّار فقد آتَاكُم الْخَيْر كُله
Bunu ona tekrarlayınca şöyle dedi: 'İşleri size detaylandırmamı mı istiyorsunuz? Allah size dünyada bir iyilik, ahirette de bir iyilik verir ve sizi ateş azabından korursa, size bütün hayrı vermiş olur.'
وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَابْن الْجَارُود وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عبد الله بن السَّائِب
Şâfiî, İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Târîh'inde Buhârî, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Huzeyme, İbnü'l-Cârûd, İbn Hibbân, Taberânî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Şuab'da Beyhakî Abdullah b. es-Sâib'den nakletti;
أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول فِيمَا بَين الرُّكْن الْيَمَانِيّ وَالْحجر رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
O, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Rükn-i Yemânî ile Hacer[-i Esved] arasında: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' dediğini işitmiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا مَرَرْت على الرُّكْن إِلَّا رَأَيْت عَلَيْهِ ملكا يَقُول آمين فَإِذا مررتم عَلَيْهِ فَقولُوا: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
İbn Merdûye İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Rükn'ün yanından her geçtiğimde mutlaka üzerinde 'Âmin' diyen bir melek gördüm. Onun yanından geçtiğiniz vakit: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' deyiniz.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس
İbn Ebî Şeybe ve Şuab'da Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti;
أَن ملكا موكلاً بالركن الْيَمَانِيّ مُنْذُ خلق الله السَّمَوَات وَالْأَرْض يَقُول: آمين آمين
Allah gökleri ve yeri yarattığından beri Rükn-i Yemânî'ye vekil kılınmış bir melek: 'Âmin, âmin' der.
فَقولُوا: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
Şöyle deyiniz: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru).'
وَأخرج ابْن ماجة والجندي فِي فَضَائِل مَكَّة عَن عَطاء بن أبي رَبَاح أَنه سُئِلَ عَن الرُّكْن الْيَمَانِيّ وَهُوَ فِي الطّواف فَقَالَ: حَدثنِي أَبُو هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: وكل بِهِ سَبْعُونَ ملكا فَمن قَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك الْعَفو والعافية فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
İbn Mâce ve Fedâilü Mekke'de el-Cündî Atâ b. Ebî Rabâh'tan nakletti; o tavaftayken kendisine Rükn-i Yemânî sorulduğunda şöyle dedi: Ebû Hüreyre bana Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: 'Ona yetmiş melek vekil kılınmıştır. Kim: 'Allahım! Senden dünyada ve ahirette af ve afiyet dilerim. Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru' derse,
قَالَ: آمين
[O melekler]: 'Âmin' der.'
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن أبي نجيح قَالَ: كَانَ أَكثر كَلَام عمر وَعبد الرَّحْمَن بن عَوْف فِي الطّواف: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
Ezrakî İbn Ebî Necîh'ten nakletti; dedi ki: Ömer ve Abdurrahman b. Avf'ın tavaftaki sözlerinin çoğu: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' idi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن حبيب بن صهْبَان الْكَاهِلِي قَالَ: كنت أَطُوف بِالْبَيْتِ وَعمر بن الْخطاب يطوف مَا لَهُ إِلَّا قَوْله: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار مَا لَهُ هجيري غَيرهَا
İbn Ebî Şeybe ve Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed Habîb b. Sahbân el-Kâhilî'den nakletti; dedi ki: Ben Beyt'i tavaf ediyordum, Ömer b. el-Hattâb da tavaf ediyordu; onun: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' sözünden başka bir şeyi yoktu, dilinden düşürmediği bundan başkası değildi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة
Abd b. Humeyd İkrime'den nakletti;
أَنه كَانَ يسْتَحبّ أَن يُقَال فِي أَيَّام التَّشْرِيق: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
O, Teşrîk günlerinde: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' denilmesini müstehap görürdü.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطاء قَالَ: يَنْبَغِي لكل من نفر أَن يَقُول حِين ينفر مُتَوَجها إِلَى أَهله: رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار
Abd b. Humeyd Atâ'dan nakletti; dedi ki: [Mina'dan] ayrılan herkese, ailesine doğru yola çıktığı vakit: 'Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr (Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru)' demesi gerekir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد قَالَ: كَانُوا أصنافاً ثَلَاثَة فِي تِلْكَ المواطن يَوْمئِذٍ: رَسُول الله ﷺ والمؤمنون وَأهل الْكفْر وَأهل النِّفَاق {فَمن النَّاس من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَة من خلاق} إِنَّمَا حجُّوا للدنيا وَالْمَسْأَلَة لَا يُرِيدُونَ الْآخِرَة وَلَا يُؤمنُونَ بهَا {وَمِنْهُم من يَقُول رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار} والصنف الثَّالِث (وَمن النَّاس من يُعْجِبك قَوْله فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٠٤)
İbn Cerîr İbn Zeyd'den nakletti; dedi ki: O günlerde o mevkilerde üç sınıf idiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile müminler, küfür ehli ve nifak ehli. { فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ } “İnsanlardan öylesi vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada ver' der; böylesinin ahirette hiçbir nasibi yoktur” ayeti; onlar sırf dünya ve istemek için haccederlerdi; ahireti istemezler ve ona inanmazlardı. { وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } “Onlardan öylesi de vardır ki: 'Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru' der.” Üçüncü sınıf ise (İnsanlardan öylesi vardır ki dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider) (el-Bakara suresi, 204. ayet) ayetidir.
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن أنس قَالَ جَاءَ رجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَي الدُّعَاء أفضل قَالَ: تسْأَل رَبك الْعَفو والعافية فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة ثمَّ أَتَاهُ من الْغَد فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَي الدُّعَاء أفضل قَالَ: تسْأَل رَبك الْعَفو والعافية فِي الدّين وَالدُّنْيَا وَالْآخِرَة ثمَّ أَتَاهُ من الْغَد فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَي الدُّعَاء أفضل قَالَ: تسْأَل رَبك الْعَفو والعافية فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة ثمَّ أَتَاهُ من الْيَوْم الرَّابِع فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَي الدُّعَاء أفضل قَالَ: تسْأَل رَبك الْعَفو والعافية فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة فَإنَّك إِذا أعطيتهما فِي الدُّنْيَا ثمَّ أعطيتهما فِي الْآخِرَة فقد أفلحت
Ahmed ve hasen bularak Tirmizî Enes'ten nakletti; dedi ki: Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Hangi dua daha faziletlidir?' dedi. Şöyle buyurdu: 'Rabbinden dünyada ve ahirette af ve afiyet istemendir.' Sonra ertesi gün ona gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Hangi dua daha faziletlidir?' dedi. Şöyle buyurdu: 'Rabbinden dinde, dünyada ve ahirette af ve afiyet istemendir.' Sonra ertesi gün ona gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Hangi dua daha faziletlidir?' dedi. Şöyle buyurdu: 'Rabbinden dünyada ve ahirette af ve afiyet istemendir.' Sonra dördüncü gün ona gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Hangi dua daha faziletlidir?' dedi. Şöyle buyurdu: 'Rabbinden dünyada ve ahirette af ve afiyet istemendir. Çünkü sana dünyada bu ikisi verilir, sonra ahirette de bu ikisi verilirse kesinlikle kurtuluşa erersin.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة فِي قَوْله {رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة} قَالَ: عَافِيَة {وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة} قَالَ: عَافِيَة
Abdürrezzâk Katâde'den { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً } “Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver” kavli hakkında: "Afiyettir" dediğini, { وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً } “ve ahirette iyilik ver” [kavli hakkında da]: "Afiyettir" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير والذهبي فِي فضل الْعلم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الْحسن فِي قَوْله {رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة} قَالَ: الْحَسَنَة فِي الدُّنْيَا الْعلم وَالْعِبَادَة وَفِي الْآخِرَة الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, Fadlü'l-İlm'de Zehebî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî Hasan'dan { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً } “Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver” kavli hakkında: "Dünyadaki iyilik ilim ve ibadettir; ahiretteki ise cennettir" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: حَسَنَة الدُّنْيَا المَال وحسنة الْآخِرَة الْجنَّة
İbn Cerîr Süddî'den nakletti; dedi ki: Dünyanın iyiliği mal, ahiretin iyiliği ise cennettir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة} قَالَ: الرزق الطّيب وَالْعلم النافع
İbn Ebî Hâtim Hasan'dan nakletti: { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً } “Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver” kavli hakkında: "Helal rızık ve faydalı ilimdir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب فِي الْآيَة قَالَ: الْمَرْأَة الصَّالِحَة من الْحَسَنَات
İbn Ebî Hâtim Muhammed b. Ka'b'dan ayet hakkında: "Sâliha kadın iyiliklerdendir" dediğini nakletti.