وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سَالم بن عبد الله بن عمر {رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا حَسَنَة} قَالَ: الثَّنَاء
İbnü'l-Münzir, Sâlim b. Abdillâh b. Ömer'den nakletti: { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً } “Rabbimiz! Bize dünyada iyilik ver” kavli hakkında: "Övgüdür" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء {أُولَئِكَ لَهُم نصيب مِمَّا كسبوا} قَالَ: مِمَّا عمِلُوا من الْخَيْر
İbn Ebî Hâtim Atâ'dan { أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا } “İşte onlar için kazandıklarından bir pay vardır” kavli hakkında: "Yaptıkları hayırdandır" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {وَالله سريع الْحساب} قَالَ: سريع الإِحصاء
İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den { وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ } “Allah hesabı çabuk görendir” kavli hakkında: "Hesaplaması / sayımı hızlı olandır" dediğini nakletti.
وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس أَن رجلا قَالَ لَهُ: إِنِّي أجرت نَفسِي من قومِي على أَن يحملوني وَوضعت لَهُم من أجرتي على أَن يدعوني أحج مَعَهم أفيجزىء ذَلِك عني قَالَ: أَنْت من الَّذين قَالَ الله {أُولَئِكَ لَهُم نصيب مِمَّا كسبوا وَالله سريع الْحساب}
Şâfiî el-Ümm'de, Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, sahih bularak Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler ki bir adam ona şöyle dedi: "Ben kavmime, beni taşımaları şartıyla kendimi kiraladım ve onlarla birlikte hac etmeme izin vermeleri karşılığında ücretimden bir kısmını indirdim. Bu benim adıma [hac olarak] yeterli olur mu?" İbn Abbâs: "Sen, Allah'ın { أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ } “İşte onlar için kazandıklarından bir pay vardır ve Allah hesabı çabuk görendir” buyurduğu kimselerdensin" dedi.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن سُفْيَان قَالَ: أَصْحَاب عبد الله يقرؤونها ((أُولَئِكَ لَهُم نصيب مِمَّا اكتسبوا))
İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te Süfyân'dan nakletti; dedi ki: Abdullah'ın arkadaşları bu ayeti şöyle okuyorlardı: "(( أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ))"
قَوْله تَعَالَى: واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ لمن اتَّقى وَاتَّقوا الله وَاعْلَمُوا أَنكُمْ إِلَيْهِ تحشرون
Yüce Allah'ın kavli: { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın. Artık kim iki günde acele ederse ona günah yoktur; kim de gecikirse, sakınan kimse için ona da bir günah yoktur. Allah'tan korkup sakının ve bilin ki şüphesiz O'nun huzurunda toplanacaksınız.”
أخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: الْأَيَّام المعدودات ثَلَاثَة أَيَّام: يَوْم الْأَضْحَى ويومان بعده إذبح فِي أَيهَا شِئْت وأفضلها أَولهَا
Abd b. Humeyd, İbn Ebi'd-Dünyâ ve İbn Ebî Hâtim, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; dedi ki: "Sayılı günler üç gündür: Kurban bayramı günü ve ondan sonraki iki gün. Bunların hangisinde dilersen kurban kes, en faziletlisi ise ilkidir."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر فِي قَوْله {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات} قَالَ: ثَلَاثَة أَيَّام أَيَّام التَّشْرِيق
Feryâbî, İbn Ebi'd-Dünyâ ve İbnü'l-Münzir İbn Ömer'den { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” kavli hakkında: "Üç gündür, [yani] teşrik günleridir" dediğini nakletti.
وَفِي لفظ: هِيَ الثَّلَاثَة الْأَيَّام بعد يَوْم النَّحْر
Bir lafızda da: "Onlar, kurban gününden sonraki üç gündür" [şeklindedir].
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد والمروزي فِي الْعِيدَيْنِ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب والضياء فِي المختارة من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْأَيَّام المعلومات أَيَّام الْعشْر وَالْأَيَّام المعدودات أَيَّام التَّشْرِيق
Feryâbî, Abd b. Humeyd, el-Îdeyn'de Mervezî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, eş-Şuab'da Beyhakî ve el-Muhtâre'de Ziyâ farklı yollarla İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: "Bilinen günler on gün (Zilhicce'nin ilk on günü), sayılı günler ise teşrik günleridir."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن عبد الله بن الزبير {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات} قَالَ: هن أَيَّام التَّشْرِيق يذكر الله فِيهِنَّ بتسبيح وتهليل وتكبير وتحميد
Taberânî Abdullah b. ez-Zübeyr'den { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” kavli hakkında: "Onlar teşrik günleridir; onlarda Allah tesbih, tehlil, tekbir ve tahmid ile anılır" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا والمحاملي فِي أَمَالِيهِ وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: الْأَيَّام المعلومات الْعشْر وَالْأَيَّام المعدودات أَيَّام التَّشْرِيق
İbn Ebi'd-Dünyâ, Emâlî'sinde Mehâmilî ve Beyhakî Mücâhid'den naklettiler; dedi ki: "Bilinen günler [Zilhicce'nin ilk] on günü, sayılı günler ise teşrik günleridir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْأَيَّام المعدودات أَرْبَعَة أَيَّام: يَوْم النَّحْر وَثَلَاثَة أَيَّام بعده
İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Sayılı günler dört gündür: Kurban günü ve ondan sonraki üç gün."
وَأخرج الْمروزِي عَن يحيى بن كثير فِي قَوْله {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات} قَالَ: هُوَ التَّكْبِير فِي أَيَّام التَّشْرِيق دبر الصَّلَوَات
Mervezî Yahyâ b. Kesîr'den { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” kavli hakkında: "O, teşrik günlerinde namazların peşinden tekbir getirmektir" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر
İbn Ebî Hâtim İbn Ömer'den nakletti:
أَنه كَانَ يكبر تِلْكَ الْأَيَّام بمنى وَيَقُول: التَّكْبِير وَاجِب ويتأوّل هَذِه الْآيَة {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات}
O, bu günlerde Mina'da tekbir getirir ve: "Tekbir getirmek vaciptir" der, { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” ayetini böyle tevil ederdi.
وَأخرج الْمروزِي وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه وَعَمْرو بن دِينَار قَالَ: رَأَيْت ابْن عَبَّاس يكبر يَوْم النَّحْر وَيَتْلُو {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات}
Mervezî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî Amr b. Dînâr'dan naklettiler; dedi ki: İbn Abbâs'ı kurban bayramı günü tekbir getirirken ve { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” ayetini okurken gördüm.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات} قَالَ: التَّكْبِير أَيَّام التَّشْرِيق يَقُول فِي دبر كل صَلَاة: الله أكبر الله أكبر الله أكبر
İbn Ebî Hâtim İkrime'den { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Teşrik günlerinde getirilen tekbirdir; her namazın peşinden: 'Allâhu ekber, Allâhu ekber, Allâhu ekber' der."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر
İbnü'l-Münzir İbn Ömer'den nakletti:
أَنه كَانَ يكبر ثَلَاثًا ثَلَاثًا وَرَاء الصَّلَوَات بمنى: لَا إِلَه إِلَّا الله وَحده لَا شريك لَهُ لَهُ الْملك وَله الْحَمد وَهُوَ على كل شَيْء قدير
O, Mina'da namazların peşinden üçer defa tekbir getirir [ve]: "Lâ ilâhe illallāhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr (Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, O'nun hiçbir ortağı yoktur, mülk O'nundur, hamd O'nadır ve O her şeye güç yetirendir)" derdi.
وَأخرج الْمروزِي عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يكبر أَيَّام التَّشْرِيق كلهَا
Mervezî Zührî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinin tamamında tekbir getirirdi.
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: سَمِعت ابْن عَبَّاس يكبر يَوْم الصَّدْر وَيَأْمُر من حوله أَن يكبر فَلَا أَدْرِي تأوّل قَوْله تَعَالَى {واذْكُرُوا الله فِي أَيَّام معدودات} أَو قَوْله {فَإِذا قضيتم مَنَاسِككُم} الْآيَة
Süfyân b. Uyeyne Amr b. Dînâr'dan nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'ı sadr (Mina'dan dönüş) günü tekbir getirirken ve etrafındakilere tekbir getirmelerini emrederken işittim; Yüce Allah'ın { وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ } “Sayılı günlerde Allah'ı anın” kavlini mi yoksa { فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ } “Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde...” ayetini mi tevil ettiğini bilmiyorum.
وَأخرج مَالك عَن يحيى بن سعيد أَنه بلغه أَن عمر بن الْخطاب خرج الْغَد من
Mâlik Yahyâ b. Saîd'den nakletti: Ona ulaştığına göre Ömer b. el-Hattâb,
يَوْم النَّحْر بمنى حَتَّى ارْتَفع النَّهَار شَيْئا فَكبر وَكبر النَّاس بتكبيره حَتَّى بلغ تكبيرهم الْبَيْت ثمَّ خرج الثَّالِثَة من يَوْمه ذَلِك حِين زاغت الشَّمْس فَكبر وَكبر النَّاس بتكبيره فَعرف أَن عمر قد خرج يَرْمِي
kurban gününün ertesi günü Mina'da gün biraz yükselince çıktı ve tekbir getirdi, onun tekbiriyle insanlar da tekbir getirdi; öyle ki tekbirleri Beyt'e kadar ulaştı. Sonra aynı günün üçüncüsünde [öğle vakti] güneş batıya meyledince çıktı ve tekbir getirdi, insanlar da onun tekbiriyle tekbir getirdi; böylece Ömer'in taş atmaya çıktığı anlaşıldı.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن سَالم بن عبد الله بن عمر أَنه رمى الْجَمْرَة بِسبع حَصَيَات يكبر مَعَ كل حَصَاة الله أكبر الله أكبر اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ حجا مبروراً وذنباً مغفوراً وَعَملا مشكوراً وَقَالَ: حَدثنِي أبي أَن النَّبِي ﷺ كَانَ كلما رمى بحصاة يَقُول مثل مَا قلت
es-Sünen'de Beyhakî Sâlim b. Abdillâh b. Ömer'den nakletti ki o, cemreye yedi taş attı; her taşla birlikte: "Allâhu ekber, Allâhu ekber, Allāhümme'c'alhü haccen mebrûran ve zenben mağfûran ve amelen meşkûran (Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Allahım! Bunu kabul olunmuş bir hac, bağışlanmış bir günah ve karşılığı verilmiş bir amel kıl)" diyerek tekbir getirdi ve: "Babam bana, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in her taş attığında benim söylediğimin benzerini söylediğini rivayet etti" dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن ابْن عمر أَنه كَانَ يَرْمِي الْجَمْرَة الدُّنْيَا بِسبع حَصَيَات يكبر على كل حَصَاة ثمَّ يتَقَدَّم حَتَّى يسهل فَيقوم مُسْتَقْبل الْقبْلَة فَيقوم طَويلا وَيَدْعُو وَيرْفَع يَدَيْهِ يقوم طَويلا ثمَّ يَرْمِي جَمْرَة ذَات الْعقبَة من بطن الْوَادي وَلَا يقف عِنْدهَا ثمَّ ينْصَرف وَيَقُول: هَكَذَا رَأَيْت رَسُول الله ﷺ يَفْعَله
Buhârî, Nesâî ve İbn Mâce İbn Ömer'den naklettiler ki o, ilk cemreye (el-Cemretü'd-Dünyâ) yedi taş atar, her taşta tekbir getirir, sonra düzlüğe çıkıncaya kadar ilerleyip kıbleye karşı uzun süre durur, dua eder, ellerini kaldırıp uzun süre beklerdi. Sonra Akabe cemresini vadinin tabanından taşlar, yanında durmaz, ardından dönüp şöyle derdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in böyle yaptığını gördüm."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَائِشَة قَالَ أَفَاضَ رَسُول الله ﷺ من آخر يَوْمه حِين صلى الظّهْر ثمَّ رَجَعَ فَمَكثَ بمنى ليَالِي أَيَّام التَّشْرِيق يَرْمِي الْجَمْرَة إِذا زَالَت الشَّمْس كل جَمْرَة بِسبع حَصَيَات يكبر مَعَ كل حَصَاة وَيقف عِنْد الأولى وَعند الثَّانِيَة فيطيل الْقيام ويتضرع ثمَّ يَرْمِي الثَّالِثَة وَلَا يقف عِنْدهَا
Hâkim sahih bularak Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, o gününün (kurban gününün) sonunda öğle namazını kılınca ifâzada bulundu, sonra geri dönüp teşrik günlerinin gecelerinde Mina'da kaldı; güneş batıya meyledince her cemreye yedişer taş atarak cemreleri taşlar, her taşla birlikte tekbir getirir, birincisinin ve ikincisinin yanında durup uzun süre kıyamda kalır ve yalvarıp yakarırdı; sonra üçüncüyü taşlar ve yanında durmazdı.
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ غَدَاة الْعقبَة هَات القط لي حَصَيَات من حَصى الْخذف فَلَمَّا وضعن فِي يَده قَالَ: بأمثال هَؤُلَاءِ وَإِيَّاكُم والغلو فِي الدّين فَإِنَّمَا هلك من كَانَ قبلكُمْ بالغلو فِي الدّين
Ahmed, Nesâî ve sahih bularak Hâkim İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana Akabe sabahı: "Haydi, benim için fırlatma taşlarından ufak taşlar topla" buyurdu. Taşlar eline konulunca şöyle buyurdu: "İşte bunlar gibisiyle [taşlayın]! Dinde aşırılıktan sakının; çünkü sizden öncekiler ancak dindeki aşırılık yüzünden helak oldular."
وَأخرج الْحَاكِم عَن أبي البداح بن عَاصِم بن عدي عَن أَبِيه أَن رَسُول الله ﷺ رخص للرعاء أَن يرموا يَوْمًا ويدعوا يَوْمًا
Hâkim, Ebi'l-Beddâh b. Âsım b. Adiy'den, o da babasından nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çobanlara bir gün taş atıp bir gün bırakmaları hususunda ruhsat verdi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن الْكَلْبِيّ قَالَ: إِنَّمَا سميت الْجمار جمار لِأَن آدم كَانَ يَرْمِي إِبْلِيس فيتجمر بَين يَدَيْهِ والإِجمار الإِسراع
Ezrakî İbnü'l-Kelbî'den nakletti; dedi ki: "Cemrelere cemâr denilmesinin sebebi şudur: Âdem İblis'i taşlardı, o da onun önünden hızla kaçardı (yetcemmaru). İcmâr ise hızlanmak demektir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: مَا يقبل من حَصى الْجمار رفع
İbn Ebî Şeybe Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletti; dedi ki: "Cemre taşlarından kabul olunanı [göğe] kaldırılır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي الطُّفَيْل قَالَ: قلت لِابْنِ عَبَّاس: رمى النَّاس
İbn Ebî Şeybe Ebü't-Tufeyl'den nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'a: "İnsanlar
فِي الْجَاهِلِيَّة والإِسلام
Câhiliye ve İslâm döneminde taş attılar" dedim.
فَقَالَ: مَا تقبل مِنْهُ رفع وَلَوْلَا ذَلِك كَانَ أعظم من ثبير
O da şöyle dedi: "Ondan kabul olunanı [göğe] kaldırılır; şayet böyle olmasaydı Sebîr [dağından] daha büyük olurdu."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ هَذِه الْجمار ترمى فِي الْجَاهِلِيَّة والإِسلام كَيفَ لَا تكون هضاباً تسد الطَّرِيق فَقَالَ: إِن الله وكل بهَا ملكا فَمَا يقبل مِنْهُ رفع وَلم يقبل مِنْهُ ترك
Ezrakî İbn Abbâs'tan nakletti ki ona: "Câhiliye ve İslâm döneminde taşlanan bu cemreler nasıl oluyor da yolu tıkayan tepeler hâline gelmiyor?" diye soruldu. O da şöyle dedi: "Allah oraya bir melek görevlendirmiştir; ondan kabul olunanı [göğe] kaldırılır, kabul olunmayanı ise [yerinde] bırakılır."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: وَالله مَا قبل الله من امرىء حجه إِلَّا رفع حصاه
Ezrakî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Allah'a yemin olsun ki, Allah bir kimsenin haccını kabul ettiğinde mutlaka onun taşları [göğe] kaldırılır."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عمر
Ezrakî İbn Ömer'den nakletti:
أَنه قيل لَهُ: مَا كُنَّا نتراءى فِي الْجَاهِلِيَّة من الْحَصَى والمسلمون الْيَوْم أَكثر إِنَّه لضحضاح فَقَالَ: إِنَّه - وَالله - مَا قبل الله من امرىء حجه إِلَّا رفع حصاه
Ona şöyle denildi: "Câhiliye döneminde gördüğümüz taşlar nerede? Bugün Müslümanlar daha çok [olmasına rağmen taşlar] pek azdır!" Bunun üzerine o: "Allah'a yemin olsun ki Allah bir kimsenin haccını kabul ettiğinde mutlaka onun taşları [göğe] kaldırılır" dedi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: إِنَّمَا الْحَصَى قرْبَان فَمَا يقبل مِنْهُ رفع وَمَا لم يتَقَبَّل مِنْهُ فَهُوَ الَّذِي يبْقى
Ezrakî Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: "Taşlar ancak bir kurbandır; ondan kabul olunanı [göğe] kaldırılır, kabul olunmayanı ise geride kalandır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ قُلْنَا: يَا رَسُول الله هَذِه الْأَحْجَار الَّتِي يرْمى بهَا كل سنة فنحسب أَنَّهَا تنقص قَالَ: مَا يقبل مِنْهَا يرفع وَلَوْلَا ذَلِك لرأيتموها مثل الْجبَال
Taberânî el-Evsat'ta, Dârekutnî ve sahih bularak Hâkim Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiler; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Her sene atılan bu taşların azaldığını zannediyoruz" dedik. Şöyle buyurdu: "Onlardan kabul olunanı [göğe] kaldırılır; şayet böyle olmasaydı onları dağlar gibi görürdünüz."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عمر أَن رجلا سَأَلَ النَّبِي ﷺ عَن رمي الْجمار وَمَا لنا فِيهِ فَسَمعته يَقُول: تَجِد ذَلِك عِنْد رَبك أحْوج مَا تكون إِلَيْهِ
Taberânî İbn Ömer'den nakletti ki bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e cemreleri taşlamayı ve bundan dolayı kendilerine ne [sevap] olduğunu sordu; onun şöyle buyurduğunu işittim: "Ona en çok muhtaç olduğun anda Rabbinin katında onu [sevap olarak] bulursun."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس
Ezrakî İbn Abbâs'tan nakletti:
أَنه سُئِلَ عَن منى وضيقه فِي غير الْحَج فَقَالَ: إِن منى تتسع بِأَهْلِهَا كَمَا يَتَّسِع الرَّحِم للْوَلَد
Ona Mina ve hac dışındaki darlığı soruldu; şöyle dedi: "Mina, rahimin çocuk için genişlediği gibi sakinleriyle birlikte genişler."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مثل منى كالرحم هِيَ ضيقَة فَإِذا حملت وسعهَا الله
Taberânî el-Evsat'ta Ebü'd-Derdâ'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Mina'nın misali rahim gibidir; dardır, fakat hamile kalınca Allah onu genişletir."
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا سميت منى منى لِأَن جِبْرِيل حِين أَرَادَ أَن يُفَارق آدم قَالَ لَهُ: تمن
Ezrakî İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Mina'ya Mina adının verilmesi şundandır: Cibrîl, Âdem'den ayrılmak istediğinde ona: 'Temennide bulun (dilekte bulun)' dedi."
قَالَ: أَتَمَنَّى الْجنَّة فسميت منى لِأَنَّهَا منية آدم
[Âdem]: 'Cenneti temenni ediyorum' dedi. Âdem'in temennisi (ümniyye) olduğu için oraya Mina adı verildi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عمر بن مطرف قَالَ: إِنَّمَا سميت منى لما يمنى بهَا من الدِّمَاء
Ezrakî Ömer b. Mutarrif'ten nakletti; dedi ki: "Mina'ya, orada dökülen/akıtılan (yümnâ) kanlardan dolayı Mina adı verilmiştir."
وَأخرج الْحَاكِم وصححهعن عَائِشَة قَالَت قيل: يَا رَسُول الله أَلا نَبْنِي لَك بِنَاء يظللك قَالَ: لَا منى مناخ من سبق
Hâkim sahih bularak Âişe'den nakletti; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Seni gölgelendirecek bir bina yapmayalım mı?" denildi. Şöyle buyurdu: "Hayır, Mina ilk gelenin konaklama yeridir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول وَنحن بمنى: لَو يعلم أهل الْجمع بِمن حلوا لاستبشروا بِالْفَضْلِ بعد الْمَغْفِرَة
eş-Şuab'da Beyhakî İbn Abbâs'tan nakletti: Biz Mina'dayken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Şayet toplanan bu topluluk kime misafir olduklarını bilselerdi, bağışlanmanın ardından lütuf ve ihsan ile müjdelenirlerdi."
وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن نُبَيْشَة الهدبي قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ أَيَّام التَّشْرِيق أَيَّام أكل وَشرب وَذكر الله
Müslim ve Nesâî Nübeyşe el-Hüzelî'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Teşrik günleri yeme, içme ve Allah'ı anma günleridir" buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ بعث عبد الله بن حذافة يطوف فِي منى لَا تَصُومُوا هَذِه الْأَيَّام فَإِنَّهَا أَيَّام أكل وَشرب وَذكر الله تَعَالَى
İbn Cerîr Ebû Hüreyre'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Abdullah b. Huzâfe'yi Mina'da: "Bu günlerde oruç tutmayın; zira bunlar yeme, içme ve Yüce Allah'ı anma günleridir" diye seslenerek dolaşması için gönderdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة قَالَت نهى رَسُول الله ﷺ عَن صَوْم أَيَّام التَّشْرِيق وَقَالَ: هِيَ أَيَّام أكل وَشرب وَذكر الله
İbn Cerîr Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinde oruç tutmayı yasakladı ve: "Onlar yeme, içme ve Allah'ı anma günleridir" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن أبي الشعْثَاء قَالَ: دَخَلنَا على ابْن عمر فِي الْيَوْم الْأَوْسَط من أَيَّام التَّشْرِيق فَأتى بِطَعَام فَتنحّى ابْن لَهُ فَقَالَ: ادن فاطعم قَالَ: إِنِّي صَائِم
İbn Ebü'd-Dünyâ Ebü'ş-Şa'sâ'dan nakletti; dedi ki: Teşrik günlerinin ortanca gününde İbn Ömer'in yanına girdik. Derken yemek getirildi. Onun bir oğlu kenara çekildi. [İbn Ömer]: "Yaklaş da ye" dedi. O da: "Ben oruçluyum" dedi.
قَالَ: أما علمت أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ هَذِه أَيَّام طعم وَذكر
[İbn Ömer]: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Bunlar yeme ve [Allah'ı] anma günleridir' buyurduğunu bilmedin mi?" dedi.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن مَسْعُود بن الحكم الزرقي عَن أمه أَنَّهَا حدثته قَالَت كَأَنِّي أنظر إِلَى عليّ على بغلة رَسُول الله ﷺ الْبَيْضَاء فِي شعب الْأَنْصَار وَهُوَ يَقُول: أَيهَا النَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِنَّهَا لَيست أَيَّام صِيَام إِنَّهَا أَيَّام أكل وَشرب وَذكر
Hâkim sahih kabul ederek Mes'ûd b. el-Hakem ez-Zürakî'den, o da annesinden nakletti; annesi ona şöyle rivayet etti: "Ali'yi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in beyaz katırı üzerinde Ensâr vadisinde şöyle derken görür gibiyim: 'Ey insanlar! Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: Bunlar oruç günleri değildir; şüphesiz bunlar yeme, içme ve [Allah'ı] anma günleridir, buyurdu.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عمر بن خلدَة الْأنْصَارِيّ عَن أمه قَالَت بعث رَسُول الله ﷺ عليا أَيَّام التَّشْرِيق يُنَادي: إِنَّهَا أَيَّام أكل وَشرب وبعال
İbn Ebî Şeybe, Ömer b. Halde el-Ensârî'den, o da annesinden nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinde Ali'yi: "Şüphesiz bunlar yeme, içme ve cinsî münasebet günleridir" diye nida etsin diye gönderdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن بشر بن شحيم أَن رَسُول الله ﷺ خطب أَيَّام التَّشْرِيق فَقَالَ: لَا يدْخل الْجنَّة إِلَّا نفس مسلمة وَإِن هَذِه الْأَيَّام أَيَّام أكل وَشرب
İbn Ebî Şeybe, Nesâî ve İbn Mâce Bişr b. Suhaym'den naklettiler ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinde hutbe irad edip şöyle buyurdu: "Cennete ancak müslüman bir kimse girer; şüphesiz bu günler yeme ve içme günleridir."
وَأخرج مُسلم عَن كَعْب بن مَالك أَن رَسُول الله ﷺ بَعثه وَأَوْس بن الْحدثَان أَيَّام التَّشْرِيق فَنَادَى: أَنه لَا يدْخل الْجنَّة إِلَّا مُؤمن وَأَيَّام منى أَيَّام أكل وَشرب
Müslim Ka'b b. Mâlik'ten nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinde kendisini ve Evs b. el-Hadesân'ı gönderdi ve o: "Cennete ancak mümin olan girer; Mina günleri ise yeme ve içme günleridir" diye nida etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن ماجة وَابْن أبي الدُّنْيَا عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَيَّام منى أَيَّام أكل وَشرب
İbn Ebî Şeybe, İbn Mâce ve İbn Ebü'd-Dünyâ Ebû Hüreyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Mina günleri yeme ve içme günleridir" buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي مرّة مولى أم هانىء أَنه دخل مَعَ عبد الله على أَبِيه عَمْرو بن الْعَاصِ فَقرب إِلَيْهِمَا ظعاما فَقَالَ: كل فَقَالَ: إِنِّي صَائِم
Ebû Dâvûd, İbn Ebü'd-Dünyâ ve sahih bularak Hâkim, Ümmü Hânî'nin azatlısı Ebû Mürre'den naklettiler ki o, Abdullah ile birlikte babası Amr b. el-Âs'ın yanına girdi. [Amr] ikisine yemek ikram etti ve: "Ye" dedi. [Abdullah]: "Ben oruçluyum" dedi.
قَالَ عَمْرو: كل فَهَذِهِ الْأَيَّام الَّتِي كَانَ رَسُول الله ﷺ يَأْمُرنَا بإفطارها وينهانا عَن صيامها
Amr şöyle dedi: "Ye; zira bunlar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bize oruç tutmamayı emrettiği ve oruç tutmaktan bizi nehyettiği günlerdir."
قَالَ مَالك: وَهن أَيَّام التَّشْرِيق
Mâlik dedi ki: "Onlar teşrik günleridir."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَزَّار عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ نهى عَن صِيَام سِتَّة أَيَّام من السّنة: يَوْم الْفطر وَيَوْم الْأَضْحَى وَأَيَّام التَّشْرِيق وَالْيَوْم الَّذِي يشك فِيهِ من رَمَضَان
İbn Ebü'd-Dünyâ ve Bezzâr Ebû Hüreyre'den naklettiler ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yılda altı günün orucunu yasakladı: Ramazan bayramı günü, Kurban bayramı günü, teşrik günleri ve Ramazan'dan olup olmadığından şüphe edilen gün.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن عبد الله بن عمر أَن النَّبِي ﷺ نهى عَن صِيَام أَيَّام التَّشْرِيق وَقَالَ: إِنَّهَا أَيَّام أكل وَشرب
İbn Ebü'd-Dünyâ Abdullah b. Ömer'den nakletti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem teşrik günlerinde oruç tutmayı yasakladı ve: "Şüphesiz onlar yeme ve içme günleridir" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن قَتَادَة أَنه سُئِلَ عَن أَيَّام التَّشْرِيق لأي شَيْء سميت التَّشْرِيق فَقَالَ: كَانُوا يشرقون لُحُوم ضحاياهم وبدنهم يشرقون القديد
İbn Ebü'd-Dünyâ Katâde'den nakletti; ona teşrik günlerinin niçin teşrik olarak adlandırıldığı sorulduğunda şöyle dedi: "Onlar kurbanlıklarının ve hedy develerinin etlerini güneşe serip kuruturlardı (kadîd yaparlardı)."
أما قَوْله تَعَالَى: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ} الْآيَة أخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: فِي تَعْجِيله {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} فِي تَأْخِيره
Yüce Allah'ın: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ} “Kim iki gün içinde acele ederse” ayetine gelince; Vekî', İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "[Bu,] acele etmesindedir" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” [ayeti hakkında da]: "[Bu da] geri kalmasındadır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: فَلَا ذَنْب عَلَيْهِ {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: فَلَا حرج عَلَيْهِ لمن اتَّقى
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "Ona günah yoktur" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” ayeti hakkında: "Sakınan kimse için ona bir sorumluluk/günah yoktur" dedi.
يَقُول: اتَّقى معاصي الله
Şöyle demektedir: "Allah'ın günahlarından sakınan [kimse için]."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير عَن ابْن عمر قَالَ: أحلَّ النَّفر فِي يَوْمَيْنِ لمن اتَّقى
Feryâbî ve İbn Cerîr İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: "Sakınan kimse için iki günde [Mina'dan] ayrılmak helal kılındı."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: من غَابَتْ لَهُ الشَّمْس فِي الْيَوْم الَّذِي قَالَ الله فِيهِ {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} وَهُوَ منى فَلَا ينفرن حَتَّى يرْمى الْجمار من الْغَد
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: "Allah'ın hakkında {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” buyurduğu günde, Mina'dayken güneşi batıran kimse, ertesi gün cemreleri taşlamadıkça sakın [Mina'dan] ayrılmasın."
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لمن اتَّقى} قَالَ: لمن اتَّقى الصَّيْد وَهُوَ محرم
Süfyân b. Uyeyne, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan naklettiler: {لمن اتَّقى} “Sakınan kimse için” ayeti hakkında şöyle dedi: "İhramlı iken avlanmaktan sakınan kimse için."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: هِيَ فِي مصحف عبد الله (لمن اتَّقى الله)
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den naklettiler; dedi ki: "Bu, Abdullah'ın mushafında (لمن اتَّقى الله) [Allah'tan sakınan kimse için] şeklindedir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وصحه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عبد الله بن يعمر الديلمي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول وَهُوَ وَاقِف بِعَرَفَة وَأَتَاهُ أنَاس من أهل مَكَّة فَقَالُوا: يَا رَسُول الله كَيفَ الْحَج فَقَالَ: الْحَج عَرَفَات الْحَج عَرَفَات فَمن أدْرك لَيْلَة جمع قبل أَن يطلع الْفجْر فقد أدْرك
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, sahih bularak Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî Abdullah b. Ya'mer ed-Deylemî'den naklettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i Arafat'ta vakfe yaparken işittim; Mekke halkından birtakım insanlar gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Hac nasıldır?" dediler. Şöyle buyurdu: "Hac Arafat'tır, hac Arafat'tır. Kim Cem' (Müzdelife) gecesine fecir doğmadan önce yetişirse [hacca] yetişmiş olur."
أَيَّام منى ثَلَاثَة أَيَّام {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} ثمَّ أرْدف رجلا خَلفه يُنَادي بِهن
"Mina günleri üç gündür. {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur; kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur.”" Sonra bunları nida etmesi için arkasına bir adam bindirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ فِي قَوْله {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: غفر لَهُ {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: غفر لَهُ
İbn Cerîr Ali'den nakletti: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "O bağışlanmıştır" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” ayeti hakkında da: "O bağışlanmıştır" dedi.
وَأخرج وَكِيع وَالْفِرْيَابِي وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: مغْفُور لَهُ {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: مغْفُور لَهُ
Vekî', Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî İbn Mes'ûd'dan naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "O bağışlanmıştır" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” ayeti hakkında da: "O bağışlanmıştır" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: من تعجل فِي يَوْمَيْنِ غفر لَهُ وَمن تَأَخّر إِلَى ثَلَاثَة أَيَّام غفر لَهُ
es-Sünen'de Beyhakî İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında nakletti; dedi ki: "Kim iki gün içinde acele ederse bağışlanır, kim de üç güne kadar geciktirirse bağışlanır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: رَجَعَ مغفوراً لَهُ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî İbn Ömer'den naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "[Hacdan] bağışlanmış olarak döner" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: رخص الله أَن ينفروا فِي يَوْمَيْنِ مِنْهَا إِن شاؤوا وَمن تَأَخّر إِلَى الْيَوْم الثَّالِث فَلَا إِثْم عَلَيْهِ لمن اتَّقى
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd Katâde'den bu ayet hakkında naklettiler; dedi ki: "Allah dilerlerse ondan iki günde ayrılmalarına ruhsat verdi. Sakınan kimse için üçüncü güne kadar gecikene de bir günah yoktur."
قَالَ قَتَادَة: يرَوْنَ أَنَّهَا مغفورة لَهُ
Katâde dedi ki: "Onun bağışlanmış olduğunu kabul ederler."
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: إِلَى قَابل {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: إِلَى قَابل
Vekî' ve İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "Gelecek yıla kadar" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” ayeti hakkında da: "Gelecek yıla kadar" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: لَا وَالَّذِي نفس الضَّحَّاك بِيَدِهِ إِن نزلت هَذِه الْآيَة {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} فِي الإِقامة والظعن وَلكنه برىء من الذُّنُوب
Abd b. Humeyd Dahhâk'tan nakletti; dedi ki: "Hayır, Dahhâk'ın canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti [Mina'da] ikamet etmek ve göç etmek hakkında inmedi; aksine o günahlardan arınmıştır."
وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: خرج من الإِثم كُله {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: برىء من الإِثم كُله
Süfyân b. Uyeyne, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr İbn Mes'ûd'dan naklettiler: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "Günahın tamamından çıkmıştır" dedi. {وَمن تَأَخّر فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim de geri kalırsa ona da bir günah yoktur” ayeti hakkında da: "Günahın tamamından arınmıştır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لمن اتَّقى} قَالَ: لمن اتَّقى فِي حجه
İbn Cerîr Katâde'den nakletti: {لمن اتَّقى} “Sakınan kimse için” ayeti hakkında: "Haccında [günahlardan] sakınan kimse için" dedi.
قَالَ قَتَادَة: وَذكر لنا أَن ابْن مَسْعُود كَانَ يَقُول: من اتَّقى فِي حجه غفر لَهُ مَا تقدم من ذَنبه
Katâde dedi ki: "Bize zikredildiğine göre İbn Mes'ûd şöyle derdi: Haccında sakınan kimsenin geçmiş günahları bağışlanır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي صَالح قَالَ: كَانَت امْرَأَة من الْمُهَاجِرَات تحج فَإِذا رجعت مرت على عمر فَيَقُول لَهَا: أتقيت فَتَقول: نعم
İbn Ebî Şeybe Ebû Sâlih'ten nakletti; dedi ki: "Muhacir kadınlardan biri hac yapardı. Döndüğü vakit Ömer'e uğrardı. [Ömer] ona: 'Sakındın mı?' der, o da: 'Evet' derdi."
فَيَقُول لَهَا: استأنفي الْعَمَل
[Bunun üzerine Ömer] ona: "Ameline yeniden başla" derdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد
İbn Ebî Şeybe Mücâhid'den nakletti:
أَن عمرا قَالَ لقوم حجاج: أنهزكم إِلَيْهِ غَيره قَالُوا: لَا
Ömer hacı olan bir topluluğa: "Sizi ona (hacca) bundan başka bir şey mi sevk etti?" dedi. Onlar: "Hayır" dediler.
قَالَ: أتقيتم قَالُوا: نعم
"Sakındınız mı?" dedi. Onlar: "Evet" dediler.
قَالَ: أما لَا فاستأنفوا الْعَمَل
"Öyleyse amelinize yeniden başlayın" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: قد غفر لَهُ إِنَّهُم يتأولونها على غير تَأْوِيلهَا إِن الْعمرَة لتكفر مَا مَعهَا من الذنروب فَكيف بِالْحَجِّ
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan nakletti: {فَمن تعجل فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Kim iki gün içinde acele ederse ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "O bağışlanmıştır. Onlar bu ayeti tevilinin dışında tevil ediyorlar. Umre kendisiyle beraber olan günahları keffâretle siliyorsa, ya hac [nasıl silmesin]!" dedi.
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُعَاوِيَة بن مرّة الْمُزنِيّ {فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} قَالَ: خرج من ذنُوبه كَيَوْم وَلدته أمه
Vekî', İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Muâviye b. Kurre el-Müzenî'den naklettiler: {فَلَا إِثْم عَلَيْهِ} “Ona bir günah yoktur” ayeti hakkında: "Annesinden doğduğu günkü gibi günahlarından arınarak çıkmıştır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ قَالَ: إِنَّمَا جعل الله هَذِه الْمَنَاسِك ليكفر بهَا خَطَايَا بني آدم
İbn Ebî Şeybe Şa'bî'den nakletti; dedi ki: "Allah bu menâsiki (hac ibadet yerlerini ve fiillerini) ancak Âdemoğullarının günahlarını bağışlatmak için kılmıştır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي العالي فِي قَوْله {فَلَا إِثْم عَلَيْهِ لمن اتَّقى} قَالَ: ذهب إثمه كُله إِن اتَّقى فِيمَا بَقِي من عمره
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Ebü'l-Âliye'den naklettiler: {فَلَا إِثْم عَلَيْهِ لمن اتَّقى} “Sakınan kimse için ona bir günah yoktur” ayeti hakkında şöyle dedi: "Ömrünün geri kalanında sakınırsa günahının tamamı gider."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الْحسن
eş-Şuab'da Beyhakî Hasan[-ı Basrî]'den nakletti:
أَنه قيل لَهُ: النَّاس يَقُولُونَ: إِن الْحَاج مغْفُور لَهُ قَالَ: إِنَّه ذَلِك أَن يدع سيء مَا كَانَ عَلَيْهِ
Ona: "İnsanlar: 'Hacı bağışlanmıştır' diyorlar" denildi. O da: "Bunun [alameti], üzerinde bulunduğu kötü hâli terk etmesidir" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن خَيْثَمَة بن عبد الرَّحْمَن قَالَ: إِذا قضيت حجك فسل الله الْجنَّة فَلَعَلَّهُ
Beyhakî Hayseme b. Abdirrahmân'dan nakletti; dedi ki: "Haccını tamamladığında Allah'tan cenneti iste, umulur ki [kabul eder]."
وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانَ يُقَال: صافحوا الْحجَّاج قبل أَن يتلطخوا بِالذنُوبِ
et-Terğîb'de Isbahânî İbrâhim'den nakletti; dedi ki: "Hacılar günahlara bulaşmadan önce onlarla musafaha edin denilirdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عمر قَالَ: تلقوا الْحجَّاج والعمار والغزاة فَلْيَدعُوا لكم قبل أَن يتدنسوا
İbn Ebî Şeybe Ömer'den nakletti; dedi ki: "Hacıları, umrecileri ve gazileri karşılayın; onlar günaha bulaşmadan önce sizin için dua etsinler."