وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا تبايعتم بالعينة وأخذتم أَذْنَاب الْبَقر ورضيتم بالزرع وتركتم الْجِهَاد سلط الله عَلَيْكُم ذلاً لَا يَنْزعهُ حَتَّى ترجعوا إِلَى دينكُمْ
Ebû Dâvûd İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Îne yoluyla alışveriş yaptığınız, sığırların kuyruklarına yapıştığınız, ziraata razı olup cihadı terk ettiğiniz zaman, Allah üzerinize öyle bir zillet musallat eder ki, dininize dönünceye kadar onu sizden çekip almaz."
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ أَمر رَسُول الله ﷺ بسرية أَن تخرج قَالُوا: يَا رَسُول الله أنخرج اللَّيْلَة أم نمكث حَتَّى تصبح قَالَ: أَفلا تحبون أَن تبيتوا هَكَذَا فِي خريف من خراف الْجنَّة والخريف الحديقة
Hâkim (sahih görerek) ve Beyhakî Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir müfrezenin yola çıkmasını emretti. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü, bu gece mi çıkalım yoksa sabaha kadar bekleyelim mi?" dediler. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Geceyi cennet bahçelerinden bir bahçede böyle geçirmek istemez misiniz?" buyurdu. -Harîf (خريف), bahçe demektir.-
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا رجف قلب الْمُؤمن فِي سَبِيل الله تحات عَنهُ الْخَطَايَا كَمَا يتحات عذق النَّخْلَة
Taberânî Selmân'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminin kalbi Allah yolunda ürperdiği zaman, hurma salkımının döküldüğü gibi günahları ondan dökülür."
وأخرد الْبَزَّار عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ حجَّة خير من أَرْبَعِينَ غَزْوَة وغزوة خير من أَرْبَعِينَ حجَّة يَقُول: إِذا حج الرجل حجَّة الإِسلام فغزوة خير لَهُ من أَرْبَعِينَ حجَّة وَحجَّة الإِسلام خير من أَرْبَعِينَ غَزْوَة
Bezzâr İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir hac kırk gazveden daha hayırlıdır, bir gazve de kırk hacdan daha hayırlıdır." [İbn Abbâs] şöyle der: "Kişi İslam'ın [farz olan] haccını eda ettiğinde bir gazve onun için kırk hacdan daha hayırlıdır; İslam'ın [farz olan] haccı ise kırk gazveden daha hayırlıdır."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ حجَّة لمن لم يحجّ خير من عشر غزوات وغزوة لمن قد حج خير من عشر حجج وغزوة فِي الْبَحْر خير من عشر غزوات فِي الْبر وَمن أجَاز الْبَحْر فَكَأَنَّمَا أجَاز الأودية كلهَا والمائد فِيهِ كالمتشحط فِي دَمه
Taberânî, (sahih görerek) Hâkim ve Beyhakî Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Haccetmemiş kimse için bir hac on gazveden daha hayırlıdır. Haccetmiş kimse için ise bir gazve on hacdan daha hayırlıdır. Denizde yapılan bir gazve karada yapılan on gazveden daha hayırlıdır. Denizi aşan kimse, sanki bütün vadileri aşmış gibidir; denizde başı dönen (deniz tutan) kimse ise kanı içinde çırpınan [şehit] gibidir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لحجة أفضل من عشر غزوات ولغزوة أفضل من عشر حجات
Beyhakî Ebû Hureyre'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Elbette bir hac on gazveden daha faziletlidir; elbette bir gazve de on hacdan daha faziletlidir."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي الْمَرَاسِيل عَن مَكْحُول قَالَ كثر المستأذنون على رَسُول الله ﷺ إِلَى الْحَج فِي غَزْوَة تَبُوك فَقَالَ رَسُول الله ﷺ غَزْوَة لمن قد حج أفضل من أَرْبَعِينَ حجَّة
Ebû Dâvûd el-Merâsîl'de Mekhûl'den nakletti; dedi ki: Tebük Gazvesi'nde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den hacca gitmek için izin isteyenler çoğaldı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "[Daha önce] haccetmiş kimse için bir gazve kırk hacdan daha faziletlidir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عمر قَالَ: لسفرة فِي سَبِيل الله أفضل من خمسين حجَّة
Abdürrezzâk İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: "Allah yolundaki bir sefer, elbette elli hacdan daha faziletlidir."
وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن أَبْوَاب الْجنَّة تَحت ظلال السيوف
Müslim, Tirmizî ve Hâkim Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Şüphesiz cennetin kapıları kılıçların gölgeleri altındadır."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَقُول الله: الْمُجَاهِد فِي سبيلي هُوَ عَليّ ضَامِن إِن قَبضته أورثته الْجنَّة وَإِن رجعته رجعته بِأَجْر أَو غنيمَة
(Sahih görerek) Tirmizî Enes b. Mâlik'ten nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah buyurur ki: 'Benim yolumda cihad eden kimse Benim güvencem altındadır; eğer canını alırsam onu cennete vâris kılarım, eğer onu [evine] döndürürsem bir ecir veya ganimetle döndürürüm.'"
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن معَاذ بن جبل عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ من جَاهد فِي سَبِيل الله كَانَ ضَامِنا على الله وَمن عَاد مَرِيضا كَانَ ضَامِنا على الله وَمن غَدا إِلَى مَسْجِد أَو رَاح كَانَ ضَامِنا على الله وَمن دخل على إِمَام بغزوة كَانَ ضَامِنا على الله وَمن جلس فِي بَيته لم يغتب إنْسَانا كَانَ ضَامِنا على الله
Ahmed, Ebû Ya'lâ, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Taberânî ve (sahih görerek) Hâkim Muâz b. Cebel'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Kim Allah yolunda cihad ederse Allah'ın güvencesi altındadır; kim bir hastayı ziyaret ederse Allah'ın güvencesi altındadır; kim sabah veya akşam mescide giderse Allah'ın güvencesi altındadır; kim gazve amacıyla bir imamın/liderin huzuruna girerse Allah'ın güvencesi altındadır; kim de evinde oturup hiçbir insanın gıybetini yapmazsa Allah'ın güvencesi altındadır."
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن عبد الله بن حبشِي الْخَثْعَمِي أَن النَّبِي ﷺ سُئِلَ أَي الْأَعْمَال أفضل قَالَ: إِيمَان لَا شكّ فِيهِ وَجِهَاد لَا غلُول فِيهِ وَحجَّة مبرورة
Ahmed, Ebû Dâvûd ve Nesâî, Abdullah b. Hubşî el-Has'amî'den nakletti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e "Hangi ameller daha faziletlidir?" diye soruldu. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "İçinde şüphe bulunmayan bir iman, içinde ganimete hıyanet bulunmayan bir cihad ve makbul bir hacdır" buyurdu.
قيل: فَأَي الصَّدَقَة أفضل قَالَ: جهد الْمقل
"Hangi sadaka daha faziletlidir?" denildi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Darlıkta olanın gücünün yettiğidir" buyurdu.
قيل: فَأَي الْهِجْرَة أفضل قَالَ: من هجر مَا حرم الله
"Hangi hicret daha faziletlidir?" denildi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Allah'ın haram kıldıklarını terk edenin [hicretidir]" buyurdu.
قيل: فَأَي الْجِهَاد أفضل قَالَ: من جَاهد الْمُشْركين بِنَفسِهِ وَمَاله
"Hangi cihad daha faziletlidir?" denildi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Müşriklere karşı canıyla ve malıyla cihad edenin [cihadıdır]" buyurdu.
قيل: فَأَي الْقَتْل أشرف قَالَ: من أهرق دَمه وعقر جَوَاده
"Öldürülmenin hangisi daha şereflidir?" denildi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Kanı akıtılan ve atı vurulan kimsenin [öldürülmesidir]" buyurdu.
وَأخرج مَالك وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة
Mâlik, Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Nesâî Ebû Hureyre'den nakletti:
أَن النَّبِي ﷺ قَالَ من أنْفق زَوْجَيْنِ فِي سَبِيل الله نُودي من أَبْوَاب الْجنَّة يَا عبد الله هَذَا خير فَمن كَانَ من أهل الصَّلَاة دعِي من بَاب الصَّلَاة وَمن كَانَ من أهل الْجِهَاد دعِي من أَبْوَاب الْجِهَاد وَمن كَانَ من أهل الصَّدَقَة دعِي من بَاب الصَّدَقَة
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Allah yolunda [aynı cinsten] iki şey infak ederse cennet kapılarından: 'Ey Allah'ın kulu! Bu [kapı] daha hayırlıdır' diye çağrılır. Namaz ehlinden olan kimse Namaz Kapısı'ndan çağrılır; cihad ehlinden olan kimse Cihad kapılarından çağrılır; sadaka ehlinden olan kimse Sadaka Kapısı'ndan çağrılır."
فَقَالَ أَبُو بكر: بِأبي أَنْت وَأمي يَا رَسُول الله مَا عَليّ من دعِي من تِلْكَ الْأَبْوَاب من ضَرُورَة فَهَل يدعى أحد من تِلْكَ الْأَبْوَاب كلهَا قَالَ: نعم وَأَرْجُو أَن تكون مِنْهُم
Bunun üzerine Ebû Bekir: "Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü! Bu kapılardan [herhangi birinden] çağrılan kimse için bir mahrumiyet yoktur; peki bu kapıların hepsinden birden çağrılacak kimse var mıdır?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Evet, senin onlardan olmanı umarım" buyurdu.
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: تضمن الله لمن خرج فِي سَبيله لَا يُخرجهُ إِلَّا جِهَاد فِي سبيلي وإيمان بِي وتصديق برسلي فَهُوَ ضَامِن أَن
Mâlik, Abdürrezzâk el-Musannef'te, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî Ebû Hureyre'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah, sadece Kendi yolunda cihad etmek, Kendisine iman etmek ve peygamberlerini tasdik etmek amacıyla [evinden] çıkan kimseye kefil olmuştur; o kimse şu hususta [Allah'ın] güvencesi altındadır:"
أدخلته الْجنَّة أَو أرجعه إِلَى منزله الَّذِي خرج مِنْهُ نائلاً مَا نَالَ من أجر أَو غنيمَة وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ مَا كلم بكلم فِي سَبِيل الله إِلَّا جَاءَ يَوْم الْقِيَامَة كَهَيْئَته يَوْم كلم لَونه لون دم وريحه ريح مسك وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَوْلَا أَن أشق على الْمُسلمين مَا قعدت خلف سَرِيَّة تغزو فِي سَبِيل الله أبدا وَلَكِن لأجد مَا أحملهم عَلَيْهِ وَلَا يَجدونَ مَا يتحملون عَلَيْهِ فَيخْرجُونَ ويشق عَلَيْهِم أَن يتخلفوا بعدِي وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَوَدِدْت أَنِّي أغزو فِي سَبِيل الله فَاقْتُلْ ثمَّ أَحْيَا فَاقْتُلْ ثمَّ أَحْيَا فَاقْتُلْ
"[Ya] onu cennete koyarım yahut da elde ettiği ecir veya ganimeti kazanmış olarak çıktığı evine geri döndürürüm. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, Allah yolunda yaralanan hiçbir kimse yoktur ki kıyamet günü yaralandığı ilk günkü haliyle gelmesin; rengi kan rengi, kokusu ise misk kokusudur. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, Müslümanlara meşakkat vermeyecek olsaydım Allah yolunda gazaya çıkan hiçbir müfrezenin arkasında asla [Medine'de] oturup kalmazdım. Fakat onları bindirecek binek bulamıyorum, onlar da kendilerini taşıyacak binek bulamıyorlar; benim arkamda kalmak da onlara zor geliyor. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, Allah yolunda gaza edip öldürülmeyi, sonra diriltilip öldürülmeyi, sonra diriltilip tekrar öldürülmeyi çok arzu ederdim."
وَأخرج ابْن سعد عَن سُهَيْل بن عمر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مقَام أحدكُم فِي سَبِيل الله سَاعَة خير من عمله عمره فِي أَهله
İbn Sa'd Süheyl b. Amr'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Sizden birinizin Allah yolunda bir an durması, ailesi içinde bir ömür boyu yapacağı amelden daha hayırlıdır."
وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة قَالَ خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي سَرِيَّة من سراياه فَمر جلّ بِغَار فِيهِ شَيْء من مَاء فَحدث نَفسه بِأَن يُقيم فِي ذَلِك المَاء فيتقوّت مِمَّا كَانَ فِيهِ من مَاء ويصيب مِمَّا حوله من البقل ويتخلى من الدُّنْيَا فَذكر ذَلِك للنَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِنِّي لم أبْعث باليهودية وَلَا بالنصرانية وَلَكِنِّي بعثت بالحنيفية السمحة وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لغدوة أَو رَوْحَة فِي سَبِيل الله خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ولمقام أحدكُم فِي الصَّفّ خير من صلَاته سِتِّينَ سنة
Ahmed Ebû Ümâme'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktığı seferlerden bir müfrezede beraber çıktık. Bir adam içinde biraz su bulunan bir mağaraya rastladı; içinden o suyun başında kalmayı, oradaki sudan içip çevresindeki otlardan beslenmeyi ve dünyadan el etek çekmeyi geçirdi. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bahsedilince şöyle buyurdu: "Şüphesiz ben ne Yahudilikle ne de Hristiyanlıkla gönderildim; aksine ben müsamahakâr Hanîflikle gönderildim. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, Allah yolunda bir sabah veya bir akşam yürüyüşü, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır. Sizden birinin [cihad] safındaki duruşu ise, altmış senelik namazından daha hayırlıdır."
وَأخرج أَحْمد عَن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أَي الْعَمَل أفضل قَالَ: إِيمَان بِاللَّه وتصديق وَجِهَاد فِي سَبيله وَحج مبرور
Ahmed Amr b. el-Âs'tan nakletti; dedi ki: Bir adam: "Ey Allah'ın Resûlü, hangi amel daha faziletlidir?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Allah'a inanıp tasdik etmek, O'nun yolunda cihad etmek ve makbul bir hacdır" buyurdu.
قَالَ الرجل: أكثرت يَا رَسُول الله
Adam: "Ey Allah'ın Resûlü, [bunu bana] çok ettin" dedi.
فَقَالَ: فلين الْكَلَام وبذل الطَّعَام وسماح وَحسن الْخلق قَالَ الرجل: أُرِيد كلمة وَاحِدَة
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Öyleyse tatlı söz, yemek yedirmek, cömertlik ve güzel ahlaktır" buyurdu. Adam: "Tek bir kelime istiyorum" dedi.
قَالَ لَهُ: اذْهَبْ فَلَا تتهم الله على نَفسك
Ona: "Git ve kendi nefsin hakkında Allah'ı itham etme" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد عَن الشِّفَاء بنت عبد الله وَكَانَت من الْمُهَاجِرَات أَن رَسُول الله ﷺ سُئِلَ عَن أفضل الإِيمان فَقَالَ: إِيمَان بِاللَّه وَجِهَاد فِي سَبِيل الله وَحج مبرور
Ahmed, muhacir kadınlardan olan Şifâ bnt. Abdillâh'tan nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e imanın en faziletlisi soruldu; şöyle buyurdu: "Allah'a iman, O'nun yolunda cihad ve makbul bir hacdır."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن الْحسن قَالَ: بني الإِسلام على عشرَة أَرْكَان: الاخلاص لله وَهِي الْفطْرَة وَالصَّلَاة وَهِي الْملَّة وَالزَّكَاة والطهرة وَالصِّيَام وَهُوَ الْجنَّة وَالْحج وَهُوَ الشَّرِيعَة وَالْجهَاد وَهُوَ الْعِزَّة وَالْأَمر بِالْمَعْرُوفِ وَهُوَ الْحجَّة وَالنَّهْي عَن الْمُنكر وَهُوَ الواقية وَالطَّاعَة وَهِي الْعِصْمَة وَالْجَمَاعَة وَهِي الألفة
Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de Hasan'dan nakletti; dedi ki: "İslam on esas üzerine bina edilmiştir: Allah için ihlas ki o fıtrattır; namaz ki o millettir; zekat ki temizliktir; oruç ki o kalkandır; hac ki o şeriattır; cihad ki o izzettir; marufu emretmek ki o hüccettir; münkerden nehyetmek ki o koruyucudur; itaat ki o korunmadır; cemaat ki o ülfettir (kaynaşmadır)."
وَأخرج أَحْمد عَن عَمْرو بن عبسة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من قَاتل فِي سَبِيل الله فوَاق نَاقَة حرم الله وَجهه على النَّار
Ahmed Amr b. Abese'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Kim Allah yolunda bir deve sağımı kadar süre savaşırsa, Allah onun yüzünü ateşe haram kılar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي الْمُنْذر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من جَاهد فِي سَبِيل الله وَجَبت لَهُ الْجنَّة
Taberânî Ebü'l-Münzir'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Allah yolunda cihad ederse, cennet ona vacip olur."
وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مَا خالط قلب امرىء رهج فِي سَبِيل الله إِلَّا حرم الله عَلَيْهِ النَّار
Ahmed ve Taberânî Âişe'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Bir kimsenin kalbine Allah yolundaki toz bulaşırsa, muhakkak Allah ateşi ona haram kılar."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من لَقِي الله بِغَيْر أثر من جِهَاد لقِيه وَفِيه ثلمة
Tirmizî, İbn Mâce ve Hâkim Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim üzerinde cihaddan hiçbir iz bulunmaksızın Allah'ın huzuruna çıkarsa, O'nun huzuruna bir kusurla çıkar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي بكر الصّديق قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مَا ترك قوم الْجِهَاد إِلَّا عمهم الله بِالْعَذَابِ
Taberânî Ebû Bekir es-Sıddîk'tan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cihadı terk eden hiçbir topluluk yoktur ki, Allah onları bütünüyle azaba uğratmasın."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول إِذا ضن النَّاس بالدينار وَالدِّرْهَم وابتغوا أَذْنَاب الْبَقر وَتركُوا الْجِهَاد فِي سَبِيل الله وتبايعوا بِالْعينِ أنزل الله عَلَيْهِم الْبلَاء فَلَا يرفعهُ حَتَّى يراجعوا دينهم
Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "İnsanlar dinar ve dirhem hususunda cimrilik ettiklerinde, sığırların kuyruklarına yapıştıklarında, Allah yolunda cihadı terk edip îne yoluyla alışveriş yaptıklarında Allah üzerlerine bir bela indirir de dinlerine dönünceye kadar onu kaldırmaz."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لغدوة فِي سَبِيل الله أَو رَوْحَة خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve Beyhakî Enes'ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Allah yolunda bir sabah veya bir akşam yürüyüşü, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة عَن سهل بن سعد عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الروحة والغدوة فِي سَبِيل الله أفضل من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Ahmed, Buhârî, Müslim, Tirmizî ve İbn Mâce Sehl b. Sa'd'dan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Allah yolunda akşam ve sabah yürüyüşü, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha faziletlidir."
وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي أَيُّوب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ غدْوَة فِي سَبِيل الله أَو رَوْحَة خير مِمَّا طلعت عَلَيْهِ الشَّمْس وغربت
Müslim ve Nesâî Ebû Eyyûb'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah yolunda bir sabah veya bir akşam yürüyüşü, üzerine güneşin doğup battığı her şeyden daha hayırlıdır."
وَأخرج الْبَزَّار عَن عمرَان بن حُصَيْن أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: غدْوَة فِي سَبِيل الله أَو رَوْحَة خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Bezzâr İmrân b. Husayn'dan nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah yolunda bir sabah veya bir akşam yürüyüşü, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ غدْوَة فِي سَبِيل الله أَو رَوْحَة خير من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Tirmizî (hasen görerek) İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [şöyle] buyurdu: "Allah yolunda bir sabah veya bir akşam yürüyüşü, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır."
وَأخرج أَحْمد من حَدِيث مُعَاوِيَة بن جريج
Ahmed Muâviye b. Cüreyc hadisinden nakletti:
مثله
Aynısını [nakletti].
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن اسحق بن رَافع قَالَ: بَلغنِي عَن الْمِقْدَاد أَن الْغَازِي إِذا خرج من بَيته عدد مَا خلف وَرَاءه من أهل الْقبْلَة وَأهل الذِّمَّة والبهائم يجْرِي عَلَيْهِ بِعَدَد كل وَاحِد مِنْهُم قِيرَاط قِيرَاط كل لَيْلَة مثل الْجَبَل أَو قَالَ: مثل أحد
Abdürrezzâk İshak b. Râfi'den nakletti; dedi ki: Mikdâd'dan bana ulaştığına göre gazi evinden çıktığı zaman, arkasında bıraktığı kıble ehlinden, zimmîlerden ve hayvanlardan her birinin sayısınca kendisine her gece dağ gibi -yahut Uhud gibi- kırat kırat [ecir] yazılır.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحِين قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ على النِّسَاء مَا على الرِّجَال إِلَّا الْجُمُعَة والجنائز وَالْجهَاد
Abdürrezzâk Hasan'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cuma, cenazeler ve cihad hariç, erkeklerin üzerindeki [yükümlülükler] kadınların da üzerinedir."
قَوْله تَعَالَى: يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ وَالْمَسْجِد الْحَرَام وَإِخْرَاج أَهله مِنْهُ أكبر عِنْد الله والفتنة أَشد من الْقَتْل وَلَا يزالون يقاتلونكم حَتَّى يردكم عَن دينكُمْ إِن اسْتَطَاعُوا وَمن يرتدد مِنْكُم عَن دينه فيمت وَهُوَ كَافِر فَأُولَئِك حبطت أَعْمَالهم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَأُولَئِكَ أَصْحَاب النَّار هم فِيهَا خَالدُونَ إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هَاجرُوا وَجَاهدُوا فِي سَبِيل الله أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله وَالله غَفُور رَحِيم
Yüce Allah'ın şu kavli: "Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: 'Onda savaşmak büyük bir [günahtır]. Allah yolundan alıkoymak, O'nu ve Mescid-i Haram'ı inkar etmek ve halkını oradan çıkarmak ise Allah katında daha büyüktür. Fitne de öldürmekten daha beterdir. Güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmaktan geri durmazlar. Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada da ahirette de boşa gitmiştir. İşte onlar ateş ehlidirler; onlar orada ebedî kalacaklardır. İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler var ya, işte onlar Allah'ın rahmetini umarlar. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.'"
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه بِسَنَد صَحِيح عَن جُنْدُب بن عبد الله عَن النَّبِي ﷺ أَنه بعث رهطاً وَبعث عَلَيْهِم أَبَا عُبَيْدَة بن الْجراح أَو عُبَيْدَة بن الْحَرْث فَلَمَّا ذهب لينطلق بَكَى صبَابَة إِلَى رَسُول الله ﷺ فَجَلَسَ وَبعث مَكَانَهُ عبد الله بن جحش وَكتب لَهُ كتابا وَأمره أَن لَا يقْرَأ الْكتاب حَتَّى يبلغ مَكَان كَذَا وَكَذَا وَقَالَ: لَا تكرهن أحدا على السّير مَعَك من أَصْحَابك فَلَمَّا قَرَأَ الْكتاب اسْترْجع وَقَالَ: سمعا وَطَاعَة لله وَلِرَسُولِهِ فَخَبرهُمْ الْخَبَر وَقَرَأَ عَلَيْهِم الْكتاب فَرجع رجلَانِ وَمضى بَقِيَّتهمْ فَلَقوا ابْن الْحَضْرَمِيّ فَقَتَلُوهُ وَلم يدروا أَن ذَلِك الْيَوْم من رَجَب أَو جُمَادَى فَقَالَ الْمُشْركُونَ للْمُسلمين: قتلتم فِي الشَّهْر الْحَرَام فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Sünen'inde Beyhakî sahih bir senetle Cündüb b. Abdillâh'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti ki: [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem] bir müfreze gönderdi ve başlarına Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'ı -yahut Ubeyde b. el-Hâris'i- tayin etti. Yola çıkmak üzereyken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e olan sevgisi ve bağlılığından ötürü ağladı; bunun üzerine [Resûlullah onu] bıraktı ve yerine Abdullah b. Cahş'ı gönderdi. Ona bir mektup yazıp falan falan yere varıncaya kadar mektubu okumamasını emretti ve: "Arkadaşlarından hiç kimseyi seninle yürümeye zorlama" buyurdu. [Abdullah b. Cahş] mektubu okuyunca istircâda bulundu ve: "Allah'a ve Resûlü'ne işittik ve itaat ettik" dedi. Durumu onlara haber verip mektubu kendilerine okudu. Bunun üzerine iki kişi geri döndü, geri kalanlar ise yola devam etti. İbnü'l-Hadramî ile karşılaşıp onu öldürdüler; fakat o günün Receb'den mi yoksa Cemâziye'den mi olduğunu bilemediler. Müşrikler Müslümanlara: "Haram ayda adam öldürdünüz!" dediler. Bunun üzerine Allah {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” ayetini indirdi.
فَقَالَ بَعضهم إِن لم يَكُونُوا أَصَابُوا وزراً فَلَيْسَ لَهُم أجر فَأنْزل الله {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هَاجرُوا وَجَاهدُوا فِي سَبِيل الله أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله وَالله غَفُور رَحِيم}
Bunun üzerine bazısı: "Eğer günah kazanmadılarsa bile onlara bir ecir de yoktur" dedi. Bunun üzerine Allah: {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هَاجرُوا وَجَاهدُوا فِي سَبِيل الله أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله وَالله غَفُور رَحِيم} “İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler var ya, işte onlar Allah'ın rahmetini umarlar. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir” [ayetini] indirdi.
وَأخرج الْبَزَّار عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} قَالَ: بعث رَسُول الله ﷺ عبد الله بن فلَان فِي سَرِيَّة فَلَقوا عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ بِبَطن نَخْلَة فَذكر الحَدِيث
Bezzâr, İbn Abbâs'tan {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, bir müfreze içinde Abdullah b. filanı gönderdi. Batn-ı Nahle'de Amr b. el-Hadramî ile karşılaştılar..." diyerek hadisi zikretti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ إِن الْمُشْركين صدوا رَسُول الله ﷺ وردوه عَن الْمَسْجِد الْحَرَام فِي شهر حرَام فَفتح الله على نبيه فِي شهر حرَام
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Müşrikler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i haram bir ayda Mescid-i Haram'dan alıkoyup geri çevirmişlerdi; sonra Allah peygamberine haram bir ayda [Mekke'nin] fethini nasip etti;
من الْعَام الْمقبل فعاب الْمُشْركُونَ على رَسُول الله ﷺ الْقِتَال فِي شهر حرَام فَقَالَ الله {قل قتال فِيهِ كَبِير وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ وَالْمَسْجِد الْحَرَام وَإِخْرَاج أَهله مِنْهُ أكبر عِنْد الله} من الْقِتَال فِيهِ وَأَن مُحَمَّدًا ﷺ بعث سَرِيَّة فَلَقوا عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ وَهُوَ مقبل من الطَّائِف فِي آخر لَيْلَة من جُمَادَى وَأول لَيْلَة من رَجَب وَأَن أَصْحَاب مُحَمَّد كَانُوا يظنون أَن تِلْكَ اللَّيْلَة من جُمَادَى وَكَانَت أول رَجَب وَلم يشعروا فَقتله رجل مِنْهُم وَأخذُوا مَا كَانَ مَعَه وَأَن الْمُشْركين أرْسلُوا يُعَيِّرُونَهُ بذلك فَقَالَ الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير} وَغَيره أكبر مِنْهُ {وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ وَالْمَسْجِد الْحَرَام} وَإِخْرَاج أهل الْمَسْجِد الْحَرَام مِنْهُ أكبر من الَّذِي أصَاب أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ والشرك أَشد مِنْهُ
ertesi yılda... Bunun üzerine müşrikler, haram ayda savaşmasını Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ayıplayarak kusur buldular. Bunun üzerine Allah: {قل قتال فِيهِ كَبِير وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ وَالْمَسْجِد الْحَرَام وَإِخْرَاج أَهله مِنْهُ أكبر عِنْد الله} “De ki: Onda savaşmak büyük bir [günahtır]. Allah yolundan alıkoymak, O'nu ve Mescid-i Haram'ı inkar etmek ve halkını oradan çıkarmak ise Allah katında daha büyüktür” -onda savaşmaktan daha büyüktür- buyurdu. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem bir müfreze göndermişti; onlar, Cemâziye'nin son gecesi ve Receb'in ilk gecesinde Tâif'ten gelmekte olan Amr b. el-Hadramî ile karşılaştılar. Muhammed'in ashabı o gecenin Cemâziye'den olduğunu sanıyorlardı, oysa Receb'in ilk gecesiydi ve farkında değillerdi. İçlerinden bir adam onu öldürdü ve yanındakileri aldılar. Müşrikler bunu [Resûlullah'a] kınamak üzere haber gönderdiler. Bunun üzerine Allah: {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: Onda savaşmak büyük bir [günahtır]” -fakat başkası bundan daha büyüktür- {وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ وَالْمَسْجِد الْحَرَام} “Allah yolundan alıkoymak, O'nu ve Mescid-i Haram'ı inkâr etmek...” ve Mescid-i Haram halkını oradan çıkarmak, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının işlediğinden daha büyüktür; şirk ise bundan da beterdir, buyurdu."
وَأخرج ابْن إِسْحَق حَدثنِي الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزل فِيمَا كَانَ من مصاب عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} إِلَى آخر الْآيَة
İbn İshak nakletti: Bana el-Kelbî, Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Amr b. el-Hadramî'nin başına gelenler hakkında ayetin sonuna kadar {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” [ayeti] indi.
وَأخرج ابْن مَنْدَه وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ بعث صَفْوَان بن بَيْضَاء فِي سَرِيَّة عبد الله بن جحش قبل الْأَبْوَاء فغنموا وَفِيهِمْ نزلت {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} الْآيَة
İbn Mende ve İbn Asâkir, İkrime yoluyla İbn Abbâs'tan nakletti ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Safvân b. Beydâ'yı Ebvâ'dan önce Abdullah b. Cahş'ın müfrezesinde gönderdi; ganimet elde ettiler ve haklarında ayetin sonuna kadar {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” [ayeti] indi.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق السّديّ أَن رَسُول الله ﷺ بعث سَرِيَّة وَكَانُوا سَبْعَة نفر عَلَيْهِم عبد الله بن جحش الْأَسدي وَفِيهِمْ عمار بن يَاسر وَأَبُو حُذَيْفَة بن عتبَة بن ربيعَة وَسعد بن أبي وَقاص وَعتبَة بن غَزوَان السّلمِيّ حَلِيف لبني نَوْفَل أَو سُهَيْل بن بَيْضَاء وعامر بن فهَيْرَة وواقد بن عبد الله الْيَرْبُوعي حَلِيف لعمر بن الْخطاب وَكتب مَعَ ابْن جحش كتابا أمره أَن لَا يقرأه حَتَّى ينزل ملل فَلَمَّا نزل بِبَطن ملل فتح الْكتاب فَإِذا فِيهِ أَن سر حَتَّى تنزل بطن نَخْلَة
İbn Cerîr, Süddî yoluyla nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir müfreze gönderdi. Yedi kişiydiler; başlarında el-Esedî [olan] Abdullah b. Cahş vardı. İçlerinde Ammâr b. Yâsir, Ebû Huzeyfe b. Utbe b. Rebîa, Sa'd b. Ebî Vakkâs, Benî Nevfel'in müttefiki olan Utbe b. Gazvân es-Sülemî veya Süheyl b. Beydâ, Âmir b. Füheyre ve Ömer b. el-Hattâb'ın müttefiki Vâkıd b. Abdillâh el-Yerbûî bulunuyordu. İbn Cahş'ın yanına bir mektup yazıp Melel'e ininceye kadar onu okumamasını emretti. Batn-ı Melel'e indiğinde mektubu açtı, bir de baktı ki içinde: "Batn-ı Nahle'ye ininceye kadar ilerle" [yazıyordu].
قَالَ لأَصْحَابه: من كَانَ يُرِيد الْمَوْت فليمض وليوص فَإِنِّي موص وماض لأمر رَسُول الله ﷺ فَسَار وتخلف عَنهُ سعد بن أبي وَقاص وَعتبَة بن غَزوَان أضلا رَاحِلَة لَهما وَسَار ابْن جحش إِلَى بطن نَخْلَة فَإِذا هم بالحكم بن كيسَان وَعبد الله بن الْمُغيرَة بن عُثْمَان وَعَمْرو الْحَضْرَمِيّ فَاقْتَتلُوا فأسروا الحكم بن كيسَان وَعبد الله بن الْمُغيرَة وانقلب الْمُغيرَة وَقتل عَمْرو الْحَضْرَمِيّ قَتله وَاقد بن عبد الله فَكَانَت أول غنيمَة غنمها
Arkadaşlarına: "Kim ölümü istiyorsa ilerlesin ve vasiyet etsin. Ben vasiyetimi yapıyorum ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrine doğru ilerliyorum" dedi. Yola koyuldu; Sa'd b. Ebî Vakkâs ve Utbe b. Gazvân bineklerini kaybettikleri için geride kaldılar. İbn Cahş Batn-ı Nahle'ye kadar ilerledi; bir de baktılar ki Hakem b. Keysân, Abdullah b. el-Mugîre b. Osmân ve Amr el-Hadramî ordadır. Savaştılar; Hakem b. Keysân ile Abdullah b. el-Mugîre'yi esir aldılar, el-Mugîre kaçtı, Amr el-Hadramî ise öldürüldü; onu Vâkıd b. Abdillâh öldürdü. Bu,
أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ فَلَمَّا رجعُوا إِلَى الْمَدِينَة بالأسيرين وَمَا غنموا من الْأَمْوَال قَالَ الْمُشْركُونَ: مُحَمَّد يزْعم أَنه يتبع طَاعَة الله وَهُوَ أول من اسْتحلَّ الشَّهْر الْحَرَام فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير} لَا يحل وَمَا صَنَعْتُم أَنْتُم يَا معشر الْمُشْركين أكبر من الْقَتْل فِي الشَّهْر الْحَرَام حِين كَفرْتُمْ بِاللَّه وصددتم عَنهُ مُحَمَّدًا {والفتنة} وَهِي الشّرك أعظم عِنْد الله من الْقَتْل فِي الشَّهْر الْحَرَام فَذَلِك قَوْله {وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ} الْآيَة
Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının elde ettiği ilk ganimet oldu. İki esir ve elde ettikleri mallarla Medine'ye döndüklerinde müşrikler: "Muhammed Allah'a itaate uyduğunu iddia ediyor, oysa haram ayı helal sayanların ilkidir" dediler. Bunun üzerine Allah: {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: Onda savaşmak büyük bir [günahtır]” [yani] helal değildir; fakat ey müşrikler topluluğu, sizin Allah'ı inkar edip Muhammed'i O'ndan alıkoyduğunuzda yaptıklarınız, haram ayda öldürmekten daha büyüktür; {والفتنة} “Fitne ise” ki o şirktir, Allah katında haram ayda öldürmekten daha büyüktür [ayetini] indirdi. İşte O'nun ayetin sonuna kadar {وَصد عَن سَبِيل الله وَكفر بِهِ} “Allah yolundan alıkoymak ve O'nu inkâr etmek...” buyruğu budur.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ أَن رجلا من بني تَمِيم أرْسلهُ النَّبِي ﷺ فِي سَرِيَّة فَمر بِابْن الْحَضْرَمِيّ يحمل خمرًا من الطَّائِف إِلَى مَكَّة فَرَمَاهُ بِسَهْم فَقتله وَكَانَ بَين قُرَيْش وَمُحَمّد فَقتله فِي آخر يَوْم من جُمَادَى الْآخِرَة وَأول يَوْم من رَجَب
Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in bir müfreze içinde gönderdiği Benî Temîm'den bir adam, Tâif'ten Mekke'ye şarap taşıyan İbnü'l-Hadramî'ye rastladı ve bir ok atarak onu öldürdü. Kureyş ile Muhammed arasında [antlaşma] vardı. Onu Cemâziyelâhir'in son günü ile Receb'in ilk gününde öldürdü.
فَقَالَت قُرَيْش: فِي الشَّهْر الْحَرَام وَلنَا عهد فَأنْزل الله {قل قتال فِيهِ كَبِير} الْآيَة
Bunun üzerine Kureyş: "Haram ayda [öldürdü], üstelik bizim ahdimiz varken!" dedi. Allah da ayetin devamıyla birlikte {قل قتال فِيهِ كَبِير} “De ki: Onda savaşmak büyük bir [günahtır]” [ayetini] indirdi.
يَقُول: كفر بِهِ وَعبادَة الْأَوْثَان أكبر من قتل ابْن الْحَضْرَمِيّ
Şöyle buyurmaktadır: O'nu inkâr etmek ve putlara tapmak, İbnü'l-Hadramî'nin öldürülmesinden daha büyüktür.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي مَالك الْغِفَارِيّ قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ عبد الله بن جحش فلقي نَاسا من الْمُشْركين بِبَطن نَخْلَة والمسلمون يحسبون أَنه آخر يَوْم من جُمَادَى وَهُوَ أول يَوْم من رَجَب فَقتل الْمُسلمُونَ ابْن الْحَضْرَمِيّ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Ebû Mâlik el-Gıfârî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Cahş'ı gönderdi. Batn-ı Nahle'de müşriklerden birtakım insanlarla karşılaştı. Müslümanlar o günün Cemâziye'nin son günü olduğunu sanıyorlardı, oysa Receb'in ilk günüydü. Müslümanlar İbnü'l-Hadramî'yi öldürdüler.
فَقَالَ الْمُشْركُونَ: ألستم تَزْعُمُونَ أَنكُمْ تحرمون الشَّهْر الْحَرَام والبلد الْحَرَام وَقد قتلتم فِي الشَّهْر الْحَرَام فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} إِلَى قَوْله {أكبر عِنْد الله} من الَّذِي استكبرتم من قتل ابْن الْحَضْرَمِيّ {والفتنة} الَّتِي أَنْتُم عَلَيْهَا مقيمون يَعْنِي الشّرك {أكبر من الْقَتْل}
Bunun üzerine müşrikler: "Siz haram ayı ve haram beldeyi haram saydığınızı iddia etmiyor muydunuz? Oysa haram ayda adam öldürdünüz!" dediler. Allah da {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” [ayetinden], İbnü'l-Hadramî'nin öldürülmesinden dolayı büyüttüğünüz şeyden {أكبر عِنْد الله} “Allah katında daha büyüktür” buyruğuna kadar indirdi; üzerinde bulunduğunuz {والفتنة} “fitne ise” yani şirk {أكبر من الْقَتْل} “öldürmekten daha büyüktür”.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن عُرْوَة أَن رَسُول الله ﷺ بعث سَرِيَّة من الْمُسلمين وَأمر عَلَيْهِم عبد الله بن جحش الْأَسدي فَانْطَلقُوا حَتَّى هَبَطُوا نَخْلَة فوجدوا عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ فِي عير تِجَارَة لقريش فِي يَوْم بَقِي من الشَّهْر الْحَرَام فاختصم الْمُسلمُونَ فَقَالَ قَائِل مِنْهُم: هَذِه غرَّة من عدوّ وغنم رزقتموه وَلَا نَدْرِي أَمن الشَّهْر الْحَرَام هَذَا الْيَوْم أم لَا
Beyhakî ed-Delâil'de Zührî yoluyla Urve'den nakletti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem müslümanlardan bir müfreze gönderdi ve başlarına el-Esedî [olan] Abdullah b. Cahş'ı tayin etti. Nahle'ye ininceye kadar gittiler; haram aydan geriye kalan bir günde Kureyş'e ait bir ticaret kervanı içinde Amr b. el-Hadramî'yi buldular. Müslümanlar aralarında tartıştılar; içlerinden biri: "Bu, düşmandan bir fırsattır ve size rızık kılınan bir ganimettir; bu günün haram aydan olup olmadığını bilmiyoruz" dedi.
وَقَالَ قَائِل: لَا نعلم الْيَوْم إِلَّا من الشَّهْر الْحَرَام وَلَا نرى أَن تستحلوه لطمع أشفقتم عَلَيْهِ فغلب على الْأَمر الَّذين يُرِيدُونَ عرض الدُّنْيَا فشدوا على ابْن الْحَضْرَمِيّ فَقَتَلُوهُ وغنموا عيره
Bir diğeri ise: "Biz bu günün ancak haram aydan olduğunu biliyoruz; arzuladığınız bir tamah yüzünden onu helal kılmanızı uygun görmüyoruz" dedi. Dünya metaını isteyenler duruma üstün geldiler; İbnü'l-Hadramî'ye hücum edip onu öldürdüler ve kervanını ganimet aldılar.
فَبلغ ذَلِك كفار قُرَيْش وَكَانَ ابْن الْحَضْرَمِيّ أوّل قَتِيل قتل بَين الْمُسلمين وَالْمُشْرِكين فَركب وَفد كفار قُرَيْش
Bu haber Kureyş kâfirlerine ulaştı. İbnü'l-Hadramî, müslümanlarla müşrikler arasında öldürülen ilk kişiydi. Kureyş kâfirlerinin heyeti bineklerine binip,
حَتَّى قدمُوا على النَّبِي ﷺ بِالْمَدِينَةِ فَقَالُوا: أتحل الْقِتَال فِي الشَّهْر الْحَرَام فَأنْزل الله ﷿ {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير وَصد عَن سَبِيل الله} إِلَى آخر الْآيَة
Medine'de Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna vardılar ve: "Haram ayda savaşmayı helal mi sayıyorsun?" dediler. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah, ayetin sonuna kadar {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ قل قتال فِيهِ كَبِير وَصد عَن سَبِيل الله} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar. De ki: Onda savaşmak büyük bir [günahtır]. Allah yolundan alıkoymak ise...” [ayetini] indirdi.
فَحَدثهُمْ الله فِي كِتَابه: إِن الْقِتَال فِي الشَّهْر الْحَرَام حرَام كَمَا كَانَ وَإِن الَّذين يسْتَحلُّونَ من الْمُؤمنِينَ هُوَ أكبر من ذَلِك فَمن صدهم عَن سَبِيل الله حِين يسخمونهم ويعذبونهم ويحبسونهم أَن يهاجروا إِلَى رَسُول الله ﷺ وكفرهم بِاللَّه وصدهم للْمُسلمين عَن الْمَسْجِد الْحَرَام فِي الْحَج وَالْعمْرَة وَالصَّلَاة فِيهِ وإخراجهم أهل الْمَسْجِد الْحَرَام وهم سكانه من الْمُسلمين وفتنهم إيَّاهُم عَن الدّين فَبَلغنَا أَن النَّبِي ﷺ عقل ابْن الْحَضْرَمِيّ وَحرم الشَّهْر الْحَرَام كَمَا كَانَ يحرمه حَتَّى أنزل الله ﷿ (بَرَاءَة من الله وَرَسُوله) (التَّوْبَة الْآيَة ١)
Allah Kitabı'nda onlara bildirdi ki: Haram ayda savaşmak eskiden olduğu gibi haramdır; fakat onların müminlere karşı helal saydıkları şeyler bundan daha büyüktür. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e hicret etmelerine engel olmak için müminleri aşağılayıp onlara işkence ettikleri ve hapsettikleri zaman onları Allah yolundan alıkoymaları, Allah'ı inkâr etmeleri, hac, umre ve namaz kılma konusunda müslümanları Mescid-i Haram'dan men etmeleri, Mescid-i Haram halkı ve onun sakinleri olan müslümanları oradan çıkarmaları ve onları dinlerinden döndürmek için fitneye düşürmeleri [bütün bunlardan daha büyüktür]. Bize ulaştığına göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem İbnü'l-Hadramî'nin diyetini ödedi ve Azîz ve Celîl olan Allah (بَرَاءَة من الله وَرَسُوله) (et-Tevbe: 1) “Allah ve Resulünden bir ültimatomdur” [ayetini] indirinceye kadar haram ayı eskiden haram kıldığı gibi haram saymaya devam etti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الزُّهْرِيّ ومقسم قَالَا لَقِي وَاقد بن عبد الله عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ أوّل لَيْلَة من رَجَب وَهُوَ يرى أَنه من جُمَادَى فَقتله فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} الْآيَة
Abdürrezzâk, nâsih adlı eserinde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, ez-Zührî ve Mıksem'den naklettiler; ikisi dediler ki: Vâkıd b. Abdillâh, Receb'in ilk gecesinde Cemâziye'den olduğunu zannederek Amr b. el-Hadramî ile karşılaştı ve onu öldürdü. Bunun üzerine Allah {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” ayetini indirdi.
قَالَ الزُّهْرِيّ: فَكَانَ النَّبِي ﷺ فِيمَا بلغنَا يحرم الْقِتَال فِي الشَّهْر الْحَرَام ثمَّ أحل بعد
ez-Zührî dedi ki: Bize ulaştığına göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem haram ayda savaşmayı haram sayardı, daha sonra helal kılındı.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق يزِيد بن رُومَان عَن عُرْوَة قَالَ بعث رَسُول الله ﷺ عبد الله بن جحش إِلَى نَخْلَة فَقَالَ لَهُ: كن بهَا حَتَّى تَأْتِينَا بِخَبَر من أَخْبَار قُرَيْش وَلم يَأْمُرهُ بِقِتَال وَذَلِكَ فِي الشَّهْر الْحَرَام وَكتب لَهُ كتابا قبل أَن يُعلمهُ أَنه يسير فَقَالَ: اخْرُج أَنْت وَأَصْحَابك حَتَّى إِذا سرت يَوْمَيْنِ فافتح كتابك وَانْظُر فِيهِ فَمَا أَمرتك بِهِ فَامْضِ لَهُ وَلَا تستكرهن أحدا من أَصْحَابك على الذّهاب مَعَك فَلَمَّا سَار يَوْمَيْنِ فتح الْكتاب فَإِذا فِيهِ: أَن امْضِ حَتَّى تنزل نَخْلَة فَتَأْتِينَا من أَخْبَار قُرَيْش بِمَا تصل إِلَيْك مِنْهُم
İbn İshak, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî, Yezîd b. Rûmân yoluyla Urve'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Cahş'ı Nahle'ye gönderdi ve ona: "Kureyş'in haberlerinden bize bir haber getirinceye kadar orada bulun" dedi ve ona savaş emretmedi. Bu, haram ayda idi. Gideceğini ona bildirmeden önce onun için bir mektup yazdı ve: "Sen ve arkadaşların çıkın; iki gün yol aldığında mektubunu aç ve içine bak. Sana ne emrettiysem onu yerine getirmek üzere ilerle ve arkadaşlarından hiç kimseyi seninle gelmeye zorlama" dedi. İki gün yol alınca mektubu açtı, bir de baktı ki içinde: "Nahle'ye ininceye kadar ilerle ve Kureyş'in haberlerinden sana ulaşanları bize getir" [yazıyordu].
فَقَالَ لأَصْحَابه حِين قَرَأَ الْكتاب: سمعا وَطَاعَة من كَانَ مِنْكُم لَهُ رَغْبَة فِي الشَّهَادَة فَلْيَنْطَلِقْ معي فَإِنِّي ماضٍ لأمر رَسُول الله ﷺ وَمن كره ذَلِك مِنْكُم فَليرْجع فَإِن رَسُول الله ﷺ قد نهاني أَن أستكره مِنْكُم أحدا فَمضى مَعَه الْقَوْم حَتَّى إِذا كَانُوا بِنَجْرَان أضلّ سعد بن أبي وَقاص وَعتبَة بن غَزوَان بَعِيرًا لَهما كَانَا يتعقبانه فتخلفا عَلَيْهِ يطلبانه
Mektubu okuduğunda arkadaşlarına dedi ki: "İşittim ve itaat ettim! Sizden kim şehitliği arzuluyorsa benimle gelsin; çünkü ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrini yerine getirmek üzere ilerliyorum. Sizden kim de bunu istemezse geri dönsün; zira Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sizden hiç kimseyi zorlamamı bana yasakladı." Topluluk onunla birlikte ilerledi; Necrân'a vardıklarında Sa'd b. Ebî Vakkâs ve Utbe b. Gazvân, nöbetleşe bindikleri bir develerini kaybettiler ve onu aramak için geride kaldılar.
وَمضى الْقَوْم حَتَّى نزلُوا نَخْلَة فَمر بهم عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ وَالْحكم بن كيسَان
Topluluk ilerleyip Nahle'ye indi. Amr b. el-Hadramî, el-Hakem b. Keysân,
وَعُثْمَان والمغيرة بن عبد الله مَعَهم تِجَارَة قد مروا بهَا من الطَّائِف إِلَى مَكَّة أَدَم وزيت فَلَمَّا رَآهُمْ الْقَوْم أشرف لَهُم وَاقد بن عبد الله وَكَانَ قد حلق رَأسه فَلَمَّا رَأَوْهُ حليقاً قَالَ عمار: لَيْسَ عَلَيْكُم مِنْهُم بَأْس وائتمر الْقَوْم بهم أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ وَهُوَ آخر يَوْم من جُمَادَى فَقَالُوا: لَئِن قتلتوهم إِنَّكُم لتقتلونهم فِي الشَّهْر الْحَرَام وَلَئِن تركتموهم ليدخلن فِي هَذِه اللَّيْلَة حرم مَكَّة فيمتنعن مِنْكُم
Osmân ve el-Mugîre b. Abdillâh yanlarından geçtiler; beraberlerinde Tâif'ten Mekke'ye götürdükleri deri ve zeytinyağından oluşan bir ticaret malı vardı. Müfreze onları görünce Vâkıd b. Abdillâh onlara doğru göründü; başını tıraş etmişti. Onu tıraşlı görünce Ammâr: "Onlardan size bir zarar gelmez" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı olan topluluk onlar hakkında aralarında istişare ettiler; günlerden Cemâziye'nin son günüydü. Dediler ki: "Eğer onları öldürürseniz haram ayda öldürmüş olursunuz; şayet onları bırakırsanız bu gece Mekke haremine girerler ve sizden korunmuş olurlar."
فأجمع الْقَوْم على قَتلهمْ فَرمى وَاقد بن عبد الله التَّمِيمِي عَمْرو بن الْحَضْرَمِيّ فَقتله واستأسر عُثْمَان بن عبد الله وَالْحكم بن كيسَان وهرب الْمُغيرَة فاعجزهم
Bunun üzerine topluluk onları öldürmeye karar verdi. Temîmli Vâkıd b. Abdillâh, Amr b. el-Hadramî'ye bir ok atıp onu öldürdü. Osmân b. Abdillâh ve el-Hakem b. Keysân esir oldular; el-Mugîre ise kaçıp ellerinden kurtuldu.
وَاسْتَاقُوا العير فقدموا بهَا على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُم: وَالله مَا أَمرتكُم بِقِتَال فِي الشَّهْر الْحَرَام فَأوقف رَسُول الله ﷺ الْأَسِيرين وَالْعير فَلم يَأْخُذ مِنْهَا شَيْئا فَلَمَّا قَالَ لَهُم رَسُول الله ﷺ مَا قد سقط فِي أَيْديهم وظنوا أَن قد هَلَكُوا وَعَنَّفَهُمْ اخوانهم من الْمُسلمين وَقَالَت قُرَيْش حِين بَلغهُمْ أَمر هَؤُلَاءِ: قد سفك مُحَمَّد الدَّم الْحَرَام وَأخذ المَال وَأسر الرِّجَال واستحل الشَّهْر الْحَرَام فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} الْآيَة
Kervanı sürüp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna getirdiler. Resûlullah onlara: "Vallahi ben size haram ayda savaşmayı emretmedim" dedi ve iki esir ile kervanı alıkoyup onlardan hiçbir şey almadı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara böyle söyleyince elleri kolları bağlandı, helak olduklarını sandılar ve müslüman kardeşleri de onları kınadı. Bunların durumu kendilerine ulaştığında Kureyş: "Muhammed haram kanı döktü, malı aldı, adamları esir etti ve haram ayı helal saydı" dedi. Bunun üzerine Allah ayetin devamıyla birlikte {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” [ayetini] indirdi.
فَلَمَّا نزل ذَلِك أَخذ رَسُول الله ﷺ العير وفدى الْأَسِيرين
Bu [ayet] inince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kervanı aldı ve iki esiri fidye karşılığı serbest bıraktı.
فَقَالَ الْمُسلمُونَ: يَا رَسُول الله أتطمع أَن يكون لنا غَزْوَة فَأنْزل الله {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هَاجرُوا وَجَاهدُوا فِي سَبِيل الله أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله} وَكَانُوا ثَمَانِيَة وأميرهم التَّاسِع عبد الله بن جحش
Müslümanlar: "Ey Allah'ın Resulü! Bizim için bunun bir gazve sayılmasını umabilir miyiz?" dediler. Bunun üzerine Allah: {إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هَاجرُوا وَجَاهدُوا فِي سَبِيل الله أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله} “İman edenler, hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler var ya, işte onlar Allah'ın rahmetini umarlar” [ayetini] indirdi. Onlar sekiz kişiydiler, dokuzuncuları ise komutanları Abdullah b. Cahş idi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} قَالَ: يَقُول: يَسْأَلُونَك عَن قتال فِيهِ قَالَ: وَكَذَلِكَ كَانَ يقْرؤهَا / عَن قتال فِيهِ /
İbn Cerîr, er-Rebî'den {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} kavli hakkında nakletti; dedi ki: Şöyle demektedir: "Sana onda savaşmaktan soruyorlar." Dedi ki: O da bunu / عَن قتال فِيهِ / şeklinde okuyordu.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله ((يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام عَن قتال فِيهِ)) وَأخرج ابْن أبي دَاوُد عَن عِكْرِمَة
İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te A'meş'ten nakletti; dedi ki: Abdullah'ın kıraatinde ((يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام عَن قتال فِيهِ)) şeklindedir. İbn Ebî Dâvûd İkrime'den nakletti;
أَنه كَانَ يقْرَأ هَذَا الْحَرْف / قتل فِيهِ /
O, bu kelimeyi / قتل فِيهِ / şeklinde okuyordu.
وَأخرج عَن عَطاء بن ميسرَة قَالَ: أحل الْقِتَال فِي الشَّهْر الْحَرَام فِي بَرَاءَة فِي قَوْله (فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة) (التَّوْبَة الْآيَة ٣٦)
Atâ b. Meysere'den nakletti; dedi ki: Haram ayda savaşmak, Berâe [suresi]ndeki (فَلَا تظلموا فِيهِنَّ أَنفسكُم وقاتلوا الْمُشْركين كَافَّة) (et-Tevbe: 36) “Artık o aylarda kendinize zulmetmeyin ve müşriklerle topyekün savaşın” kavli ile helal kılındı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان الثَّوْريّ
İbn Ebî Hâtim, Süfyân es-Sevrî'den nakletti;
أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة فَقَالَ: هَذَا شَيْء مَنْسُوخ وَلَا بَأْس بِالْقِتَالِ فِي الشَّهْر الْحَرَام
Ona bu ayet hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Bu neshedilmiş bir şeydir; haram ayda savaşmakta bir beis yoktur."
وَأخرج النّحاس فِي ناسخه من طَرِيق جُوَيْبِر عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَوْله {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} أَي فِي الشَّهْر الْحَرَام
en-Nahhâs nâsih adlı eserinde Cüveybir yoluyla ed-Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: {يَسْأَلُونَك عَن الشَّهْر الْحَرَام قتال فِيهِ} “Sana haram ayı, onda savaşmayı soruyorlar” kavli, yani haram ayda [savaşmayı soruyorlar demektir].
قَالَ {قتال فِيهِ كَبِير} أَي عَظِيم فَكَانَ الْقِتَال مَحْظُورًا حَتَّى نُسْخَة آيَة السَّيْف فِي بَرَاءَة (فَاقْتُلُوا الْمُشْركين حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ) (التَّوْبَة الْآيَة ٥) فأبيح الْقِتَال فِي الْأَشْهر الْحَرَام وَفِي غَيرهَا
Dedi ki: {قتال فِيهِ كَبِير} “Onda savaşmak büyüktür”, yani büyük bir günahtır. Berâe [suresi]ndeki kılıç ayeti olan (فَاقْتُلُوا الْمُشْركين حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ) (et-Tevbe: 5) “Müşrikleri nerede bulursanız öldürün” [ayeti] onu neshedinceye kadar savaş yasaktı; böylece haram aylarda da diğer aylarda da savaş mubah kılındı.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر {والفتنة أَشد من الْقَتْل} قَالَ: الشّرك
İbnü'l-Münzir İbn Ömer'den {والفتنة أَشد من الْقَتْل} “Fitne, adam öldürmekten daha beterdir” [ayeti hakkında] nakletti; "[O], şirktir" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وَلَا يزالون يقاتلونكم} قَالَ: كفار قُرَيْش
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den {وَلَا يزالون يقاتلونكم} “Onlar sizinle savaşmaya devam ederler” [ayeti hakkında] nakletti; "Kureyş kâfirleridir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس فِي قَوْله {أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله} قَالَ: هَؤُلَاءِ خِيَار هَذِه الْأمة ثمَّ جعلهم الله أهل رَجَاء
İbn Ebî Hâtim, er-Rebî' b. Enes'ten {أُولَئِكَ يرجون رَحْمَة الله} “İşte onlar Allah'ın rahmetini umarlar” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Bunlar bu ümmetin hayırlılarıdır; sonra Allah onları recâ (ümit) ehli kılmıştır.
إِنَّه من رجا طلب وَمن خَافَ هرب
Çünkü kim umarsa talep eder, kim de korkarsa kaçar."
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: هَؤُلَاءِ خِيَار هَذِه الْأمة جعلهم الله أهل رَجَاء كَمَا تَسْمَعُونَ
Abd b. Humeyd Katâde'den bu ayet hakkında nakletti; dedi ki: "Bunlar bu ümmetin hayırlılarıdır; işittiğiniz üzere Allah onları recâ (ümit) ehli kılmıştır."
قَوْله تَعَالَى: يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر قل فيهمَا إِثْم كَبِير وَمَنَافع للنَّاس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك مَاذَا يُنْفقُونَ قل الْعَفو كَذَلِك يبين الله لكم الْآيَات لَعَلَّكُمْ تتفكرون
Yüce Allah'ın kavli: {يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر قل فيهمَا إِثْم كَبِير وَمَنَافع للنَّاس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك مَاذَا يُنْفقُونَ قل الْعَفو كَذَلِك يبين الله لكم الْآيَات لَعَلَّكُمْ تتفكرون} “Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. De ki: İkisinde de büyük bir günah ve insanlar için birtakım faydalar vardır; fakat günahları faydalarından daha büyüktür. Yine sana neyi infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçtan fazlasını. Allah düşünesiniz diye ayetleri size işte böyle açıklar.”
أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ والضياء الْمَقْدِسِي فِي المختارة عَن عمر
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, sahih olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, nâsih adlı eserinde en-Nahhâs, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, sahih olduğunu belirterek Hâkim, Beyhakî ve el-Muhtâre'de Ziyâ el-Makdisî Ömer'den naklettiler;
أَنه قَالَ: اللَّهُمَّ بَين لنا فِي الْخمر بَيَانا شافياً فَإِنَّهَا تذْهب المَال وَالْعقل فَنزلت {يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر} الَّتِي فِي سُورَة الْبَقَرَة فدعي عمر فقرئت عَلَيْهِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ بَين لنا فِي الْخمر بَيَانا شافياً فَنزلت الْآيَة الَّتِي سُورَة النِّسَاء (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقربُوا الصَّلَاة وَأَنْتُم سكارى) (النِّسَاء الْآيَة ٤٣) فَكَانَ مُنَادِي رَسُول الله ﷺ إِذا أَقَامَ الصَّلَاة نَادَى أَن لَا يقربن الصَّلَاة سَكرَان فدعي عمر فقرئت عَلَيْهِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ بَين لنا فِي الْخمر بَيَانا شافياً فَنزلت الْآيَة الَّتِي فِي الْمَائِدَة فدعي عمر فقرئت عَلَيْهِ فَلَمَّا بلغ (فَهَل لَأَنْتُم مُنْتَهُونَ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٩١) قَالَ عمر: انتهينا انتهينا
O şöyle dedi: "Allahım! İçki hakkında bize şifa verici açık bir beyanda bulun; çünkü o malı ve aklı giderir." Bunun üzerine Bakara suresinde bulunan {يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر} “Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar” [ayeti] indi. Ömer çağrıldı ve ayet ona okundu. Bunun üzerine o: "Allahım! İçki hakkında bize şifa verici açık bir beyanda bulun" dedi. Nisâ suresindeki (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقربُوا الصَّلَاة وَأَنْتُم سكارى) (en-Nisâ: 43) “Ey iman edenler! Siz sarhoşken namaza yaklaşmayın” ayeti indi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in münadisi namaza kamet getirdiğinde: "Sarhoş olan namaza kesinlikle yaklaşmasın" diye seslenirdi. Ömer çağrıldı ve ayet ona okundu. Bunun üzerine o: "Allahım! İçki hakkında bize şifa verici açık bir beyanda bulun" dedi. Mâide suresindeki ayet indi. Ömer çağrıldı ve ayet ona okundu. (فَهَل لَأَنْتُم مُنْتَهُونَ) (el-Mâide: 91) “Artık vazgeçtiniz değil mi?” [kavline] gelince Ömer: "Vazgeçtik, vazgeçtik!" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أنس قَالَ: كُنَّا نشرب الْخمر فأنزلت {يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim Enes'ten nakletti; dedi ki: "Biz içki içiyorduk; sonra ayetin devamıyla birlikte {يَسْأَلُونَك عَن الْخمر وَالْميسر} “Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar” [ayeti] indirildi.
فَقُلْنَا: نشرب مِنْهَا مَا ينفعنا
Biz de: 'Ondan bize faydası olan kadarını içeriz' dedik.
فأنزلت فِي الْمَائِدَة (إِنَّمَا الْخمر وَالْميسر) (الْمَائِدَة الْآيَة ٩٠)
Bunun üzerine Mâide [suresi]ndeki (إِنَّمَا الْخمر وَالْميسر) (el-Mâide: 90) “İçki ve kumar ancak...”
الْآيَة
ayeti indirildi.
فَقَالُوا: اللَّهُمَّ قد انتهينا
Bunun üzerine: 'Allahım, vazgeçtik!' dediler."
وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن عَائِشَة قَالَ لما نزلت سُورَة الْبَقَرَة نزل فِيهَا تَحْرِيم الْخمر فَنهى رَسُول الله ﷺ عَن ذَلِك
el-Hatîb Târîh'inde Âişe'den nakletti; dedi ki: Bakara suresi indiğinde, onda içkinin haram kılınışı indi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bundan nehyetti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: إِنَّمَا سميت الْخمر لِأَنَّهَا صفاء صفوها وسفل كدرها
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: Hamr (içki) ancak berraklığı süzüldüğü ve tortusu dibe çöktüğü için bu ismi almıştır.
وَأخرج أَبُو عبيد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: الميسر الْقمَار
Ebû Ubeyd, el-Edebü'l-Müfred'de Buhârî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: Meysir, kumardır.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: الميسر الْقمَار وَإِنَّمَا سمي الميسر لقَولهم أيسر جزوراً كَقَوْلِك ضع كَذَا وَكَذَا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den naklettiler; dedi ki: Meysir, kumardır. Ona meysir denmesinin sebebi, senin 'şöyle şöyle koy' demen gibi onların 'bir deveyi paylaştır' sözlerinden dolayıdır.