وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ ودعلج كِلَاهُمَا فِي غرائب مَالك من طَرِيق أبي مُصعب واسحق بن مُحَمَّد الْقَرَوِي كِلَاهُمَا عَن نَافِع عَن ابْن عمر أَنه قَالَ: يَا نَافِع أمسك على الْمُصحف فَقَرَأَ حَتَّى بلغ {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم} الْآيَة
Dârekutnî ve Da‘lec -her ikisi de Garâibü Mâlik'te- Ebû Mus‘ab ve İshak b. Muhammed el-Karavî tarikiyle -her ikisi de- Nâfi'den, o da İbn Ömer'den rivayet ettiler ki: O [şöyle] dedi: “Ey Nâfi‘, mushafı benim için tut!” {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم} “Kadınlarınız sizin tarlanızdır...” ayetine varıncaya kadar okudu.
فَقَالَ: يَا نَافِع أَتَدْرِي فيمَ أنزلت هَذِه الْآيَة قلت: لَا
Bunun üzerine: “Ey Nâfi‘, bu ayetin ne hakkında indirildiğini bilir misin?” dedi. [Nâfi‘]: “Hayır” dedim.
قَالَ: نزلت فِي رجل من الْأَنْصَار أصَاب امْرَأَته فِي دبرهَا فَوجدَ فِي نَفسه من ذَلِك فَسَأَلَ النَّبِي ﷺ فَأنْزل الله الْآيَة قَالَ الدَّارَقُطْنِيّ: هَذَا ثَابت عَن مَالك وَقَالَ ابْن عبد الْبر: الرِّوَايَة عَن ابْن عمر بِهَذَا الْمَعْنى صَحِيحَة مَعْرُوفَة عَنهُ مَشْهُورَة
Dedi ki: “Ensâr'dan eşine makatından yaklaşan bir adam hakkında indi; bundan dolayı içinde bir sıkıntı duydu ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e sordu. Bunun üzerine Allah bu ayeti indirdi.” Dârekutnî dedi ki: “Bu, Mâlik'ten sabittir.” İbn Abdilberr de şöyle dedi: “İbn Ömer'den bu anlamdaki rivayet sahih, kendisinden bilinen ve meşhurdur.”
وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه وَأَبُو يعلى وَابْن جرير والطَّحَاوِي فِي مُشكل الْآثَار وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رجلا أصَاب امْرَأَته فِي دبرهَا فَأنْكر النَّاس عَلَيْهِ ذَلِك فأنزلت {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم}
İbn Râhûye, Ebû Ya‘lâ, İbn Cerîr, Müşkilü'l-Âsâr'da Tahâvî ve İbn Merdûye hasen bir senetle Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiler ki: Bir adam eşine makatından yaklaştı; insanlar bunu kınayıp hoş görmediler. Bunun üzerine: {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} “Kadınlarınız sizin tarlanızdır; o halde tarlanıza dilediğiniz gibi gelin” ayeti indirildi.
وَأخرج النَّسَائِيّ والطَّحَاوِي وَابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ من طَرِيق عبد الرَّحْمَن بن الْقَاسِم عَن مَالك بن أنس
Nesâî, Tahâvî, İbn Cerîr ve Dârekutnî, Abdurrahman b. el-Kâsım tarikiyle Mâlik b. Enes'ten naklettiler:
أَنه قيل لَهُ: يَا أَبَا عبد الله إِن النَّاس يروون عَن سَالم بن عبد الله أَنه قَالَ: كذب العَبْد أَو العلج على أبي
Kendisine: “Ey Ebû Abdillâh! İnsanlar Sâlim b. Abdillâh'tan, onun: ‘Köle veya kâfir/yabancı babama yalan isnat etti’ dediğini rivayet ediyorlar” denildi.
فَقَالَ مَالك: أشهد على يزِيد بن رُومَان أَنه أَخْبرنِي عَن سَالم بن عبد الله عَن ابْن عمر مثل مَا قَالَ لنافع
Bunun üzerine Mâlik dedi ki: “Yezîd b. Rûmân'ın bana Sâlim b. Abdillâh'tan, onun da İbn Ömer'den, Nâfi'e söylediğinin bir benzerini haber verdiğine şahitlik ederim.”
فَقيل لَهُ: فَإِن الْحَارِث بن يَعْقُوب يروي عَن أبي الْحباب سعيد بن يسَار أَنه سَأَلَ ابْن عمر فَقَالَ: يَا أَبَا عبد الرَّحْمَن إِنَّا نشتري الْجَوَارِي أفنحمض لَهُنَّ قَالَ: وَمَا التحميض فَذكر لَهُ الدبر
Kendisine: “Fakat Hâris b. Ya‘kûb, Ebu'l-Hubâb Saîd b. Yesâr'dan rivayet ediyor ki o, İbn Ömer'e sorup şöyle demiştir: ‘Ey Ebû Abdirrahmân! Biz cariyeler satın alıyoruz; onlara tahmîz yapalım mı?’ İbn Ömer: ‘Tahmîz de nedir?’ dedi. O da makatı zikretti.”
فَقَالَ ابْن عمر: أُفٍّ أُفٍّ أيفعل ذَلِك مُؤمن
Bunun üzerine İbn Ömer: “Öf, öf! Bir mümin bunu yapar mı hiç!” dedi.
أَو قَالَ: مُسلم
Veya: “[Bir] müslüman [bunu yapar mı hiç!]” dedi.
فَقَالَ مَالك: أشهد على ربيعَة أَخْبرنِي عَن أبي الْحباب عَن ابْن عمر مثل مَا قَالَ نَافِع
Bunun üzerine Mâlik dedi ki: “Rebîa'nın bana Ebu'l-Hubâb'dan, onun da İbn Ömer'den, Nâfi'in söylediğinin bir benzerini haber verdiğine şahitlik ederim.”
قَالَ الدَّارَقُطْنِيّ: هَذَا مَحْفُوظ عَن مَالك صَحِيح
Dârekutnî dedi ki: “Bu, Mâlik'ten mahfûz ve sahihtir.”
وَأخرج النَّسَائِيّ من طَرِيق يزِيد بن رُومَان عَن عبيد الله بن عبد الله بن عمر
Nesâî, Yezîd b. Rûmân tarikiyle Ubeydullâh b. Abdillâh b. Ömer'den nakletti ki:
أَن عبد الله بن عمر كَانَ لَا يرى بَأْسا أَن يَأْتِي الرجل الْمَرْأَة فِي دبرهَا
Abdullah b. Ömer, kişinin kadına makatından yaklaşmasında bir sakınca görmezdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُحَمَّد بن عَليّ قَالَ: كنت عِنْد مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فَجَاءَهُ رجل فَقَالَ: مَا تَقول فِي إتْيَان الْمَرْأَة فِي دبرهَا فَقَالَ: هَذَا شيخ من قُرَيْش فسله يَعْنِي عبد الله بن عَليّ بن السَّائِب
Beyhakî Sünen'inde Muhammed b. Ali'den nakletti; dedi ki: Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî'nin yanındaydım. Bir adam gelip: “Kadına makatından yaklaşma hakkında ne dersin?” dedi. O da: “Şu Kureyşli bir şeyhtir, ona sor” dedi; Abdullah b. Ali b. es-Sâib'i kastediyordu.
فَقَالَ: قذر وَلَو كَانَ حَلَالا
[O da]: “Helal olsa bile pis bir şeydir” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الدَّرَاورْدِي قَالَ: قيل لزيد بن أسلم: إِن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر نهى عَن إتْيَان النِّسَاء فِي أدبارهن
İbn Cerîr, ed-Derâverdî'den nakletti; dedi ki: Zeyd b. Eslem'e: “Muhammed b. el-Münkedir kadınlara makatlarından yaklaşmayı yasakladı” denildi.
فَقَالَ زيد: أشهد على مُحَمَّد لأخبرني أَنه يَفْعَله
Bunun üzerine Zeyd: “Muhammed'in bunu yaptığını bana bizzat haber verdiğine şahitlik ederim” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن أبي مليكَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Müleyke'den nakletti ki:
أَن سَأَلَ عَن إتْيَان الْمَرْأَة فِي دبرهَا فَقَالَ: قد أردته من جَارِيَة البارحة فاعتاصت عَليّ فاستعنت بدهن
Ona kadına makatından yaklaşma hakkında soruldu; o da: “Dün gece bunu bir cariyeden istedim, bana güçlük çıkardı, ben de yağdan yardım aldım” dedi.
وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك عَن أبي سُلَيْمَان الْجِرْجَانِيّ قَالَ: سَأَلت مَالك بن أنس عَن وَطْء الحلائل فِي الدبر فَقَالَ لي: السَّاعَة غسلت رَأْسِي مِنْهُ
Hatîb, Ruvâtü Mâlik'te Ebû Süleymân el-Cürcânî'den nakletti; dedi ki: Mâlik b. Enes'e helal olan kadınlara (eşi ve cariyesine) makatından yaklaşmayı sordum. Bana: “Şu anda başımı bundan dolayı yıkadım (gusül aldım)” dedi.
وَأخرج ابْن جرير فِي كتاب النِّكَاح من طَرِيق ابْن وهب عَن مَالك: أَنه مُبَاح
İbn Cerîr, Kitâbü'n-Nikâh'ta İbn Vehb tarikiyle Mâlik'ten nakletti ki: Bunun mübah olduğunu [söylemiştir].
وَأخرج الطَّحَاوِيّ من طَرِيق أصبغ بن الْفرج عَن عبد الله بن الْقَاسِم قَالَ: مَا أدْركْت أحدا اقْتدى بِهِ فِي ديني يشك فِي أَنه حَلَال يَعْنِي وَطْء الْمَرْأَة فِي دبرهَا ثمَّ قَرَأَ {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم} ثمَّ قَالَ: فَأَي شَيْء أبين من هَذَا
Tahâvî, Asbağ b. el-Ferec tarikiyle Abdullah b. el-Kâsım'dan nakletti; dedi ki: “Dinimde kendisine uyduğum hiç kimseden, bunun -yani kadına makatından yaklaşmanın- helal olduğunda şüphe ettiğini görmedim.” Sonra: {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم} “Kadınlarınız sizin tarlanızdır” ayetini okudu ve ardından: “Bundan daha açık ne olabilir ki?” dedi.
وَأخرج الطَّحَاوِيّ وَالْحَاكِم فِي مَنَاقِب الشَّافِعِي والخطيب عَن مُحَمَّد بن عبد الله بن عبد الحكم أَن الشَّافِعِي سَأَلَ عَنهُ فَقَالَ: مَا صَحَّ عَن النَّبِي ﷺ فِي تَحْلِيله وَلَا تَحْرِيمه شَيْء وَالْقِيَاس أَنه حَلَال
Tahâvî, Menâkıbu'ş-Şâfiî'de Hâkim ve Hatîb, Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem'den naklettiler ki: Şâfiî'ye bu soruldu; o da: “Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun helalliği veya haramlığı hakkında hiçbir şey sahih olmamıştır; kıyas ise bunun helal olduğudur” dedi.
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عبد الحكم
Hâkim, İbn Abdilhakem'den nakletti ki:
أَن الشَّافِعِي نَاظر مُحَمَّد بن الْحسن فِي ذَلِك فاحتج عَلَيْهِ ابْن الْحسن بِأَن الْحَرْث إِنَّمَا يكون فِي الْفرج فَقَالَ لَهُ فَيكون مَا سوى الْفرج محرما فَالْتَزمهُ فَقَالَ: أَرَأَيْت لَو وَطئهَا بَين سَاقيهَا أَو فِي أعكانها أَفِي ذَلِك حرث قَالَ: لَا
Şâfiî, Muhammed b. el-Hasen ile bu konuda münazara etti. İbnü'l-Hasen ona karşı ekin yerinin ancak ön taraf (ferc) olduğunu delil getirdi. Şâfiî ona: “O halde fercin dışındaki her şey haram mı olur?” dedi. O da bunu kabul edip gereğini benimsedi. Şâfiî: “Ne dersin, kişi eşine iki baldırı arasında veya karın kıvrımlarında yaklaşsa, bunda ekin yeri var mıdır?” dedi. “Hayır” dedi.
قَالَ: أفيحرم قَالَ: لَا
“Peki haram olur mu?” dedi. “Hayır” dedi.
قَالَ: فَكيف تحتج بِمَا لَا تَقول بِهِ قَالَ الْحَاكِم: لَعَلَّ الشَّافِعِي كَانَ يَقُول ذَلِك فِي الْقَدِيم وَأما فِي الْجَدِيد فَصرحَ بِالتَّحْرِيمِ
Şâfiî: “Öyleyse kendin benimsemediğin bir şeyi nasıl delil getirirsin?” dedi. Hâkim dedi ki: “Muhtemelen Şâfiî bunu eski görüşünde (kavl-i kadîm) söylüyordu; yeni görüşünde (kavl-i cedîd) ise haram olduğunu açıkça ifade etmiştir.”
ذكر القَوْل الثَّالِث فِي الْآيَة أخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَابْن منيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر
Ayet hakkındaki üçüncü görüşün zikri: Vekî‘, İbn Ebî Şeybe, İbn Menî‘, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir,
وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن زَائِدَة بن عُمَيْر قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن الْعَزْل فَقَالَ: إِنَّكُم قد أَكثرْتُم فَإِن كَانَ قَالَ فِيهِ رَسُول الله ﷺ شَيْئا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِن لم يكن قَالَ فِيهِ شَيْئا قَالَ: أَنا أَقُول {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} فَإِن شِئْتُم فاعزلوا وَإِن شِئْتُم فَلَا تَفعلُوا
İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Hâkim, İbn Merdûye ve el-Muhtâre'de Ziyâ, Zâide b. Umeyr'den naklettiler; dedi ki: İbn Abbâs'a azil hakkında sordum. Şöyle dedi: “Sizler [bu konuyu] çokça gündeme getirdiniz. Eğer Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu konuda bir şey söylemişse, o onun söylediği gibidir. Eğer bu konuda bir şey söylememişse [bilin ki] ben şöyle derim: {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} ‘Kadınlarınız sizin tarlanızdır; o halde tarlanıza dilediğiniz gibi gelin’; dilerseniz azil yapın, dilerseniz yapmayın.”
وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة عَن أبي ذِرَاع قَالَ: سَأَلت ابْن عمر عَن قَول الله {فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} قَالَ: إِن شَاءَ عزل وَإِن شَاءَ غير الْعَزْل
Vekî‘ ve İbn Ebî Şeybe, Ebû Zirâ‘dan naklettiler; dedi ki: İbn Ömer'e Allah'ın: {فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} “O halde tarlanıza dilediğiniz gibi gelin” buyruğunu sordum. Şöyle dedi: “İsterse azil yapar, isterse azilden başkasını yapar (azil yapmaz).”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير هن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} قَالَ: إِن شِئْت فأعزل وَإِن شِئْت فَلَا تعزل
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiler; o: {نِسَاؤُكُمْ حرث لكم فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} “Kadınlarınız sizin tarlanızdır; o halde tarlanıza dilediğiniz gibi gelin” buyruğu hakkında şöyle dedi: “Dilersen azil yap, dilersen azil yapma.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر: كُنَّا نعزل وَالْقُرْآن ينزل فَبلغ ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَلم ينهنا عَنهُ
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî Câbir'den naklettiler: “Kur'an inmekteyken biz azil yapardık. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaştı da bizi bundan nehyetmedi.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن جَابر أَن رجلا أَتَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِن لي جَارِيَة وَأَنا أَطُوف عَلَيْهَا وَأَنا أكره أَن تحمل فَقَالَ: اعزل عَنْهَا إِن شِئْت فَإِنَّهَا سيأتيها مَا قدر لَهَا فَذهب الرجل فَلم يلبث يَسِيرا ثمَّ جَاءَ فَقَالَ: يَا رَسُول الله الْجَارِيَة قد حملت
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd ve Beyhakî Câbir'den naklettiler ki: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Benim bir cariyem var, onunla birlikte oluyorum fakat hamile kalmasını istemiyorum” dedi. [Resûlullah]: “Dilersen ondan azil yap; zira ona kendisi için takdir edilmiş olan gelecektir” buyurdu. Adam gitti, çok geçmeden tekrar gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Cariye hamile kaldı” dedi.
فَقَالَ: قد أَخْبَرتك أَنه سيأتيها مَا قدر لَهَا
Bunun üzerine: “Sana onun için takdir edilmiş olanın ona geleceğini haber vermiştim” buyurdu.
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد قَالَ سُئِلَ النَّبِي ﷺ عَن الْعَزْل فَقَالَ: أَو تَفْعَلُونَ
Mâlik, Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî Ebû Saîd'den naklettiler; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e azil hakkında soruldu. Şöyle buyurdu: “Siz gerçekten bunu yapıyor musunuz?
لَا عَلَيْكُم أَن لَا تَفعلُوا فَإِنَّمَا هُوَ الْقدر مَا نسمَة كائنة إِلَى يَوْم الْقِيَامَة إِلَّا وَهِي كائنة
Bunu yapmamanız sizin aleyhinize bir şey değildir. Çünkü bu ancak kaderdir; kıyamet gününe kadar var olacak hiçbir can yoktur ki mutlaka var olmasın.”
وَأخرج مُسلم وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد قَالَ سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن الْعَزْل فَقَالَ: مَا من كل المَاء يكون الْوَلَد وَإِذا أَرَادَ الله خلق شَيْء لم يمنعهُ شَيْء
Müslim ve Beyhakî Ebû Saîd'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e azil hakkında soruldu. Şöyle buyurdu: “Çocuk meninin tamamından olmaz; Allah bir şeyi yaratmak istediğinde O'na hiçbir şey engel olamaz.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ عَن جَابر قَالَ قُلْنَا يَا رَسُول الله: إِنَّا كُنَّا نعزل فَزَعَمت الْيَهُود أَنَّهَا الموءودة الصُّغْرَى
Abdurrezzâk, Tirmizî -ve sahih olduğunu belirtti- ve Nesâî Câbir'den naklettiler; dedi ki: Biz: “Ey Allah'ın Resûlü! Biz azil yapıyorduk, Yahudiler ise bunun küçük diri diri gömme (me'ûde) olduğunu iddia ettiler” dedik.
فَقَالَ: كذبت الْيَهُود إِن الله إِذا أَرَادَ أَن يخلقه لم يمنعهُ
Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Yahudiler yalan söylemiştir. Allah onu yaratmak istediğinde hiçbir şey O'na engel olamaz.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله إِن لي جَارِيَة وَأَنا أعزل عَنْهَا وَأَنا أكره أَن تحمل
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve Ebû Dâvûd Ebû Saîd el-Hudrî'den naklettiler ki: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Benim bir cariyem var, ondan azil yapıyorum; çünkü gebe kalmasını istemiyorum
وَأَنا أُرِيد مَا أَرَادَ الرِّجَال وَإِن الْيَهُود تحدث أَن الْعَزْل هُوَ الموءودة الصُّغْرَى
ve ben erkeklerin istediğini [cinsel arzuyu] istiyorum. Yahudiler ise azlin küçük diri diri gömme olduğunu söylüyorlar” dedi.
قَالَ: كذبت يهود لَو أَرَادَ الله أَن يخلقه مَا اسْتَطَعْت أَن تصرفه
[Resûlullah]: “Yahudiler yalan söylemiştir; Allah onu yaratmak isteseydi sen onu çevirmeye (engellemeye) güç yetiremezdin” buyurdu.
وَأخرج الْبَزَّار وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن الْعَزْل قَالَ إِن الْيَهُود تزْعم أَن الْعَزْل هِيَ الموءودة الصُّغْرَى
Bezzâr ve Beyhakî Ebû Hüreyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e azil hakkında soruldu; “Yahudiler azlin küçük diri diri gömme olduğunu iddia ediyorlar” dendi.
قَالَ: كذبت يهود
O da: “Yahudiler yalan söylemiştir” buyurdu.
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن زيد بن ثَابت أَنه سُئِلَ عَن الْعَزْل فَقَالَ: هُوَ حرثك ان شِئْت سقيته وَإِن شِئْت أعطشته
Mâlik, Abdurrezzâk ve Beyhakî Zeyd b. Sâbit'ten naklettiler ki: Kendisine azil hakkında soruldu; o da: “O senin tarlandır; dilersen onu sularsın, dilersen susuz bırakırsın” dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس
Abdurrezzâk ve Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler ki:
أَن سُئِلَ عَن الْعَزْل فَقَالَ: مَا كَانَ ابْن آدم ليقْتل نفسا قضى الله خلقهَا هُوَ حرثك ان شِئْت عطشته وان شِئْت سقيته
Kendisine azil hakkında soruldu; o da: “Âdemoğlu Allah'ın yaratılmasına hükmettiği bir canı öldürecek değildir. O senin tarlandır; dilersen onu susuz bırakırsın, dilersen sularsın” dedi.
وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ نهى رَسُول الله ﷺ أَن يعْزل عَن الْحرَّة إِلَّا بِإِذْنِهَا
İbn Mâce ve Beyhakî İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hür kadından onun izni olmaksızın azil yapılmasını nehyetti.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: تعزل عَن الْأمة وتستأمر الْحرَّة
Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: “Cariyeden azil yaparsın; hür kadının ise emrine/iznine başvurursun.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تستأمر الْحرَّة فِي الْعَزْل وَلَا تستأمر الْأمة
Abdurrezzâk ve Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: “Azil hususunda hür kadının emrine/iznine başvurulur, cariyenin ise emrine/iznine başvurulmaz.”
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يكره عشر خلال
Ahmed, Ebû Dâvûd, Nesâî ve Beyhakî İbn Mes'ûd'dan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem on huydan hoşlanmazdı:
التَّخَتُّم بِالذَّهَب وجر الإِزار والصفرة يَعْنِي الخلوق وتغيير الشيب والرقى إِلَّا بالمعوّذات وَعقد التمائم وَالضَّرْب بالكعاب والتبرج بالزينة لغير محلهَا وعزل المَاء عَن مَحَله وإفساد الصَّبِي عشر مُحرمَة
Altın yüzük takmak, izârı (eteği) yerde sürümek, sarılık yani halûk (kokusu) sürünmek, saç-sakal beyazlığını değiştirmek [boyamak], Muavvizeteyn dışındaki şeylerle rukye yapmak, muska takmak, âşık kemiğiyle/zarla oynamak, ziynetini yeri olmayan yerde teşhir etmek, meniyi yerinden başka yere akıtmak (azil) ve emzikli çocuğa zarar vermek; [bunlar] on haramdır.
ذكر القَوْل الرَّابِع فِي الْآيَة أخرج عبد بن حميد عَن ابْن الْحَنَفِيَّة فِي قَوْله {فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} قَالَ: إِذا شِئْتُم
Ayet hakkındaki dördüncü görüşün zikri: Abd b. Humeyd İbnü'l-Hanefiyye'den nakletti; {فَأتوا حَرْثكُمْ أَنى شِئْتُم} “O halde tarlanıza dilediğiniz gibi gelin” ayeti hakkında: “Dilediğiniz zaman” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَقدمُوا لأنفسكم} قَالَ: الْوَلَد
İbn Ebî Hâtim İkrime'den nakletti; {وَقدمُوا لأنفسكم} “Kendiniz için de önceden hazırlık yapın” ayeti hakkında: “Çocuktur” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَقدمُوا لأنفسكم} قَالَ: التَّسْمِيَة عِنْد الْجِمَاع يَقُول: بِسم الله
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan nakletti; {وَقدمُوا لأنفسكم} “Kendiniz için de önceden hazırlık yapın” ayeti hakkında: “Cinsel ilişki anında besmele çekmektir; 'Bismillâh' der” dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَو
Abdurrezzâk el-Musannef'te, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Eğer
أَن أحدكُم إِذا أَتَى أَهله قَالَ: بِسم الله اللَّهُمَّ جنبنا الشَّيْطَان وجنب الشَّيْطَان مَا رزقتنا فَقضى بَينهمَا ولد لم يضرّهُ الشَّيْطَان أبدا
biriniz eşine yaklaştığında 'Bismillâh, Allâhümme cennibne'ş-şeytâne ve cennibi'ş-şeytâne mâ razektenâ (Allah'ın adıyla! Allahım, bizi şeytandan uzaklaştır, şeytanı da bize rızık olarak vereceğin şeyden uzak tut)' der de aralarında bir çocuk takdir olunursa, şeytan ona asla zarar veremez.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق والعقيلي فِي الضُّعَفَاء عَن سلمَان قَالَ أمرنَا خليلي أَبُو الْقَاسِم ﷺ إِن لَا نتَّخذ من الْمَتَاع إِلَّا أثاثاً كأثاث الْمُسَافِر وَلَا نتَّخذ من السباء إِلَّا مَا ينْكح أَو ينْكح وأمرنا إِذا دخل أَحَدنَا على أَهله أَن يُصَلِّي وَيَأْمُر أَهله أَن تصلي خَلفه وَيَدْعُو يأمرها تؤمن
Abdurrezzâk ve ed-Duafâ'da Ukaylî Selmân'dan naklettiler; dedi ki: Halilim Ebu'l-Kāsım sallallâhu aleyhi ve sellem bize eşyadan ancak bir yolcunun azığı kadar edinmemizi, esir kadınlardan da ancak nikâhlayacağımız veya nikâhlanacak olanı edinmemizi emretti. Birimiz ailesinin (eşinin) yanına girdiğinde namaz kılmasını, eşine de arkasında namaz kılmasını ve dua edip ona da 'âmin' demesini emretmesini emretti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة عَن أبي وَائِل قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى عبد الله بن مَسْعُود فَقَالَ لَهُ: إِنِّي تزوجت جَارِيَة بكرا وَإِن قد خشيت أَن تعركني
Abdurrezzâk ve İbn Ebî Şeybe Ebû Vâil'den naklettiler; dedi ki: Bir adam Abdullah b. Mes'ûd'a gelip: “Ben bakire bir kızla evlendim; fakat bana buğzetmesinden/soğuk davranmasından korktum” dedi.
فَقَالَ عبد الله: إِن الْألف من الله وَإِن العرك من الشَّيْطَان ليكره إِلَيْهِ مَا أحل الله لَهُ فَإِذا أدخلت عَلَيْك فَمُرْهَا أَن تصلي خَلفك رَكْعَتَيْنِ وَقل: اللَّهُمَّ بَارك فِي أَهلِي وَبَارك لَهُم فيّ وارزقني مِنْهُم وارزقهم مني واللهم اجْمَعْ بَيْننَا مَا جمعت وَفرق بَيْننَا مَا فرقت إِلَى خير
Bunun üzerine Abdullah şöyle dedi: “Ülfet/kaynaşma Allah'tandır, buğuz/soğukluk ise Allah'ın kendisine helal kıldığı şeyi kişiye çirkin göstermek isteyen şeytandandır. [Eşin] senin yanına girdiğinde, arkanda iki rekât namaz kılmasını ona emret ve şöyle de: 'Allâhümme bârik fî ehlî ve bârik lehüm fiyye verzuknî minhüm verzukhüm minnî, Allâhümmecma' beynenâ mâ cema'te ve ferrik beynenâ mâ ferrakte ilâ hayr (Allahım, ailemi bana bereketli kıl, beni de onlara bereketli kıl. Beni onlardan, onları da benden rızıklandır. Allahım, bizi birleştirdiğin müddetçe hayır üzere birleştir, bizi ayırdığında da hayır üzere ayır).'”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد مولى بني أَسد قَالَ: تزوجت امْرَأَة فدعوت أَصْحَاب النَّبِي ﷺ فيهم أَبُو ذَر وَابْن مَسْعُود فعلموني وَقَالُوا: إِذا دخل عَلَيْك أهلك فصل رَكْعَتَيْنِ ومرها فلتصل خَلفك وَخذ بناصيتها وسل الله خَيرهَا وتعوذ بِهِ من شَرها ثمَّ شَأْنك وشأن أهلك
Abdurrezzâk ve İbn Ebî Şeybe, Benî Esed'in azatlısı Ebû Saîd'den naklettiler; dedi ki: Bir kadınla evlendim ve aralarında Ebû Zer ile İbn Mes'ûd'un da bulunduğu Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını davet ettim. Bana [şöyle] öğrettiler ve dediler ki: “Eşin senin yanına girdiğinde iki rekât namaz kıl, ona da arkanda namaz kılmasını emret. Sonra onun perçeminden tut, Allah'tan onun hayrını iste ve şerrinden O'na sığın; sonra eşinle baş başa kal.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن قَالَ: يُقَال إِذا آتى الرجل أَهله فَلْيقل: بِسم الله اللَّهُمَّ بَارك لنا فِيمَا رزقتنا وَلَا تجْعَل للشياطين نَصِيبا فِيمَا رزقتنا
Abdurrezzâk Hasan'dan nakletti; dedi ki: Şöyle denilir: “Kişi eşine yaklaştığı zaman şöyle desin: 'Bismillâh, Allâhümme bârik lenâ fîmâ razektenâ ve lâ tec'al li'ş-şeyâtîni nasîben fîmâ razektenâ (Allah'ın adıyla! Allahım, bize rızık olarak verdiğin şeyde bizim için bereket kıl ve bize rızık olarak verdiğin şeyde şeytanlara bir pay kılma).'”
قَالَ: فَكَانَ يُرْجَى إِن حملت أَن يكون ولدا صَالحا
Dedi ki: “Böylece şayet kadın hamile kalırsa, çocuğun salih bir evlat olması umulurdu.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي وَائِل قَالَ: اثْنَتَانِ لَا يذكر الله العَبْد فيهمَا
İbn Ebî Şeybe Ebû Vâil'den nakletti; dedi ki: “İki durum vardır ki kul bunlarda Allah'ı [açıktan/lafzen] anmaz:
إِذا أَتَى الرجل أَهله يبْدَأ فيسمي الله وَإِذا كَانَ فِي الْخَلَاء
Kişi eşine yaklaştığında [önceden] başlar ve besmele çeker, bir de helada olduğu zaman.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة والخرائطي فِي مساوىء الْأَخْلَاق عَن عَلْقَمَة
İbn Ebî Şeybe ve Mesâviü'l-Ahlâk'ta Harâitî Alkame'den naklettiler ki:
أَن ابْن مَسْعُود كَانَ إِذا غشي امْرَأَته فَأنْزل قَالَ: اللَّهُمَّ لَا تجْعَل للشَّيْطَان فِيمَا رزقتنا نَصِيبا
İbn Mes'ûd eşiyle cima edip boşaldığı zaman: “Allâhümme lâ tec'al li'ş-şeytâni fîmâ razektenâ nasîbâ (Allahım, bize rızık olarak verdiğin şeyde şeytana bir pay kılma)” derdi.
وَأخرج الخرائطي عَن عَطاء فِي قَوْله {وَقدمُوا لأنفسكم} قَالَ: التَّسْمِيَة عِنْد الْجِمَاع
Harâitî Atâ'dan nakletti; {وَقدمُوا لأنفسكم} “Kendiniz için de önceden hazırlık yapın” ayeti hakkında: “Cima esnasındaki besmeledir” dedi.
//
//
قَوْله تَعَالَى: وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم أَن تبروا وتتقوا وتصلحوا بَين النَّاس وَالله سميع عليم
Yüce Allah'ın şu kavli: {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم أَن تبروا وتتقوا وتصلحوا بَين النَّاس وَالله سميع عليم} “İyilik etmeniz, sakınmanız ve insanların arasını düzeltmeniz için Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın. Allah her şeyi işitendir, her şeyi bilendir.”
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي مُسْنده عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} يَقُول: لَا تجعلني فِي عرضة ليمينك أَن لَا تضع الْخَيْر وَلَكِن كفر عَن يَمِينك واصنع الْخَيْر
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Müsned'inde Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler; {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} “Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın” hakkında şöyle demektedir: “Hayır işlememek üzere beni yemininize bir siper/engel kılmayın; bilakis yemininizin kefaretini verin ve hayrı yapın.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ أَن يحلف الرجل أَن لَا يكلم قرَابَته أَو لَا يتَصَدَّق أَو يكون بَين رجلَيْنِ مغاضبة فَيحلف لَا يصلح بَينهمَا وَيَقُول قد حَلَفت
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr bu ayet hakkında İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: “Bu, bir adamın akrabasıyla konuşmamaya veya sadaka vermemeye yemin etmesi yahut iki kişinin arasının açık olması durumunda aralarını düzeltmeyeceğine yemin edip 'Ben yemin ettim' demesidir.”
قَالَ: يكفر عَن يَمِينه
Dedi ki: “[Böyle biri] yemininin kefaretini verir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الرجل يحلف على الشَّيْء من الْبر وَالتَّقوى لَا يَفْعَله فَنهى الله عَن ذَلِك
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: “Kişi iyilik ve takvaya dair bir şeyi yapmamaya yemin ederdi; Allah da bunu yasakladı.”
أخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ الرجل يحلف لَا يصل رَحمَه وَلَا يصلح بَين النَّاس فَأنْزل الله {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم}
İbnü'l-Münzir ayet hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: “O, sıla-i rahim yapmamaya (akrabayı gözetmemeye) ve insanların arasını düzeltmemeye yemin eden kişidir. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} “Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın” ayetini indirdi.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى عَائِشَة فَقَالَ: إِنِّي نذرت إِن كلمت فلَانا فَإِن كل مَمْلُوك لي عَتيق وكل مَال لي ستر للبيت
İbn Ebî Hâtim Atâ'dan nakletti; dedi ki: Bir adam Âişe'ye gelip: “Ben, falan kişiyle konuşursam sahip olduğum her kölenin hür olması ve sahip olduğum her malın da Beytullah'a örtü olması üzere adakta bulundum” dedi.
فَقَالَت: لَا تجْعَل مملوكيك عُتَقَاء وَلَا تجْعَل مَالك سترا للبيت فَإِن الله يَقُول {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم أَن تبروا وتتقوا} الْآيَة
Bunun üzerine [Âişe] şöyle dedi: “Kölelerini azat etme, malını da Beytullah'a örtü yapma. Çünkü Allah: {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم أَن تبروا وتتقوا} “İyilik etmeniz ve sakınmanız için Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın” ayetini buyurmaktadır.”
فَكفر عَن يَمِينك
“Sen yemininin kefaretini ver.”
وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة فِي الْآيَة قَالَت: لَا تحلفُوا بِاللَّه وَإِن نذرتم
İbn Cerîr ayet hakkında Âişe'den nakletti; dedi ki: “Adakta bulunmuş olsanız bile [iyilik yapmamak üzere] Allah adına yemin etmeyiniz.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طَاوس فِي قَوْله {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} قَالَ: هُوَ الرجل يحلف على الْأَمر الَّذِي لَا يصلح ثمَّ يعتل بِيَمِينِهِ يَقُول الله {أَن تبروا وتتقوا} هُوَ خير من أَن تمْضِي على مَا لَا يصلح
Abdurrezzâk Tâvûs'tan nakletti; {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} “Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın” ayeti hakkında şöyle dedi: “Bu, uygun olmayan bir iş üzerine yemin edip sonra yeminiyle mazeret öne süren kişidir. Allah buyurur ki: {أَن تبروا وتتقوا} “İyilik etmeniz ve sakınmanız” uygun olmayan şeyde ısrar etmenizden daha hayırlıdır.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: كَانَ الرجل يُرِيد الصُّلْح بَين اثْنَيْنِ فيغضبه أَحدهمَا أَو يتهمه فَيحلف أَن لَا يتَكَلَّم بَينهمَا فِي الصُّلْح فَنزلت الْآيَة
İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: “Kişi iki kişinin arasını düzeltmek isterdi de onlardan biri onu öfkelendirir veya itham ederdi; o da aralarını düzeltmek için konuşmayacağına yemin ederdi. Bunun üzerine bu ayet indi.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: حدثت أَن قَوْله {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} الْآيَة نزلت فِي أبي بكر فِي شَأْن مسطح
İbn Cerîr İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Bana anlatıldığına göre {وَلَا تجْعَلُوا الله عرضة لأيمانكم} “Allah'ı yeminlerinize engel yapmayın” ayeti Mıstah meselesinde Ebû Bekir hakkında inmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَالله سميع} يَعْنِي الْيَمين الَّتِي حلفوا عَلَيْهَا {عليم} يَعْنِي عَالم بهَا كَانَ هَذَا قبل أَن تنزل كَفَّارَة الْيَمين
İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den nakletti; {وَالله سميع} “Allah işitendir” yani üzerine yemin ettikleri yemini, {عليم} “bilendir” yani onu bilendir. Bu, yemin kefareti [ayeti] inmeden önce idi.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن ماجة عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ لِأَن يلج أحدكُم فِي يَمِينه فِي أَهله أتم لَهُ عِنْد الله من أَن يُعْطي كَفَّارَته الَّتِي افْترض عَلَيْهِ
Ahmed, Buhârî, Müslim ve İbn Mâce Ebû Hüreyre'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiler: “Birinizin ailesi hakkındaki yemininde ısrar edip durması, Allah katında, Allah'ın kendisine farz kıldığı kefaretini vermesinden daha büyük bir günahtır.”
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا نذر وَلَا يَمِين فِيمَا لَا يملك ابْن آدم وَلَا فِي مَعْصِيّة الله وَلَا فِي قطيعة الرَّحِم وَمن حلف على يَمِين فَرَأى غَيرهَا خيرا مِنْهَا فليدعها وليأت الَّذِي هُوَ خير فَإِن تَركهَا كفارتها
Ahmed, Ebû Dâvûd ve İbn Mâce Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Âdemoğlunun sahip olmadığı şeyde, Allah'a isyan hususunda ve akrabalık bağını kesmede adak da yemin de yoktur. Kim bir şeye yemin eder de başkasını ondan daha hayırlı görürse, o yemini bıraksın ve daha hayırlı olanı yapsın; zira onu bırakması onun kefaretidir.”
وَأخرج ابْن ماجة وَابْن جرير عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ من حلف على يَمِين قطيعة رحم أَو مَعْصِيّة فبره أَن يَحْنَث فِيهَا وَيرجع عَن يَمِينه
İbn Mâce ve İbn Cerîr Âişe'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim akrabalık bağını kesmek veya bir günah işlemek üzere yemin ederse, onun iyiliği (yemininin gereği), o yemini bozması ve yemininden dönmesidir.”
وَأخرج مَالك وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من حلف على يَمِين فَرَأى غَيرهَا خيرا مِنْهَا فليكفر عَن يَمِينه وليفعل الَّذِي هُوَ خير
Mâlik, Müslim, Tirmizî ve Nesâî Ebû Hüreyre'den naklettiler ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir yemin eder de diğerini ondan daha hayırlı görürse, yeminine kefaret versin ve daha hayırlı olanı yapsın.”
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِنِّي - وَالله إِن شَاءَ الله - لَا أَحْلف على يَمِين فَأرى غَيرهَا خيرا مِنْهَا إِلَّا أتيت الَّذِي هُوَ خير وتحللتها
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ben -vallâhi inşâallah- bir şeye yemin edip de başkasını ondan daha hayırlı gördüğümde, mutlaka daha hayırlı olanı yapar ve yeminimi bozar [kefaretini öderim].”
وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عدي بن حَاتِم قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من حلف على يَمِين فَرَأى غَيرهَا خيرا مِنْهَا فليأت الَّذِي هُوَ خير فليكفر عَن يَمِينه
Müslim, Nesâî ve İbn Mâce Adiy b. Hâtim'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bir şeye yemin eder de başkasını ondan daha hayırlı görürse, daha hayırlı olanı yapsın ve yeminine kefaret ödesin.”
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن عبد الرَّحْمَن بن سَمُرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تسْأَل الامارة فَإنَّك إِن اعطيتها عَن غير مَسْأَلَة أعنت عَلَيْهَا وَإِن أعطيتهَا عَن مَسْأَلَة وكلت إِلَيْهَا وَإِذا حَلَفت على يَمِين فَرَأَيْت غَيرهَا خيرا مِنْهَا فأت الَّذِي هُوَ خير وَكفر عَن يَمِينك
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî Abdurrahman b. Semure'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Yöneticilik talep etme! Çünkü sen istemeden sana verilirse onda yardım görürsün; şayet isteğin üzerine verilirse onunla baş başa bırakılırsın. Bir şeye yemin ettiğinde başkasını ondan daha hayırlı görürsen, daha hayırlı olanı yap ve yeminin için kefaret ver.”
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن سعيد بن الْمسيب
Ebû Dâvûd ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiler ki:
أَن أَخَوَيْنِ من الْأَنْصَار كَانَ بَينهمَا مِيرَاث فَسَأَلَ أَحدهمَا صَاحب الْقِسْمَة فَقَالَ: إِن عدت تَسْأَلنِي الْقِسْمَة لم أُكَلِّمك أبدا وكل مَا لي فِي رتاج الْكَعْبَة
Ensâr'dan aralarında miras bulunan iki kardeş vardı. Onlardan biri taksimi yapan kişiye başvurdu. Bunun üzerine [diğeri]: “Eğer benden mirası taksim etmemi bir daha istersen seninle ebediyen konuşmam ve bana ait olan her şey Kâbe'nin kapı örtüsüne/hazinesine [bağış] olsun” dedi.
فَقَالَ لَهُ عمر: إنَّ الْكَعْبَة لغنية عَن مَالك كفر عَن يَمِينك وكلم أَخَاك فَإِنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول لَا يَمِين وَلَا نذر فِي مَعْصِيّة الرب وَلَا فِي قَطْعِيَّة الرَّحِم وَفِيمَا لَا تملك
Ömer ona şöyle dedi: “Şüphesiz Kâbe senin malına muhtaç değildir. Yemininin kefaretini ver ve kardeşinle konuş! Zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Rabbe isyan hususunda, akrabalık bağını kesmede ve sahip olunmayan şeyde yemin de adak da yoktur.'”
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن مَالك الْجُشَمِي قَالَ قلت: يَا رَسُول الله يأتيني ابْن عمي فاحلف أَن لَا أعْطِيه وَلَا أَصله قَالَ: كفر عَن يَمِينك
Nesâî ve İbn Mâce Mâlik el-Cüşemî'den naklettiler; dedi ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Amcamın oğlu bana [ihtiyaç için] geliyor da ben ona bir şey vermemeye ve onunla bağımı sürdürmemeye yemin ediyorum” dedim. [Resûlullah]: “Yemininin kefaretini ver” buyurdu.
قَوْله تَعَالَى: لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا كسبت قُلُوبكُمْ وَالله غَفُور حَلِيم
Yüce Allah'ın şu kavli: {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا كسبت قُلُوبكُمْ وَالله غَفُور حَلِيم} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden (lağv) dolayı sorumlu tutmaz; lâkin kalplerinizin kazandığı (bile bile yaptığınız) yeminlerden sorumlu tutar. Allah çok bağışlayandır, halîmdir (hemen cezalandırmaz, mühlet verir).”
أخرج مَالك فِي الْمُوَطَّأ ووكيع وَالشَّافِعِيّ فِي الْأُم وَعبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن عَائِشَة قَالَت: أنزلت هَذِه الْآيَة {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} فِي قَول الرجل: لَا وَالله وبلى وَالله وكلا وَالله زَاد ابْن جرير: يصل بهَا كَلَامه
Mâlik el-Muvatta'da, Vekî', el-Ümm'de Şâfiî, Abdurrezzâk, Buhârî, Müslim, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî çeşitli yollarla Âişe'den naklettiler; dedi ki: Bu {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” ayeti, kişinin 'Hayır vallâhi', 'Evet vallâhi', 'Asla vallâhi' sözü hakkında inmiştir. İbn Cerîr şu ilaveyi yaptı: “Sözünü bununla bağlar/pekiştirir.”
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عَطاء بن أبي رَبَاح أَنه سُئِلَ عَن اللَّغْو فِي الْيَمين فَقَالَ: قَالَت عَائِشَة: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: هُوَ كَلَام الرجل فِي يَمِينه كلا وَالله وبلى وَالله
Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbn Hibbân, İbn Merdûye ve Beyhakî Atâ b. Ebî Rabâh yoluyla naklettiler ki kendisine yemindeki lağv (boş söz) hakkında soruldu; o da şöyle dedi: Âişe, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: “O, kişinin yeminindeki 'Asla vallâhi', 'Evet vallâhi' şeklindeki sözüdür.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَائِشَة {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} قَالَت: هُوَ الْقَوْم يتدارؤون فِي الْأَمر يَقُول هَذَا: لَا وَالله وَيَقُول هَذَا: كلا وَالله يتدارؤون فِي الْأَمر لَا تعقد عَلَيْهِ قُلُوبهم
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Âişe'den {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} “Allah sizi yeminlerinizdeki boş sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “O, bir meselede birbiriyle çekişen bir topluluktur; bu 'Hayır vallâhi', şu ise 'Asla vallâhi' der. Bir meselede çekişirler fakat kalpleri bunun üzerine bağlanmamıştır (kasıtlı değildir).”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَائِشَة قَالَت: إِنَّمَا اللَّغْو فِي المزاحة والهزل وَهُوَ قَول الرجل: لَا وَالله وبلى وَالله فَذَاك لَا كَفَّارَة فِيهِ إِن الْكَفَّارَة فِيمَا عقد عَلَيْهِ قلبه أَن يَفْعَله ثمَّ لَا يَفْعَله
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Âişe'den naklettiler; dedi ki: “Lağv (boş yemin) ancak şakalaşma ve laubaliliktedir; o da kişinin 'Hayır vallâhi' ve 'Evet vallâhi' demesidir. İşte bunda kefaret yoktur. Kefaret ancak kişinin kalbinin yapmayı kararlaştırıp da sonra yapmadığı şeydedir.”