وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن زيد بن ثَابت قَالَ: الطَّلَاق بِالرِّجَالِ وَالْعدة بِالنسَاء
Abdurrezzâk ve Beyhakî, Zeyd b. Sâbit'ten nakletti; dedi ki: “Boşama erkeklere, iddet ise kadınlara göredir.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ وَابْن مَسْعُود وَابْن عَبَّاس قَالُوا: الطَّلَاق بِالرِّجَالِ وَالْعدة بِالنسَاء
Abdurrezzâk ve Beyhakî, Ali, İbn Mes'ûd ve İbn Abbâs'tan naklettiler; dediler ki: “Boşama erkeklere, iddet ise kadınlara göredir.”
وَأخرج مَالك وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: الطَّلَاق للرِّجَال وَالْعدة للنِّسَاء
Mâlik ve Beyhakî, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: “Boşama erkeklere, iddet ise kadınlara aittir.”
وَأخرج مَالك عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: عدَّة الْمُسْتَحَاضَة سنة
Mâlik, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletti; dedi ki: “Müstehâza (özür kanı gören) kadının iddeti bir yıldır.”
أما قَوْله تَعَالَى: {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن}
Yüce Allah'ın: { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” buyruğuna gelince;
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن} قَالَ: كَانَت الْمَرْأَة تكْتم حملهَا حَتَّى تَجْعَلهُ لرجل آخر فنهاهن الله عَن ذَلِك
Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Katâde'den nakletti; { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” ayeti hakkında dedi ki: “Kadın hamileliğini gizler, ta ki onu başka bir adama nispet ederdi. Bunun üzerine Allah onlara bunu yasakladı.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن} قَالَ: علم الله أَن مِنْهُنَّ كواتم يكتمن ضِرَارًا ويذهبن بِالْوَلَدِ إِلَى غير أَزوَاجهنَّ فَنهى عَن ذَلِك وَقدم فِيهِ
Abd b. Humeyd, Katâde'den { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: “Allah, kadınlardan zarar vermek amacıyla gizleyenlerin ve çocuğu kocalarından başkasına nispet edenlerin olduğunu bildi; bu sebeple bunu yasakladı ve bu hususta kesin uyarıda bulundu.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن} قَالَ: الْحمل وَالْحيض لَا يحل لَهَا إِن كَانَت حَامِلا أَن تكْتم حملهَا وَلَا يحل لَهَا ان كَانَت حَائِضًا أَن تكْتم حَيْضهَا
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Ömer'den { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “[Bu,] hamilelik ve hayızdır. Eğer kadın hamile ise hamileliğini gizlemesi ona helal olmaz; eğer hayızlı ise hayzını gizlemesi ona helal olmaz.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن} قَالَ: الْحيض وَالْولد لَا يحل للمطلقة أَن تَقول: أَنا حَائِض
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Mücâhid'den { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “[Bu,] hayız ve çocuktur. Boşanmış kadının ‘Ben hayızlıyım’ demesi helal olmaz;
وَلَيْسَت بحائض
oysa hayızlı değildir.
وَلَا تَقول: إِنِّي حُبْلَى
‘Ben hamileyim’ demesi de [helal olmaz];
وَلَيْسَت بحبلى وَلَا تَقول: لست بحبلى
oysa hamile değildir. ‘Ben hamile değilim’ demesi de [helal olmaz];
وَهِي حُبْلَى
oysa hamiledir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن شهَاب فِي قَوْله {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن} قَالَ: بلغنَا أَن مَا خلق الله فِي أرحامهن الْحمل وبلغنا أَنه الْحيض
İbn Cerîr, İbn Şihâb'dan nakletti; { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” buyruğu hakkında dedi ki: “Bize ulaştığına göre Allah'ın rahimlerinde yarattığı şey hamileliktir; yine bize ulaştığına göre o hayızdır.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن إِبْرَاهِيم فِي الْآيَة قَالَ: أكبر ذَلِك الْحيض وَفِي لفظ: أَكثر مَا عَنى بِهِ الْحيض
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve Beyhakî, İbrâhîm'den ayet hakkında naklettiler; dedi ki: “Bunun büyük çoğunluğu hayızdır.” Bir lafızda ise: “Bununla kastedilenin çoğu hayızdır.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ عَن عِكْرِمَة قَالَ: الْحيض
Saîd b. Mansûr ve Beyhakî, İkrime'den naklettiler; dedi ki: “[O] hayızdır.”
أما قَوْله تَعَالَى: {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك}
Yüce Allah'ın: { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” buyruğuna gelince;
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك} يَقُول: إِذا طلق الرجل امْرَأَته تَطْلِيقَة أَو تطلقتين وَهِي حَامِل فَهُوَ أَحَق برجعتها مَا لم تضع حملهَا وَلَا يحل لَهَا أَن تكتمه يَعْنِي حملهَا وَهُوَ قَوْله {وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن}
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler; { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” buyruğu hakkında der ki: “Erkek karısını bir veya iki talakla boşadığında kadın da hamile ise, doğum yapmadığı sürece onu geri almaya daha çok hak sahibidir. Kadının bunu, yani hamileliğini gizlemesi helal olmaz; bu da O'nun: { وَلَا يحل لَهُنَّ أَن يكتمن مَا خلق الله فِي أرحامهن } “Allah'ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz” buyruğudur.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مقَاتل بن حبَان فِي قَوْله {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك} يَعْنِي الْمُرَاجَعَة فِي الْعدة نزلت فِي رجل من غفار طلق امْرَأَته وَلم يشْعر بحملها فَرَاجعهَا وردهَا إِلَى بَيته فَولدت وَمَاتَتْ وَمَات وَلَدهَا فَأنْزل الله بعد ذَلِك بأيام يسيرَة (الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٢٩) فنسخت الْآيَة الَّتِي قبلهَا وَبَين الله للرِّجَال كَيفَ يطلقون النِّسَاء وَكَيف يَتَرَبَّصْنَ
İbnu'l-Münzir, Mukâtil b. Hayyân'dan nakletti; { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” yani iddet içerisindeki geri dönüş hakkında dedi ki: “Gıfâr kabilesinden bir adam hakkında indi; karısını boşadı ve onun hamile olduğunu fark etmedi. Sonra ona geri dönüp onu evine aldı. Kadın doğum yaptı ve vefat etti, çocuğu da vefat etti. Bunun üzerine Allah bundan birkaç gün sonra: (الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان) (el-Bakara suresi 229. ayet) ayetini indirdi ve kendisinden önceki ayeti neshetti. Allah, erkeklere kadınları nasıl boşayacaklarını ve kadınların nasıl bekleyeceklerini açıkladı.”
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك} قَالَ: فِي القروء الثَّلَاث
Vekî', Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Beyhakî, Mücâhid'den { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “Üç kur' (hayız/temizlik) süresi içinde.”
وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك} قَالَ: فِي الْعدة
İbn Cerîr, er-Rebî'den { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: “İddet süresi içinde.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك} قَالَ: فِي الْعدة مَا ام يطلقهَا ثَلَاثًا
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den { وبعولتهن أَحَق بردهن فِي ذَلِك } “Bu süre içinde kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidirler” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “Onu üç talakla boşamadığı müddetçe iddet süresi içinde.”
أما قَوْله تَعَالَى: {ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ}
Yüce Allah'ın: { ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ } “Erkeklerin kadınlar üzerindeki hakları gibi, kadınların da örfe uygun hakları vardır” buyruğuna gelince;
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ} قَالَ: إِذا أطعن الله وأطعن أَزوَاجهنَّ فَعَلَيهِ أَن يحسن خطبتها ويكف عَنْهَا أَذَاهُ وَينْفق عَلَيْهَا من سعته
İbn Cerîr, Dahhâk'tan { ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ } “Erkeklerin onlar üzerindeki hakları gibi, onların da hakları vardır” buyruğu hakkında nakletti; dedi ki: “Kadınlar Allah'a itaat eder ve kocalarına itaat ederlerse, erkeğin de onunla güzel geçinmesi, ona eziyet etmekten kaçınması ve imkânı nispetinde ona nafaka vermesi gerekir.”
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَمْرو بن الْأَحْوَص أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: أَلا إِن لكم على نسائكن حَقًا ولنسائكم عَلَيْكُم حَقًا
Tirmizî —ve bunu sahihledi—, Nesâî ve İbn Mâce, Amr b. el-Ahvas'tan Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu naklettiler: “Haberiniz olsun ki sizin kadınlarınız üzerinde hakkınız olduğu gibi, kadınlarınızın da sizin üzerinizde hakkı vardır.
فَأَما حقكم على نِسَائِكُم فَلَا يوطئن فرشكم من تَكْرَهُونَ وَلَا يَأْذَن فِي بُيُوتكُمْ من تَكْرَهُونَ وَألا وحقهن عَلَيْكُم أَن تحسنوا إلَيْهِنَّ فِي كسوتهن وطعامهن
Sizin kadınlarınız üzerindeki hakkınıza gelince; hoşlanmadığınız kimselere yataklarınızı çiğnetmemeleri ve evlerinize hoşlanmadığınız kimselerin girmesine izin vermemeleridir. Haberiniz olsun ki onların sizin üzerinizdeki hakkı ise giyimleri ve yiyecekleri hususunda onlara iyi davranmanızdır.”
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُعَاوِيَة بن حيدة الْقشيرِي أَن سَأَلَ النَّبِي ﷺ مَا حق الْمَرْأَة على الزَّوْج قَالَ: أَن تطعمها إِذا طعمت وَأَن تكسوها إِذا كُسِيت وَلَا تضرب الْوَجْه وَلَا تقبح وَلَا تهجر إِلَّا فِي الْبَيْت
Ahmed, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, Hâkim —ve bunu sahihledi— ve Beyhakî, Muâviye b. Hayde el-Kuşeyrî'den naklettiler; o Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kadının kocası üzerindeki hakkı nedir?” diye sordu. O da: “Yediğin zaman ona da yedirmen, giydiğin zaman ona da giydirmen, yüze vurmaman, kötü söz söylememen ve ev dışında [ondan] ayrı kalmamandır” buyurdu.
وَأخرج ابْن عدي عَن قيس بن طلق عَن أَبِيه أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا جَامع أحدكُم أَهله فَلَا يعجلها حَتَّى تقضي حَاجَتهَا كَمَا يحب أَن يقْضِي حَاجته
İbn Adiy, Kays b. Talk'tan, o da babasından nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Biriniz hanımıyla cinsel ilişkide bulunduğu zaman, kendi ihtiyacını görmeyi arzu ettiği gibi kadın da ihtiyacını görünceye kadar acele etmesin.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو يعلى عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا جَامع أحدكُم أَهله فليصدقها فَإِن سبقها فَلَا يعجلها
Abdurrezzâk ve Ebû Ya'lâ, Enes'ten naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Biriniz hanımıyla cinsel ilişkide bulunduğu zaman ona sadakatle yönelsin (hakkını versin); şayet kadından önce davranırsa acele etmesin.”
وَلَفظ عبد الرَّزَّاق: فَإِن قضى حَاجته وَلم تقض حَاجَتهَا فَلَا يعجلها
Abdurrezzâk'ın lafzı şöyledir: “Şayet kendisi ihtiyacını giderir de kadın ihtiyacını gidermemiş olursa, acele etmesin.”
وَأخرج وَكِيع وفيان بن عَيْنِيَّة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنِّي لأحب أَن أتزين للْمَرْأَة كَمَا أحب أَن تتزين الْمَرْأَة لي لِأَن الله يَقُول {ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ} وَمَا أحب أَن استوفي جَمِيع حَقي عَلَيْهَا لِأَن الله يَقُول (وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة)
Vekî', Süfyân b. Uyeyne, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: “Kadının benim için süslenmesini sevdiğim gibi ben de kadın için süslenmeyi elbette severim. Çünkü Allah: { ولهن مثل الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ } “Erkeklerin kadınlar üzerindeki hakları gibi, kadınların da örfe uygun hakları vardır” buyurmaktadır. Ayrıca onun üzerindeki hakkımın tamamını almayı da istemem; çünkü Allah: (وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة) “Erkeklerin onlar üzerinde bir derecesi (üstünlüğü) vardır” buyurmaktadır.”
وَأخرج ابْن ماجة عَن أم سَلمَة أَن النَّبِي ﷺ أطلى وَولى عانته بِيَدِهِ
İbn Mâce, Ümmü Seleme'den nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bedenine kıl dökücü sürer, kasık bölgesini ise bizzat kendi eliyle hallederdi.
وَأخرج الخرائطي فِي كتاب مساوىء الْأَخْلَاق عَن أم سَلمَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ ينوره (ينور: يدهن بالنورة وَهِي خليط من زرنيخ وَغَيره تسْتَعْمل لإِزَالَة الشّعْر) الرجل فَإِذا بلغ مراقه (الشّعْر حَان لَهُ أَن ينتف) تولى هُوَ ذَلِك
Harâitî, Mesâviü'l-Ahlâk adlı kitabında Ümmü Seleme'den nakletti; Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem bir adam nûre sürerdi (nûre sürmek: Kılları gidermek için kullanılan zırnık ve benzeri bir karışımdır), adam kasık bölgesine (yolunma vakti gelmiş kılların olduğu yere) gelince o işi bizzat kendisi üstlenirdi.
وَأخرج الخرائطي عَن مُحَمَّد بن زِيَاد قَالَ كَانَ ثَوْبَان مولى رَسُول الله ﷺ جاراً لي فَكَانَ يدخال الْحمام فَقلت: وَأَنت صَاحب رَسُول الله ﷺ تدخل الْحمام
Harâitî, Muhammed b. Ziyâd'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem azatlısı Sevbân benim komşumdu, hamama girerdi. Ben: “Sen Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem sahabisi olduğun halde hamama giriyor musun?” dedim.
فَقَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يدْخل الْحمام ثمَّ يتنور
Bunun üzerine: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hamama girer, sonra da nûre sürünürdü” dedi.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يتنور كل شهر ويقلم أَظْفَاره كل خمس عشرَة
İbn Asâkir, Târih'inde İbn Ömer'den nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem her ay nûre sürünür ve her on beş günde bir tırnaklarını keserdi.
وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَائِشَة أَنه سُئِلت بِأَيّ شَيْء كَانَ يبْدَأ النَّبِي ﷺ إِذا دخل بَيته قَالَت: بِالسِّوَاكِ
Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce, Âişe'den naklettiler; kendisine “Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem evine girdiği zaman ilk olarak ne ile başlardı?” diye soruldu. “Misvakla” dedi.
قَوْله تَعَالَى: {وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة}
Yüce Allah'ın: { وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة } “Erkeklerin onlar üzerinde bir derecesi (üstünlüğü) vardır” buyruğuna gelince;
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة} قَالَ: فضل مَا فَضله الله بِهِ عَلَيْهَا من الْجِهَاد وَفضل مِيرَاثه على مِيرَاثهَا وكل مَا فضل بِهِ عَلَيْهَا
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den { وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة } “Erkeklerin onlar üzerinde bir derecesi (üstünlüğü) vardır” buyruğu hakkında naklettiler; dedi ki: “Cihad hususunda Allah'ın erkeği kadına üstün kıldığı fazilet, erkeğin mirasının kadının mirasına üstünlüğü ve erkeğin kadına üstün kılındığı her şeydir.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك قَالَ: يطلقهَا وَلَيْسَ لَهَا من الْأَمر شَيْء
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten naklettiler; dedi ki: “[Erkek] kadını boşar ve kadının bu hususta hiçbir yetkisi yoktur.”
وَأخرج وَكِيع وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم {وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة} قَالَ: الْإِمَارَة
Vekî', Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem'den { وللرجال عَلَيْهِنَّ دَرَجَة } “Erkeklerin onlar üzerinde bir derecesi (üstünlüğü) vardır” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “[O derece,] yöneticiliktir.”
قَوْله تَعَالَى: الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا إِلَّا أَن يخافا أَلا يُقِيمَا حُدُود الله فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ تِلْكَ حُدُود الله فَلَا تعتدوها وَمن يعْتد حُدُود الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ
Yüce Allah'ın: “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir. Kadınlara verdiklerinizden hiçbir şeyi geri almanız size helal olmaz; meğerki her ikisi de Allah'ın sınırlarını ayakta tutamamaktan korksunlar. Eğer siz de onların Allah'ın sınırlarını ayakta tutamayacaklarından korkarsanız, kadının [boşanmak için] fidye vermesinde (kocasına mehir vb. vermesinde) ikisine de bir günah yoktur. İşte bunlar Allah'ın sınırlarıdır, onları aşmayın. Kim Allah'ın sınırlarını aşarsa işte onlar zalimlerin ta kendileridir” buyruğuna gelince;
أخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن هِشَام بن عُرْوَة عَن أَبِيه قَالَ: كَانَ الرجل إِذا طلق امْرَأَته ثمَّ ارتجعها قبل أَن تَنْقَضِي عدتهَا كَانَ ذَلِك لَهُ وَإِن طَلقهَا ألف مرّة فَعمد رجل إِلَى امْرَأَته فَطلقهَا حَتَّى مَا جَاءَ وَقت انْقِضَاء عدتهَا ارتجعها ثمَّ طَلقهَا ثمَّ قَالَ: وَالله لَا آويك وَلَا تحلين أبدا فَأنْزل الله {الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان}
Mâlik, Şâfiî, Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, Hişâm b. Urve'den, o da babasından nakletti; dedi ki: “Kişi karısını boşayıp sonra iddeti bitmeden önce ona geri döndüğünde, bin defa da boşasa bu onun hakkı idi. Bir adam karısına yönelip onu boşadı; iddetinin bitme vakti gelince ona geri döndü, sonra onu tekrar boşadı ve: ‘Vallahi seni ne yanıma alırım ne de ebediyen serbest kalırsın’ dedi. Bunun üzerine Allah: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” ayetini indirdi.”
فَاسْتقْبل النَّاس الطَّلَاق جَدِيدا من يَوْمئِذٍ من كَانَ مِنْهُم طلق وَمن لم يُطلق
Bunun üzerine insanlar, o günden itibaren içlerinden boşayan da boşamayan da boşamaya yeniden başladılar.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق هِشَام بن عُرْوَة عَن أَبِيه أَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ النَّاس وَالرجل يُطلق امْرَأَته مَا شَاءَ الله أَن يطلقهَا وَهِي امْرَأَته إِذا ارتجعها وَهِي فِي الْعدة وَإِن طَلقهَا مائَة مرّة وَأكْثر حَتَّى قَالَ رجل لامْرَأَته: وَالله لَا أطلقك فتبيني وَلَا آويك أبدا
Tirmizî, İbn Merdûye, Hâkim —ve bunu sahihledi— ve Sünen'inde Beyhakî, Hişâm b. Urve kanalıyla babasından, Âişe'nin şöyle dediğini naklettiler: “İnsanlar şöyle yapardı; adam karısını Allah'ın dilediği kadar boşar, kadın iddet içindeyken ona geri dönerse yüz kere veya daha fazla boşamış olsa bile kadın yine onun karısı sayılırdı. Sonunda bir adam karısına: ‘Vallahi seni ne boşarım ki [benden] ayrılasın, ne de ebediyen seni yanıma alırım’ dedi.
قَالَت: وَكَيف ذَلِك قَالَ: أطلقك فَكلما هَمت عدتك أَن تَنْقَضِي رَاجَعتك
Kadın: ‘Bu nasıl olacak?’ deyince adam: ‘Seni boşarım, iddetin her bitmek üzere olduğunda da sana geri dönerim’ dedi.
فَذَهَبت الْمَرْأَة حَتَّى دخلت على عَائِشَة فَأَخْبَرتهَا فَسَكَتَتْ عَائِشَة حَتَّى جَاءَ النَّبِي ﷺ فَأَخْبَرته فَسكت النَّبِي ﷺ حَتَّى نزل الْقُرْآن {الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان} قَالَت عَائِشَة: فاستأنف النَّاس الطَّلَاق مُسْتَقْبلا من طلق وَمن لم يُطلق
Bunun üzerine kadın gidip Âişe'nin yanına girdi ve durumu ona haber verdi. Âişe, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem gelinceye kadar sessiz kaldı, sonra durumu ona haber verdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de Kur'an'dan: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” ayeti inene kadar sessiz kaldı. Âişe dedi ki: ‘Böylece insanlar, boşayan da boşamayan da geleceğe yönelik olarak boşamaya yeniden başladılar.’”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: لم يكن للطَّلَاق وَقت يُطلق امْرَأَته أم يُرَاجِعهَا مَا لم تنقض الْعدة وَكَانَ بَين رجل وَبَين أَهله بعض مَا يكون بَين النَّاس فَقَالَ: وَالله لأتركنك لَا أيّماً وَلَا ذَات زوج فَجعل يطلقهَا حَتَّى إِذا كَادَت الْعدة أَن تَنْقَضِي رَاجعهَا فَفعل ذَلِك مرَارًا فَأنْزل الله فِيهِ {الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان} فوقت لَهُم الطَّلَاق ثَلَاثًا يُرَاجِعهَا فِي الْوَاحِدَة وَفِي الاثنتين وَلَيْسَ فِي الثَّالِثَة رَجْعَة حَتَّى تنْكح زوجا غَيره
İbn Merdûye ve Beyhakî, Âişe'den naklettiler; dedi ki: “İddet bitmediği sürece karısını boşaması veya ona geri dönmesi konusunda boşamanın bir sınırı yoktu. Bir adamla karısı arasında insanların arasında olabilecek cinsten bir şey geçti ve adam: ‘Vallahi seni ne dul bırakacağım ne de kocalı!’ dedi. Adam kadını boşamaya başladı, iddet neredeyse bitecek olduğunda da ona geri döndü ve bunu defalarca yaptı. Bunun üzerine Allah bu hususta: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” ayetini indirdi ve onlar için boşamayı üç olarak sınırlandırdı; birincide ve ikincide ona geri dönebilir, üçüncüde ise kadın ondan başka bir koca ile evleninceye kadar geri dönüş yoktur.”
وَأخرج ابْن النجار عَن عَائِشَة أَنَّهَا أتتها امْرَأَة فسألتها عَن شَيْء من الطَّلَاق قَالَت: فَذكرت ذَلِك لرَسُول الله ﷺ فَنزلت {الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان}
İbnu'n-Neccâr, Âişe'den nakletti; kendisine bir kadın gelip boşanma hakkında bir şey sordu. Âişe: “Ben de bunu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem anlattım, bunun üzerine: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” ayeti indi” dedi.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس (والمطلقات يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَة قُرُوء) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٢٨) إِلَى قَوْله (وبعولتهن أَحَق بردهن) وَذَلِكَ أَن الرجل كَانَ إِذا طلق امْرَأَته فَهُوَ أَحَق برجعتها وَإِن طَلقهَا ثَلَاثًا فنسخ ذَلِك فَقَالَ {الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان}
Ebû Dâvûd, Nesâî ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler: (والمطلقات يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَة قُرُوء) (el-Bakara suresi 228. ayet) ayetinden (وبعولتهن أَحَق بردهن) buyruğuna kadar [olan kısım hakkında şöyle dedi:] Kişi karısını boşadığında, onu üç kere boşamış olsa bile geri almaya daha çok hak sahibiydi; sonra bu neshedildi ve: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” buyruldu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الثَّوْريّ عَن بعض الْفُقَهَاء قَالَ كَانَ الرجل فِي الْجَاهِلِيَّة يُطلق امْرَأَته مَا شَاءَ لَا يكون عَلَيْهَا عدَّة فتتزوج من مَكَانهَا إِن شَاءَت فجَاء رجل من أَشْجَع إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي طلقت امْرَأَتي وَأَنا أخْشَى أَن تتَزَوَّج فَيكون الْوَلَد لغيري فَأنْزل الله {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} فنسخت هَذِه كل طَلَاق فِي الْقُرْآن
Abdurrezzâk, Sevrî'den, o da bazı fakihlerden nakletti: “Cahiliye döneminde adam karısını dilediği kadar boşar, kadının üzerine bir iddet olmazdı; dilerse hemen o anda evlenirdi. Eşca' kabilesinden bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Karımı boşadım, fakat başkasıyla evlenir de çocuk başkasına ait olur diye korkuyorum’ dedi. Bunun üzerine Allah: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” ayetini indirdi ve bu [ayet] Kur'an'daki bütün boşamaları neshetti.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} قَالَ: لكل مرّة قرء فنسخت هَذِه الْآيَة مَا كَانَ قبلهَا فَجعل الله حدَّ الطَّلَاق ثَلَاثَة وَجعله أَحَق برجعتها مَا دَامَت فِي عدتهَا مَا لم يُطلق ثَلَاثًا
Abd b. Humeyd, Katâde'den: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: “Her defa için bir kur' (temizlik/hayız dönemi) vardır. Bu ayet kendisinden öncekini neshetti. Allah boşama sınırını üç kıldı ve üç defa boşamadığı sürece iddeti içinde kaldığı müddetçe ona geri dönmeye [kocayı] daha hak sahibi kıldı.”
وَأخرج وَكِيع وَعبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي رزين الْأَسدي قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أَرَأَيْت قَول الله ﷿ {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} فَأَيْنَ الثَّالِثَة قَالَ: التسريح بِإِحْسَان الثَّالِثَة
Vekî', Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Ahmed, Abd b. Humeyd, Nâsih'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs, İbn Merdûye ve Beyhakî, Ebû Rezîn el-Esedî'den naklettiler: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah Azze ve Celle'nin: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” buyruğunu gördün [mü], peki üçüncüsü nerede?” dedi. O da: “Güzellikle salıvermek üçüncüsüdür” buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أسمع الله يَقُول {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} فَأَيْنَ الثَّالِثَة قَالَ: إمْسَاك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان هِيَ الثَّالِثَة
İbn Merdûye ve Beyhakî, Enes'ten naklettiler: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” buyurduğunu işitiyorum, peki üçüncüsü nerede?” dedi. O da: “İyilikle tutmak veya güzellikle salıvermektir; işte üçüncüsü budur” buyurdu.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس
et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan nakletti:
إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} هَل كَانَت تعرف الْعَرَب الطَّلَاق ثَلَاثًا فِي الْجَاهِلِيَّة قَالَ: نعم كَانَت الْعَرَب تعرف ثَلَاثًا باتاً أما سَمِعت الْأَعْشَى وَهُوَ يَقُول وَقد أَخذه أختانه فَقَالُوا: وَالله لَا نرفع عَنْك الْعَصَا حَتَّى تطلق أهلك فقد أضررت بهَا فَقَالَ: أيا جارتا بتي فَإنَّك طالقة كَذَاك أُمُور النَّاس غاد وطارقة فَقَالُوا: وَالله لَا نرفع عَنْك الْعَصَا أَو تثلث لَهَا الطَّلَاق فَقَالَ: بيني فَإِن الْبَين خير من الْعَصَا وَإِن لَا يزَال فَوق رَأْسِي بارقة فَقَالُوا: وَالله لَا نرفع عَنْك الْعَصَا أَو تثلث لَهَا الطَّلَاق فَقَالَ: بيني حصان الْفرج غير ذميمة وموقوفة فِينَا كَذَاك روامقة وذوقي فَتى حَيّ فَإِنِّي ذائق فتاة أنَاس مثل مَا أَنْت ذائقة وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} قَالَ: يطلقهَا بَعْدَمَا تطهر من قبل جماع فَإِذا حَاضَت وطهرت طَلقهَا أُخْرَى ثمَّ يَدعهَا تطهر مرّة أُخْرَى ثمَّ يطلقهَا إِن شَاءَ
Nâfi' b. el-Ezrak ona: “Bana Allah Azze ve Celle'nin: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” buyruğunu haber ver; Araplar cahiliye döneminde üç talakı biliyorlar mıydı?” dedi. O da: “Evet, Araplar kesin üç talakı biliyorlardı. el-A'şâ'nın, kayınbiraderleri kendisini yakalayıp: ‘Vallahi karını boşayana kadar sopayı üzerinden kaldırmayacağız, ona zarar verdin’ dediklerinde şöyle söylediğini işitmedin mi?” dedi: “Ey komşu kadın! Kesin olarak ayrıl, zira sen boşsun / İnsanların işleri de böyledir; sabah gelen ve gece çıkıp gelen.” Bunun üzerine: “Vallahi boşamasını üçe tamamlamadıkça sopayı üzerinden kaldırmayacağız” dediler. O da şöyle dedi: “Ayrıl benden! Zira ayrılık sopadan daha hayırlıdır / Ve başımın üzerinde şimşek eksik olmasa da.” Bunun üzerine: “Vallahi boşamasını üçe tamamlamadıkça sopayı üzerinden kaldırmayacağız” dediler. O da şöyle dedi: “Ayrıl benden iffetli ve kınanmamış olarak / Ve içimizde aynı şekilde gözeten biri olarak bekletilen. / Ve bir kabilenin gencini tat, zira ben de / Tıpkı senin tadacağın gibi insanların bir genç kızını tadacağım.” Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, Dârekutnî ve Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” buyruğu hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Onu temizlendikten sonra, cinsel ilişkide bulunmadan önce boşar; kadın âdet görüp temizlenince onu bir daha boşar; sonra bir kez daha temizlenmeye bırakır, sonra dilerse onu boşar.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} قَالَ: يُطلق الرجل امْرَأَته طَاهِرا فِي غير جماع فَإِذا حَاضَت ثمَّ طهرت فقد تمّ الْقُرْء ثمَّ يُطلق الثَّانِيَة كَمَا يُطلق الأولى إِن أحب أَن يفعل فَإِذا طلق الثَّانِيَة ثمَّ حَاضَت الْحَيْضَة الثَّانِيَة فهاتان
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den nakletti: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” ayeti hakkında dedi ki: “Kişi karısını temizken ve cinsel ilişkide bulunmadan boşar; kadın âdet görüp ardından temizlendiğinde kur' (temizlik süresi) tamamlanmış olur. Sonra eğer yapmak isterse ilkinde boşadığı gibi ikincide de boşar; ikinciyi boşadıktan sonra kadın ikinci âdetini gördüğünde işte bunlar
تَطْلِيقَتَانِ وَقُرْآن ثمَّ قَالَ الله للثالثة {فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان} فيطلقها فِي ذَلِك الْقُرْء كُله إِن شَاءَ
iki boşama ve iki kur'dur. Sonra Allah üçüncü için: { فإمساك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان } “Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir” buyurdu. Artık dilerse o kur'un tamamı içinde onu boşar.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد عَن أبي حبيب قَالَ: التسريح فِي كتاب الله الطَّلَاق
İbn Ebî Hâtim, Yezîd b. Ebî Habîb'den nakletti; dedi ki: “Allah'ın Kitabı'ndaki tesrih (salıvermek), boşamaktır.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق السّديّ عَن أبي مَالك وَأبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس وَعَن مرّة عَن ابْن مَسْعُود وأناس من الصَّحَابَة فِي قَوْله {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} قَالَ: وَهُوَ الْمِيقَات الَّذِي يكون عَلَيْهَا فِيهِ الرّجْعَة فَإِذا طلق وَاحِدَة أَو اثْنَتَيْنِ فإمَّا يمسك وَيُرَاجع بِمَعْرُوف وَإِمَّا يسكت عَنْهَا حَتَّى تَنْقَضِي عدتهَا فَتكون أَحَق بِنَفسِهَا
Beyhakî, es-Süddî yoluyla Ebû Mâlik ve Ebû Sâlih'ten, onlar İbn Abbâs'tan; ve Mürre yoluyla İbn Mes'ûd ile sahâbeden bazı kişilerden nakletti: { الطَّلَاق مَرَّتَانِ } “Boşama iki defadır” buyruğu hakkında şöyle dediler: “Bu, kocanın kadın üzerine geri dönüş hakkı bulunduğu vakittir. Bir veya iki defa boşadığında ya iyilikle tutup geri döner ya da iddeti bitene kadar onu kendi haline bırakır ve kadın kendisinin daha çok sahibi olur.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: إِذا طلق الرجل امْرَأَته تَطْلِيقَتَيْنِ فليتق الله فِي الثَّالِثَة فإمَّا أَن يمْسِكهَا بِمَعْرُوف فَيحسن صحابتها أَو يسرحها بِإِحْسَان فَلَا يظلمها من حَقّهَا شَيْئا
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, bu ayet hakkında İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: “Kişi karısını iki talakla boşadığında üçüncüde Allah'tan korksun; ya onu iyilikle tutup beraberliğini güzel kılsın ya da hakkından hiçbir şeyi eksiltmeksizin güzellikle salıversin.”
وَأخرج الشَّافِعِي وَعبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر
Şâfiî, el-Musannef'te Abdurrezzâk, İbnu'l-Münzir ve Beyhakî, İbn Ömer'den naklettiler:
أَنه كَانَ إِذا نكح قَالَ: أنكحتك على مَا أَمر الله على إمْسَاك بِمَعْرُوف أَو تَسْرِيح بِإِحْسَان
O, nikâhlandığı zaman: “Seni Allah'ın emrettiği üzere; iyilikle tutmak veya güzellikle salıvermek şartıyla nikâhladım” derdi.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ أبْغض الْحَلَال إِلَى الله ﷿ الطَّلَاق
Ebû Dâvûd, İbn Mâce, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakî, İbn Ömer'den; o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiler; şöyle buyurdu: “Helallerin Allah Azze ve Celle'ye en sevimsiz olanı boşamadır.”
وَأخرج الْبَزَّار عَن أبي مُوسَى عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا تطلق النِّسَاء إِلَّا عَن رِيبَة إِن الله لَا يحب الذواقين وَلَا الذواقات
Bezzâr, Ebû Mûsâ'dan; o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: “Kadınlar ancak bir şüphe sebebiyle boşanır. Şüphesiz Allah, zevkine düşkün tatminsiz erkekleri de kadınları da sevmez.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن معَاذ بن جبل قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ يَا معَاذ مَا خلق الله شَيْئا على ظهر الأَرْض أحب إِلَيْهِ من عنَاق وَمَا خلق الله على وَجه الأَرْض أبْغض إِلَيْهِ من الطَّلَاق
Abdurrezzâk, Muâz b. Cebel'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ey Muâz! Allah yeryüzünde azad etmekten daha sevimli bir şey yaratmamıştır ve Allah yeryüzünde boşamaktan daha sevimsiz bir şey yaratmamıştır.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن زيد بن وهب
Abdurrezzâk ve Beyhakî, Zeyd b. Vehb'den naklettiler:
أَن بطالا كَانَ بِالْمَدِينَةِ فَطلق امْرَأَته ألفا فَرفع ذَلِك إِلَى عمر بن الْخطاب فَقَالَ: إِنَّمَا كنت أَلعَب فعلاه عمر بِالدرةِ وَقَالَ: إِن كَانَ ليكفيك ثَلَاث
Medine'de şakacı/boşboğaz bir adam vardı; karısını bin talakla boşadı. Bu durum Ömer b. el-Hattâb'a iletildi. Adam: “Ben sadece şaka yapıyordum” dedi. Bunun üzerine Ömer kamçısıyla ona vurdu ve: “Sana üç tanesi yeterli gelirdi!” dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ عمر بن الْخطاب فِي الرجل يُطلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا قَالَ: هِيَ ثَلَاث لَا تحل لَهُ حَتَّى تنْكح زوجا غَيره وَكَانَ إِذا أُتِي بِهِ أوجعهُ
Saîd b. Mansûr ve Beyhakî, Enes b. Mâlik'ten naklettiler: Ömer b. el-Hattâb, gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşayan adam hakkında şöyle dedi: “Bu üç talaktır; kadın ondan başka bir koca ile evlenmedikçe ona helal olmaz.” Kendisine böyle biri getirildiğinde de canını yakardı.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى عَن عَليّ فِيمَن طلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا لَا تحل لَهُ من بعد حَتَّى تنْكح زوجا غَيره
Beyhakî, Abdurrahman b. Ebî Leylâ yoluyla Ali'den nakletti: Gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşayan kimse hakkında: “Kadın bundan sonra ondan başka bir koca ile evlenmedikçe ona helal olmaz” dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق حبيب بن أبي ثَابت عَن بعض أَصْحَابه قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى عَليّ قَالَ: طلقت امْرَأَتي ألفا
Beyhakî, Habîb b. Ebî Sâbit yoluyla onun bazı arkadaşlarından nakletti; dedi ki: Bir adam Ali'ye gelip: “Karımı bin talakla boşadım” dedi.
قَالَ: ثَلَاث تحرمها عَلَيْك واقسم سائرها بَين نِسَائِك
[Ali] dedi ki: “Üç tanesi onu sana haram kılar, geri kalanını da kadınların arasında paylaştır!”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَلْقَمَة بن قيس قَالَ: أَتَى رجل إِلَى ابْن مَسْعُود فَقَالَ: إِن رجلا طلق امْرَأَته البارحة مائَة
Abdurrezzâk ve Beyhakî, Alkame b. Kays'tan naklettiler; dedi ki: İbn Mes'ûd'a bir adam gelip: “Bir adam dün gece karısını yüz talakla boşadı” dedi.
قَالَ: قلتهَا مة وَاحِدَة قَالَ: نعم
[İbn Mes'ûd]: “Bunu tek seferde mi söyledi?” dedi. [Adam]: “Evet” dedi.
قَالَ: تُرِيدُ أَن تبين مِنْك امْرَأَتك قَالَ: نعم
[İbn Mes'ûd]: “Karısının kendisinden kesin olarak ayrılmasını mı istiyor?” dedi. [Adam]: “Evet” dedi.
قَالَ: هُوَ كَمَا قلت
[İbn Mes'ûd]: “Söylediği gibidir” dedi.
قَالَ: وَأَتَاهُ رجل فَقَالَ: رجل طلق امْرَأَته البارحة عدد النُّجُوم
[Alkame] dedi ki: Ona bir adam daha gelip: “Bir adam dün gece karısını yıldızlar sayısınca boşadı” dedi.
قَالَ: قلتهَا مرّة وَاحِدَة قَالَ: نعم
[İbn Mes'ûd]: “Bunu bir defada mı söyledi?” dedi. [Adam]: “Evet” dedi.
قَالَ: تُرِيدُ أَن تبين مِنْك امْرَأَتك قَالَ: نعم
[İbn Mes'ûd]: “Karısının kendisinden kesin olarak ayrılmasını mı istiyor?” dedi. [Adam]: “Evet” dedi.
قَالَ: هُوَ كَمَا قلت ثمَّ قَالَ: قد بَين الله أَمر الطَّلَاق فَمن طلق كَمَا أمره الله فقد بَين لَهُ وَمن لبس على نَفسه جعلنَا بِهِ لبسته وَالله لَا تلبسُونَ على أَنفسكُم ونتحمله عَنْكُم هُوَ كَمَا تَقولُونَ
[İbn Mes'ûd]: “Söylediği gibidir” dedi, sonra da şöyle ekledi: “Allah boşama emrini açıklamıştır. Kim Allah'ın kendisine emrettiği gibi boşarsa onun durumu kendisine açık kılınmıştır. Kim de kendi işini karmaşıklaştırırsa, biz de karmaşıklığını onun aleyhine geçerli kılarız. Vallahi siz kendi işinizi karmaşıklaştıracaksınız da bunun vebalini biz mi üstleneceğiz! O, söylediğiniz gibidir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الْمُطلقَة ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا بِمَنْزِلَة قد دخل بهَا
Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan nakletti; dedi ki: “Gerdeğe girmeden önce üç talakla boşanan kadın, gerdeğe girilmiş olan kadın konumundadır.”
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن إِيَاس بن البكير قَالَ: طلق رجل امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا ثمَّ بدا لَهُ أَن ينْكِحهَا فجَاء يستفتي فَذَهَبت مَعَه أسأَل لَهُ فَسَأَلَ أَبَا هُرَيْرَة وَعبد الله بن عَبَّاس عَن ذَلِك فَقَالَا: لَا نرى أَن تنكحها حَتَّى تنْكح زوجا غَيْرك
Mâlik, Şâfiî, Ebû Dâvûd ve Beyhakî, Muhammed b. İyâs b. el-Bükeyr'den naklettiler; dedi ki: “Bir adam gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşadı, sonra onunla tekrar nikâhlanmak istedi ve fetva sormaya geldi. Ben de onun adına sormak için kendisiyle birlikte gittim; Ebû Hureyre ile Abdullah b. Abbâs'a bunu sorduğunda ikisi de: ‘Kadın senden başka bir kocayla evlenmedikçe onunla evlenebileceğin görüşünde değiliz’ dediler.”
قَالَ: إِنَّمَا كَانَ طَلَاقي إِيَّاهَا وَاحِدَة قَالَ ابْن عَبَّاس: إِنَّك أرْسلت من يدك مَا كَانَ لَك من فضل
[Adam]: “Benim onu boşaması sadece tek bir boşamaydı” dedi. İbn Abbâs: “Sen elinde bulunan fazlalığı/hakkı elinden çıkardın” dedi.
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَأَبُو ادود وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي عَيَّاش الْأنْصَارِيّ
Mâlik, Şâfiî, Ebû Dâvûd ve Beyhakî, Ebû Ayyâş el-Ensârî'den naklettiler:
أَنه كَانَ جَالِسا مَعَ عبد الله بن الزبير وَعَاصِم بن عمر فجاءهما مُحَمَّد بن أبي إِيَاس بن البكير فَقَالَ: أَن رجلا من أهل الْبَادِيَة طلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا فَمَاذَا تريان فَقَالَ ابْن الزبير: إِن هَذَا الْأَمر مَا لنا فِيهِ قَول: اذْهَبْ إِلَى ابْن عَبَّاس وَأبي هُرَيْرَة فَإِنِّي تركتهما عِنْد عَائِشَة فاسألهما فَذهب فَسَأَلَهُمَا قَالَ ابْن عَبَّاس لأبي هُرَيْرَة: افْتِهِ يَا أَبَا هُرَيْرَة فقد جاءتك معضلة
O, Abdullah b. ez-Zübeyr ve Âsım b. Ömer ile birlikte oturuyordu. Muhammed b. Ebî İyâs b. el-Bükeyr yanlarına gelip: “Bedevilerden bir adam gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşadı; siz ikiniz ne dersiniz?” dedi. İbnu'z-Zübeyr: “Bu meselede bizim bir sözümüz olamaz. İbn Abbâs ile Ebû Hureyre'ye git, zira ben onları Âişe'nin yanında bıraktım; onlara sor” dedi. O da gidip ikisine sordu. İbn Abbâs, Ebû Hureyre'ye: “Ey Ebû Hureyre, fetvayı sen ver; zira sana çetin bir mesele geldi” dedi.
فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَة: الْوَاحِدَة تبينها وَالثَّلَاث تحرمها حَتَّى تنْكح زوجا غَيره
Ebû Hureyre: “Tek talak kadını [ondan] kesin olarak ayırır, üç talak ise kadın ondan başka bir kocayla evlenmedikçe onu haram kılar” dedi.
وَقَالَ ابْن عَبَّاس مثل ذَلِك
İbn Abbâs da bunun benzerini söyledi.
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء بن يسَار قَالَ: جَاءَ رجل يسْأَل عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ عَن رجل طلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يَمَسهَا فَقلت: إِنَّمَا طَلَاق الْبكر وَاحِدَة
Mâlik, Şâfiî ve Beyhakî, Atâ b. Yesâr'dan naklettiler; dedi ki: Bir adam gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşayan bir adam hakkında soru sormak üzere Abdullah b. Amr b. el-Âs'a geldi. Ben: “Bekâr kadının boşanması tek bir talaktır” dedim.
فَقَالَ لي عبد الله بن عَمْرو: إِنَّمَا أَنْت قاضٍ الْوَاحِدَة تبين وَالثَّلَاث تحرمها حَتَّى تنْكح زوجا غَيره
Bunun üzerine Abdullah b. Amr bana: “Sen ancak bir kadısın (hüküm vericisin); tek talak kesin olarak ayırır, üç talak ise kadın ondan başka bir kocayla evlenmedikçe onu haram kılar” dedi.
وَأخرج الشَّافِعِي وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: جَاءَ رجل لِابْنِ عَبَّاس قَالَ: طلقت امْرَأَتي مائَة
Şâfiî ve Beyhakî, Mücâhid'den naklettiler; dedi ki: İbn Abbâs'a bir adam gelip: “Karımı yüz talakla boşadım” dedi.
قَالَ: نَأْخُذ ثَلَاثًا وَنَدع سَبْعَة وَتِسْعين
[İbn Abbâs]: “Üçünü alırız, doksan yedisini bırakırız” dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: إِذا طلق الرجل امْرَأَته ثَلَاث قبل أَن يدْخل بهَا لم تحل لَهُ حَتَّى تنْكح زوجا غَيره
Beyhakî, İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: “Kişi gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşadığında, kadın ondan başka bir kocayla evlenmedikçe ona helal olmaz.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن قيس بن أبي حَازِم قَالَ: سَأَلَ رجل الْمُغيرَة بن شُعْبَة وَأَنا شَاهد عَن رجل طلق امْرَأَته مائَة قَالَ: ثَلَاث تحرم وَسبع وَتسْعُونَ فضل
Beyhakî, Kays b. Ebî Hâzim'den nakletti; dedi ki: Ben de şahitken bir adam Mugîre b. Şu'be'ye karısını yüz talakla boşayan adam hakkında sordu. O da: “Üç tanesi haram kılar, doksan yedisi ise fazlalıktır” dedi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن سُوَيْد بن عفلة قَالَ: كَانَت عَائِشَة الخثعمية عِنْد الْحسن بن عَليّ ﵄ فَلَمَّا قتل عَليّ ﵁ قَالَت: لِتَهْنَكَ الْخلَافَة قَالَ: يقتل عَليّ وتظهرين الشماتة اذهبي فَأَنت طَالِق ثَلَاثًا
Taberânî ve Beyhakî, Süveyd b. Gafele'den naklettiler; dedi ki: Âişe el-Has'amiyye, Hasan b. Ali radıyallâhu anhümâ'nın nikâhı altındaydı. Ali radıyallâhu anh öldürülünce kadın: “Hilafet sana kutlu olsun!” dedi. [Hasan]: “Ali öldürülüyor da sen sevinç gösterisinde mi bulunuyorsun? Git, sen üç talakla boşsun!” dedi.
قَالَ: فتلفعت ثِيَابهَا وَقَعَدت حَتَّى قَضَت عدتهَا فَبعث إِلَيْهَا بِبَقِيَّة لَهَا من صَدَاقهَا وَعشرَة آلَاف صَدَقَة فَلَمَّا جاءها الرَّسُول قَالَت: مَتَاع قَلِيل من حبيب مفارق
[Süveyd] dedi ki: Kadın elbiselerine büründü ve iddetini tamamlayıncaya kadar oturdu. [Hasan] kadına mehrinden kalan miktarı ve bağış olarak da on bin [dirhem] gönderdi. Elçi kendisine gelince [kadın]: “Ayrılan bir sevgiliden az bir meta!” dedi.
فَلَمَّا بلغه قَوْلهَا بَكَى: ثمَّ قَالَ: لَوْلَا أَنِّي سَمِعت جدي أَو حَدثنِي أبي: أَنه سمع جدي قَول: أَيّمَا رجل طلق امْرَأَته ثَلَاثًا عِنْد الاقراء أَو ثَلَاثًا مُبْهمَة لم تحل لَهُ حَتَّى تنْكح زوجا غَيره لراجعتها
Kadının bu sözü kendisine ulaşınca [Hasan] ağladı, sonra şöyle dedi: “Eğer dedemden işitmiş olmasaydım -yahut babam bana dedemden işittiğini rivayet etmemiş olsaydı-: ‘Hangi adam karısını temizlik dönemlerinde üç talakla veya belirsiz/tek seferde üç talakla boşarsa, kadın ondan başka bir kocayla evlenmedikçe ona helal olmaz’ buyruğunu [işitmemiş olsaydım] ona geri dönerdim.”
وَأخرج الشَّافِعِي وَأَبُو دَاوُد وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ركابة بن عبد يزِيد
Şâfiî, Ebû Dâvûd, Hâkim ve Beyhakî, Rükâne b. Abdi Yezîd'den naklettiler:
أَنه طلق امْرَأَته سهيمة الْبَتَّةَ فَأخْبر النَّبِي ﷺ بذلك وَقَالَ: وَالله مَا أردْت إِلَّا وَاحِدَة
O, karısı Süheyme'yi kesin boşama (el-Bette) ile boşadı. Durumu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verip: “Vallahi ben sadece bir tek boşamayı kastetmiştim” dedi.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ وَالله مَا أردْت إِلَّا وَاحِدَة فَقَالَ: ركَانَة وَالله مَا أردْت إِلَّا وَاحِدَة
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Allah'a yemin olsun ki sadece bir tek boşamayı mı kastettin?” buyurdu. Rükâne de: “Vallahi sadece bir tek boşamayı kastettim” dedi.
فَردهَا إِلَيْهِ رَسُول الله ﷺ فَطلقهَا الثَّانِيَة فِي زمَان عمر وَالثَّالِثَة فِي زمَان عُثْمَان
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kadını ona geri verdi. [Rükâne] onu Ömer zamanında ikinci defa, Osman zamanında ise üçüncü defa boşadı.