Binûn

Bakara Suresi — 73. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عبد الله بن عَليّ بن زيد بن ركَانَة عَن أَبِيه عَن جده ركَانَة أَنه طلق امْرَأَته الْبَتَّةَ فَأتى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: مَا أردْت بهَا قَالَ: وَاحِدَة

Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakî; Abdullah b. Ali b. Zeyd b. Rükâne yoluyla, babasından, o da dedesi Rükâne'den rivayet ettiler ki o, karısını kesin boşama (el-Bette) ile boşadı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi. [Resûlullah]: “Bununla neyi kastettin?” buyurdu. [Rükâne]: “Bir [talakı]” dedi.

قَالَ: وَالله مَا أردْت بهَا إِلَّا وَاحِدَة قَالَ: وَالله مَا أردْت بهَا إِلَّا وَاحِدَة

[Resûlullah]: “Allah'a yemin olsun ki bununla sadece bir tek [talakı] mı kastettin?” buyurdu. [Rükâne]: “Vallahi bununla sadece bir tek [talakı] kastettim” dedi.

قَالَ: هُوَ مَا أردْت فَردهَا عَلَيْهِ

[Resûlullah]: “O, senin kastettiğin gibidir” buyurdu ve kadını ona geri verdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الطَّلَاق على عهد رَسُول الله ﷺ وَأبي بكر وسنتين من خلَافَة عمر طَلَاق الثَّلَاث وَاحِدَة فَقَالَ عمر بن الْخطاب: أَن النَّاس قد استعجلوا فِي أَمر كَانَت لَهُم فِيهِ أَنَاة فَلَو امضيناه عَلَيْهِم فأمضاه عَلَيْهِم

Abdürrezzâk, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, Hâkim ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında, Ebû Bekir [döneminde] ve Ömer'in hilafetinin ilk iki yılında üç talak bir [talak] sayılırdı. Ömer b. el-Hattâb şöyle dedi: “Şüphesiz insanlar, kendileri için mühlet ve kolaylık olan bir hususta acelecilik ettiler. Keşke bunu aleyhlerine geçerli kılsak!” [dedi] ve bunu aleyhlerine geçerli kıldı.

وَأخرج الشَّافِعِي وَعبد الرَّزَّاق وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن طَاوس

Şâfiî, Abdürrezzâk, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve Beyhakî, Tâvûs'tan naklettiler:

أَن أَبَا الصَّهْبَاء قَالَ لِابْنِ عَبَّاس: أتعلم أَنما كَانَت الثَّلَاث وَاحِدَة على عهد رَسُول الله ﷺ وَأبي بكر وَثَلَاثًا من امارة عمر قَالَ ابْن عَبَّاس: نعم

Ebû's-Sahbâ, İbn Abbâs'a: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde, Ebû Bekir [zamanında] ve Ömer'in emirliğinin üç yılında [bir arada verilen] üç talakın bir sayıldığını biliyor musun?” dedi. İbn Abbâs: “Evet” dedi.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن طَاوس

Ebû Dâvûd ve Beyhakî, Tâvûs'tan naklettiler:

أَن رجلا يُقَال لَهُ أَبُو الصَّهْبَاء كَانَ كثير السُّؤَال لِابْنِ عَبَّاس قَالَ: أما علمت أَن الرجل كَانَ إِذا طلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا جعلوها وَاحِدَة على عهد رَسُول الله ﷺ وَأبي بكر وصدرا من امارة عمر قَالَ ابْن عَبَّاس: بلَى كَانَ الرجل إِذا طلق امْرَأَته ثَلَاثًا قبل أَن يدْخل بهَا جعلوها وَاحِدَة على عهد رَسُول الله ﷺ وَأبي بكر وصدرا من امارة عمر فَلَمَّا رأى النَّاس قد تتابعوا فِيهَا قَالَ: أجيزوهن عَلَيْهِم

Kendisine Ebû's-Sahbâ denilen ve İbn Abbâs'a çokça soru soran bir adam şöyle dedi: “Kişi gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşadığında, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında, Ebû Bekir [döneminde] ve Ömer'in emirliğinin ilk zamanlarında bunu bir [talak] saydıklarını bilmez misin?” İbn Abbâs şöyle dedi: “Evet, kişi gerdeğe girmeden önce karısını üç talakla boşadığında, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında, Ebû Bekir [döneminde] ve Ömer'in emirliğinin ilk zamanlarında bunu bir [talak] sayarlardı. [Ömer] insanların bunda peş peşe aceleci davrandıklarını görünce: ‘Bunu aleyhlerine geçerli kılın’ dedi.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ طلق عبد يزِيد أَبُو ركَانَة أم ركَانَة ونكح امْرَأَة من مزينة فَجَاءَت النَّبِي ﷺ فَقَالَت: مَا يُغني عني إِلَّا كَمَا تغني هَذِه الشعرة لشعرة أَخَذتهَا من رَأسهَا فَفرق بيني وَبَينه

Abdürrezzâk, Ebû Dâvûd ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Rükâne'nin babası Abdüyezîd, Ümmü Rükâne'yi boşadı ve Müzeyne kabilesinden bir kadınla evlendi. Kadın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip başından aldığı bir saç telini göstererek: “O bana ancak şu saç telinin yaradığı kadar yarar. Benimle onun arasını ayır” dedi.

فَأخذت النَّبِي ﷺ حمية فَدَعَا بركانة وَإِخْوَته ثمَّ قَالَ لجلسائه: أَتَرَوْنَ فلَانا يشبه مِنْهُ كَذَا وَكَذَا من عبد يزِيد وَفُلَانًا مِنْهُ كَذَا وَكَذَا قَالُوا: نعم

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i bir gayret/öfke aldı. Rükâne'yi ve kardeşlerini çağırdı, sonra meclisindekilere: “Filancanın Abdüyezîd'e şurasının ve şurasının, diğer filancanın da şurasının benzediğini görüyor musunuz?” dedi. Onlar: “Evet” dediler.

قَالَ النَّبِي ﷺ لعبد يزِيد: طَلقهَا

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Abdüyezîd'e: “Onu boşa” buyurdu.

فَفعل

O da [bunu] yaptı.

قَالَ: رَاجع امْرَأَتك أم ركَانَة

[Resûlullah]: “Eşin Ümmü Rükâne'ye geri dön” buyurdu.

فَقَالَ: إِنِّي طَلقتهَا ثَلَاثًا يَا رَسُول الله قَالَ: قد علمت ارجعها وتلا (يَا أَيهَا النَّبِي إِذا طلّقْتُم النِّسَاء فطلقوهن لعدتهن) _ الطَّلَاق الْآيَة ١)

[Abdüyezîd]: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben onu üç talakla boşamıştım” dedi. [Resûlullah]: “Biliyorum, ona geri dön” buyurdu ve { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } “Ey Peygamber! Kadınları boşadığınız zaman, onları iddetlerini gözeterek boşayın” ayetini (Talak Suresi: 1) okudu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: طلق ركَانَة امْرَأَته ثَلَاثًا فِي مجْلِس وَاحِد فَحزن عَلَيْهَا حزنا شَدِيدا فَسَأَلَهُ رَسُول الله ﷺ كَيفَ طَلقتهَا قَالَ: طَلقتهَا ثَلَاثًا فِي مجْلِس وَاحِد

Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Rükâne, karısını bir mecliste üç talakla boşadı ve buna çok üzüldü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Onu nasıl boşadın?” diye sordu. [Rükâne]: “Onu bir mecliste üç talakla boşadım” dedi.

قَالَ: نعم فَإِنَّمَا تِلْكَ وَاحِدَة فارجعها إِن شِئْت

[Resûlullah]: “Evet, o sadece bir [talak]tır; dilersen ona geri dön” buyurdu.

فَرَاجعهَا

Bunun üzerine ona geri döndü.

فَكَانَ ابْن عَبَّاس يرى إِنَّمَا الطَّلَاق عِنْد كل طهر فَتلك السّنة الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا النَّاس وَالَّتِي أَمر الله بهَا (فطلقوهن لعدتهن)

İbn Abbâs, talakın sadece her temizlik döneminde [birer defa] olacağı görüşündeydi. İnsanların üzerinde bulunduğu ve Allah'ın { فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } “Onları iddetlerini gözeterek boşayın” [buyruğuyla] emrettiği sünnet de buydu.

وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا قَالَ أَنْت طَالِق ثَلَاثًا بِفَم وَاحِدَة فَهِيَ وَاحِدَة

Ebû Dâvûd, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: “Bir kimse tek bir sözle ‘Sen üç talakla boşsun’ dediğinde bu bir [talak]tır.”

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن أبي مليكَة

Sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Ebî Müleyke'den nakletti:

أَن أَبَا الجوزاء أَتَى ابْن عَبَّاس فَقَالَ: أتعلم أَن ثَلَاثًا كن يرددن على عهد رَسُول الله ﷺ إِلَى وَاحِدَة قَالَ: نعم

Ebû'l-Cevzâ, İbn Abbâs'a gelip: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde üç [talakın] bire döndürüldüğünü biliyor musun?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ طَلَاق الَّتِي لم يدْخل بهَا وَاحِدَة

Beyhakî, Hasan'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Gerdeğe girilmemiş kadının talakı birdir” buyurdu.

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْأَعْمَش قَالَ: بَان بِالْكُوفَةِ شيخ يَقُول: سَمِعت عَليّ بن أبي طَالب يَقُول: إِذا طلق الرجل امْرَأَته فِي مجْلِس وَاحِد فَإِنَّهُ يرد إِلَى وَاحِدَة وَالنَّاس عنقًا وَاحِدًا إِذْ ذَاك يأتونه ويسمعون مِنْهُ

İbn Adiy ve Beyhakî, A'meş'ten naklettiler; dedi ki: Kûfe'de: “Ali b. Ebî Tâlib'in; ‘Kişi karısını bir mecliste [üç defa] boşadığında bu bir [talak]a döndürülür’ dediğini işittim” diyen bir ihtiyar ortaya çıktı. O sırada insanlar akın akın ona geliyor ve ondan [bu rivayeti] dinliyorlardı.

فَأَتَيْته فقرعت عَلَيْهِ الْبَاب فَخرج إِلَيّ شيخ فَقلت لَهُ: كَيفَ سَمِعت عَليّ بن أبي طَالب يَقُول فِيمَن طلق امْرَأَته ثَلَاثًا فِي مجْلِس وَاحِد قَالَ: سَمِعت عَليّ بن أبي طَالب يَقُول: إِذا طلق الرجل امْرَأَته ثَلَاثًا فِي مجْلِس وَاحِد فَإِنَّهُ يرد إِلَى وَاحِدَة

Bunun üzerine yanına gittim ve kapısını çaldım. Karşıma bir ihtiyar çıktı. Ona: “Ali b. Ebî Tâlib'in, karısını bir mecliste üç talakla boşayan kimse hakkında ne dediğini işittin?” dedim. O da: “Ali b. Ebî Tâlib'in; ‘Kişi karısını bir mecliste üç talakla boşadığında bu bir [talak]a döndürülür’ dediğini işittim” dedi.

قَالَ: فَقلت لَهُ: أَنى سَمِعت هَذَا من عَليّ

[A'meş] dedi ki: Ona: “Bunu Ali'den nerede işittin?” dedim.

قَالَ: أخرج إِلَيْك كتابا فَأخْرج فَإِذا فِيهِ: بِسم الله الرَّحِم الرَّحِيم قَالَ: سَمِعت عَليّ بن أبي طَالب يَقُول: إِذا طلق الرجل امْرَأَته ثَلَاثًا فِي مجْلِس وَاحِد فقد بَانَتْ مِنْهُ وَلَا تحل لَهُ حَتَّى تنْكح زوجا غَيره قلت: وَيحك هَذَا غير الَّذِي تَقول قَالَ: الصَّحِيح هُوَ هَذَا وَلَكِن هَؤُلَاءِ أرادوني على ذَلِك

[İhtiyar]: “Sana bir kitap çıkarayım” dedi ve [bir kitap] çıkardı. Bir de baktım ki içinde: “Bismillâhirrahmânirrahîm. Ali b. Ebî Tâlib'in; ‘Kişi karısını bir mecliste üç talakla boşadığında kadın kesin olarak ondan boşanmış (bâin) olur ve başka bir kocayla evlenmedikçe ona helal olmaz’ dediğini işittim” yazıyor. Dedim ki: “Yazıklar olsun sana! Bu, senin söylediğinden farklıdır.” O da: “Doğrusu budur, ancak onlar beni buna zorladılar” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مسلمة بن جَعْفَر الأحمس قَالَ: قلت لجَعْفَر بن مُحَمَّد: يَزْعمُونَ أَن من طلق ثَلَاثًا بِجَهَالَة رد إِلَى السّنة يجعلونه وَاحِدَة عَنْكُم

Beyhakî, Mesleme b. Ca'fer el-Ahmes'ten nakletti; dedi ki: Ca'fer b. Muhammed'e: “Cehaletle karısını üç talakla boşayan kimsenin [talakının] sünnete döndürüleceğini, sizin tarafınızdan bunun bir [talak] sayıldığını iddia ediyorlar” dedim.

قَالَ: معَاذ الله مَا هَذَا من قَوْلنَا من طلق ثَلَاثًا فَهُوَ كَمَا قَالَ

[Ca'fer]: “Allah'a sığınırım! Bu bizim sözümüz değildir. Kim üç talakla boşarsa, [boşaması] dediği gibi [üç talak]tır” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن بسام الصَّيْرَفِي قَالَ: سَمِعت جَعْفَر بن مُحَمَّد يَقُول: من طلق امْرَأَته بِجَهَالَة أَو علم فقد بَرِئت مِنْهُ

Beyhakî, Bessâm es-Sayrafî'den nakletti; dedi ki: Ca'fer b. Muhammed'in şöyle dediğini işittim: “Kim karısını ister bilmeyerek ister bilerek [üç talakla] boşarsa, kadın ondan ayrılmış olur.”

وَأخرج ابْن ماجة عَن الشّعبِيّ قَالَ: قلت لفاطمة بنت قيس: حدثيني عَن طَلَاقك قَالَت: طَلقنِي زَوجي ثَلَاثًا وَهُوَ خَارج إِلَى الْيمن فَأجَاز ذَلِك رَسُول الله ﷺ

İbn Mâce, Şa'bî'den nakletti; dedi ki: Fâtıma bint Kays'a: “Bana boşanmandan bahset” dedim. O da: “Kocam Yemen'e çıkarken beni üç talakla boşadı, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de bunu geçerli kıldı” dedi.

أما قَوْله تَعَالَى: {وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا} الْآيَة أخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الرجل يَأْكُل من مَال امْرَأَته نحلته الَّذِي نحلهَا وَغَيره لَا يرى أَن عَلَيْهِ جنَاحا فَأنْزل الله

Yüce Allah'ın: { وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا } “Onlara verdiklerinizden bir şey almanız size helal olmaz” ayetine gelince; Ebû Dâvûd en-Nâsih'inde ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Kişi, karısına bağışladığı hibe ve diğer mallarından, üzerinde hiçbir günah olmadığını düşünerek yerdi. Bunun üzerine Allah [şu ayeti] indirdi:

{وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا} فَلم يصلح لَهُم بعد هَذِه الْآيَة أَخذ شَيْء من أموالهن إِلَّا بِحَقِّهَا ثمَّ قَالَ {إِلَّا أَن يخافا أَلا يُقِيمَا حُدُود الله فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} وَقَالَ (فَإِن طبن لكم عَن شَيْء مِنْهُ نفسا فكلوه هَنِيئًا مريئاً) (النِّسَاء الْآيَة ٤)

{ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا } “Onlara verdiklerinizden bir şey almanız size helal olmaz.” Bu ayetten sonra, hakları olmaksızın onların mallarından bir şey almaları kendilerine helal olmadı. Sonra şöyle buyurdu: { إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ } “Ancak ikisi de Allah’ın sınırlarını koruyamamaktan korkarlarsa başka. Eğer siz de onların Allah’ın sınırlarını koruyamayacaklarından korkarsanız...” Ve şöyle buyurdu: { فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا } “Eğer ondan bir kısmını gönül rızasıyla size bağışlarlarsa, onu afiyetle, rahatça yiyin” (Nisâ Suresi: 4).

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا أَن يخافا أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} قَالَ: إِلَّا أَن يكون النُّشُوز وَسُوء الْخلق من قبلهَا فتدعوك إِلَى أَن تَفْتَدِي مِنْك فَلَا جنَاح عَلَيْك فِيمَا افتدت بِهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ } “Ancak ikisi de Allah’ın sınırlarını koruyamamaktan korkarlarsa başka” ayeti hakkında naklettiler; dedi ki: “Ancak itaatsizlik (nüşûz) ve kötü ahlak kadın tarafından olursa ve kadın kendisini senden [bir bedel karşılığı] kurtarmaya (iftdâ) seni çağırırsa, kadının [boşanmak için] verdiği fidyede sana hiçbir günah yoktur.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي ثَابت بن قيس وَفِي حَبِيبَة وَكَانَت اشتكته إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ تردين عَلَيْهِ حديقته قَالَت: نعم

İbn Cerîr, İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Bu ayet Sâbit b. Kays ile Habîbe hakkında indi. [Habîbe] onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet etmişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bahçesini ona geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَدَعَاهُ فَذكر لَهُ ذَلِك فَقَالَ: ويطيب لي ذَلِك قَالَ: نعم قَالَ ثَابت: قد فعلت

Bunun üzerine [Resûlullah] onu çağırdı ve bu durumu ona zikretti. [Sâbit]: “Bu bana helal ve hoş olur mu?” dedi. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu. Sâbit: “Kabul ettim” dedi.

فَنزلت {وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا إِلَّا أَن يخافا أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} الْآيَة

Bunun üzerine: { وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ } “Onlara verdiklerinizden bir şey almanız size helal olmaz. Ancak ikisi de Allah’ın sınırlarını koruyamamaktan korkarlarsa başka” ayeti indi.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عمْرَة بنت عبد الرَّحْمَن بن سعد بن زُرَارَة عَن حَبِيبَة بنت سهل الْأنْصَارِيّ أَنَّهَا كَانَت تَحت ثَابت بن قيس وَأَن رَسُول الله ﷺ خرج إِلَى الصُّبْح فَوَجَدَهَا عِنْد بَابه فِي الْغَلَس فَقَالَ: من هَذِه فَقَالَت: أَنا حَبِيبَة بنت سهل

Mâlik, Şâfiî, Ahmed, Ebû Dâvûd ve Beyhakî; Amre bint Abdirrahmân b. Sa'd b. Zürâre yoluyla, Habîbe bint Sehl el-Ensâriyye'den naklettiler ki kendisi Sâbit b. Kays'ın nikâhı altındaydı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazına çıktığında onu sabah karanlığında kapısının önünde buldu ve: “Bu kim?” buyurdu. Kadın: “Ben Habîbe bint Sehl'im” dedi.

فَقَالَ: مَا شَأْنك قَالَت: لَا أَنا وَلَا ثَابت فَلَمَّا جَاءَ ثَابت بن قيس قَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: هَذِه حَبِيبَة بنت سهل قد ذكرت مَا شَاءَ الله أَن تذكر

[Resûlullah]: “Neyin var?” buyurdu. Kadın: “[Artık] ne ben ne de Sâbit bir arada yapamayız” dedi. Sâbit b. Kays gelince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “İşte Habîbe bint Sehl, Allah'ın dileyeceği kadar [şikâyetini] dile getirdi” buyurdu.

فَقَالَت حَبِيبَة: يَا رَسُول الله كل مَا أَعْطَانِي عِنْدِي

Bunun üzerine Habîbe: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana verdiği her şey yanımdadır” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: خُذ مِنْهَا

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ondan al” buyurdu.

فَأخذ مِنْهَا وَجَلَست فِي أَهلهَا

O da kadından [verdiklerini geri] aldı ve kadın ailesinin yanında kaldı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عمْرَة عَن عَائِشَة أَن حَبِيبَة بنت سهل كَانَت تَحت ثَابت بن قيس بن شماس فضربها فَكسر يَدهَا فَأَتَت رَسُول الله ﷺ بعد الصُّبْح فاشتكته إِلَيْهِ فَدَعَا رَسُول الله ﷺ ثَابتا فَقَالَ: خُذ بعض مَالهَا وفارقها

Abdürrezzâk, Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve Beyhakî; Amre yoluyla Âişe'den naklettiler ki Habîbe bint Sehl, Sâbit b. Kays b. Şemmâs'ın nikâhı altındaydı. Sâbit ona vurup kolunu kırdı. Sabah namazından sonra kadın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip onu şikâyet etti. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Sâbit'i çağırdı ve: “Onun malından bir kısmını al ve ondan ayrıl” buyurdu.

قَالَ: وَيصْلح ذَلِك يَا رَسُول الله قَالَ: نعم

[Sâbit]: “Bu uygun ve helal olur mu ey Allah'ın Resûlü?” dedi. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu.

قَالَ: فَإِنِّي أَصدقتهَا حديقتين فهما بِيَدِهَا

[Sâbit]: “Ben ona mehir olarak iki bahçe vermiştim, ikisi de onun elindedir” dedi.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: خذهما وفارقها

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “İkisini de al ve ondan ayrıl” buyurdu.

فَفعل ثمَّ تزَوجهَا أبي بن كَعْب فَخرج بهَا إِلَى الشَّام فَتُوُفِّيَتْ هُنَاكَ

O da [bunu] yaptı. Sonra kadınla Übey b. Ka'b evlendi ve onu Şam'a götürdü; kadın orada vefat etti.

وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن

Buhârî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Merdûye ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler:

جميلَة بنت عبد الله بن سلول امْرَأَة ثَابت بن قيس قَالَت: مَا أَعتب عَلَيْهِ فِي خلق وَلَا دين وَلَكِنِّي لَا أُطِيقهُ بغضاً وأكره الْكفْر فِي الإِسلام

Sâbit b. Kays'ın karısı Cemîle bint Abdillâh b. Selûl şöyle dedi: “Onun ahlakından ve dindarlığından dolayı kendisini kınamıyorum; fakat ona olan nefretimden ötürü dayanamıyorum ve İslam'da küfre [nankörlüğe ve günaha] düşmekten korkuyorum.”

قَالَ: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته قَالَت: نعم

[Resûlullah]: “Bahçesini ona geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

قَالَ: اقبل الحديقة وَطَلقهَا تَطْلِيقَة

[Resûlullah Sâbit'e]: “Bahçeyi kabul et ve onu bir talakla boşa” buyurdu.

وَلَفظ ابْن ماجة: فَأمره رَسُول الله ﷺ أَن يَأْخُذ مِنْهَا حديقته ولايزداد

İbn Mâce'nin lafzı [şöyledir]: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona kadınından bahçesini almasını ve daha fazlasını istememesini emretti.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة أَنه سُئِلَ هَل كَانَ لِلْخلعِ أصل قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس يَقُول: إِن أول خلع فِي الإِسلام فِي أُخْت عبد الله بن أبي أَنَّهَا أَتَت رَسُول الله ﷺ فَقَالَت: يَا رَسُول الله لَا يجمع رَأْسِي وَرَأسه شَيْء أبدا إِنِّي رفعت جَانب الخباء فرأيته أقبل فِي عدَّة فَإِذا هُوَ أَشَّدهم سواداً واقصرهم قامة وأقبحهم وَجها

İbn Cerîr, İkrime'den nakletti ki kendisine hul'un (bedel karşılığı boşanmanın) bir aslı olup olmadığı sorulduğunda şöyle demiştir: İbn Abbâs şöyle derdi: “İslam'da ilk hul', Abdullah b. Übey'in kız kardeşi hakkında olmuştur. Kadın, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Benim başımla onun başını artık hiçbir şey bir araya getiremez. Çadırın kenarını kaldırdım ve onun bir grup içinde geldiğini gördüm; meğer onların en siyahı, boyca en kısası ve yüzce en çirkini oymuş’ dedi.”

قَالَ زَوجهَا: يَا رَسُول الله إِنِّي أعطيتهَا أفضل مَالِي: حديقة لي فَإِن ردَّتْ عَليّ حَدِيقَتِي قَالَ: مَا تَقُولِينَ قَالَت: نعم وَإِن شَاءَ زِدْته

Kocası: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben ona malımın en değerlisini, bana ait bir bahçeyi vermiştim; eğer bahçemi bana geri verirse [ayrılırım]” dedi. [Resûlullah kadına]: “Ne dersin?” buyurdu. Kadın: “Evet, dilerse ona daha fazlasını da veririm” dedi.

قَالَ: فَفرق بَينهمَا

[İkrime] dedi ki: “[Bunun üzerine Resûlullah] ikisinin arasını ayırdı.”

وَأخرج أَحْمد عَن سهل بن أبي حثْمَة كَانَت حَبِيبَة بنت سهل تَحت ثَابت بن قيس بن شماس فَكَرِهته وَكَانَ رجلا دميماً فَجَاءَت فَقَالَت: يَا رَسُول الله إِنِّي لَا أرَاهُ فلولا مَخَافَة الله لَبَزَقْتُ فِي وَجهه

Ahmed, Sehl b. Ebî Hasme'den nakletti: Habîbe bint Sehl, Sâbit b. Kays b. Şemmâs'ın nikâhı altındaydı. Sâbit çirkin bir adam olduğu için kadın ondan hoşlanmadı. Gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben ona katlanamıyorum; şayet Allah korkusu olmasaydı onun yüzüne tükürürdüm” dedi.

فَقَالَ لَهَا: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته الَّتِي أصدقك قَالَت: نعم

Bunun üzerine [Resûlullah] kadına: “Sana mehir olarak verdiği bahçesini ona geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَردَّتْ عَلَيْهِ حديقته وَفرق بَينهمَا فَكَانَ ذَلِك أول خلع كَانَ فِي الإِسلام

Böylece kadın bahçesini ona geri verdi ve [Resûlullah] aralarını ayırdı. Bu, İslam'da gerçekleşen ilk hul' idi.

وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الله بن رَبَاح عَن جميلَة بنت أبي بن سلول أَنَّهَا كَانَت تَحت ثَابت بن قيس فنشزت عَلَيْهِ فَأرْسل إِلَيْهَا النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا جميلَة مَا كرهت من ثَابت قَالَت: وَالله مَا كرهت مِنْهُ دينا وَلَا خلقا إِلَّا أَنِّي كرهت دمامته

İbn Cerîr, Abdullah b. Rebâh yoluyla Cemîle bint Übey b. Selûl'den nakletti ki o, Sâbit b. Kays'ın nikâhı altındaydı ve ona itaatsizlik etti. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona haber gönderip: “Ey Cemîle! Sâbit'te hoşlanmadığın şey nedir?” buyurdu. Kadın: “Vallahi onun dininde ve ahlakında hoşlanmadığım bir şey yok, sadece çirkinliğini sevmiyorum” dedi.

فَقَالَ لَهَا: أَتردينَ الحديقة قَالَت: نعم

[Resûlullah] ona: “Bahçeyi geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَردَّتْ الحديقة وَفرق بَينهمَا

Kadın bahçeyi geri verdi ve [Resûlullah] ikisinin arasını ayırdı.

وَأخرج ابْن ماجة عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ كَانَت حَبِيبَة بنت سهل تَحت بن قيس بن شمس فَكَرِهته وَكَانَ رجلا دميماً فَقَالَت: يَا رَسُول الله وَالله لَوْلَا مَخَافَة الله إِذا دخل عَليّ بسقت فِي وَجهه فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته قَالَت: نعم

İbn Mâce, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden nakletti: Habîbe bint Sehl, Sâbit b. Kays b. Şemmâs'ın nikâhı altındaydı. Sâbit çirkin bir adam olduğu için kadın ondan hoşlanmadı ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Vallahi eğer Allah korkusu olmasaydı, yanıma girdiğinde yüzüne tükürürdüm” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ona bahçesini geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَردَّتْ عَلَيْهِ حديقته فَفرق بَينهمَا رَسُول الله ﷺ

Kadın bahçesini ona geri verdi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ikisinin arasını ayırdı.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن جميلَة بنت أبي بن سلول أَتَت النَّبِي ﷺ تُرِيدُ الْخلْع فَقَالَ لَهَا: مَا أصدقك قَالَت: حديقة

Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti ki Cemîle bint Übey b. Selûl, hul' (ayrılmak) isteyerek Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi. Peygamber ona: “Sana mehir olarak ne vermişti?” diye sordu. Kadın: “Bir bahçe” dedi.

قَالَ: فردي عَلَيْهِ حديقته

[Resûlullah]: “Öyleyse bahçesini ona geri ver” buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء قَالَ أَتَت امْرَأَة النَّبِي ﷺ فَقَالَت: إِنِّي أبْغض زَوجي وَأحب فِرَاقه فَقَالَ: أَتردينَ حديقته الَّتِي أصدقك - وَكَانَ أصدقهَا حديقة - قَالَت: نعم

Beyhakî, Atâ'dan nakletti: Bir kadın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Ben kocama buğzediyorum ve ondan ayrılmak istiyorum” dedi. [Resûlullah]: “Sana mehir olarak verdiği bahçesini geri verir misin?” buyurdu -zira adam ona bir bahçe mehir vermişti-. Kadın: “Evet” dedi.

وَزِيَادَة

“[Hatta] daha fazlasını da [veririm].”

قَالَ النَّبِي ﷺ: اما زِيَادَة من مَالك فَلَا وَلَكِن الحديقة قَالَت: نعم

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kendi malından fazlası olmaz; ancak bahçe [olur]” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَقضى بذلك النَّبِي ﷺ على الرجل فَأخْبر بِقَضَاء النَّبِي ﷺ فَقَالَ: قد قبلت قَضَاء رَسُول الله ﷺ

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem adamın aleyhine bu şekilde hükmetti. Adama Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hükmü haber verilince: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hükmünü kabul ettim” dedi.

وَأخرجه من وَجه آخر عَن عَطاء عَن ابْن عَبَّاس مَوْصُولا وَقَالَ الْمُرْسل هُوَ الصَّحِيح

Bunu başka bir yolla Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan mevsûl olarak rivayet etti ve: “Mürsel olanı sahihtir” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن الزبير أَن ثَابت بن قيس بن شماس كَانَت عِنْده زَيْنَب بنت عبد الله بن أُبي بن سلول وَكَانَ أصدقهَا حديقة فَكَرِهته فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته الَّتِي أَعْطَاك قَالَت: نعم وَزِيَادَة

Beyhakî, İbnü'z-Zübeyr'den nakletti ki Sâbit b. Kays b. Şemmâs'ın nikâhında Zeyneb bint Abdillâh b. Übey b. Selûl vardı ve ona bir bahçe mehir vermişti. Kadın ondan hoşlanmadı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Sana verdiği bahçesini ona geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet, hatta fazlasını da” dedi.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أما الزِّيَادَة فَلَا وَلَكِن حديقته قَالَت: نعم

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Fazlası olmaz, fakat bahçesi [olur]” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَأَخذهَا لَهُ وخلى سَبِيلهَا فَلَمَّا بلغ ذَلِك ثَابت بن قيس قَالَ: قد قبلت قَضَاء رَسُول الله ﷺ

[Resûlullah] bahçeyi adama aldı ve kadını serbest bıraktı. Bu durum Sâbit b. Kays'a ulaşınca: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hükmünü kabul ettim” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد قَالَ: أَرَادَت أُخْتِي أَن تختلع من زَوجهَا فَأَتَت النَّبِي ﷺ مَعَ زَوجهَا فَذكرت لَهُ ذَلِك فَقَالَ لَهَا: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته ويطلقك قَالَت: نعم وأزيده فخلعها فَردَّتْ عَلَيْهِ حديقته وزادته

Beyhakî, Ebû Saîd'den nakletti: “Kız kardeşim kocasından hul' yoluyla ayrılmak istedi; kocasıyla birlikte Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu anlattı. [Resûlullah] kadına: ‘Ona bahçesini geri verir misin, o da seni boşasın?’ buyurdu. Kadın: ‘Evet, hatta fazlasını veririm’ dedi. Adam onu hul' ile boşadı; kadın da bahçesini geri verdi ve fazlasını ekledi.”

وَأخرج الْبَزَّار عَن أنس قَالَ: جَاءَت امْرَأَة ثَابت بن قيس بن شماس إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَت كلَاما كَأَنَّهَا كرهته فَقَالَ: أَتردينَ عَلَيْهِ حديقته قَالَت: نعم

Bezzâr, Enes'ten nakletti: Sâbit b. Kays b. Şemmâs'ın karısı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi ve ondan hoşlanmadığını ima eden sözler söyledi. [Resûlullah]: “Bahçesini ona geri verir misin?” buyurdu. Kadın: “Evet” dedi.

فَأرْسل إِلَى ثَابت: خُذ مِنْهَا ذَلِك وَطَلقهَا

Bunun üzerine Sâbit'e haber göndererek: “Ondan bunu al ve onu boşa” buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا إِلَّا أَن يخافا أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} قَالَ: هَذَا لَهما {فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} قَالَ: هَذَا لولاة الْأَمر {فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ} قَالَ: إِذا كَانَ النُّشُوز وَالظُّلم من قبل الْمَرْأَة فقد أحل الله لَهُ مِنْهَا الْفِدْيَة وَلَا يجوز خلع إِلَّا عِنْد سُلْطَان فإمَّا إِذا كَانَت راضية مغتبطة بجناحه مطيعة لأَمره فَلَا يحل لَهُ أَن يَأْخُذ مِمَّا آتاها شَيْئا

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den naklettiler: {وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا إِلَّا أَن يخافa أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} “Kadınlara verdiklerinizden herhangi bir şeyi geri almanız size helal olmaz; meğerki her ikisi de Allah'ın sınırlarını ayakta tutamamaktan korksunlar” ayeti hakkında Katâde şöyle dedi: “Bu [hitap], karı-kocayadır.” {فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله} “Şayet siz onların Allah'ın sınırlarını ayakta tutamayacaklarından korkarsanız” ayeti hakkında: “Bu [hitap], yöneticileredir” dedi. {فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ} “Artık kadının [ayrılmak için] fidye vermesinde ikisine de bir günah yoktur” ayeti hakkında ise şöyle dedi: “Geçimsizlik ve haksızlık kadın tarafından gelirse, kadından fidye [bedel] almayı Allah erkeğe helal kılmıştır; sultanın (hâkimin/yetkilinin) huzurunda olmaksızın hul' caiz olmaz. Şayet kadın kocasından razı, onun himayesinde mesut ve emrine itaatkâr ise, erkeğin ona verdiklerinden hiçbir şeyi alması helal olmaz.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: إِذا جَاءَ الظُّلم من قبل الْمَرْأَة حل لَهُ الْفِدْيَة وَإِذا جَاءَ من قبل الرجل لم يحل لَهُ مِنْهَا شَيْء

Abd b. Humeyd, İbrâhîm'den nakletti: “Haksızlık kadın tarafından gelirse fidye almak erkeğe helal olur; şayet erkek tarafından gelirse kadından hiçbir şey alması helal olmaz.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن عُرْوَة قَالَ: لَا يصلح الْخلْع إِلَّا أَن يكون الْفساد من قبل الْمَرْأَة

Abd b. Humeyd, Urve'den nakletti: “Hul', ancak geçimsizlik kadın tarafından olduğunda caiz olur.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن اللَّيْث قَالَ: قَرَأَ مُجَاهِد فِي الْبَقَرَة (إِلَّا أَن يخافا) بِرَفْع الْيَاء

Abd b. Humeyd, Leys'ten nakletti: “Mücâhid Bakara sûresinde (إِلَّا أَن يخافا) lafzını yâ harfinin ref'iyle [ötresiyle -yuhâfâ şeklinde-] okudu.”

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله (إِلَّا أَن يخَافُوا)

İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te A'meş'ten nakletti: “Abdullah [b. Mes'ûd]'un kıraatinde (إِلَّا أَن يخَافُوا) [şeklindedir].”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن مَيْمُون بن مهْرَان قَالَ: فِي حرف أبيّ بن كَعْب أَن الْفِدَاء تَطْلِيقَة فِيهِ إِلَّا أَن يظنا أَن لَا يُقِيمَا حُدُود الله فَإِن ظنا أَن لَا يُقِيمَا حُدُود الله فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ لَا تحل لَهُ من بعد حَتَّى تنْكح زوجا غَيره

Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, Meymûn b. Mihrân'dan naklettiler: “Übey b. Ka'b'ın mushafında fidyenin bir talak olduğu [belirtilmiştir]. Şöyle ki: ‘Meğerki her ikisi de Allah'ın sınırlarını ayakta tutamayacaklarını sansınlar; şayet Allah'ın sınırlarını ayakta tutamayacaklarını zannederlerse, kadının verdiği fidyede ikisine de bir günah yoktur; bundan sonra kadın başka bir kocayla evlenmedikçe ona helal olmaz.’”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ جعل الْخلْع تَطْلِيقَة بَائِنَة

Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hul'u bâin bir talak kılmıştır.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن أم بكر الأسْلَمِيَّة

Mâlik, Şâfiî, Abdürrezzâk ve Beyhakî, Ümmü Bekr el-Eslemiyye'den naklettiler:

أَنَّهَا اخْتلعت من زَوجهَا عبد الله بن أسيد ثمَّ أَتَيَا عُثْمَان بن عَفَّان فِي ذَلِك فَقَالَ: هِيَ تَطْلِيقَة إِلَّا أَن تكون سميت شَيْئا فَهُوَ مَا سميت

O, kocası Abdullah b. Üseyd'den hul' yoluyla ayrıldı; sonra bu konuda Osman b. Affân'a geldiler. [Osman]: “Bu bir talaktır; meğerki [ondan fazla] bir şey telaffuz etmiş olasın, öyleyse telaffuz ettiğin kadardır” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن طَاوس

Abdürrezzâk el-Musannef'te, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, Tâvûs'tan naklettiler:

أَن إِبْرَاهِيم بن سعيد بن أبي وَقاص سَأَلَ ابْن عَبَّاس عَن امْرَأَة طَلقهَا زَوجهَا طَلْقَتَيْنِ ثمَّ اخْتلعت مِنْهُ أيتزوجها قَالَ ابْن عَبَّاس: نعم ذكر الله الطَّلَاق فِي أول الْآيَة وَآخِرهَا وَالْخلْع بَين ذَلِك فَلَيْسَ الْخلْع بِطَلَاق ينْكِحهَا

İbrâhîm b. Sa'd b. Ebî Vakkâs, İbn Abbâs'a kocasının iki talakla boşadığı ve ardından hul' ile ayrıldığı kadını tekrar nikâhlayıp nikâhlayamayacağını sordu. İbn Abbâs: “Evet, Allah ayetin başında ve sonunda talaktan bahsetmiş, hul'u ise bunların arasına koymuştur; dolayısıyla hul' talak değildir, kadınla nikâhlanabilir” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طَاوس قَالَ: لَوْلَا أَنه أعلم لَا يحل لي كِتْمَانه مَا حدثته أحدا كَانَ ابْن عَبَّاس لَا يرى الْفِدَاء طَلَاقا حَتَّى يُطلق ثمَّ يَقُول: أَلا ترى أَنه ذكر الطَّلَاق من قبله ثمَّ ذكر الْفِدَاء فَلم يَجعله طَلَاقا ثمَّ قَالَ فِي الثَّانِيَة (فَإِن طَلقهَا فَلَا تحل لَهُ من بعد حَتَّى تنْكح زوجا غَيره) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٣٠) وَلم يَجْعَل الْفِدَاء بَينهمَا طَلَاقا

Abdürrezzâk, Tâvûs'tan nakletti: “Gizlenmesi bana helal olmayan bir ilim olduğunu bilmeseydim bunu kimseye anlatmazdım. İbn Abbâs [ayrıca] boşamış olmadıkça fidyeyi talak saymazdı. Sonra şöyle derdi: Görmüyor musun ki [Allah] fidyeden önce talaktan bahsetti, sonra fidyeyi zikretti ve onu talak saymadı; ardından ikincide {فَإِن طَلقهَا فَلَا تحل لَهُ من بعد حَتَّى تنْكح زوجا غَيره} “Eğer onu [üçüncü defa] boşarsa, artık kadın başka bir koca ile evlenmedikçe ona helal olmaz” (Bakara: 230) buyurdu ve ikisi arasındaki fidyeyi talak saymadı.”

وَأخرج الشَّافِعِي عَن ابْن عَبَّاس

Şâfiî, İbn Abbâs'tan nakletti:

فِي رجل طلق امْرَأَته تَطْلِيقَتَيْنِ ثمَّ اخْتلعت مِنْهُ يَتَزَوَّجهَا إِن شَاءَ لِأَن الله يَقُول {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} قَرَأَ إِلَى أَن يتراجعا

Karısını iki talakla boşayan, ardından da kadının kendisinden hul' yoluyla ayrıldığı bir adam hakkında [şöyle demiştir]: “Dilerse onunla evlenir. Çünkü Allah {الطَّلَاق مَرَّتَانِ} “Boşama iki defadır” buyurmaktadır.” [İbn Abbâs ayeti] “birbirlerine dönmelerine...” kısmına kadar okudu.

وَأخرج الشَّافِعِي وَعبد الرَّزَّاق عَن عِكْرِمَة أَحْسبهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كل شَيْء أجَازه المَال فَلَيْسَ بِطَلَاق يَعْنِي الْخلْع

Şâfiî ve Abdürrezzâk, İkrime'den -sanırım İbn Abbâs'tan- naklettiler: “Mal karşılığında gerçekleşen her [ayrılık] talak değildir; yani hul'u kastetmektedir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء أَن النَّبِي ﷺ كره أَن يَأْخُذ من المختلعة أَكثر مِمَّا أَعْطَاهَا

Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Atâ'dan naklettiler ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, hul' yapan kadından, [kocasının] ona vermiş olduğundan fazlasını almasını hoş görmemiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن حميد الطَّوِيل قَالَ: قلت لرجاء بن حَيْوَة

Abd b. Humeyd, Humeyd et-Tavîl'den nakletti: Recâ b. Hayve'ye dedim ki:

إِن الْحسن يكره أَن يَأْخُذ من الْمَرْأَة فَوق مَا أَعْطَاهَا فِي الْخلْع

“Hasan, hul'da kadına verdiğinden fazlasını kadından almayı mekruh görür.”

فَقَالَ: قَالَ قبيصَة بن ذُؤَيْب: اقْرَأ الْآيَة الَّتِي تَلِيهَا {فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ}

Bunun üzerine [Recâ] dedi ki: Kabîsa b. Züeyb: “Onun peşinden gelen ayeti oku: {فَإِن خِفْتُمْ أَلا يُقِيمَا حُدُود الله فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا فِيمَا افتدت بِهِ} ‘Şayet siz onların Allah'ın sınırlarını ayakta tutamayacaklarından korkarsanız, kadının [ayrılmak için] fidye vermesinde ikisine de bir günah yoktur’” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن كثير مولى سَمُرَة

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Beyhakî; Semure'nin azatlısı Kesîr'den naklettiler:

أَن امْرَأَة نشزت من زَوجهَا فِي امارة عمر فَأمر بهَا إِلَى بَيت كثير الزبل فَمَكثت ثَلَاثَة أَيَّام ثمَّ أخرجهَا فَقَالَ: كَيفَ رَأَيْت قَالَت: مَا وجدت الرَّاحَة إِلَّا فِي هَذِه الْأَيَّام

Ömer'in halifeliği döneminde bir kadın kocasına itaatsizlik etti. Ömer kadının pisliği çok olan bir eve hapsedilmesini emretti. Kadın orada üç gün kaldı, sonra [Ömer] onu çıkartıp: “Nasıl buldun?” diye sordu. Kadın: “[Kocamın yanından ayrıldığımdan beri] rahatı ancak bu günlerde buldum” dedi.

فَقَالَ عمر: اخْلَعْهَا وَلَو من قُرْطهَا

Bunun üzerine Ömer [kocasına]: “Kulağındaki küpesi karşılığında bile olsa onu hul' ile boşa” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن رَبَاح أَن عمر بن الْخطاب قَالَ فِي المختلعة: تختلع بِمَا دون عقَاص رَأسهَا

Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Abdullah b. Rebâh'tan naklettiler ki Ömer b. el-Hattâb, hul' yapan kadın hakkında: “Saçının bağına varıncaya kadar her şeyi vererek hul' yapabilir” demiştir.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن شهَاب الْخَولَانِيّ

Beyhakî, Abdullah b. Şihâb el-Havlânî'den nakletti:

أَن امْرَأَة طَلقهَا زَوجهَا على ألف دِرْهَم فَرفع ذَلِك إِلَى عمر بن الْخطاب فَقَالَ: با عك زَوجك طَلَاقا بيعا وَأَجَازَهُ عمر

Bir kadını kocası bin dirhem karşılığında boşadı; bu durum Ömer b. el-Hattâb'a intikal ettirildi. Ömer [kadına]: “Kocan sana boşamayı bir satış gibi satmış” dedi ve Ömer bunu geçerli saydı.