Binûn

Bakara Suresi — 75. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج مَالك وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ثَوْر بن زيد الديلِي أَن الرجل كَانَ يُطلق الْمَرْأَة ثمَّ يُرَاجِعهَا وَلَا حَاجَة لَهُ بهَا وَلَا يُرِيد امساكها إِلَّا كَيْمَا يطول عَلَيْهَا بذلك الْعدة ليضارها فَأنْزل الله {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا وَمن يفعل ذَلِك فقد ظلم نَفسه} يَعِظهُمْ الله بذلك

Mâlik, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Sevr b. Zeyd ed-Dîlî'den naklettiler: Kişi kadınını boşar, ardından ona hiçbir ihtiyacı olmadığı ve onu nikâhında tutmak istemediği hâlde, sırf kadına zarar vermek maksadıyla iddetini uzatmak için ona geri dönerdi. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا وَمن يفعل ذَلِك فقد ظلم نَفسه} “Fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın. Kim bunu yaparsa, muhakkak kendine zulmetmiş olur” [ayetini] indirdi; Allah onlara bununla öğüt vermektedir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن السّديّ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي رجل من الْأَنْصَار يدعى ثَابت بن يسَار طلق امْرَأَته حَتَّى إِذا إنقضت عدتهَا إِلَّا يَوْمَيْنِ أَو ثَلَاثَة رَاجعهَا ثمَّ طَلقهَا فَفعل ذَلِك بهَا حَتَّى مَضَت لَهَا تِسْعَة أشهر يضارها فَأنْزل الله {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا}

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir es-Süddî'den naklettiler; dedi ki: Bu ayet, Ensâr'dan Sâbit b. Yesâr adında bir adam hakkında indi. Adam karısını boşamış, kadının iddetinin bitmesine iki veya üç gün kalınca ona geri dönmüş, sonra [tekrar] boşamıştı. Kadına zarar vermek kastıyla bunu ona yapmaya devam etti; öyle ki üzerinden dokuz ay geçti. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} “Fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın” [ayetini] indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} قَالَ: الضرار أَن يُطلق الرجل تَطْلِيقَة ثمَّ يُرَاجِعهَا عِنْد آخر يَوْم يبْقى من الاقراء ثمَّ يطلقهَا عِنْد آخر يَوْم يبْقى من الاقراء يضارها بذلك

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve el-Beyhakî, Mücâhid'in {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} “Fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın” kavli hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Zarara uğratmak (dırâr); kişinin [kadını] bir talakla boşaması, ardından temizlik/hayız sürelerinden (akrâ') geriye kalan son günde ona dönmesi, sonra geriye kalan son günde onu [tekrar] boşamasıdır; bununla kadına zarar verir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن فِي هَذِه الْآيَة {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} قَالَ: هُوَ الرجل يُطلق امْرَأَته فَإِذا أَرَادَت أَن تَنْقَضِي عدتهَا أشهد على رَجعتهَا ثمَّ يطلقهَا فَإِذا أَرَادَت أَن تَنْقَضِي عدتهَا أشهد على رَجعتهَا يُرِيد أَن يطول عَلَيْهَا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve el-Beyhakî, el-Hasan'ın bu ayet {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} “Fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın” hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Bu, karısını boşayan, tam kadının iddeti biteceği sırada ona döndüğüne şahit tutan, sonra onu [tekrar] boşayan ve kadının iddeti tam biteceği sırada [iddetini] uzatmak kastıyla ona döndüğüne şahit tutan adamdır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مَسْرُوق فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ الَّذِي يُطلق امْرَأَته ثمَّ يَدعهَا حَتَّى إِذا كَانَ فِي آخر عدتهَا رَاجعهَا لَيْسَ بِهِ ليمسكها وَلَكِن يضارها وَيطول عَلَيْهَا ثمَّ يطلقهَا فَإِذا كَانَ فِي آخر عدتهَا رَاجعهَا فَذَلِك الَّذِي يضار وَذَلِكَ الَّذِي يتَّخذ آيَات الله هزوا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mesrûk'un ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “O, karısını boşayıp sonra kendi hâline bırakan, tam iddetinin sonuna geldiğinde ise onu tutmak maksadı taşımaksızın sırf ona zarar vermek ve [iddetini] uzatmak için geri dönen, sonra onu [tekrar] boşayıp tam iddetinin sonuna geldiğinde yine dönen kimsedir. İşte zarara uğratan kimse ve Allah'ın ayetlerini eğlenceye alan kimse budur.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عَطِيَّة فِي الْآيَة قَالَ: الرجل يُطلق امْرَأَته ثمَّ يسكت عَنْهَا حَتَّى تَنْقَضِي عدتهَا إِلَّا أَيَّامًا يسيرَة ثمَّ يُرَاجِعهَا ثمَّ يطلقهَا فَتَصِير عدتهَا تِسْعَة أَقراء أَو تِسْعَة أشهر فَذَلِك قَوْله {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا}

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Atiyye'nin ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Kişi karısını boşar, sonra iddetinin bitmesine az bir gün kalıncaya kadar onu bırakır, ardından ona döner, sonra tekrar boşar ve kadının iddeti dokuz temizlik süresine (kar') yahut dokuz aya çıkar. İşte {وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} “Fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın” kavli budur.”

وَأخرج ابْن ماجة وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

İbn Mâce, İbn Cerîr ve el-Beyhakî Ebû Mûsâ'dan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

مَا بَال أَقوام يَلْعَبُونَ بحدود الله يَقُول: قد طَلقتك قد رَاجَعتك قد طَلقتك قد رَاجَعتك قد طَلقتك قد رَاجَعتك لَيْسَ هَذَا طَلَاق الْمُسلمين طلقوا الْمَرْأَة فِي قبل عدتهَا

“Allah'ın sınırlarıyla oynayan birtakım topluluklara ne oluyor ki biri kalkıp: 'Seni boşadım, sana döndüm, seni boşadım, sana döndüm, seni boşadım, sana döndüm' diyor?! Müslümanların boşaması bu değildir. Kadını iddetinin başında boşayın!”

وَأخرج أَبُو بكر بن أبي دَاوُد فِي كتاب الْمَصَاحِف عَن عُرْوَة قَالَ: نزلت {بِمَعْرُوف وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا}

Ebû Bekr b. Ebî Dâvûd Kitâbu'l-Mesâhif'te Urve'den nakletti; dedi ki: {بِمَعْرُوف وَلَا تمسكوهن ضِرَارًا لتعتدوا} “[ya] güzellikle [tutun], fakat haklarına tecavüz etmek için onları zarara uğratmak kastıyla tutmayın” [şeklinde] inmiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: كَانَ الرجل على عهد النَّبِي ﷺ يَقُول للرجل زَوجتك ابْنَتي ثمَّ يَقُول: كنت لاعباً

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ubâde b. es-Sâmit'ten naklettiler; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde bir adam diğerine: “Kızımı seninle evlendirdim” der, sonra da: “Şaka yapıyordum” derdi.

وَيَقُول: قد أعتقت

“Azat ettim” der,

وَيَقُول: كنت لاعباً

ardından: “Şaka yapıyordum” derdi.

فَأنْزل الله {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ ثَلَاث من قالهن لاعباً أَو غير لاعب فهن جائزات: الطَّلَاق وَالْعتاق وَالنِّكَاح

Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} “Allah'ın ayetlerini eğlenceye almayın” [ayetini] indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de şöyle buyurdu: “Üç şey vardır ki şakayla da söylense, şaka olmaksızın da söylense geçerlidir: Boşama, azat etme ve nikâh.”

وَأخرج ابْن أبي عمر فِي مُسْنده وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كَانَ الرجل يُطلق ثمَّ يَقُول: لعبت

İbn Ebî Ömer Müsned'inde ve İbn Merdûye Ebü'd-Derdâ'dan naklettiler; dedi ki: Kişi [karısını] boşar, sonra: “Şaka yaptım” derdi.

وَيعتق ثمَّ يَقُول: لعبت

[Kölesini] azat eder, sonra: “Şaka yaptım” derdi.

فَأنْزل الله {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} فَقَالَ رَسُول الله ﷺ من طلق أَو أعتق فَقَالَ: لعبت

Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} “Allah'ın ayetlerini eğlenceye almayın” [ayetini] indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: “Kim boşar veya azat eder de sonra 'Şaka yaptım' derse,

فَلَيْسَ قَوْله بِشَيْء يَقع عَلَيْهِ وَيلْزمهُ

onun bu sözü hiçbir şey [ifade etmez]; [boşama veya azat etme] onun aleyhine gerçekleşir ve onu bağlar” buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ طلق رجل امْرَأَته وَهُوَ يلْعَب لَا يُرِيد الطَّلَاق فَأنْزل الله {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} فألزمه رَسُول الله ﷺ الطَّلَاق

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Bir adam, boşamayı kastetmeksizin şaka yaparak karısını boşadı. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} “Allah'ın ayetlerini eğlenceye almayın” [ayetini] indirdi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem boşamayı onun aleyhine bağlayıcı kıldı.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: كَانَ الرجل يُطلق وَيَقُول: كنت لاعباً وَيعتق وَيَقُول: كنت لاعباً وينكح وَيَقُول: كنت لاعباً

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim el-Hasan'dan naklettiler; dedi ki: Kişi boşar ve “Şaka yapıyordum” derdi; azat eder ve “Şaka yapıyordum” derdi; nikâhlar ve “Şaka yapıyordum” derdi.

فَأنْزل الله {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} وَقَالَ رَسُول الله ﷺ من طلق أَو أعتق أَو نكح أَو أنكح جاداً أَو لاعباً فقد جَازَ عَلَيْهِ

Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} “Allah'ın ayetlerini eğlenceye almayın” [ayetini] indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de: “Kim ciddiyetle veya şakayla boşar, azat eder, nikâh kıyar veya nikâhlandırırsa, bu onun aleyhine geçerli olur” buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ من طَرِيق الْحسن عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كَانَ الرجل فِي الْجَاهِلِيَّة يُطلق ثمَّ يَقُول: كنت لاعباً ثمَّ يعْتق وَيَقُول: كنت لاعبا

et-Taberânî el-Hasan yoluyla Ebü'd-Derdâ'dan nakletti; dedi ki: Kişi Câhiliye döneminde boşar, sonra: “Şaka yapıyordum” derdi; azat eder, sonra: “Şaka yapıyordum” derdi.

فَأنْزل الله {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} فَقَالَ النَّبِي ﷺ من طلق أَو حرم أَو نكح أَو أنكح فَقَالَ: إِنِّي كنت لاعباً فَهُوَ جاد

Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَّخِذُوا آيَات الله هزوا} “Allah'ın ayetlerini eğlenceye almayın” [ayetini] indirdi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem de: “Kim boşar, [eşini kendine] haram kılar, nikâh kıyar veya nikâhlandırır da sonra 'Ben şaka yapıyordum' derse, bu ciddidir” buyurdu.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي

Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek et-Tirmizî, İbn Mâce, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim ve el-Beyhakî Ebû

هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ثَلَاث جدهن جد وهزلهن جد

Hureyre'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Üç şey vardır ki ciddileri de ciddidir, şakaları da ciddidir:

النِّكَاح وَالطَّلَاق وَالرَّجْعَة

Nikâh, boşama ve boşamadan geri dönme (ric'at).”

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: أَربع مقفلات: النّذر وَالطَّلَاق وَالْعِتْق وَالنِّكَاح

el-Buhârî Târîh'inde Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti; dedi ki: “Dört şey kilitlidir (geri dönülemez): Adak, boşama, azat etme ve nikâh.”

وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ فِي المُصَنّف عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: ثَلَاث لَيْسَ فِيهِنَّ لعب

Mâlik, Abdürrezzâk ve el-Beyhakî el-Musannef'te Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiler; dedi ki: “Üç şeyde şaka olmaz:

النِّكَاح وَالطَّلَاق وَالْعتاق

Nikâh, boşama ve azat etme.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: ثَلَاث اللاعب فِيهِنَّ كالجاد: النِّكَاح وَالطَّلَاق وَالْعتاق

Abdürrezzâk Ebü'd-Derdâ'dan nakletti; dedi ki: “Üç şeyde şaka yapan kimse, ciddi olan kimse gibidir: Nikâh, boşama ve azat etme.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: ارْبَعْ لَا لعب فِيهِنَّ: النِّكَاح وَالطَّلَاق والعتاقة وَالصَّدَََقَة

Abdürrezzâk Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; dedi ki: “Dört şey vardır ki onlarda şaka olmaz: Nikâh, boşama, azat etme ve sadaka.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق من طَرِيق عبد الْكَرِيم بن أُميَّة عَن جعدة بن هُبَيْرَة

Abdürrezzâk Abdülkerîm b. Ümeyye yoluyla Ca'de b. Hübeyre'den nakletti:

أَن عمر بن الْخطاب قَالَ: ثَلَاث اللاعب فِيهِنَّ والجاد سَوَاء: الطَّلَاق وَالصَّدَََقَة والعتاقة

Ömer b. el-Hattâb şöyle demiştir: “Üç şey vardır ki onlarda şaka yapan ile ciddi olan birdir: Boşama, sadaka ve azat etme.”

قَالَ عبد الْكَرِيم

Abdülkerîm dedi ki:

وَقَالَ طلق بن حبيب: وَالْهَدْي وَالنّذر

Talk b. Habîb de: “Kurbanlık hedy ve adak da [bunlardandır]” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من طلق وَهُوَ لاعب فطلاقه جَائِز وَمن أعتق وَهُوَ لاعب فعتقه جَائِز وَمن أنكح وَهُوَ لاعب فنكاحه جَائِز

Abdürrezzâk Ebû Zer'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kim şaka yaparak boşarsa boşaması geçerlidir; kim şaka yaparak azat ederse azadı geçerlidir; kim şaka yaparak nikâh kıyarsa nikâhı geçerlidir” buyurdu.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس

Mâlik, eş-Şâfiî, Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler:

أَنه جَاءَهُ رجل فَقَالَ: إِنِّي طلقت امْرَأَتي ألفا

Ona bir adam gelip: “Ben karımı bin talakla boşadım” dedi.

وَفِي لفظ: مائَة قَالَ: ثَلَاث تحرمها عَلَيْك وبقيتهن وزر اتَّخذت آيَات الله هزوا

Bir rivayette de: “Yüz talakla [boşadım]” demiştir. [İbn Abbâs] dedi ki: “Üç tanesi kadını sana haram kılar; geri kalanı ise günahtır. Allah'ın ayetlerini eğlenceye almışsın!”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود

Abdürrezzâk ve el-Beyhakî İbn Mes'ûd'dan naklettiler:

أَن رجلا قَالَ لَهُ: إِنِّي طلقت امْرَأَتي مائَة

Bir adam ona: “Ben karımı yüz talakla boşadım” dedi.

قَالَ: بَانَتْ مِنْك بِثَلَاث وسائرهن مَعْصِيّة

[İbn Mes'ûd]: “Üç talakla senden tamamen boşanmıştır (bâin olmuştur), geri kalanı ise günahtır” dedi.

وَفِي لفظ: عدوان

Bir rivayette de: “Haddi aşmaktır” [demiştir].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن دَاوُد بن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: طلق جدي امْرَأَة لَهُ ألف تَطْلِيقَة فَانْطَلق أبي إِلَى رَسُول الله ﷺ فَذكر ذَلِك لَهُ فَقَالَ النَّبِي ﷺ مَا اتَّقى الله جدك أما ثَلَاث فَلهُ واما تِسْعمائَة وَسَبْعَة وَتسْعُونَ فعدوان وظلم إِن شَاءَ عذبه وَإِن شَاءَ غفر لَهُ

Abdürrezzâk Dâvûd b. Ubâde b. es-Sâmit'ten nakletti; dedi ki: Dedem karısını bin talakla boşadı. Bunun üzerine babam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip bu durumu ona anlattı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: “Deden Allah'tan korkmamış! Üç tanesi onun hakkıdır; dokuz yüz doksan yedi tanesi ise haddi aşmak ve zulümdür. Dilerse [Allah] ona azap eder, dilerse onu bağışlar” buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد قَالَ: سُئِلَ ابْن عَبَّاس عَن رجل طلق امْرَأَته عدد النُّجُوم قَالَ: يَكْفِيهِ من ذَلِك رَأس الجوزاء

Abdürrezzâk Mücâhid'den nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'a, karısını yıldızlar sayısınca boşayan bir adam hakkında soruldu; o da: “Ona bunlardan Cevzâ'nın (İkizler/Avcı takımyıldızının) başı yeterlidir” dedi.

قَوْله تَعَالَى: وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ ذَلِك يوعظ بِهِ من كَانَ مِنْكُم يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر ذَلِكُم أزكى لكم وأطهر وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ

Yüce Allah'ın: {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ ذَلِك يوعظ بِهِ من كَانَ مِنْكُم يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر ذَلِكُم أزكى لكم وأطهر وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ} “Kadınları boşadığınızda ve onlar da bekleme sürelerinin sonuna vardıklarında, kendi aralarında maruf şekilde anlaştıkları takdirde, onların [eski] kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın. İşte bununla içinizden Allah'a ve ahiret gününe iman edenlere öğüt verilir. Bu sizin için daha nezih ve daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz” kavli.

أخرج وَكِيع وَالْبُخَارِيّ وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن المنر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ من طرق عَن معقل بن يسَار قَالَ: كَانَت لي أُخْت فَأَتَانِي ابْن عَم لي فانكحتها إِيَّاه فَكَانَت عِنْده مَا كَانَت ثمَّ طَلقهَا تَطْلِيقَة لم يُرَاجِعهَا حَتَّى انْقَضتْ الْعدة فهويها وهويته ثمَّ خطبهَا مَعَ الْخطاب فَقلت لَهُ: يَا لكع أكرمتك بهَا وزوجتكما فطلقتها ثمَّ جِئْت تخطبها وَالله لَا ترجع إِلَيْك أبدا وَكَانَ رجلا لابأس بِهِ وَكَانَت الْمَرْأَة تُرِيدُ أَن ترجع إِلَيْهِ فَعلم الله حَاجته إِلَيْهَا وحاجتها إِلَى بَعْلهَا فَأنْزل الله تَعَالَى {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ} قَالَ: فَفِي نزلت هَذِه الْآيَة

Vekî', el-Buhârî, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, en-Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye, el-Hâkim ve el-Beyhakî çeşitli yollarla Ma'kıl b. Yesâr'dan naklettiler; dedi ki: Bir kız kardeşim vardı; amcamın oğlu bana [evlenmek için] geldi, ben de onu kendisiyle evlendirdim. Yanında kaldığı müddetçe kaldı, sonra adam onu bir talakla boşadı ve iddeti bitene kadar da ona geri dönmedi. [Sonra] adam ona meyledip arzuladı, kadın da onu meyledip arzuladı; ardından adam dünürlerle birlikte onu istemeye geldi. Bunun üzerine ben ona: 'Ey alçak herif! Kız kardeşimi sana vermekle sana ikramda bulundum, sizi evlendirdim; sen ise onu boşadın. Sonra da gelip onu istiyorsun! Vallahi o sana ebediyen dönmeyecektir' dedim. Oysa adamda bir kusur yoktu ve kadın da ona dönmek istiyordu. Allah adamın kadına olan ihtiyacını ve kadının da kocasına olan ihtiyacını bildi ve Yüce Allah: {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ} “Kadınları boşadığınızda ve onlar da bekleme sürelerinin sonuna vardıklarında, onların [eski] kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın” [ayetini] indirdi. [Ma'kıl] dedi ki: İşte bu ayet benim hakkımda indi.

فكفرت عَن يَمِيني وأنكحتها إِيَّاه

[Ma'kıl]: 'Yeminimin kefaretini verdim ve onu kendisiyle evlendirdim' dedi.

وَفِي لفظ: فَلَمَّا سَمعهَا معقل قَالَ: سمع لرَبي وَطَاعَة ثمَّ دَعَاهُ فَقَالَ: أزَوجك وأكرمك

Bir rivayette de: Ma'kıl [ayeti] işitince: 'Rabbimi işittim ve O'na itaat ettim' dedi; sonra adamı çağırdı ve: 'Seni onunla evlendiriyorum ve sana ikramda bulunuyorum' dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي الرجل يُطلق امْرَأَته طَلْقَة أَو طَلْقَتَيْنِ فتقضي عدتهَا ثمَّ يَبْدُو لَهُ تزَوجهَا وان يُرَاجِعهَا وتريد الْمَرْأَة ذَلِك فيمنعها أولياؤها من ذَلِك فَنهى الله أَن يمنعوها

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Bu ayet, karısını bir veya iki talakla boşayan, kadının iddeti biten, sonra adamda onunla evlenme ve ona dönme arzusu beliren, kadının da bunu istemesi üzerine velilerinin kadına buna engel olduğu kimse hakkında indi. Bunun üzerine Allah, kadına engel olmalarını yasakladı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَلَا تعضلوهن} يَقُول: فَلَا تمنعوهن

İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'ın {فَلَا تعضلوهن} “onlara engel olmayın” kavli hakkında: “Onları men etmeyin demektir” dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي امْرَأَة من مزينة طَلقهَا زَوجهَا وأبينت مِنْهُ فعضلها أَخُوهَا معقل بن يسَار يضارها خيفة أَن ترجع إِلَى زَوجهَا الأول

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den naklettiler; dedi ki: Bu ayet, Müzeyne kabilesinden bir kadın hakkında indi. Kocası onu boşamış ve kadın ondan kesin olarak ayrılmıştı (bâin olmuştu). İlk kocasına döner korkusuyla ona zarar vermek maksadıyla erkek kardeşi Ma'kıl b. Yesâr kadına engel oldu.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي معقل بن يسَار وَأُخْته جمل بنت يسَار كَانَت تَحت أبي البداح طَلقهَا فانقضت عدتهَا فَخَطَبَهَا فعضلها معقل

İbn Cerîr İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Bu ayet Ma'kıl b. Yesâr ve kız kardeşi Cümel bint Yesâr hakkında indi. Kadın Ebü'l-Bedâh'ın nikâhı altındaydı. Adam onu boşadı ve iddeti bitti. Sonra kadınla evlenmek istedi (dünür oldu), fakat Ma'kıl kadına engel oldu.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي إِسْحَق الهمذاني

İbn Cerîr Ebû İshâk el-Hemedânî'den nakletti:

أَن فَاطِمَة بنت يسَار طَلقهَا

Fâtıma bint Yesâr'ı [kocası] boşamıştı.

زَوجهَا ثمَّ بدا لَهُ فَخَطَبَهَا فَأبى معقل فَقَالَ: زَوَّجْنَاك فطلقتها وَفعلت

Kocası, sonra kadına dönme fikrine vardı ve onu istemeye geldi; fakat Ma'kıl reddedip: 'Seni evlendirdik, sen ise onu boşadın ve şöyle şöyle yaptın' dedi.

فَأنْزل الله {فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ}

Bunun üzerine Allah: {فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ} “onların [eski] kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın” [ayetini] indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن السّديّ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي جَابر بن عبد الله الْأنْصَارِيّ كَانَت لَهُ ابْنة عَم فَطلقهَا زَوجهَا تَطْلِيقَة وَانْقَضَت عدتهَا فَأَرَادَ مراجعتها فَأبى جَابر فَقَالَ: طلقت بنت عمنَا ثمَّ تُرِيدُ أَن تنكحها الثَّانِيَة وَكَانَت الْمَرْأَة تُرِيدُ زَوجهَا فَأنْزل الله {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir es-Süddî'den naklettiler; dedi ki: Bu ayet Câbir b. Abdillâh el-Ensârî hakkında indi. Onun bir amca kızı vardı. Kocası onu bir talakla boşadı ve kadının iddeti bitti. Kocası ona dönmek istedi, fakat Câbir buna karşı çıkıp: 'Amcamızın kızını boşadın, sonra da ikinci kez onunla evlenmek istiyorsun!' dedi. Kadın ise kocasını istiyordu. Bunun üzerine Allah {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء} “Kadınları boşadığınızda...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق السّديّ عَن أبي مَالك {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: إِذا رضيت الصَدَاق

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim es-Süddî yoluyla Ebû Mâlik'ten naklettiler: {وَإِذا طلّقْتُم النِّسَاء فبلغن أَجلهنَّ فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ} “Kadınları boşadığınızda ve onlar da bekleme sürelerinin sonuna vardıklarında, kendi aralarında maruf (meşru) ölçülerde anlaştıkları takdirde onların [eski] kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın” [ayeti hakkında] şöyle dedi: Kadın mehre razı olduğunda [engel olmayın].

قَالَ: طلق رجل امْرَأَته فندم وندمت

Dedi ki: Bir adam karısını boşadı, sonra adam pişman oldu, kadın da pişman oldu.

فَأَرَادَ أَن يُرَاجِعهَا فَأبى وَليهَا فَنزلت هَذِه الْآيَة

Adam ona dönmek istedi, fakat kadının velisi buna engel oldu. Bunun üzerine bu ayet indi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي جَعْفَر قَالَ: إِن الْوَلِيّ فِي الْقُرْآن

İbnü'l-Münzir Ebû Ca'fer'den nakletti; dedi ki: Kur'an'daki veli [hakkında],

يَقُول الله {فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ}

Allah: {فَلَا تعضلوهن أَن ينكحن أَزوَاجهنَّ} “onların [eski] kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın” buyurmaktadır.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل {إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ} يَعْنِي بِمهْر وَبَيِّنَة وَنِكَاح مؤتنف

İbn Ebî Hâtim Mukâtil'den nakletti: {إِذا تراضوا بَينهم بِالْمَعْرُوفِ} “kendi aralarında maruf (meşru) ölçülerde anlaştıkları takdirde” [kavli], mehir, şahitler ve yeni baştan bir nikâh ile [anlaştıkları takdirde] demektir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ انكحوا الْأَيَامَى

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbn Merdûye İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bekârları evlendirin” buyurdu.

فَقَالَ رجل: يَا رَسُول الله مَا العلائق بَينهم قَالَ: مَا تراضى عَلَيْهِ أهلوهن

Bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! Aralarındaki bağlar (şartlar) nedir?' dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Ailelerinin üzerinde anlaştığı şeydir” buyurdu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك قَالَ {وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ} قَالَ: الله يعلم من حب كل وَاحِد مِنْهُمَا لصَاحبه مَا لَا تعلم أَنْت أَيهَا الْوَلِيّ

İbnü'l-Münzir Dahhâk'tan nakletti: {وَالله يعلم وَأَنْتُم لَا تعلمُونَ} “Allah bilir, siz bilmezsiniz” [kavli hakkında] şöyle dedi: Allah, onların her birinin arkadaşına duyduğu sevgiyi senin bilmediğin şekilde bilir, ey veli!

قَوْله تَعَالَى: والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين لمن أَرَادَ أَن يتم الرضَاعَة وعَلى الْمَوْلُود لَهُ رزقهن وكسوتهن بِالْمَعْرُوفِ لَا تكلّف نفس إِلَّا وسعهَا لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك فَإِن أَرَادَا فصالاً عَن ترَاض مِنْهُمَا وتشاور فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم فَلَا جنَاح عَلَيْكُم إِذا سلمتم مَا آتيتم بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقوا الله وَاعْلَمُوا أَن الله بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير

Yüce Allah'ın: “Emzirmeyi tamamlatmak isteyen kimse için anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler. Annelerin yiyeceği ve giyeceği maruf ölçülerde çocuğun babasına aittir. Hiçbir kimseye gücünün üstünde bir yük yüklenmez. Ne bir anne çocuğu yüzünden, ne de bir baba çocuğu yüzünden zarara sokulmamalıdır. Varisin üzerine düşen de bunun gibidir. Eğer ana baba karşılıklı rıza ve danışma ile çocuğu sütten kesmek isterlerse kendilerine bir günah yoktur. Eğer çocuklarınızı [sütanne tutup] emzirtmek isterseniz, vereceğiniz ücreti maruf ölçülerde ödediğiniz takdirde sizin için bir günah yoktur. Allah'tan korkun ve bilin ki Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir” kavli.

أخرج وَكِيع وسُفْيَان وَعبد الرَّزَّاق وآدَم وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ} قَالَ: المطلقات {حَوْلَيْنِ} قَالَ: سنتَيْن {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا} يَقُول: لَا تأبى أَن ترْضِعه ضِرَارًا لتشق على أَبِيه {وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} يَقُول: وَلَا يضار الْوَالِد بولده فَيمْنَع أمه أَن ترْضِعه ليحزنها بذلك {وعَلى الْوَارِث} قَالَ: يَعْنِي الْوَلِيّ من كَانَ مثل ذَلِك قَالَ: النَّفَقَة بِالْمَعْرُوفِ وكفله ورضاعه إِن لم يكن للمولود مَال وَأَن لَا تضار أمه {فَإِن أَرَادَا فصالاً عَن ترَاض مِنْهُمَا وتشاور} قَالَ: غير مسببين فِي ظلم أَنفسهمَا وَلَا إِلَى صبيهما {فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم} قَالَ: خيفة الضَّيْعَة على الصَّبِي {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم إِذا سلمتم مَا آتيتم بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: حِسَاب مَا أرضع بِهِ الصَّبِي

Vekî', Süfyân, Abdürrezzâk, Âdem, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd Nâsih'inde, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Mücâhid'den naklettiler: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ} “Anneler çocuklarını emzirirler” kavli hakkında: “[Buradaki anneler] boşanmış kadınlardır” dedi. {حَوْلَيْنِ} “iki yıl” [kavli hakkında]: “İki sene” dedi. {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا} “Ne bir anne çocuğu yüzünden zarara sokulmamalıdır” kavli hakkında: “Babasına güçlük çıkarmak ve zarar vermek kastıyla çocuğu emzirmekten kaçınmamalıdır” dedi. {وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} “Ne de bir baba çocuğu yüzünden [zarara sokulmamalıdır]” kavli hakkında: “Baba da çocuğu yüzünden kadını üzmek amacıyla annesinin onu emzirmesine engel olarak kadına zarar vermemelidir” dedi. {وعَلى الْوَارِث} “Varisin üzerine düşen de” kavli hakkında: “Yani kim olursa olsun velinin üzerine düşen de bunun gibidir; eğer çocuğun malı yoksa maruf ölçülerde nafakasını, bakımını ve emzirme ücretini karşılaması ve annesine zarar vermemesidir” dedi. {فَإِن أَرَادَا فصالاً عَن ترَاض مِنْهُمَا وتشاور} “Eğer [ana baba] karşılıklı rıza ve danışma ile çocuğu sütten kesmek isterlerse” kavli hakkında: “Kendilerine ve çocuklarına haksızlık etmeye yol açmaksızın [bunu yaparlarsa]” dedi. {فَلَا جنَاح عَلَيْهِمَا وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم} “kendilerine bir günah yoktur. Eğer çocuklarınızı [sütanne tutup] emzirtmek isterseniz” kavli hakkında: “Çocuğun zayi olmasından endişe edilirse” dedi. {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم إِذا سلمتم مَا آتيتم بِالْمَعْرُوفِ} “vereceğiniz ücreti maruf ölçülerde ödediğiniz takdirde sizin için bir günah yoktur” kavli hakkında da: “Çocuğun ne kadara emzirileceğinin hesabıdır” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} قَالَ: هُوَ الرجل يُطلق امْرَأَته وَله مِنْهَا ولد فَهِيَ أَحَق بِوَلَدِهَا من غَيرهَا فهن يرضعن أَوْلَادهنَّ {لمن أَرَادَ أَن يتم الرضَاعَة} يَعْنِي يكمل الرضَاعَة {وعَلى الْمَوْلُود لَهُ} يَعْنِي الْأَب الَّذِي لَهُ ولد {رزقهن} يَعْنِي رزق الْأُم {لَا تكلّف نفس إِلَّا وسعهَا} يَقُول: لَا يُكَلف الله نفسا فِي نَفَقَة المراضع إِلَّا مَا أطاقت {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا} يَقُول: لَا يحمل الرجل امْرَأَته أَن يضارها فينزع وَلَدهَا مِنْهَا وَهِي لَا تُرِيدُ ذَلِك {وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} يَعْنِي الرجل يَقُول: لَا يحملن الْمَرْأَة إِذا طَلقهَا زَوجهَا أَن تضاره فتلقي إِلَيْهِ وَلَده مضارة لَهُ {فَإِن أَرَادَا فصالاً} يَعْنِي الْأَبَوَيْنِ أَن يفصلا الْوَلَد عَن اللَّبن دون الْحَوْلَيْنِ {عَن ترَاض مِنْهُمَا} يَقُول: اتفقَا على ذَلِك {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} يَعْنِي لَا حرج على الإِنسان أَن يسترضع لوَلَده ظِئْرًا وَيسلم لَهَا أجرهَا {إِذا سلمتم} لأمر الله يَعْنِي فِي أجر المراضع {مَا آتيتم بِالْمَعْرُوفِ} يَقُول: مَا أعطيتم الظِّئْر من فضل على أجرهَا {وَاتَّقوا الله} يَعْنِي لَا تعصوه ثمَّ حذرهم فَقَالَ {وَاعْلَمُوا أَن الله بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير} أَي بِمَا ذكر عليم

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den nakletti: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” kavli hakkında: “Bu, bir adamın karısını boşaması ve ondan bir çocuğu olması durumudur. Kadın başkasına kıyasla çocuğuna daha layıktır; dolayısıyla onlar çocuklarını emzirirler” dedi. {لمن أَرَادَ أَن يتم الرضَاعَة} “Emzirmeyi tamamlatmak isteyen kimse için” kavli yani emzirmeyi ikmal etmek isteyen için demektir. {وعَلى الْمَوْلُود لَهُ} “çocuğun babasına aittir” yani çocuğu olan babaya aittir; {رزقهن} “onların rızkı” yani annenin rızkı demektir. {لَا تكلّف نفس إِلَّا وسعهَا} “Hiçbir kimseye gücünün üstünde bir yük yüklenmez” [kavli hakkında] şöyle der: Allah emzirenlerin nafakasında hiç kimseye gücünün yetmediği şeyi yüklemez. {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا} “Ne bir anne çocuğu yüzünden zarara sokulmalıdır” [kavli hakkında] şöyle der: Adam, kadına zarar vermek kastıyla, kadın bunu istemediği halde çocuğu onun elinden almamalıdır. {وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} “ne de bir baba çocuğu yüzünden [zarara sokulmalıdır]” yani kocayı kastederek şöyle der: Kocası kendisini boşadığında kadın, adama zarar vermek amacıyla çocuğunu onun önüne atmamalıdır. {فَإِن أَرَادَا فصالاً} “Eğer [ana baba] çocuğu sütten kesmek isterlerse” yani iki yıldan önce anne baba çocuğu sütten kesmek isterlerse, {عَن ترَاض مِنْهُمَا} “karşılıklı rıza ile” yani bu hususta anlaşırlarsa [demektir]. {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} “Eğer çocuklarınızı [sütanne tutup] emzirtmek isterseniz sizin için bir günah yoktur” yani bir insanın çocuğu için sütanne tutmasında ve ona ücretini teslim etmesinde bir sakınca yoktur. {إِذا سلمتم} “teslim ettiğiniz takdirde” Allah'ın emrine teslim olup sütannelerin ücreti konusunda, {مَا آتيتم بِالْمَعْرُوفِ} “maruf ölçülerde ödediğiniz” yani sütanneye ücretinden fazlasını verdiğiniz [takdirde] demektir. {وَاتَّقوا الله} “Allah'tan korkun” yani O'na isyan etmeyin; sonra onları sakındırarak: {وَاعْلَمُوا أَن الله بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير} “Ve bilin ki Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir” yani zikredilenleri hakkıyla bilendir buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي أُمَامَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: ثمَّ انْطلق بِي فَإِذا أَنا بنساء تنهش ثديهن الْحَيَّات

El-Hâkim nakledip sahih olduğunu belirtti; Ebû Ümâme'den: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Sonra beni götürdüler; bir de baktım ki memelerini yılanların ısırdığı kadınlar var.

فَقلت: مَا بَال هَؤُلَاءِ فَقيل: لي هَؤُلَاءِ يمنعن أَوْلَادهنَّ ألبانهن

'Bunların hali nedir?' dedim. Bana: 'Bunlar, çocuklarından sütlerini esirgeyenlerdir' denildi.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ} قَالَ: إِنَّهَا الْمَرْأَة تطلق أَو يَمُوت عَنْهَا زَوجهَا

Ebû Dâvûd Nâsih'inde Zeyd b. Eslem'den nakletti: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ} “Anneler çocuklarını emzirirler” kavli hakkında: “Bu [kadın], boşanan veya kocası vefat eden kadındır” dedi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, el-Hâkim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler:

فِي الَّتِي تضع لسِتَّة أشهر أَنَّهَا ترْضع حَوْلَيْنِ كَامِلين وَإِذا وضعت لسبعة أشهر أرضعت ثَلَاثَة وَعشْرين لتَمام ثَلَاثِينَ شهرا وَإِذا وضعت لتسعة أشهر أرضعت احداً وَعشْرين شهرا ثمَّ تَلا (وَحمله وفصاله ثَلَاثُونَ شهرا) (الْأَحْقَاف الْآيَة ١٥)

Altı aylık doğum yapan kadının tam iki yıl emzireceğini; yedi aylık doğurduğunda otuz aya tamamlamak üzere yirmi üç ay emzireceğini; dokuz aylık doğurduğunda ise yirmi bir ay emzireceğini söyledi ve ardından: “Onun taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır” (Ahkâf 15. Ayet) [ayetini] okudu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} فَجعل الله الرَّضَاع حَوْلَيْنِ كَامِلين {لمن أَرَادَ أَن يتم الرضَاعَة} ثمَّ قَالَ {فَإِن أَرَادَا فصالاً عَن ترَاض} فَلَا حرج إِن أَرَادَا أَن يفطماه قبل الْحَوْلَيْنِ وَبعده

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan naklettiler: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” kavli [hakkında]: Allah {لمن أَرَادَ أَن يتم الرضَاعَة} “Emzirmeyi tamamlatmak isteyen kimse için” emzirmeyi tam iki yıl kılmıştır. Sonra [Allah]: {فَإِن أَرَادَا فصالاً عَن ترَاض} “Eğer karşılıklı rıza ile sütten kesmek isterlerse” buyurdu. Dolayısıyla eğer iki yıldan önce veya iki yıldan sonra çocuğu sütten kesmek isterlerse bir sakınca yoktur.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي الْأسود الديلِي أَن عمر بن الْخطاب رفعت إِلَيْهِ امْرَأَة ولدت لسِتَّة أشهر فهمّ برجمها فَبلغ ذَلِك عليا فَقَالَ: لَيْسَ عَلَيْهَا رجم قَالَ الله تَعَالَى {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} وَسِتَّة أشهر فَذَلِك ثَلَاثُونَ شهرا

İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî Ebü'l-Esved ed-Düelî'den naklettiler: Ömer b. el-Hattâb'a altı aylık doğum yapan bir kadın getirildi. Ömer onu recmetmeye niyetlendi. Bu durum Ali'ye ulaşınca şöyle dedi: 'Onun üzerine recm gerekmez. Yüce Allah: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” buyurmuştur. [Buna] altı ay [eklenince] işte bu otuz aydır.'

وَأخرج وَكِيع وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن فَايِد بن عَبَّاس قَالَ: أُتِي عُثْمَان بِامْرَأَة ولدت فِي سِتَّة أشهر فَأمر برجمها فَقَالَ ابْن عَبَّاس: إِنَّهَا تخاصمك بِكِتَاب الله تخصمك يَقُول الله {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} وَيَقُول الله فِي آيَة آخرى (وَحمله وفصاله ثَلَاثُونَ شهرا) (الْأَحْقَاف الْآيَة ١٥) فقد حَملته سِتَّة أشهر فَهِيَ ترْضِعه لكم حَوْلَيْنِ كَامِلين فَدَعَا بهَا عُثْمَان فخلى سَبِيلهَا

Vekî', Abdürrezzâk ve İbn Ebî Hâtim Fâyid b. Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Osmân'a altı aylıkken doğum yapan bir kadın getirildi. O da recmedilmesini emretti. Bunun üzerine İbn Abbâs dedi ki: 'O kadın Allah'ın Kitabı ile sana karşı delil getirir ve seni alt eder. Zira Allah: {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” buyuruyor; başka bir ayette de: “Onun taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır” (Ahkâf 15. Ayet) buyuruyor. Kadın çocuğu altı ay karnında taşımıştır; öyleyse onu sizin için tam iki yıl emzirecektir.' Bunun üzerine Osmân kadını çağırttı ve onu serbest bıraktı.

وَأخرج ابْن جرير من وَجه آخر من طَرِيق الزُّهْرِيّ

İbn Cerîr başka bir yoldan ez-Zührî tarikiyle,

مثله

bunun benzerini nakletti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: سُئِلَ ابْن عمر وَابْن عَبَّاس عَن الرَّضَاع بعد الْحَوْلَيْنِ فَقَرَأَ {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} وَلَا نرى رضَاعًا بعد الْحَوْلَيْنِ يحرم شَيْئا

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim ez-Zührî'den naklettiler; dedi ki: İbn Ömer ve İbn Abbâs'a iki yıldan sonraki emzirme soruldu. Bunun üzerine {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” [ayetini] okudu[lar] ve: 'İki yıldan sonraki emzirmenin hiçbir şeyi haram kılmayacağı görüşündeyiz' dedi[ler].

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق أبي الضُّحَى قَالَ: سَمِعت ابْن عَبَّاس يَقُول {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} قَالَ: لَا رضَاع إِلَّا فِي هذَيْن الْحَوْلَيْنِ

İbn Cerîr Ebü'd-Duhâ yolundan nakletti; dedi ki: İbn Abbâs'ın {والوالدات يرضعن أَوْلَادهنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلين} “Anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler” kavli hakkında: “Emzirme [hükmü] ancak bu iki yıl içindedir” dediğini işittim.

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ عَن أم سَلمَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يحرم من الرَّضَاع إِلَّا مَا فتق الأمعاء فِي الثدي وَكَانَ قبل الْفِطَام

Et-Tirmizî nakledip sahih olduğunu belirtti; Ümmü Seleme'den nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Süt emzirmeden dolayı [evlilik] ancak memeden emilip bağırsakları dolduran (besleyen) ve sütten kesilmeden önce olan emzirme ile haram olur” buyurdu.

وَأخرج ابْن عدي وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لايحرم من الرَّضَاع إِلَّا مَا كَانَ فِي الْحَوْلَيْنِ

İbn Adiy, ed-Dârekutnî ve el-Beyhakî İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Süt emzirmeden dolayı [evlilik] ancak iki yıl içinde olan emzirme ile haram olur” buyurdu.

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَالْبَيْهَقِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا رضَاع بعد فصَال وَلَا يتم بعد احْتِلَام

Et-Tayâlisî ve el-Beyhakî naklettiler; dediler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Sütten kesildikten sonra süt emzirme [hükmü] yoktur; büluğa erdikten sonra da yetimlik yoktur” buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن عدي عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا يتم بعد حلم وَلَا رضَاع بعد فصَال وَلَا صمت يَوْم إِلَى اللَّيْل وَلَا وصال فِي الصّيام وَلَا نذر فِي مَعْصِيّة وَلَا نَفَقَة فِي مَعْصِيّة وَلَا يَمِين فِي قطيعة رحم وَلَا تعرب بعد الْهِجْرَة وَلَا هِجْرَة بعد الْفَتْح وَلَا يَمِين لزوجة مَعَ زوج وَلَا يَمِين لولد مَعَ وَالِد وَلَا يَمِين لمملوك مَعَ سَيّده وَلَا طَلَاق قبل نِكَاح وَلَا عتق قبل ملك

Abdürrezzâk el-Musannef'te ve İbn Adiy Câbir b. Abdillâh'tan naklettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Büluğdan sonra yetimlik yoktur; sütten kesildikten sonra süt emzirme [hükmü] yoktur; geceye kadar bir gün boyu susma [orucu] yoktur; oruçta visal (kesintisiz oruç tutmak) yoktur; günah olan bir konuda adak yoktur; günah olan bir konuda harcama yoktur; akrabalık bağını koparma konusunda yemin yoktur; hicretten sonra [tekrar çöle dönüp] bedevileşmek yoktur; fetihden sonra hicret yoktur; kocanın yanında kadının [geçersiz] yemini yoktur; babanın yanında evladın [geçersiz] yemini yoktur; efendisinin yanında kölenin [geçersiz] yemini yoktur; nikâhtan önce boşama yoktur ve mülkiyetten önce azat etme yoktur.”

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش قَالَ: فِي قِرَاءَة عبد الله (لمن أَرَادَت أَن تكمل الرضَاعَة)

İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te el-A'meş'ten nakletti; dedi ki: Abdullah'ın kıraatinde [bu kısım] (لمن أَرَادَت أَن تكمل الرضَاعَة) [şeklindedir].

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وعَلى الْمَوْلُود لَهُ رزقهن وكسوتهن بِالْمَعْرُوفِ} قَالَ: على قدر الميسرة

İbn Cerîr Dahhâk'tan nakletti: {وعَلى الْمَوْلُود لَهُ رزقهن وكسوتهن بِالْمَعْرُوفِ} “Annelerin yiyeceği ve giyeceği maruf ölçülerde çocuğun babasına aittir” kavli hakkında: “Varlığı (maddi gücü) nispetindedir” dedi.

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} يَقُول: لَيْسَ لَهَا أَن تلقي وَلَدهَا عَلَيْهِ وَلَا يجد من يرضعه وَلَيْسَ لَهُ أَن يضارها فينزع مِنْهَا وَلَدهَا وتحب أَن ترْضِعه {وعَلى الْوَارِث} قَالَ: هُوَ ولي الْمَيِّت

Ebû Dâvûd Nâsih'inde ve İbn Ebî Hâtim Zeyd b. Eslem'den naklettiler: {لَا تضار وَالِدَة بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُود لَهُ بولده} “Ne bir anne çocuğu yüzünden, ne de bir baba çocuğu yüzünden zarara sokulmamalıdır” kavli hakkında şöyle der: Kadın, adam onu emzirecek birini bulamazken çocuğunu onun üzerine atma hakkına sahip değildir; adam da kadın onu emzirmek isterken kadına zarar vermek kastıyla çocuğu onun elinden alma hakkına sahip değildir. {وعَلى الْوَارِث} “Varisin üzerine düşen de” kavli hakkında: “O, ölünün velisidir” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء وَإِبْرَاهِيم وَالشعْبِيّ {وعَلى الْوَارِث} قَالُوا: وَارِث الصَّبِي ينْفق عَلَيْهِ

İbn Ebî Hâtim Atâ, İbrâhîm ve eş-Şa'bî'den nakletti: {وعَلى الْوَارِث} “Varisin üzerine düşen de” [kavli hakkında]: “Çocuğun varisi ona nafaka verir” dediler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} قَالَ: كَانَ يلْزم الْوَارِث النَّفَقَة

Abd b. Humeyd el-Hasan'dan nakletti: {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” [kavli hakkında] şöyle dedi: Varisin üzerine nafaka [ödemek] gerekli kılınırdı.

وَفِي لفظ: نَفَقَة الصَّبِي إِذا لم يكن لَهُ مَال على وَارثه

Bir lafızda da: “Çocuğun malı olmadığı takdirde nafakası varisinin üzerinedir” [denilmiştir].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} يَقُول: على وَارِث الْمَوْلُود إِذا كَانَ لَا مَال لَهُ مثل الَّذِي على وَالِده من أجر الرَّضَاع

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd Katâde'den naklettiler: {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” kavli hakkında şöyle der: Çocuğun malı olmadığı takdirde, babasının üzerine düşen emzirme ücreti gibi bir yükümlülük çocuğun varisinin üzerinedir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء: مَا قَوْله {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} قَالَ: وَارِث الْمَوْلُود مثل مَا ذكر الله

Abd b. Humeyd İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Atâ'ya: '{وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” kavli nedir?' dedim. 'Allah'ın zikrettiği gibi, çocuğun varisinin üzerinedir' dedi.

قلت: أيحبس وَارِث

'Peki, varis hapsedilir mi?' dedim.

الْمَوْلُود إِن لم يكن للمولود مَال بِأَجْر مرضعته وَإِن كره الْوَارِث قَالَ: أفيدعه يَمُوت وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن سِيرِين

'[Yani] çocuğun malı yoksa, varis istemese bile sütannenin ücreti sebebiyle çocuğun varisi hapsedilir mi?' dedim. [Atâ]: 'Onu ölüme mi terk etsin?!' dedi. Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd İbn Sîrîn'den naklettiler:

أَن امْرَأَة جَاءَت تخاصم فِي نَفَقَة وَلَدهَا وإرث وَلَدهَا إِلَى عبد الله بن عتبَة بن مَسْعُود فَقضى بِالنَّفَقَةِ من مَال الصَّبِي وَقَالَ لوَارِثه: أَلا ترى {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} وَلَو لم يكن لَهُ مَاله لقضيت بِالنَّفَقَةِ عَلَيْك

Bir kadın, çocuğunun nafakası ve çocuğunun mirası konusunda davacı olarak Abdullah b. Utbe b. Mes'ûd'a geldi. O da nafakanın çocuğun malından karşılanmasına hükmetti ve çocuğun varisine: '{وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” [ayetini] görmüyor musun? Eğer çocuğun malı olmasaydı nafakayı senin ödemene hükmederdim' dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: يجْبر الرجل إِذا كَانَ مُوسِرًا على نَفَقَة أَخِيه إِذا كَانَ مُعسرا

Abd b. Humeyd İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: Bir adam zengin, erkek kardeşi de muhtaç olduğunda, kardeşinin nafakasına mecbur edilir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن حَمَّاد قَالَ: يجْبر على كل ذِي رحم محرم

Abd b. Humeyd Hammâd'dan nakletti; dedi ki: Mahrem olan her akraba için [nafaka vermeye] mecbur edilir.

وَأخرج سُفْيَان وَعبد الرَّزَّاق وَأَبُو عبيد فِي الْأَمْوَال وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن الْمسيب: أَن عمر بن الْخطاب حبس بني عَم عَليّ منفوس كَلَالَة بِالنَّفَقَةِ عَلَيْهِ مثل الْعَاقِلَة

Süfyân, Abdürrezzâk, el-Emvâl'de Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Nâsih'inde en-Nehhâs ve el-Beyhakî Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiler: Ömer b. el-Hattâb, kelâle durumunda [ana babasız ve çocuksuz] doğmuş bir bebeğin amcaoğullarını, âkıle (diyet ödeyen akrabalar) gibi onun nafakasıyla sorumlu tuttu (bağlayıcı kıldı).

وَأخرج سُفْيَان بن عَيْنِيَّة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} قَالَ: على وَارِث الصَّبِي أَن يسترضع لَهُ مثل مَا على أَبِيه

Süfyân b. Uyeyne Mücâhid'den nakletti: {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” kavli hakkında: “Babasına düşen yükümlülük gibi, çocuğun varisinin üzerine de onun için bir sütanne tutması [yükümlülüğü] vardır” dedi.