Binûn

Bakara Suresi — 76. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير والنحاس عَن قبيصَة بن ذُؤَيْب فِي قَوْله {وعَلى الْوَارِث} قَالَ: هُوَ الصَّبِي

İbn Cerîr ve en-Nehhâs, Kabîsa b. Züeyb'den {وعَلى الْوَارِث} “Varisin üzerine düşen de” kavli hakkında: “O, bizzat çocuğun kendisidir” dediğini naklettiler.

وَأخرج وَكِيع عَن عبد الله بن مُغفل قَالَ: رضَاع الصَّبِي من نصِيبه

Vekî‘, Abdullah b. Muğaffel'den nakletti; dedi ki: “Çocuğun emzirme [masrafı] kendi hissesinden (payından) karşılanır.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَطاء الْخُرَاسَانِي عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} قَالَ: نَفَقَته حَتَّى يفطم إِن كَانَ أَبوهُ لم يتْرك لَهُ مَالا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Atâ el-Horasânî yoluyla İbn Abbâs'tan naklettiler: {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” [ayeti hakkında] şöyle dedi: “Eğer babası ona bir mal bırakmamışsa, sütten kesilinceye kadar onun nafakasıdır.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق مُجَاهِد وَالشعْبِيّ عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} قَالَ: أَن لَا يضار

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî; Mücâhid ve eş-Şa'bî yoluyla İbn Abbâs'tan naklettiler: {وعَلى الْوَارِث مثل ذَلِك} “Varisin üzerine düşen de bunun gibidir” [kavli hakkında] şöyle dedi: “[Varisin de kimseye] zarar vermemesidir.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك {فَإِن أَرَادَا فصالاً} قَالَ: الْفِطَام

İbn Cerîr ed-Dahhâk'tan nakletti: {فَإِن أَرَادَا فصالاً} “Eğer sütten kesmek isterlerse” [kavli hakkında] şöyle dedi: “Sütten kesmektir.”

وَأخرج وَكِيع وسُفْيَان وَعبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: التشاور فِيمَا دون الْحَوْلَيْنِ لَيْسَ لَهَا أَن تفطمه إِلَّا أَن يرضى وَلَيْسَ لَهُ أَن يفطمه إِلَّا أَن ترْضى

Vekî‘, Süfyân, Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den bu ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “İki yıldan önceki danışıp anlaşma [durumunda]; kadın erkeğin rızası olmadan çocuğu sütten kesemez, erkek de kadının rızası olmadan çocuğu sütten kesemez.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن عَطاء {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم} قَالَ: أمه أَو غَيرهَا {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم إِذا سلمتم} قَالَ: إِذا سلمت لَهَا أجرهَا {مَا آتيتم} قَالَ: مَا أعطيتم

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Atâ'dan naklettiler: {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم} “Eğer çocuklarınızı başkasına emzirtmek isterseniz” [kavli hakkında]: “Annesi veya bir başkası” dedi. {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم إِذا سلمتم} “teslim ettiğiniz takdirde size bir günah yoktur” [kavli hakkında]: “Ücretini ona teslim ettiğiniz takdirde” dedi. {مَا آتيتم} “verdiğinizi” [kavli hakkında da]: “Ödediğiniz şeyi” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شهَاب {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} إِذا كَانَ ذَلِك عَن طيب نفس من الْوَالِد والوالدة

İbn Ebî Hâtim İbn Şihâb'dan nakletti: {وَإِن أردتم أَن تسترضعوا أَوْلَادكُم فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} “Eğer çocuklarınızı başkasına emzirtmek isterseniz size bir günah yoktur”, bu durum anne ve babanın gönül rızasıyla olduğu takdirdedir.

قَوْله تَعَالَى: وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا فَإِذا بلغن أَجلهنَّ فَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا فعلن فِي أَنْفسهنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَالله بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِير

Allah Teâlâ'nın kavli: “İçinizden vefat edip geride eşler bırakanların hanımları kendi başlarına dört ay on gün beklerler. Sürelerini doldurduklarında, kendileri hakkında meşru şekilde yaptıklarından ötürü size bir günah yoktur. Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.”

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالَّذين يتوفون} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Nâsih'inde en-Nehhâs ve Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَالَّذين يتوفون} “İçinizden vefat edenler...” ayeti hakkında şöyle dediğini naklettiler:

قَالَ: كَانَ الرجل إِذا مَاتَ وَترك امْرَأَته اعْتدت سنة فِي بَيته ينْفق عَلَيْهَا من مَاله ثمَّ أنزل الله {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} فَهَذِهِ الْآيَة عدَّة الْمُتَوفَّى عَنْهَا إِلَّا أَن تكون حَامِلا فعدتها أَن تضع مَا فِي بَطنهَا

Dedi ki: Bir adam vefat edip geride hanımını bıraktığında, kadın onun malından nafaka verilerek bir yıl boyunca kocasının evinde iddet beklerdi. Sonra Allah {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} “İçinizden vefat edip geride eşler bırakanların hanımları kendi başlarına dört ay on gün beklerler” [ayetini] indirdi. İşte bu ayet, kocası vefat eden kadının iddetidir; ancak hamile olması müstesnadır, zira onun iddeti karnındakini doğurmasıdır.

وَقَالَ فِي مِيرَاثهَا (ولهن الرّبع مِمَّا تركْتُم) (النِّسَاء الْآيَة ١٢) فَبين مِيرَاث الْمَرْأَة وَترك الْوَصِيَّة وَالنَّفقَة {فَإِذا بلغن أَجلهنَّ فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} يَقُول: إِذا طلقت الْمَرْأَة أَو مَاتَ عَنْهَا فَإِذا انْقَضتْ عدتهَا فَلَا جنَاح عَلَيْهَا أَن تتزين وتتصنع وتتعرض للتزويج فَذَلِك الْمَعْرُوف

Onun mirası hakkında da: (ولهن الرّبع مِمَّا تركْتُم) “Bıraktıklarınızın dörtte biri onlarındır” (en-Nisâ Ayet: 12) buyurarak kadının mirasını açıkladı ve vasiyet ile nafakayı [hükümden] kaldırdı. {فَإِذا بلغن أَجلهنَّ فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} “Sürelerini doldurduklarında size bir günah yoktur” kavli hakkında ise şöyle dedi: Kadın boşandığında veya kocası vefat ettiğinde iddeti biterse, süslenmesinde, güzelleşmesinde ve evliliğe talip olmasında ona bir günah yoktur; işte bu meşru olandır.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: ضمت هَذِه الْأَيَّام الْعشْر إِلَى الْأَرْبَعَة أشهر لِأَن الْعشْر فِيهِ ينْفخ الرّوح

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta el-Beyhakî, Ebü'l-Âliye'den naklettiler; dedi ki: “Bu on gün dört aya eklenmiştir; çünkü ruh [cenine] bu on gün içinde üflenir.”

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: سَأَلت سعيد بن الْمسيب مَا بَال الْعشْر قَالَ: فِيهِ ينْفخ الرّوح

İbn Cerîr Katâde'den nakletti; dedi ki: Saîd b. el-Müseyyeb'e 'Bu on [günün] durumu nedir?' diye sordum. 'Ruh [cenine] onda üflenir' dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ربيعَة وَيحيى بن سعيد

İbn Ebî Hâtim Rebîa ve Yahyâ b. Saîd'den nakletti:

أَنَّهُمَا قَالَا فِي قَوْله {وَعشرا} : عشر لَيَال

Her ikisi de {وَعشرا} “ve on [gün]” kavli hakkında: “On gecedir” dediler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {فَإِذا بلغن أَجلهنَّ} يَقُول: إِذا انْقَضتْ عدتهَا

İbn Ebî Hâtim ed-Dahhâk'tan nakletti: {فَإِذا بلغن أَجلهنَّ} “Sürelerini doldurduklarında” kavli hakkında şöyle der: “İddetleri bittiğinde.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شهَاب فِي قَوْله {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} يَعْنِي أولياءها

İbn Ebî Hâtim İbn Şihâb'dan nakletti: {فَلَا جنَاح عَلَيْكُم} “size bir günah yoktur” kavli ile kadınların velileri kastedilmektedir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق ابْن أبي نجيح عَن مُجَاهِد {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} قَالَ: كَانَت الْعدة تَعْتَد عِنْد أهل زَوجهَا وَاجِبا عَلَيْهَا ذَلِك فَأنْزل الله (وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا وَصِيَّة لأزواجهم مَتَاعا إِلَى الْحول غير إِخْرَاج فَإِن خرجن فَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا فعلن فِي أَنْفسهنَّ من مَعْرُوف) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٤٠) قَالَ: فَجعل الله لَهَا تَمام السّنة سَبْعَة أشهر وَعشْرين لَيْلَة وَصِيَّة إِن شَاءَت سكنت فِي وصيتها وَإِن شَاءَت خرجت

el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, el-Buhârî, Ebû Dâvûd, en-Nesâî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, el-Hâkim ve el-Beyhakî, İbn Ebî Necîh yoluyla Mücâhid'den naklettiler: {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} “İçinizden vefat edip geride eşler bırakanların hanımları kendi başlarına dört ay on gün beklerler” ayeti hakkında şöyle dedi: İddet beklemek kadına vacip olarak kocasının ailesinin yanında iddet beklerdi. Bunun üzerine Allah: (وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا وَصِيَّة لأزواجهم مَتَاعا إِلَى الْحول غير إِخْرَاج فَإِن خرجن فَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا فعلن فِي أَنْفسهنَّ من مَعْرُوف) “İçinizden ölüp geriye eşler bırakanlar, eşlerinin [evlerinden] çıkarılmaksızın bir yıla kadar geçimlerinin sağlanmasını vasiyet etsinler. Şayet kendileri çıkarlarsa, kendi haklarında meşru olarak yaptıklarından dolayı size bir günah yoktur” (el-Bakara Ayet: 240) [ayetini] indirdi. [Mücâhid] dedi ki: Allah, vasiyet olarak senenin tamamlayıcısı olan yedi ay yirmi geceyi kadına tanıdı; dilerse vasiyet edilen evde oturur, dilerse çıkardı.

وَهُوَ قَول الله {غير إِخْرَاج} وَقَالَ عَطاء: قَالَ ابْن عَبَّاس: نسخت هَذِه الْآيَة عدتهَا فِي أَهله فَتعْتَد حَيْثُ شَاءَت

İşte Allah'ın {غير إِخْرَاج} “çıkarılmaksızın” kavli budur. Atâ dedi ki: İbn Abbâs: “Bu ayet, kadının kocasının ailesi yanında iddet beklemesini neshetti (hükmünü kaldırdı); dolayısıyla dilediği yerde iddet bekler” dedi.

وَهُوَ قَول الله (غير إِخْرَاج) قَالَ عَطاء: إِن شَاءَت اعْتدت عِنْد أَهله وسكنت فِي وصيتها وَإِن شَاءَت خرجت لقَوْل الله (فَإِن خرجن فَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا فعلن فِي أَنْفسهنَّ) قَالَ عَطاء: ثمَّ جَاءَ الْمِيرَاث فنسخ السُّكْنَى فَتعْتَد حَيْثُ شَاءَت وَلَا سُكْنى لَهَا

İşte Allah'ın (غير إِخْرَاج) “çıkarılmaksızın” kavli budur. Atâ dedi ki: Dilerse kocasının ailesinin yanında iddet bekler ve vasiyeti gereği oturur; dilerse de Allah'ın (فَإِن خرجن فَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا فعلن فِي أَنْفسهنَّ) “Şayet çıkarlarsa, kendi haklarında yaptıklarından dolayı size bir günah yoktur” kavli gereğince çıkar. Atâ dedi ki: Sonra miras [hükmü] geldi ve barınma hakkını neshetti; artık dilediği yerde iddet bekler ve onun [kocasının malından zorunlu] bir barınma hakkı yoktur.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Hâkim İbn Abbâs'tan naklettiler:

أَنه كره للمتوفى عَنْهَا زَوجهَا الطّيب والزينة

O, kocası vefat etmiş kadının koku sürünmesini ve süslenmesini mekruh görürdü.

وَقَالَ: إِنَّمَا قَالَ الله {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} وَلم يقل: فِي بُيُوتكُمْ تَعْتَد حَيْثُ شَاءَت

Ve şöyle dedi: “Allah sadece {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا} ‘İçinizden vefat edip geride eşler bırakanların hanımları kendi başlarına dört ay on gün beklerler’ buyurmuştur; ‘evlerinizde beklesinler’ dememiştir. [Dolayısıyla kadın] dilediği yerde iddet bekler.”

وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَابْن سعد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن الفريعة بنت مَالك بن سِنَان وَهِي أُخْت أبي سعيد الْخُدْرِيّ

Mâlik, Abdürrezzâk, İbn Sa'd, Ebû Dâvûd, sahih olduğunu belirterek et-Tirmizî, İbn Mâce ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, Ebû Saîd el-Hudrî'nin kız kardeşi olan el-Fürey'a bint Mâlik b. Sinân'dan naklettiler:

أَنه جَاءَت إِلَى رَسُول الله ﷺ تسأله أَن ترجع إِلَى أَهلهَا فِي بني خدرة وَأَن زَوجهَا خرج فِي طلب أعبد لَهَا أَبقوا حَتَّى إِذا تطرّف الْقدوم لحقهم فَقَتَلُوهُ

O, Benî Hudre'deki ailesinin yanına dönmek için izin istemek üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi; kocası ise kaçan kölelerini aramak için çıkmış, Tarafü'l-Kudûm mevkiine ulaştığında onlara yetişmiş ve köleler onu öldürmüştü.

قَالَت: فَسَأَلت رَسُول الله ﷺ أَن ارْجع إِلَى أَهلِي فَإِن زَوجي لم يتركني فِي منزل يملكهُ وَلَا نَفَقَة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ نعم

[el-Fürey'a] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Ailemin yanına döneyim mi? Zira kocam beni mülkiyeti kendisine ait bir evde ve bir nafaka ile bırakmadı' diye sordum. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Evet” buyurdu.

فَانْصَرَفت حَتَّى إِذا كنت فِي الْحُجْرَة أَو فِي الْمَسْجِد فدعاني أَو أَمر بِي فَدُعِيت فَقَالَ: كَيفَ قلت قَالَت: فَرددت عَلَيْهِ الْقِصَّة الَّتِي ذكرت لَهُ من شَأْن زَوجي

Bunun üzerine ayrılıp gittim; nihayet odaya veya mescide vardığımda beni çağırdı ya da hakkımda talimat verdi de çağrıldım. 'Nasıl demiştin?' buyurdu. Dedi ki: Kocamın durumuna dair kendisine zikrettiğim kıssayı ona tekrar anlattım.

فَقَالَ: امكثي فِي بَيْتك حَتَّى يبلغ الْكتاب

Bunun üzerine: “Farz kılınan bekleme süresi

أَجله

sona erene kadar evinde kal” buyurdu.

قَالَت: فاعتددت فِيهِ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا

[el-Fürey'a] dedi ki: “Bunun üzerine orada dört ay on gün iddet bekledim.”

قَالَت: فَلَمَّا كَانَ عُثْمَان بن عَفَّان أرسل إِلَيّ فَسَأَلَنِي عَن ذَلِك فَأَخْبَرته فَاتبعهُ وَقضى بِهِ

Dedi ki: Osmân b. Affân [halife] olduğunda bana haber gönderip bunu sordu; ben de ona anlattım. O da buna uydu ve bu şekilde hükmetti.

وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق عَن عمر بن الْخطاب: أَنه كَانَ يرد الْمُتَوفَّى عَنْهُن أَزوَاجهنَّ من الْبَيْدَاء يمنعهن من الْحَج

Mâlik ve Abdürrezzâk, Ömer b. el-Hattâb'dan naklettiler: O, kocaları vefat eden kadınları Beydâ'dan geri çevirir ve hacca gitmelerine engel olurdu.

وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق عَن ابْن عمر قَالَ: لَا تبيت الْمُتَوفَّى عَنْهَا زَوجهَا وَلَا المبتوتة إِلَّا فِي بَيتهَا

Mâlik ve Abdürrezzâk İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: “Kocası vefat eden kadın da kesin olarak boşanmış kadın da evinden başka yerde geceleyemez.”

وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ من طَرِيق حميد بن نَافِع عَن زَيْنَب بنت أبي سَلمَة

Mâlik, Abdürrezzâk, el-Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî ve en-Nesâî, Humeyd b. Nâfi‘ yoluyla Zeyneb bint Ebî Seleme'den naklettiler:

أَنَّهَا أخْبرته هَذِه الْأَحَادِيث الثَّلَاثَة قَالَت زَيْنَب: دخلت على أم حَبِيبَة زوج النَّبِي ﷺ حِين توفّي أَبوهَا سُفْيَان بن حَرْب فدعَتْ بِطيب فِيهِ صفرَة خلوق أَو غَيره فأدهنت بِهِ جَارِيَة ثمَّ مست بِهِ بَطنهَا ثمَّ قَالَت: وَالله مَالِي بالطيب من حَاجَة غير أَنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول على الْمِنْبَر لَا يحل لامْرَأَة تؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر أَن تحد على ميت فَوق ثَلَاث لَيَال إِلَّا على زوج أَرْبَعَة أشهر وَعشرا وَقَالَت زَيْنَب: دخلت على زَيْنَب بنت جحش حِين توفّي أَخُوهَا عبد الله فمسحت مِنْهُ ثمَّ قَالَت: وَالله مَالِي بالطيب من حَاجَة غير أَنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول على الْمِنْبَر لَا يحل لامْرَأَة تؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر أَن تحد على ميت فَوق ثَلَاث لَيَال إِلَّا على زوج أَرْبَعَة أشهر وَعشرا

Zeyneb ona şu üç hadisi haber verdi; Zeyneb dedi ki: Babası Ebû Süfyân b. Harb vefat ettiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Ümmü Habîbe'nin yanına girdim. İçinde halûk veya başka bir şeyden sarılık bulunan bir koku istedi, bir cariyeye ondan sürdü, sonra kendi yanaklarına sürdü ve şöyle dedi: 'Vallahi benim kokuya hiçbir ihtiyacım yok; fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i minberde şöyle buyururken işittim: “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir kadının, bir ölü için üç geceden fazla yas tutması helal değildir; ancak kocası için dört ay on gün [yas tutması] müstesnadır.”' Zeyneb dedi ki: Kardeşi Abdullah vefat ettiğinde Zeyneb bint Cahş'ın yanına girdim; o da o kokudan süründü ve şöyle dedi: 'Vallahi benim kokuya hiçbir ihtiyacım yok; fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i minberde şöyle buyururken işittim: “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir kadının, bir ölü için üç geceden fazla yas tutması helal değildir; ancak kocası için dört ay on gün [yas tutması] müstesnadır.”'

وَقَالَت زَيْنَب: سَمِعت أُمِّي أم سَلمَة تَقول: جَاءَت امْرَأَة إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَت: يَا رَسُول الله إِن ابْنَتي توفّي عَنْهَا زَوجهَا وَقد اشتكت عينهَا أفنكحلها فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لَا مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا كل ذَلِك يَقُول: لَا ثمَّ قَالَ: إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَة أشهر وَعشرا وَقد كَانَت إحداكن فِي الْجَاهِلِيَّة ترمي بالبعرة عِنْد رَأس الْحول

Zeyneb dedi ki: Annem Ümmü Seleme'yi şöyle derken işittim: Bir kadın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü, kızımın kocası vefat etti ve gözü rahatsızlandı, ona sürme çekelim mi?' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki veya üç kez “Hayır” buyurdu; her defasında “Hayır” diyordu. Sonra: “O [bekleme süresi] ancak dört ay on gündür. Câhiliye döneminde sizden biriniz senenin başında bir deve tezeği fırlatıp atardı” buyurdu.

قَالَ حميد: فَقلت لِزَيْنَب: وَمَا ترمي بالبعرة عِنْد رَأس الْحول فَقَالَت زَيْنَب: كَانَت الْمَرْأَة إِذا توفّي عَنْهَا زَوجهَا دخلت حفشاً ولبست شَرَّ ثِيَابهَا وَلم تمس طيبا وَلَا شَيْئا حَتَّى تمر بهَا سنة ثمَّ تُؤْتى بِدَابَّة حمَار أَو شَاة أَو طَائِر فتقتض بِهِ فقلما تقتض بِشَيْء إِلَّا مَاتَ ثمَّ تخرج فتعطى بَعرَة فترمي بهَا ثمَّ تراجع بعد ذَلِك مَا شَاءَت من طيب أَو غَيره

Humeyd dedi ki: Zeyneb'e: 'Senenin başında tezek fırlatıp atması ne demektir?' diye sordum. Zeyneb dedi ki: “Kocasının vefat ettiği kadın dar ve basık küçük bir kulübeye girer, en kötü elbiselerini giyer, üzerinden bir yıl geçene kadar kokuya ve hiçbir şeye dokunmazdı. Sonra ona bir binek, merkep, koyun veya kuş getirilirdi ve onunla temizlenirdi (üzerine sürterdi); temizlendiği hayvan ise neredeyse mutlaka ölürdü. Sonra dışarı çıkar, kendisine bir tezek verilirdi ve onu fırlatıp atardı. Bundan sonra da koku ve benzeri dilediği şeylere geri dönerdi.”

وَأخرج مَالك وَمُسلم من طَرِيق صَفِيَّة بنت أبي عبيد عَن عَائِشَة وَحَفْصَة أُمِّي الْمُؤمنِينَ ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يحل لامْرَأَة تؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر أَن تحد على ميت فَوق ثَلَاث إِلَّا على زوج أَرْبَعَة أشهر وَعشر

Mâlik ve Müslim, Safiyye bint Ebî Ubeyd yoluyla müminlerin anneleri Âişe ve Hafsa radıyallâhu anhümâ'dan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu naklettiler: “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir kadının, bir ölü için üç [günden] fazla yas tutması helal değildir; ancak kocası için dört ay on gün [yas tutması] müstesnadır.”

وَقد أخرج

Nitekim tahriç etmiştir:

النَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه حَدِيث عَن حَفْصَة وَحدهَا وَحَدِيث عَائِشَة من طَرِيق عُرْوَة عَنْهَا

en-Nesâî ve İbn Mâce sadece Hafsa'dan gelen hadisi; Urve yoluyla da Âişe'den gelen hadisi tahriç ettiler.

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أم عَطِيَّة قَالَت: قَالَ النَّبِي ﷺ لَا يحل لامْرَأَة تؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر أَن تحد فَوق ثَلَاث إِلَّا على زوج أَرْبَعَة أشهر وَعشر فَإِنَّهَا لَا تكتحل وَلَا تلبس ثوبا مصبوغاً إِلَّا ثوب عصب وَلَا تمس طيبا إِلَّا إِذا طهرت نبذة من قسط أَو اظفار

el-Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, en-Nesâî ve İbn Mâce, Ümmü Atıyye'den naklettiler; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir kadının üç [günden] fazla yas tutması helal değildir; ancak kocası için dört ay on gün [yas tutması] müstesnadır. O kadın sürme çekemez, asb (Yemen kumaşı) elbisesi hariç boyanmış bir elbise giyemez ve temizlendiği zaman bir parça kust veya ezfâr (kokulu bitki) dışında koku sürünemez.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن أم سَلمَة زوج النَّبِي ﷺ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ الْمُتَوفَّى عَنْهَا زَوجهَا لَا تلبس المصفر من الثِّيَاب وَلَا الممشقة وَلَا الْحلِيّ وَلَا تختضب وَلَا تكتحل

Ebû Dâvûd ve en-Nesâî, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Ümmü Seleme'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu naklettiler: “Kocası vefat eden kadın sarıya boyanmış elbiseleri, kırmızı kille boyanmış elbiseleri ve takıyı takınamaz, kına yakamaz ve sürme çekemez.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن أم سَلمَة قَالَت: دخلت على رَسُول الله ﷺ حِين توفّي أَبُو سَلمَة وَقد جعلت على عَيْني صبرا قَالَ: مَا هَذَا يَا أم سَلمَة قلت: إِنَّمَا هُوَ صَبر يَا رَسُول الله لَيْسَ فِيهِ طيب

Ebû Dâvûd ve en-Nesâî, Ümmü Seleme'den naklettiler; dedi ki: Ebû Seleme vefat ettiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdim, gözlerime sabır (acı aloe) koymuştum. “Bu nedir ey Ümmü Seleme?” buyurdu. 'Ey Allah'ın Resûlü, o sadece sabırdır, içinde koku yoktur' dedim.

قَالَ: إِنَّه يشب الْوَجْه فَلَا تجعليه إِلَّا بِاللَّيْلِ وَلَا تمتشطي بالطيب وَلَا بِالْحِنَّاءِ فَإِنَّهُ خضاب

Şöyle buyurdu: “O yüzü canlandırıp parlatır; bu yüzden onu sadece geceleyin koy. Güzel kokuyla ve kınayla taranma, zira kına boyadır.”

قلت: بِأَيّ شَيْء امتشط يَا رَسُول الله قَالَ: بالسدر تغلفين بِهِ رَأسك

'Ne ile taranayım ey Allah'ın Resûlü?' dedim. “Başını kendisiyle sarıp kaplayacağın sidr ile” buyurdu.

وَأخرج مَالك عَن سعيد عَن الْمسيب وَسليمَان بن يسَار قَالَا: عدَّة الْأمة إِذا توفّي عَنْهَا زَوجهَا شَهْرَان وَخمْس لَيَال

Mâlik, Saîd b. el-Müseyyeb ve Süleymân b. Yesâr'dan nakletti; her ikisi de şöyle dediler: “Cariyenin kocası vefat ettiğinde iddeti iki ay beş gecedir.”

وَأخرج مَالك عَن ابْن عمر قَالَ: عدَّة أم الْوَلَد إِذا هلك سَيِّدهَا حَيْضَة

Mâlik İbn Ömer'den nakletti; dedi ki: “Efendisi vefat ettiğinde ümmüveledin (çocuk doğuran cariyenin) iddeti bir hayızdır.”

وَأخرج مَالك عَن الْقَاسِم بن مُحَمَّد قَالَ: عدَّة أم الْوَلَد إِذا توفّي عَنْهَا سَيِّدهَا حيضتان

Mâlik el-Kâsım b. Muhammed'den nakletti; dedi ki: “Efendisi vefat ettiğinde ümmüveledin iddeti iki hayızdır.”

وَأخرج مَالك عَن الْقَاسِم بن مُحَمَّد أَن يزِيد بن عبد الْملك فرق بَين الرِّجَال وَنِسَائِهِمْ أُمَّهَات لأَوْلَاد رجال هَلَكُوا فتزوجهن بعد حَيْضَة أَو حيضتين فَفرق بَينهم حَتَّى يعتددن أَرْبَعَة أشهر وَعشرا

Mâlik el-Kâsım b. Muhammed'den nakletti: Yezîd b. Abdilmelik, vefat etmiş adamların çocuk anneleri (ümmüveledleri) olup da bir ya da iki hayızdan sonra kendileriyle evlenilen kadınlar ile kocalarının arasını ayırdı; kadınlar dört ay on gün iddet bekleyinceye kadar aralarını ayırdı.

قَالَ الْقَاسِم بن مُحَمَّد: سُبْحَانَ الله يَقُول الله فِي كِتَابه {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا} مَا هن لَهُم بِأَزْوَاج

el-Kâsım b. Muhammed şöyle dedi: "Sübhânallah! Allah Kitabı'nda {وَالَّذين يتوفون مِنْكُم ويذرون أَزْوَاجًا} “İçinizden ölüp de geride eşler bırakanlar...” buyuruyor; oysa onlar (ümmüveledler) onların eşleri değildir."

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه وَالْحَاكِم وصحه عَن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: لَا تلبسوا علينا سنة نَبينَا فِي أم الْوَلَد إِذا توفّي عَنْهَا سَيِّدهَا عدتهَا أَرْبَعَة أشهر وَعشر

Ahmed, Ebû Dâvûd, İbn Mâce ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, Amr b. el-Âs'tan naklettiler; dedi ki: "Peygamberimizin sünnetini bize karıştırmayın; ümmüveledin efendisi vefat ettiğinde iddeti dört ay on gündür."

قَوْله تَعَالَى: وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم بِهِ من خطْبَة النِّسَاء أَو أكننتم فِي أَنفسكُم علم الله أَنكُمْ ستذكرونهن وَلَكِن لَا تواعدوهن سرا إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا وَلَا تعزموا عقدَة النِّكَاح حَتَّى يبلغ الْكتاب أَجله وَاعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي أَنفسكُم فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَن الله غَفُور حَلِيم

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: “(İddet bekleyen) kadınlara evlenme isteğinizi üstü kapalı çıtlatmanızda veya içinizde saklamanızda size bir günah yoktur. Allah sizin onları anacağınızı bilmektedir. Fakat meşru bir söz söylemeniz dışında onlarla gizlice sözleşmeyin. Müddet sona erene kadar nikâh akdine kalkışmayın. Bilin ki Allah içinizdekini bilir; O'ndan sakının. Ve bilin ki Allah çok bağışlayandır, halîmdir (kullarına mühlet verendir).”

أخرج وَكِيع وَالْفِرْيَابِي وَعبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم بِهِ من خطْبَة النِّسَاء} قَالَ: التَّعْرِيض أَن يَقُول إِنِّي أُرِيد التَّزْوِيج وَإِنِّي لأحب امْرَأَة من أمرهَا وأمرها وَإِن من شأني النِّسَاء لَوَدِدْت أَن الله يسر لي امْرَأَة صَالِحَة من غير أَن ينصب لَهَا

Vekî‘, el-Firyâbî, Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, el-Buhârî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî, {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم بِهِ من خطْبَة النِّسَاء} “(İddet bekleyen) kadınlara evlenme isteğinizi üstü kapalı çıtlatmanızda size bir günah yoktur” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: "Tariz (üstü kapalı çıtlatma), kişinin 'Ben evlenmek istiyorum, şöyle şöyle özelliklere sahip bir kadını arzu ederim, kadınlar benim ilgimi çeker, keşke Allah bana salih bir kadın nasip etse' gibi doğrudan ona yöneltilmeyen sözler söylemesidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: يعرض لَهَا فِي عدتهَا يَقُول لَهَا: إِن رَأَيْت أَن لَا تسبقيني بِنَفْسِك ولوددت أَن الله قد هيأ بيني وَبَيْنك وَنَحْو هَذَا من الْكَلَام فَلَا حرج

İbn Cerîr ayet hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "[Erkek] kadına iddeti esnasında üstü kapalı ima eder ve ona: 'Eğer uygun görürsen benden önce davranıp başkasıyla evlenme; Allah'ın benimle senin aranı birleştirmesini ne kadar isterdim' ve benzeri sözler söylerse bunda bir sakınca yoktur."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم} قَالَ: يَقُول: إِنِّي فِيك رَاغِب ولوددت أَنِّي تَزَوَّجتك حَتَّى يعلمهَا أَن يُرِيد تَزْوِيجهَا من غير أَن يُوجب عقدَة أَو يعاهدها على عهد

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم} “Üstü kapalı çıtlatmanızda size bir günah yoktur” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "Bir nikâh bağı bağlamaksızın veya bir sözleşmeye girmeksizin, kendisiyle evlenmek istediğini kadına hissettirecek şekilde 'Ben sana rağbet ediyorum, seninle evlenmeyi ne kadar isterdim' demesidir."

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الرَّحْمَن بن الْقَاسِم عَن أَبِيه

Mâlik, eş-Şâfiî, İbn Ebî Şeybe ve el-Beyhakî, Abdurrahman b. el-Kâsım'dan, o da babasından nakletti:

أَنه كَانَ يَقُول فِي قَول الله {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم بِهِ من خطْبَة النِّسَاء} أَن يَقُول الرجل للْمَرْأَة وَهِي فِي عدتهَا: إِنَّك عَليّ كَرِيمَة وَإِنِّي فِيك رَاغِب وَالله سائق إِلَيْك خيرا أَو رزقا أَو نَحْو هَذَا من القَوْل

O, Allah'ın {وَلَا جنَاح عَلَيْكُم فِيمَا عرضتم بِهِ من خطْبَة النِّسَاء} “Kadınlara evlenme isteğinizi üstü kapalı çıtlatmanızda size bir günah yoktur” kavli hakkında şöyle derdi: "Erkeğin kadına, o henüz iddetindeyken: 'Sen benim için değerlisin, ben sana rağbet ediyorum, Allah sana bir hayır veya bir rızık sevk edecektir' demesi veya bu kabilden sözler söylemesidir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: لَا بَأْس بالهدية فِي تَعْرِيض النِّكَاح

İbn Ebî Şeybe, İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: "Nikâhı çıtlatma (tariz) sadedinde hediye vermekte bir beis yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {أَو أكننتم} قَالَ: أسررتم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {أَو أكننتم} “Veya içinizde saklamanızda” kavli hakkında el-Hasan'dan: "Gizlediğiniz [şeyler]" dediğini naklettiler.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الضَّحَّاك

Abdürrezzâk, ed-Dahhâk'tan nakletti:

مثله

Bunun benzerini [nakletti].

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {أَو أكننتم فِي أَنفسكُم} قَالَ: أَن يدْخل فَيسلم وَيهْدِي إِن شَاءَ وَلَا يتَكَلَّم بِشَيْء

İbn Cerîr, es-Süddî'den {أَو أكننتم فِي أَنفسكُم} “Veya içinizde saklamanızda” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "[Erkeğin kadının yanına] girip selam vermesi, dilerse hediye vermesi ve [evliliğe dair] hiçbir şey konuşmamasıdır."

وَأخرج وَكِيع وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {علم الله أَنكُمْ ستذكرونهن} قَالَ: بِالْخطْبَةِ

Vekî‘, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {علم الله أَنكُمْ ستذكرونهن} “Allah sizin onları anacağınızı bilmektedir” kavli hakkında el-Hasan'dan naklettiler; dedi ki: "Dünürlükle (evlenme teklifiyle) [anacağınızı]."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {علم الله أَنكُمْ ستذكرونهن} قَالَ: ذكره إِيَّاهَا فِي نَفسه

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den {علم الله أَنكُمْ ستذكرونهن} “Allah sizin onları anacağınızı bilmektedir” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Kişinin o kadını içinden anmasıdır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَكِن لَا تواعدوهن سرا} قَالَ: لَا يَقُول لَهَا إِنِّي عاشق وعاهديني أَن لَا تتزوجي غَيْرِي وَنَحْو هَذَا {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} وَهُوَ قَوْله: إِن رَأَيْت أَن لَا تسبقيني بِنَفْسِك

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَلَكِن لَا تواعدوهن سرا} “Fakat onlarla gizlice sözleşmeyin” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "Ona 'Ben sana aşığım, benden başkasıyla evlenmeyeceğine dair bana söz ver' ve benzeri sözler söylememesidir. {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} “Meşru bir söz söylemeniz dışında” [kavli ise], kişinin: 'Eğer uygun görürsen benden önce davranıp başkasıyla evlenme' demesidir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَكِن لَا تواعدوهن سرا} قَالَ: الزِّنَا كَانَ الرجل يدْخل من أجل الزِّنَا وَهُوَ يعرض النِّكَاح

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {وَلَكِن لَا تواعدوهن سرا} “Fakat onlarla gizlice sözleşmeyin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "[Buradaki sır] zinadır. Adam nikâh ima ediyor görünerek zina maksadıyla [kadının yanına] girerdi."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن وَأبي مجلز وَالنَّخَعِيّ

Abdürrezzâk; el-Hasan, Ebû Miclez ve en-Nehaî'den nakletti:

مثله

Bunun benzerini [naklettiler].

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {لَا تواعدوهن سرا} قَالَ: السِّرّ: الْجِمَاع

et-Tastî, Mesâil'inde İbn Abbâs'tan nakletti: Nâfi‘ b. el-Ezrak ona {لَا تواعدوهن سرا} “Onlarla gizlice sözleşmeyin” kavlini sordu. [İbn Abbâs] dedi ki: "Sır, cimadır (cinsel ilişkidir)."

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول امرىء الْقَيْس: أَلا زعمت بسباسة الْيَوْم أنني كَبرت وَأَن لَا يحسن السِّرّ أمثالي وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مقَاتل بن حَيَّان قَالَ: بلغنَا أَن معنى {لَا تواعدوهن سرا} الرَّفَث من الْكَلَام أَي لَا يواجهها الرجل فِي تَعْرِيض الْجِمَاع من نَفسه

[Nâfi‘]: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet, İmruülkays'ın şu sözünü işitmedin mi?" dedi: Bugün Besbâse benim yaşlandığımı ve benim gibilerin sırra (cinsel ilişkiye) güç yetiremeyeceğini iddia etti. el-Beyhakî, Mukâtil b. Hayyân'dan nakletti; dedi ki: Bize ulaştığına göre {لَا تواعدوهن سرا} “Onlarla gizlice sözleşmeyin” kavlinin manası müstehcen sözlerdir; yani erkeğin ima yoluyla kadına kendisiyle cima etmeyi teklif etmemesidir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا تواعدوهن سرا} قَالَ: الَّذِي يَأْخُذ عَلَيْهَا عهدا أَو ميثاقاً أَن تحبس نَفسهَا وَلَا تنْكح غَيره

Abdürrezzâk, Mücâhid'den {لَا تواعدوهن سرا} “Onlarla gizlice sözleşmeyin” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Kendisini tutması ve başkasıyla evlenmemesi hususunda kadından söz veya teminat almasıdır."

وَأخرج عَن سعيد بن جُبَير

[Abdürrezzâk] Saîd b. Cübeyr'den nakletti:

مثله

Bunun benzerini [nakletti].

وَأخرج سُفْيَان وَابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا تواعدوهن سرا} قَالَ: لَا يخطبها فِي عدتهَا {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} قَالَ: يَقُول: إِنَّك لجميلة وَإنَّك لفي منصب وَإنَّك لمرغوب فِيك

Süfyân ve İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den {لَا تواعدوهن سرا} “Onlarla gizlice sözleşmeyin” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "İddeti esnasında ona evlilik teklif etmemesidir. {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} “Meşru bir söz söylemeniz dışında” [kavli ise], kişinin: 'Sen güzelsin, sen soylu bir mevkidesin ve sen rağbet edilen birisin' demesidir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} قَالَ: يَقُول: إِنَّك لجميلة وَإنَّك لإِلى خير أَو أَن النِّسَاء من حَاجَتي

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {إِلَّا أَن تَقولُوا قولا مَعْرُوفا} “Meşru bir söz söylemeniz dışında” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "Kişinin: 'Sen güzelsin, sen hayra layıksın' veya 'Kadınlar benim ihtiyacımdır' demesidir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تعزموا عقدَة النِّكَاح}

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَلَا تعزموا عقدَة النِّكَاح} kavli hakkında naklettiler;

قَالَ: لَا تنْكِحُوا حَتَّى يبلغ الْكتاب أَجله قَالَ: حَتَّى تَنْقَضِي الْعدة

Dedi ki: "{حَتَّى يبلغ الْكتاب أَجله} “Müddet sona erene kadar [nikâh akdine kalkışmayın]” yani iddet tamamlanıncaya kadar evlenmeyin."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد

Abdürrezzâk ve İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den naklettiler:

مثله

Bunun benzerini [naklettiler].

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أبي مَالك {وَلَا تعزموا عقدَة النِّكَاح حَتَّى يبلغ الْكتاب أَجله} قَالَ: لَا يواعدها فِي عدتهَا: إِنِّي أتزوّجك حِين تَنْقَضِي عدتك

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Ebû Mâlik'ten {وَلَا تعزموا عقدَة النِّكَاح حَتَّى يبلغ الْكتاب أَجله} “Müddet sona erene kadar nikâh akdine kalkışmayın” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "Kadına iddeti içindeyken 'İddetin bittiği zaman seninle evleneceğim' diye söz vermemesidir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَاعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي أَنفسكُم فَاحْذَرُوهُ} قَالَ: وَعِيد

İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {وَاعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي أَنفسكُم فَاحْذَرُوهُ} “Bilin ki Allah içinizdekini bilir; O'ndan sakının” kavli hakkında nakletti; dedi ki: "Bu bir tehdittir (uyarıdır)."

قَوْله تَعَالَى: لَا جنَاح عَلَيْكُم إِن طلّقْتُم النِّسَاء مَا لم تمَسُّوهُنَّ تفرضوا لَهُنَّ فَرِيضَة ومتعوهن على الموسع وعَلى المقتر قدره مَتَاعا بِالْمَعْرُوفِ حَقًا على الْمُحْسِنِينَ

Allah Teâlâ'nın şu kavli: “Kendilerine dokunmadığınız veya kendilerine bir mehir tayin etmediğiniz kadınları boşamanızda size bir günah yoktur. Durumu geniş olan kendi gücüne göre, darlıkta olan da kendi gücüne göre, iyilik edenlerin üzerine bir borç olarak onları maruf ölçülerde faydalandırın (müt'a verin).”

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا جنَاح عَلَيْكُم إِن طلّقْتُم النِّسَاء مَا لم تمَسُّوهُنَّ أَو تفرضوا لَهُنَّ فَرِيضَة} قَالَ: الْمس النِّكَاح وَالْفَرِيضَة الصَدَاق {ومتعوهن} قَالَ: هُوَ على الرجل يتزوّج الْمَرْأَة وَلم يسم لَهَا صَدَاقا ثمَّ يطلقهَا قبل أَن يدْخل بهَا فَأمره الله أَن يمتعها على قدر عسره ويسره فَإِن مُوسِرًا أمتعها بخادم أَو نَحْو ذَلِك وَإِن كَانَ مُعسرا أمتعها بِثَلَاثَة أَثوَاب أَو نَحْو ذَلِك

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {لَا جنَاح عَلَيْكُم إِن طلّقْتُم النِّسَاء مَا لم تمَسُّوهُنَّ أَو تفرضوا لَهُنَّ فَرِيضَة} “Kendilerine dokunmadığınız veya kendilerine bir mehir tayin etmediğiniz kadınları boşamanızda size bir günah yoktur” kavli hakkında naklettiler; dedi ki: "Mes (dokunma) nikâhtır (cima), ferîza ise mehirdir. {ومتعوهن} “Onları faydalandırın” [kavli ise]: Bir kadınla evlenip ona mehir belirlemeyen, ardından onunla zifafa girmeden önce onu boşayan adam hakkındadır. Allah adama, darlık ve genişlik durumuna göre kadını faydalandırmasını (müt'a vermesini) emretmiştir; eğer durumu genişse ona bir hizmetçi veya benzeri bir şey verir, eğer darlıkta ise ona üç parça elbise veya benzeri bir şey verir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مُتْعَة الطَّلَاق أَعْلَاهُ الْخَادِم وَدون ذَلِك الْوَرق وَدون ذَلِك الْكسْوَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan naklettiler; dedi ki: "Boşanma müt'asının en üst derecesi hizmetçi, bundan düşüğü gümüş para, bundan düşüğü ise giysidir."

وأخلاج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر

Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî, İbn Ömer'den naklettiler:

أَنه أَمر موسعاً بمتعة فَقَالَ: تُعْطِي كَذَا وتكسو وَكَذَا فَحسب فَوجدَ ثَلَاثِينَ دِرْهَم

O, hali vakti yerinde bir adama müt'a vermesini emretti ve: "Şunu verirsin, şunu da giydirirsin" dedi; hesaplandı ve otuz dirhem tuttuğu görüldü.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن عمر قَالَ: أدنى مَا يكون من الْمُتْعَة ثَلَاثُونَ درهما

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den naklettiler; dedi ki: "Müt'anın olabileceği en az miktar otuz dirhemdir."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا طلق الرجل امْرَأَته قبل أَن يفْرض لَهَا وَقيل أَن يدْخل بهَا فَلَيْسَ لَهَا إِلَّا الْمُتْعَة

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: "Bir adam karısını ona bir mehir tayin etmeden ve onunla zifafa girmeden önce boşarsa, o kadın için müt'adan başka bir hak yoktur."

قَوْله تَعَالَى: وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ وَقد فرضتم لَهُنَّ فَرِيضَة فَنصف مَا فرضتم إِلَّا أَن يعفون أَو يعْفُو الَّذِي بِيَدِهِ عقدَة النِّكَاح وَأَن تَعْفُو أقرب للتقوى وَلَا تنسوا الْفضل بَيْنكُم أَن الله بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير

Allah Teâlâ'nın şu kavli: “Eğer kendilerine dokunmadan önce onları boşar ve onlara bir mehir tayin etmiş bulunursanız, tayin ettiğinizin yarısı onlarındır. Ancak kadınların bağışlaması veya nikâh bağı elinde bulunanın bağışlaması müstesnadır. Bağışlamanız takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti (iyiliği) unutmayın. Şüphesiz Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”

أخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن الْأَعْمَش

İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te el-A‘meş'ten nakletti:

أَنه قَرَأَ {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ} وَفِي قِرَاءَة عبد الله (من قبل أَن تجامعوهن)

O {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ} “Eğer kendilerine dokunmadan önce onları boşarsanız” şeklinde okumuştur. Abdullah'ın kıraatinde ise (من قبل أَن تجامعوهن) "[onlarla cima etmeden önce]" şeklindedir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ} “Eğer kendilerine dokunmadan önce onları boşarsanız...” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan naklettiler;

قَالَ: هُوَ الرجل يتزوّج الْمَرْأَة وَقد سمى لَهَا صَدَاقا ثمَّ يطلقهَا من قبل أَن يَمَسهَا - والمس الْجِمَاع - فلهَا نصف صَدَاقهَا وَلَيْسَ لَهَا أَكثر من ذَلِك إِلَّا أَن يعفون وَهِي الْمَرْأَة الثّيّب وَالْبكْر يزوّجها غير أَبِيهَا فَجعل الله الْعَفو لَهُنَّ إِن شئن عفون بتركهن وَإِن شئن أخذن نصف الصَدَاق {أَو يعْفُو الَّذِي بِيَدِهِ عقدَة النِّكَاح} وَهُوَ أَبُو الْجَارِيَة الْبكر جعل الله الْعَفو إِلَيْهِ لَيْسَ لَهَا مَعَه أَمر إِذا طلقت مَا كَانَت فِي حجره

Dedi ki: "Bu, bir kadınla evlenip ona mehir belirleyen, sonra da ona dokunmadan -ki mes cimadır- onu boşayan adam hakkındadır. Kadına mehrinin yarısı verilir ve bundan fazlası onun hakkı değildir; meğerki bağışlasınlar. Bu [bağışlayan kadın], dul kadın veya babasından başkası tarafından evlendirilen bakire kadındır. Allah bağışlamayı onların yetkisine kılmıştır; dilerlerse haklarından vazgeçerek bağışlarlar, dilerlerse mehrin yarısını alırlar. {أَو يعْفُو الَّذِي بِيَدِهِ عقدَة النِّكَاح} “Veya nikâh bağı elinde bulunanın bağışlaması müstesnadır” [kavli ise], bakire kızın babasıdır; kız onun velayeti altında olduğu sürece boşandığında Allah bağışlama yetkisini ona vermiştir, babasının yanında kızın bir yetkisi yoktur."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والنحاس فِي ناسخه عَن سعيد بن الْمسيب

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve en-Nâsih'inde en-Nehhâs, Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiler:

أَنه قَالَ فِي الَّتِي طلقت قبل الدُّخُول وَقد فرض لَهَا: كَانَ لَهَا الْمَتَاع فِي الْآيَة الَّتِي فِي الْأَحْزَاب فَلَمَّا نزلت الْآيَة الَّتِي الْبَقَرَة جعل لَهَا النّصْف من صَدَاقهَا وَلَا مَتَاع لَهَا فنسخت آيَة الْأَحْزَاب

O, zifaftan önce boşanan ve kendisine mehir tayin edilmiş olan kadın hakkında şöyle dedi: "el-Ahzâb suresindeki ayete göre onun müt'a hakkı vardı. el-Bakara suresindeki ayet inince ona mehrinin yarısı verildi ve ona müt'a hakkı kalmadı; böylece [el-Bakara'daki ayet] el-Ahzâb ayetini neshetti."

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن

Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan nakletti:

أَن أَبَا بكر الهدلي سَأَلَهُ عَن رجل طلق امْرَأَته من قبل أَن يدْخل بهَا: أَلهَا مُتْعَة قَالَ: نعم

Ebû Bekir el-Hüzelî ona, hanımını zifafa girmeden önce boşayan bir adam hakkında: "Kadının müt'a hakkı var mıdır?" diye sordu. [el-Hasan]: "Evet" dedi.

فَقَالَ لَهُ أَبُو بكر: أما نسختها {فَنصف مَا فرضتم} قَالَ الْحسن: مَا نسخهَا شَيْء

Bunun üzerine Ebû Bekir ona: "{فَنصف مَا فرضتم} “Tayin ettiğinizin yarısı onlarındır” [ayeti] onu neshetmedi mi?" dedi. el-Hasan: "Onu hiçbir şey neshetmedi" dedi.

وَأخرج الشَّافِعِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ فِي الرجل يتزوّج الْمَرْأَة فيخلو بهَا وَلَا يَمَسهَا ثمَّ يطلقهَا: لَيْسَ لَهَا إِلَّا نصف الصَدَاق لِأَن الله تَعَالَى يَقُول {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ وَقد فرضتم لَهُنَّ فَرِيضَة فَنصف مَا فرضتم}

eş-Şâfiî, Saîd b. Mansûr ve el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan naklettiler; o, bir kadınla evlenip onunla baş başa kalan fakat ona dokunmayıp ardından onu boşayan adam hakkında şöyle dedi: "Kadın için mehrin yarısından başkası yoktur. Çünkü Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {وَإِن طلقتموهن من قبل أَن تمَسُّوهُنَّ وَقد فرضتم لَهُنَّ فَرِيضَة فَنصف مَا فرضتم} “Eğer kendilerine dokunmadan önce onları boşar ve onlara bir mehir tayin etmiş bulunursanız, tayin ettiğinizin yarısı onlarındır.”"