وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وَلَو شَاءَ الله مَا اقتتل الَّذين من بعدهمْ من بعد مَا جَاءَتْهُم الْبَينَات} يَقُول: من بعد مُوسَى وَعِيسَى
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den { وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِن بَعْدِهِم مِّن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ } “Eğer Allah dileseydi, kendilerine apaçık deliller geldikten sonra onların ardından gelenler birbiriyle savaşmazlardı” [kavli hakkında] nakletti: [Katâde] şöyle der: “Mûsâ ve Îsâ'dan sonra gelenler.”
وَأخرج ابْن عَسَاكِر بسندٍ واهٍ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كنت عِنْد النَّبِي ﷺ وَعِنْده أَبُو بكر وَعمر وَعُثْمَان وَمُعَاوِيَة إِذْ أقبل عَليّ فَقَالَ النَّبِي ﷺ لمعاوية أَتُحِبُّ عليا قَالَ: نعم
İbn Asâkir zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım. Yanında Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Muâviye de vardı. O sırada Ali çıkageldi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Muâviye'ye: “Ali'yi seviyor musun?” buyurdu. [Muâviye]: “Evet” dedi.
قَالَ: إِنَّهَا سَتَكُون بَيْنكُم هنيهة
[Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Şüphesiz aranızda bir hadise (çekişme) meydana gelecektir” buyurdu.
قَالَ: مُعَاوِيَة فَمَا بعد ذَلِك يَا رَسُول الله قَالَ: عَفْو الله ورضوانه
Muâviye: “Ondan sonra ne olacak ey Allah'ın Resûlü?” dedi. [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Allah'ın affı ve rızası” buyurdu.
قَالَ رَضِينَا بِقَضَاء الله ورضوانه فَعِنْدَ ذَلِك نزلت هَذِه الْآيَة {وَلَو شَاءَ الله مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِن الله يفعل مَا يُرِيد}
[Muâviye]: “Allah'ın kazasına ve rızasına razı olduk” dedi. İşte o esnada şu ayet indi: { وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ } “Eğer Allah dileseydi savaşmazlardı; fakat Allah dilediğini yapar.”
آيَة ٢٥٤
Ayet 254
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا أَنْفقُوا من مَا رزقناكم} فِي الزَّكَاة والتطوّع
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُم } “Ey iman edenler! Size rızık olarak verdiklerimizden infak edin” kavli hakkında: “Zekât ve nafile [sadaka] konusunda[dır]” dediğini naklettiler.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سُفْيَان قَالَ: يُقَال نسخت الزَّكَاة كل صَدَقَة فِي الْقُرْآن وَنسخ شهر رَمَضَان كل صَوْم
İbnü'l-Münzir, Süfyân'dan nakletti: O şöyle dedi: “Zekâtın Kur'an'daki bütün [nafile] sadakaları, Ramazan ayının da bütün [nafile] oruçları neshettiği (hükmünü kaldırdığı) söylenir.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: قد علم الله أَن أُنَاسًا يتخالون فِي الدُّنْيَا ويشفع بَعضهم لبَعض فَأَما يَوْم الْقِيَامَة فَلَا خلة إِلَّا خلة الْمُتَّقِينَ
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den ayet hakkında naklettiler: O şöyle dedi: “Allah, dünyada insanların birbiriyle dostluk kurduğunu ve bazısının bazısına şefaat ettiğini bilmiştir. Kıyamet gününde ise takva sahiplerinin dostluğu dışında hiçbir dostluk yoktur.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء بن دِينَار قَالَ: الْحَمد لله الَّذِي قَالَ {والكافرون هم الظَّالِمُونَ} وَلم يقل: والظالمون هم الْكَافِرُونَ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Atâ b. Dînâr'dan naklettiler: O şöyle dedi: “{ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ } “Kâfirler ise zalimlerin ta kendileridir” deyip de ‘Zalimler ise kâfirlerin ta kendileridir’ demeyen Allah'a hamdolsun.”
وَالله أعلم
Doğrusunu Allah bilir.
آيَة ٢٥٥
Ayet 255
أخرج أَحْمد وَاللَّفْظ لَهُ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن الضريس وَالْحَاكِم والهروي فِي فضائله عَن أبي بن كَعْب إِن النَّبِي ﷺ سَأَلَهُ أَي آيَة فِي كتاب الله أعظم قَالَ:
Ahmed -lafız ona aittir-, Müslim, Ebû Dâvûd, İbnü'd-Durays, Hâkim ve Fedâil'inde Herevî, Übey b. Ka'b'dan naklettiler: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Allah'ın Kitabı'nda hangi ayet en büyüktür?” diye sordu. O:
آيَة الْكُرْسِيّ {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} قَالَ لِيَهنك الْعلم أَبَا الْمُنْذر وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِن لَهَا لِسَانا وشفتين تقدس الْملك عِنْد سَاق الْعَرْش
“Âyetü'l-Kürsî { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” dedi. [Resûlullah]: “İlim sana kutlu olsun ey Ebe'l-Münzir! Nefsim kudret elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, şüphesiz onun (bu ayetin) bir dili ve iki dudağı vardır; Arş'ın ayağının yanında Hükümran olan [Allah]'ı takdis eder” buyurdu.
وَأخرج النَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن أبي كَعْب: أَنه كَانَ لَهُ جرن فِيهِ تمر فَكَانَ يتعاهده فَوَجَدَهُ ينقص فحرسه ذَات لَيْلَة فَإِذا هُوَ بِدَابَّة شبه الْغُلَام المحتلم قَالَ: فَسلمت فَرد السَّلَام فَقلت: مَا أَنْت جني أم أنسي قَالَ: جني
Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Hibbân, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh, Taberânî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, Ebû Nuaym ve Delâil'de Beyhakî, Übey [b.] Ka'b'dan naklettiler: Onun içinde hurma bulunan bir harmanı vardı. Onu kontrol ederdi; [hurmanın] azaldığını fark etti. Bir gece onu bekledi; bir de baktı ki ergenlik çağına gelmiş bir gence benzeyen bir canlı! [Übey] dedi ki: “Selam verdim, selama karşılık verdi. ‘Sen nesin, cin misin yoksa insan mı?’ dedim. ‘Cinim’ dedi.”
قلت: ناولني يدك
“Elini bana uzat” dedim.
فناولني فَإِذا يَدَاهُ يدا كلب وشعره شعر كلب فَقلت: هَكَذَا خلق الْجِنّ قَالَ: لقد علمت الْجِنّ أَن مَا فيهم من هُوَ أَشد مني
Bana [elini] uzattı; bir de baktım ki elleri köpek eli, kılları da köpek kılı! “Cinlerin yaratılışı böyle midir?” dedim. [Cin]: “Cinler pekâlâ bilir ki aralarında benden daha güçlüsü yoktur” dedi.
قلت: مَا حملك على مَا صنعت قَالَ: بَلغنِي أَنَّك رجل تحب الصَّدَقَة فأحببنا أَن نصيب من طَعَامك
“Seni bu yaptığına sevk eden nedir?” dedim. O: “Senin sadaka vermeyi seven bir adam olduğun bana ulaştı; biz de senin yiyeceğinden nasip almak istedik” dedi.
فَقَالَ لَهُ أبي: فَمَا الَّذِي يجيرنا مِنْكُم قَالَ: هَذِه الْآيَة آيَة الْكُرْسِيّ الَّتِي فِي سُورَة الْبَقَرَة من قَالَهَا حَتَّى يُمْسِي أُجِيرَ مِنَّا حَتَّى يصبح وَمن قَالَهَا حِين يصبح أجِير منا حَتَّى يُمْسِي
Übey ona: “Peki bizi sizden ne korur?” dedi. [Cin] şöyle dedi: “Şu ayet, Bakara Suresi'ndeki Âyetü'l-Kürsî. Kim onu akşama girerken söylerse (okursa) sabaha kadar bizden korunur; kim de onu sabaha girerken söylerse akşama kadar bizden korunur.”
فَلَمَّا أصبح أَتَى رَسُول الله ﷺ
[Übey] sabah olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi.
فَأخْبرهُ فَقَالَ: صدق الْخَبيث
Durumu ona haber verdi. Bunun üzerine [Resûlullah]: “O habis (kötü varlık) doğru söylemiş” buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم فِي الْمعرفَة بِسَنَد رِجَاله ثِقَات عَن ابْن الْأَسْقَع الْبكْرِيّ أَن النَّبِي ﷺ
Buhârî Târîh'inde, Taberânî ve el-Ma'rife'de Ebû Nuaym, râvileri güvenilir (sika) bir senetle İbnu'l-Eska' el-Bekrî'den naklettiler: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem
جَاءَهُم فِي صفة الْمُهَاجِرين فَسَأَلَهُ إِنْسَان أَي آيَة فِي الْقُرْآن أعظم فَقَالَ النَّبِي {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم لَا تَأْخُذهُ سنة وَلَا نوم} حَتَّى انْقَضتْ الْآيَة
Muhacirlerin Suffe'sinde onların yanına geldi. Bir adam ona: “Kur'an'da hangi ayet en büyüktür?” diye sordu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm). O'nu ne bir uyuklama tutar ne de bir uyku...” [ayetini] sonuna kadar okudu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن الضريس والهروي فِي فضائله عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ
Ahmed, İbnü'd-Durays ve Fedâil'inde Herevî, Enes'ten naklettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem
سَأَلَ رجلا من أَصْحَابه هَل تزوّجت قَالَ: لَا وَلَيْسَ عِنْدِي مَا أَتزوّج بِهِ
ashâbından bir adama: “Evlendin mi?” diye sordu. O: “Hayır, evlenecek hiçbir şeyim de yok” dedi.
قَالَ: أَو لَيْسَ مَعَك {قل هُوَ الله أحد} الاخلاص الْآيَة ١ قَالَ: بلَى
[Resûlullah]: “Yanında (ezberinde) { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } “De ki: O, Allah birdir” (İhlâs, 1. ayet) yok mu?” buyurdu. [Adam]: “Evet, var” dedi.
قَالَ: ربع الْقُرْآن أَلَيْسَ مَعَك {قل يَا أَيهَا الْكَافِرُونَ} الْكَافِرُونَ الْآيَة ١ قَالَ: بلَى
[Resûlullah]: “O, Kur'an'ın dörtte biridir. Yanında { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ } “De ki: Ey kâfirler!” (Kâfirûn, 1. ayet) yok mu?” buyurdu. [Adam]: “Evet, var” dedi.
قَالَ: ربع الْقُرْآن أَلَيْسَ مَعَك {إِذا زلزلت} الزلزال الْآيَة ١ قَالَ: بلَى
[Resûlullah]: “O, Kur'an'ın dörtte biridir. Yanında { إِذَا زُلْزِلَتِ } “[Yer] sarsıldığı zaman” (Zilzâl, 1. ayet) yok mu?” buyurdu. [Adam]: “Evet, var” dedi.
قَالَ: ربع الْقُرْآن أَلَيْسَ مَعَك {إِذا جَاءَ نصر الله} الْفَتْح الْآيَة ١ قَالَ: بلَى
[Resûlullah]: “O, Kur'an'ın dörtte biridir. Yanında { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ } “Allah'ın yardımı geldiği zaman” (Nasr/el-Feth, 1. ayet) yok mu?” buyurdu. [Adam]: “Evet, var” dedi.
قَالَ: ربع الْقُرْآن أَلَيْسَ مَعَك آيَة الْكُرْسِيّ قَالَ: بلَى
[Resûlullah]: “O, Kur'an'ın dörtte biridir. Yanında Âyetü'l-Kürsî yok mu?” buyurdu. [Adam]: “Evet, var” dedi.
قَالَ: فَتزَوج
[Resûlullah]: “Öyleyse evlen!” buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ فِي دبر كل صَلَاة مَكْتُوبَة آيَة الْكُرْسِيّ حفظ إِلَى الصَّلَاة الْأُخْرَى وَلَا يحافظ عَلَيْهَا إِلَّا نَبِي أَو صديق أَو شَهِيد وَأخرج الْخَطِيب الْبَغْدَادِيّ فِي تَارِيخه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَتَدْرُونَ أَي الْقُرْآن أعظم قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} إِلَى آخر الْآيَة
Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî, Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim her farz namazın ardından Âyetü'l-Kürsî'yi okursa diğer namaza kadar korunur; onu ancak bir peygamber, bir sıddîk veya bir şehit devamlı okur.” Hatîb el-Bağdâdî de Târîh'inde Enes'ten nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kur'an'ın hangisinin en büyük olduğunu bilir misiniz?” buyurdu. “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Resûlullah: “{ اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir]” deyip ayetin sonuna kadar okudu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد حسن عَن الْحسن بن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ
Taberânî hasen bir senetle Hasan b. Ali'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:
من قَرَأَ آيَة الْكُرْسِيّ فِي دبر الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة كَانَ فِي ذمَّة الله إِلَى الصَّلَاة الْأُخْرَى
“Kim farz namazın ardından Âyetü'l-Kürsî'yi okursa diğer namaza kadar Allah'ın güvencesinde (zimmetinde) olur.”
وَأخرج أَبُو الْحسن مُحَمَّد بن أَحْمد بن شَمْعُون الْوَاعِظ فِي أَمَالِيهِ وَابْن النجار عَن عَائِشَة أَن رجلا أَتَى النَّبِي ﷺ فَشَكا إِلَيْهِ أَن مَا فِي بَيته ممحوق من الْبركَة فَقَالَ: أَيْن أَنْت من آيَة الْكُرْسِيّ مَا تليت على طَعَام وَلَا على إدام إِلَّا أنمى الله بركَة ذَلِك الطَّعَام والإدام
Ebü'l-Hasan Muhammed b. Ahmed b. Şem'ûn el-Vâiz Emâlî'sinde ve İbnü'n-Neccâr Âişe'den naklettiler: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip evindekilerin bereketinin silinip gittiğinden şikâyet etti. Bunun üzerine [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Âyetü'l-Kürsî'den neredesin (onu neden okumuyorsun)? O, herhangi bir yiyeceğe veya katığa okunursa, mutlaka Allah o yiyeceğin ve katığın bereketini artırır.”
وَأخرج الدِّرَامِي عَن أَيفع بن عبد الله الكلَاعِي قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أَي آيَة فِي كتاب الله أعظم قَالَ: آيَة الْكُرْسِيّ {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} قَالَ: فَأَي آيَة فِي كتاب الله تحب أَن تصيبك وَأمتك قَالَ: آخر سُورَة الْبَقَرَة فَإِنَّهَا من كنز الرَّحْمَة من تَحت عرش الله وَلم تتْرك خيرا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة إِلَّا اشْتَمَلت عَلَيْهِ
Dârimî, Eyfa' b. Abdillâh el-Kelâî'den nakletti: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın Kitabı'nda hangi ayet en büyüktür?” dedi. Resûlullah: “Âyetü'l-Kürsî: { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” buyurdu. [Adam]: “Peki Allah'ın Kitabı'nda sana ve ümmetine isabet etmesini (ulaşmasını) en çok sevdiğin ayet hangisidir?” dedi. [Resûlullah]: “Bakara Suresi'nin sonudur. Çünkü o, Allah'ın Arş'ının altındaki rahmet hazinesindendir; dünyada ve ahirette hiçbir hayır bırakmamıştır ki onu kapsamış olmasın” buyurdu.
وَأخرج ابْن النجار فِي تَارِيخ بَغْدَاد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ آيَة الْكُرْسِيّ فِي دبر كل صَلَاة مَكْتُوبَة أعطَاهُ الله قُلُوب الشَّاكِرِينَ وأعمال الصديقين وثواب النَّبِيين وَبسط عَلَيْهِ يَمِينه بِالرَّحْمَةِ وَلم يمنعهُ من دُخُول الْجنَّة إِلَّا أَن يَمُوت فيدخلها
İbnü'n-Neccâr Târîhu Bağdâd'da İbn Abbâs'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim her farz namazın ardından Âyetü'l-Kürsî'yi okursa Allah ona şükredenlerin kalplerini, sıddîkların amellerini ve peygamberlerin sevabını verir; rahmetiyle sağ elini onun üzerine yayar ve onun cennete girmesine ancak ölmesi engel olur; ölünce de cennete girer.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق مُحَمَّد بن الضَّوْء بن الصلصال بن الدلهمس عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله ﷺ
Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî, Muhammed b. ed-Dav' b. es-Salsâl b. ed-Delhemes yoluyla babasından, o da dedesinden nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem
قَالَ: من قَرَأَ آيَة الْكُرْسِيّ فِي دبر كل صَلَاة لم يكن بَينه وَبَين أَن يدْخل الْجنَّة إِلَّا أَن يَمُوت فَإِن مَاتَ دخل الْجنَّة
şöyle buyurdu: “Kim her namazın ardından Âyetü'l-Kürsî'yi okursa, cennete girmesiyle arasında ölmesinden başka bir engel kalmaz; öldüğünde de cennete girer.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن الضريس وَالطَّبَرَانِيّ والهروي فِي فضائله وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود أَن أعظم آيَة فِي كتاب الله {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم}
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, İbnü'd-Durays, Taberânî, Fedâil'inde Herevî ve Şuabu'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan naklettiler: Allah'ın Kitabı'ndaki en büyük ayet { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir].
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الضريس وَمُحَمّد بن نصر عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: مَا خلق الله من سَمَاء وَلَا أَرض وَلَا جنَّة وَلَا نَار أعظم من آيَة فِي سُورَة الْبَقَرَة {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم}
Ebû Ubeyd, İbnü'd-Durays ve Muhammed b. Nasr, İbn Mes'ûd'dan naklettiler: O şöyle dedi: “Allah ne bir gök ne bir yer ne bir cennet ne de bir cehennem yaratmıştır ki Bakara Suresi'ndeki şu ayetten daha büyük olsun: { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm).””
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الضريس وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: مَا من سَمَاء وَلَا أَرض وَلَا سهل وَلَا جبل أعظم من آيَة الْكُرْسِيّ
Saîd b. Mansûr, İbnü'd-Durays ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan naklettiler: O şöyle dedi: “Ne bir gök ne bir yer ne bir ova ne de bir dağ vardır ki Âyetü'l-Kürsî'den daha büyük olsun.”
وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله والدارمي وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم فِي دَلَائِل النبوّة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: خرج رجل من الإِنس فَلَقِيَهُ رجل من الْجِنّ فَقَالَ: هَل لَك أَن تصارعني فَإِن صرعتني علمتك آيَة إِذا قرأتها حِين تدخل بَيْتك لم يدْخلهُ شَيْطَان فصارعه فصرعه الإِنسي
Fedâil'inde Ebû Ubeyd, Dârimî, Taberânî, Delâilü'n-Nübüvve'de Ebû Nuaym ve Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan naklettiler: O şöyle dedi: İnsanlardan bir adam dışarı çıktı ve cinlerden bir adamla karşılaştı. [Cin]: “Benimle güreş tutmak ister misin? Eğer beni yere serersen, evine girdiğinde okuyacağın ve [okuduğun takdirde] o eve hiçbir şeytanın girmeyeceği bir ayet öğretirim sana” dedi. Bunun üzerine onunla güreşti ve insan olan onu yere serdi.
فَقَالَ: تقْرَأ آيَة الْكُرْسِيّ فَإِنَّهُ لَا يقْرؤهَا أحد إِذا دخل بَيته إِلَّا خرج الشَّيْطَان لَهُ خبج كخبج الْحمار
Bunun üzerine [cin]: “Âyetü'l-Kürsî'yi okursun; zira kim evine girdiğinde onu okursa, şeytan eşeğin yellenmesi gibi yellenerek (ses çıkarıp gaz kaçırarak) oradan çıkar” dedi.
فَقيل لِابْنِ مَسْعُود: أهوَ عمر قَالَ: من عَسى أَن يكون إِلَّا عمر
İbn Mes'ûd'a: “O [adam] Ömer miydi?” denildi. O: “Ömer'den başka kim olabilirdi ki!” dedi.
الخبج: الضراط
Habec (الخبج), yellenmek (sesli gaz çıkarmak) demektir.
وَأخرج الْمحَامِلِي فِي فَوَائده عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله عَلمنِي شَيْئا يَنْفَعنِي الله بِهِ
Fevâid'inde el-Mehâmilî, İbn Mes'ûd'dan nakletti: Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana Allah'ın kendisiyle beni faydalandıracağı bir şey öğret” dedi.
قَالَ اقْرَأ آيَة الْكُرْسِيّ فَإِنَّهُ يحفظك وذريتك ويحفظ دَارك حَتَّى الدويرات حول دَارك
[Resûlullah]: “Âyetü'l-Kürsî'yi oku; zira o seni ve neslini korur, evini ve hatta evinin etrafındaki küçük evleri dahi korur” buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والشيرازي فِي الألقاب والهروي فِي فضائله عَن ابْن عمر
İbn Merdûye, el-Elkâb'da eş-Şîrâzî ve Fedâil'inde el-Herevî, İbn Ömer'den naklettiler:
أَن عمر بن الْخطاب خرج ذَات يَوْم إِلَى النَّاس فَقَالَ: أَيّكُم يُخْبِرنِي بأعظم آيَة فِي الْقُرْآن وأعدلها وأخوفها وأرجاها فَسكت الْقَوْم
Ömer b. el-Hattâb'ın bir gün insanların yanına çıkıp şöyle dediği [nakledilmiştir]: “Hanginiz bana Kur'an'daki en büyük ayeti, en adaletli olanını, en çok korkutanını ve en çok ümit verenini haber verir?” Bunun üzerine cemaat sustu.
فَقَالَ ابْن مَسْعُود: على الْخَبِير سَقَطت سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: أعظم آيَة فِي الْقُرْآن {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} وَأَعْدل آيَة فِي الْقُرْآن {إِن الله يَأْمر بِالْعَدْلِ والإِحسان} النَّحْل الْآيَة ٩٠ إِلَى آخرهَا وأخوف آيَة فِي الْقُرْآن {فَمن يعْمل مِثْقَال ذرة خيرا يره وَمن يعْمل مِثْقَال ذرة شرا يره} الزلزلة الْآيَتَانِ ٧ _ ٨ وأرجى آيَة فِي الْقُرْآن {قل يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله} الزمر الْآيَة ٥٣
İbn Mes'ûd şöyle dedi: “Tam ehline rastladın! Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: Kur'an'daki en büyük ayet { اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir]. Kur'an'daki en adaletli ayet sonuna kadar { إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ } “Şüphesiz Allah adaleti ve ihsanı emreder” (en-Nahl 90) [ayetidir]. Kur'an'daki en çok korkutan ayet { فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ } “Kim zerre ağırlığınca bir hayır işlerse onu görür ve kim zerre ağırlığınca bir şer işlerse onu görür” (ez-Zelzele 7-8) [ayetleridir]. Kur'an'daki en çok ümit veren ayet ise { قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ } “De ki: Ey kendi aleyhlerine aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin” (ez-Zümer 53) [ayetidir].”
وَأخرج ابْن مردوية عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ
İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem
إِذا قَرَأَ آخر سُورَة
Bakara Suresi'nin sonunu
الْبَقَرَة أَو آيَة الْكُرْسِيّ ضحك وَقَالَ: إنَّهُمَا من كنز الرَّحْمَن تَحت الْعَرْش وَإِذا قَرَأَ {من يعْمل سوءا يجز بِهِ} النِّسَاء الْآيَة ١٢٣ اسْترْجع واستكان
veya Âyetü'l-Kürsî'yi okuduğu zaman tebessüm eder ve şöyle buyururdu: “Şüphesiz bu ikisi Arş'ın altındaki Rahmân'ın hazinesindendir.” { مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ } “Kim bir kötülük yaparsa onunla cezalandırılır” (en-Nisâ 123) [ayetini] okuduğunda ise istircâda bulunur (innâ lillâh der) ve boyun eğerdi.
وَأخرج ابْن الضريس وَمُحَمّد بن نصر والهروي فِي فضائله عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مَا خلق الله من سَمَاء وَلَا أَرض وَلَا سهل وَلَا جبل أعظم من سُورَة الْبَقَرَة وَأعظم آيَة فِيهَا آيَة الْكُرْسِيّ
İbnü'd-Durays, Muhammed b. Nasr ve Fedâil'inde el-Herevî, İbn Abbâs'tan naklettiler: O şöyle dedi: “Allah ne bir gök ne bir yer ne bir ova ne de bir dağ yaratmıştır ki Bakara Suresi'nden daha büyük olsun; onun içindeki en büyük ayet de Âyetü'l-Kürsî'dir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف أَنه كَانَ إِذا دخل منزله قَرَأَ فِي زواياه آيَة الْكُرْسِيّ
İbn Ebî Şeybe, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir ve İbn Asâkir, Abdurrahman b. Avf'tan naklettiler: O, evine girdiği zaman köşelerinde Âyetü'l-Kürsî okurdu.
وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: سيد آي الْقُرْآن {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم}
el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve eş-Şuab'da el-Beyhakî, Ali b. Ebî Tâlib'den naklettiler: O şöyle dedi: “Kur'an ayetlerinin efendisi { اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir].”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ سَمِعت رَسُول الله ﷺ
Beyhakî, Ali'den nakletti: Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i
يَقُول: من قَرَأَ آيَة الْكُرْسِيّ فِي دبر كل صَلَاة لم يمنعهُ من دُخُول الْجنَّة إِلَّا الْمَوْت وَمن قَرَأَهَا حِين يَأْخُذ مضجعه أَمنه الله على دَاره وَدَار جَاره وَأهل دويرات حوله
şöyle buyururken işittim: “Kim her namazın peşinden Âyetü'l-Kürsî'yi okursa cennete girmesine ölümden başka hiçbir şey engel olmaz. Kim de yatağına girdiğinde onu okursa Allah onu evinde, komşusunun evinde ve etrafındaki küçük evlerin halkı hususunda güvende kılar.”
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن أبي شيبَة والدارمي وَمُحَمّد بن نصر وَابْن الضريس عَن عَليّ قَالَ: مَا أرى رجلا ولد فِي الإِسلام أَو أدْرك عقله الإِسلام يبيت أبدا حَتَّى يقْرَأ هَذِه الْآيَة {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} وَلَو تعلمُونَ مَا هِيَ إِنَّمَا أعطيها نَبِيكُم من كنز تَحت الْعَرْش وَلم يُعْطهَا أحد قبل نَبِيكُم وَمَا بت لَيْلَة قطّ حَتَّى اقرأها ثَلَاث مَرَّات أقرؤها فِي الرَّكْعَتَيْنِ بعد الْعشَاء الْآخِرَة وَفِي وتري وَحين آخذ مضجعي من فِرَاشِي
Ebû Ubeyd, İbn Ebî Şeybe, Dârimî, Muhammed b. Nasr ve İbnü'd-Durays, Ali'den naklettiler: O şöyle dedi: “İslam içinde doğmuş veya aklı İslam'a ermiş bir kimsenin şu ayeti: { اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetini] okumadan asla geceleyebileceğini sanmıyorum. Şayet onun ne olduğunu bilseydiniz! O ancak Peygamberinize Arş'ın altındaki bir hazineden verilmiştir ve Peygamberinizden önce hiç kimseye verilmemiştir. Ben onu üç defa okumadan hiçbir gece uyumadım: Onu yatsıdan sonraki iki rekâtta, vitrimde ve yatağımda yerimi aldığımda okurum.”
وَأخرج أَبُو عبيد عَن عبد الله بن رَبَاح أَن رَسُول الله ﷺ
Ebû Ubeyd, Abdullah b. Rebâh'tan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem
قَالَ لأبي بن كَعْب: أَبَا الْمُنْذر أَي آيَة فِي الْقُرْآن أعظم قَالَ: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: أَبَا الْمُنْذر أَي آيَة فِي كتاب الله أعظم قَالَ: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: أَبَا الْمُنْذر أَي آيَة فِي كتاب الله ﷿ أعظم قَالَ: الله وَرَسُوله أعلم فَقَالَ: {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} قَالَ: فَضرب صَدره وَقَالَ: لِيَهنك الْعلم أَبَا الْمُنْذر
Ubey b. Ka'b'a: “Ey Ebü'l-Münzir! Kur'an'daki hangi ayet en büyüktür?” buyurdu. O: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedi. [Resûlullah]: “Ey Ebü'l-Münzir! Allah'ın Kitabı'ndaki hangi ayet en büyüktür?” buyurdu. O: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedi. [Resûlullah]: “Ey Ebü'l-Münzir! Azîz ve Celîl olan Allah'ın Kitabı'ndaki hangi ayet en büyüktür?” buyurdu. O: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedi. Sonunda [Ubey]: “{ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir]” dedi. [Ubey] dedi ki: Bunun üzerine [Resûlullah] göğsüme vurdu ve “İlim sana kutlu olsun, ey Ebü'l-Münzir!” buyurdu.
وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه فِي مُسْنده عَن عَوْف بن مَالك قَالَ: جلس أَبُو ذَر إِلَى رَسُول الله ﷺ
İbn Râhûye Müsned'inde Avf b. Mâlik'ten nakletti: Ebû Zer, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına oturdu
فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَيّمَا أنزل الله عَلَيْك أعظم قَالَ {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} حَتَّى تختم
ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın sana indirdiği [ayetlerden] hangisi en büyüktür?” dedi. [Resûlullah] bitirinceye kadar: “{ اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetidir]” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَمُحَمّد بن نصر الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ كِلَاهُمَا فِي الدَّلَائِل عَن معَاذ بن جبل قَالَ: ضم إِلَى رَسُول الله ﷺ تمرالصدقة جعلته فِي غرفَة لي فَكنت أجد فِيهِ كل يَوْم نُقْصَانا فشكوت ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لي: هُوَ عمل الشَّيْطَان فأرصده فرصدته لَيْلًا فَلَمَّا ذهب هوى من اللَّيْل أقبل على صُورَة الْفِيل فَلَمَّا انْتهى إِلَى الْبَاب دخل من خلل الْبَاب على غير صورته فَدَنَا من التَّمْر فَجعل يلتقمه فشددت على ثِيَابِي فتوسطته فَقلت: أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّدًا عَبده وَرَسُوله يَا عَدو الله وَثَبت إِلَى تمر الصَّدَقَة فَأَخَذته وَكَانُوا أَحَق بِهِ مِنْك لأرفعنك إِلَى رَسُول الله ﷺ فيفضحك - فعاهدني أَن لَا يعود
Mekâyidü'ş-Şeytân'da İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhammed b. Nasr, Taberânî, Hâkim ve her ikisi de ed-Delâil'de olmak üzere Ebû Nuaym ile Beyhakî, Muâz b. Cebel'den naklettiler: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zekât hurmasını bana teslim etti, ben de onu kendime ait bir odaya koydum. Fakat her gün onda bir eksilme görüyordum. Bu durumu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet ettim. Bana: “Bu şeytanın işidir, onu gözetle” buyurdu. Ben de geceleyin onu gözetledim. Gecenin bir kısmı geçtiğinde fil suretinde çıka geldi. Kapıya vardığında kapının aralıklarından kendi suretinden başka bir şekilde girdi. Hurmaya yaklaşıp onu ağzına tıkıştırmaya başladı. Elbiselerimi toplayıp üzerine atıldım ve: “Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve Muhammed O'nun kulu ve elçisidir. Ey Allah'ın düşmanı! Zekât hurmasına sıçrayıp onu aldın, oysa onlar buna senden daha layıktı. Seni kesinlikle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e götüreceğim de seni rezil edecek!” dedim. Bunun üzerine bir daha dönmeyeceğine dair benden söz aldı.
فَغَدَوْت إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: مَا فعل أسيرك فَقلت: عاهدني أَن لَا يعود
Sabahleyin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gittim. “Esirin ne yaptı?” buyurdu. Ben de: “Bir daha dönmeyeceğine dair bana söz verdi” dedim.
فَقَالَ: إِنَّه عَائِد فأرصده فرصدته اللَّيْلَة الثَّانِيَة فَصنعَ مثل ذَلِك وصنعت مثل ذَلِك فعاهدني أَن لَا يعود فخليت سَبيله ثمَّ غَدَوْت إِلَى رَسُول الله ﷺ فَأَخْبَرته
[Resûlullah]: “O kesinlikle tekrar gelecektir, onu gözetle” buyurdu. İkinci gece de onu gözetledim. Yine aynısını yaptı, ben de aynısını yaptım. Bir daha dönmeyeceğine dair bana söz verince onu serbest bıraktım. Sonra sabahleyin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip durumu haber verdim.
فَقَالَ: إِنَّه عَائِد فأرصده فَرَصَدْتُهُ اللَّيْلَة الثَّالِثَة فَصنعَ مثل ذَلِك وصنعت مثل ذَلِك فَقلت: يَا عَدو الله عاهدتني مرَّتَيْنِ وَهَذِه الثَّالِثَة
[Resûlullah]: “O kesinlikle tekrar gelecektir, onu gözetle” buyurdu. Üçüncü gece de onu gözetledim. Yine aynısını yaptı, ben de aynısını yaptım ve: “Ey Allah'ın düşmanı! Bana iki defa söz verdin, bu ise üçüncüsüdür” dedim.
فَقَالَ: إِنِّي ذُو عِيَال وَمَا أَتَيْتُك إِلَّا من نَصِيبين وَلَو أصبت شَيْئا دونه مَا أَتَيْتُك وَلَقَد كُنَّا فِي مدينتكم هَذِه حَتَّى بعث صَاحبكُم فَلَمَّا نزلت عَلَيْهِ آيتان انفرتنا مِنْهَا فوقعنا بنصيبين وَلَا تقرآن فِي بَيت إِلَّا لم يلج فِيهِ الشَّيْطَان ثَلَاثًا فَإِن خليت سبيلي علمتكهما
Bunun üzerine [şeytan]: “Şüphesiz ben çoluk çocuk sahibiyim ve sana ancak Nusaybin'den geldim. Ondan başka bir şey bulabilseydim sana gelmezdim. Biz arkadaşınız [peygamber olarak] gönderilinceye kadar şu şehrinizdeydik. Ona iki ayet indirilince [bu ayetler] bizi oradan kaçırdı ve biz Nusaybin'e düştük. O iki ayet bir evde okunmaya görsün, oraya üç gün şeytan giremez. Eğer beni serbest bırakırsan o iki ayeti sana öğretirim” dedi.
قلت: نعم
Ben: “Olur” dedim.
قَالَ: آيَة الْكُرْسِيّ وَآخر سُورَة الْبَقَرَة {آمن الرَّسُول} الْبَقَرَة الْآيَة ٢٨٥ إِلَى آخرهَا
Dedi ki: “Âyetü'l-Kürsî ve Bakara Suresi'nin sonu olan sonuna kadar { آمَنَ الرَّسُولُ } “Peygamber iman etti” (el-Bakara 285) [ayetleridir].”
فخليت سَبيله ثمَّ غَدَوْت إِلَى رَسُول الله ﷺ
Bunun üzerine onu serbest bıraktım, sonra sabahleyin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gittim
فَأَخْبَرته بِمَا قَالَ
ve onun söylediğini kendisine haber verdim.
فَقَالَ: صدق الْخَبيث وَهُوَ كذوب
[Resûlullah]: “O çok yalancı olduğu halde o pislik doğru söylemiş” buyurdu.
قَالَ: فَكنت أقرؤهما بعد ذَلِك فَلَا أجد فِيهِ نُقْصَانا
[Muâz] dedi ki: “Bundan sonra o ikisini sürekli okudum ve artık onda hiçbir eksilme görmedim.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة عَن ابْن عَبَّاس {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ} يُرِيد الَّذِي لَيْسَ مَعَه شريك فَكل معبود من دونه فَهُوَ خلق من خلق لَا يضرون وَلَا ينفعون وَلَا يملكُونَ رزقا وَلَا حَيَاة وَلَا نشوراً {الْحَيّ} يُرِيد الَّذِي لَا يَمُوت {القيوم} الَّذِي لَا يبْلى {لَا تَأْخُذهُ سنة} يُرِيد النعاس {وَلَا نوم} {من ذَا الَّذِي يشفع عِنْده إِلَّا بِإِذْنِهِ} يُرِيد الْمَلَائِكَة مثل قَوْله {وَلَا يشفعون إِلَّا لمن ارتضى} الْأَنْبِيَاء الْآيَة ٢٨ {يعلم مَا بَين أَيْديهم}
Taberânî es-Sünne'de İbn Abbâs'tan nakletti: { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur”; yani kendisiyle beraber hiçbir ortağı bulunmayandır. O'ndan başka her ibadet edilen varlık O'nun yarattıklarından bir yaratıktır; ne zarar verebilirler ne fayda sağlayabilirler ne bir rızka ne hayata ne de yeniden diriltmeye güç yetirebilirler. { الْحَيُّ } “Dâima diridir”; yani ölmeyendir. { الْقَيُّومُ } “Bütün varlığı idare edendir”; yani yok olmayandır. { لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ } “O'nu ne bir uyuklama tutar”; yani dalgınlık/uyuklama [tutmaz], { وَلَا نَوْمٌ } “ne de bir uyku.” { مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ } “O'nun izni olmaksızın katında şefaat edecek kimdir?”; melekleri kastetmektedir; tıpkı { وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَىٰ } “Onlar, O'nun razı olduğundan başkasına şefaat etmezler” (el-Enbiyâ 28) buyruğu gibidir. { يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ } “Onların önlerindekini bilir”;
يُرِيد من السَّمَاء إِلَى الأَرْض {وَمَا خَلفهم} يُرِيد مَا فِي السَّمَوَات {وَلَا يحيطون بِشَيْء من علمه إِلَّا بِمَا شَاءَ} يُرِيد مِمَّا أطلعهم على علمه {وسع كرسيه السَّمَاوَات وَالْأَرْض} يُرِيد هُوَ أعظم من السَّمَوَات السَّبع وَالْأَرضين السَّبع {وَلَا يؤوده حفظهما} يُرِيد وَلَا يفوتهُ شَيْء مِمَّا فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض {وَهُوَ الْعلي الْعَظِيم} يُرِيد لَا أَعلَى مِنْهُ وَلَا أعظم وَلَا أعز وَلَا أجل وَلَا أكْرم
gökten yere kadar olanı kastetmektedir. { وَمَا خَلْفَهُمْ } “ve arkalarındakini de”; göklerde olanları kastetmektedir. { وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ } “Onlar ise O'nun ilminden, kendisinin dilediğinden başka hiçbir şeyi kavrayamazlar”; onları kendi ilminden haberdar ettiği kadarı kastetmektedir. { وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ } “O'nun kürsüsü gökleri ve yeri kuşatmıştır”; yani o, yedi gökten ve yedi yerden daha büyüktür. { وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا } “Onların korunması O'na güç gelmez”; yani göklerde ve yerde bulunan hiçbir şey O'nun gözünden kaçmaz/O'na ağır gelmez. { وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ } “O, çok yücedir, çok büyüktür”; yani O'ndan daha yücesi, daha büyüğü, daha izzetlisi, daha celallisi ve daha cömerdi/keremlisi yoktur.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن أبي رحزة يزِيد بن عبيد السَّاعِي قَالَ: لما قفل رَسُول الله ﷺ من غَزْوَة تَبُوك أَتَاهُ وَفد من بني فَزَارَة فَقَالُوا: يَا رَسُول الله ادْع رَبك أَن يغيثنا وَاشْفَعْ لنا إِلَى رَبك وليشفع رَبك إِلَيْك
Ebû'ş-Şeyh el-Azame'de Ebû Rahze Yezîd b. Ubeyd es-Sâî'den nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'nden döndüğünde Benî Fezâre'den bir heyet ona geldi ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Rabbine dua et de bize yağmur yağdırsın; sen bizim için Rabbine şefaatçi ol, Rabbin de senin için bize şefaatçi olsun!” dediler.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: وَيلك هَذَا أَنا شفعت إِلَى رَبِّي فَمن ذَا الَّذِي يشفع رَبنَا إِلَيْهِ لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْعَظِيم وسع كرسيه السَّمَوَات وَالْأَرْض فَهِيَ تئط من عَظمته وجلاله كَمَا يئط الرجل الْحَدِيد
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Yazıklar olsun sana! İşte ben Rabbime şefaatçi olurum (O'ndan dilerim); peki Rabbimiz kime şefaatçi olur ki! O'ndan başka hiçbir ilah yoktur, O çok büyüktür. O'nun kürsüsü gökleri ve yeri kuşatmıştır; nitekim [üzerine ağır yük binen] demir eğerin gıcırdaması gibi, [gökler ve yer] O'nun büyüklüğünden ve celalinden dolayı gıcırdar” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي مكايد الشَّيْطَان وَمُحَمّد بن نصر وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن أبي أسيد السَّاعِدِيّ
Mekâyidü'ş-Şeytân'da İbn Ebî'd-Dünyâ, Muhammed b. Nasr, Taberânî ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym, Ebû Üseyd es-Sâidî'den naklettiler:
أَنه قطع تمر حَائِطه فَجعله فِي غرفَة فَكَانَت الغول تخَالفه إِلَى مشْربَته فتسرق تمره وتفسده عَلَيْهِ فَشَكا ذَلِك إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: تِلْكَ الغول يَا أَبَا أسيد فاستمع عَلَيْهَا فَإِذا سَمِعت اقتحامها قل: بِسم الله أجيبي رَسُول الله ﷺ
O, bahçesinin hurmasını topladı ve onu bir odaya koydu. Bir gulyabani (cin/şeytan) onun yüksekteki kilerine gizlice girip hurmasını çalıyor ve onu ifsat ediyordu. Bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet etti. [Peygamber]: “O bir gulyabanidir ey Ebû Üseyd! Onu dinleyip gözetle; içeri daldığını duyduğun zaman: ‘Bismillah! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in davetine icabet et’ de” buyurdu.
فَقَالَت الغول: يَا أَبَا أسيد اعفني أَن تكلفني أَن أذهب إِلَى رَسُول الله ﷺ وَأُعْطِيك موثقًا من الله أَن لَا أخالفك إِلَى بَيْتك وَلَا أسرق تمرك وأدلك على آيَة تقرؤها على بَيْتك فَلَا تخَالف إِلَى أهلك وتقرؤها على إنائك فَلَا يكْشف غطاؤه فَأَعْطَتْهُ الموثق الَّذِي رَضِي بِهِ مِنْهَا
Bunun üzerine gulyabani: “Ey Ebû Üseyd! Beni Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e götürmekten muaf tut; evine gizlice girmeyeceğime ve hurmanı çalmayacağıma dair sana Allah adına kesin söz vereyim. Ayrıca sana öyle bir ayet göstereyim ki onu evine okuduğunda [artık hiçbir şeytan] ailene gizlice giremez ve kabının üzerine okuduğunda onun örtüsü açılamaz” dedi. O da kendisinden razı olacağı kesin sözü ona verdi.
فَقَالَت: الْآيَة الَّتِي أدلك عَلَيْهَا هِيَ آيَة الْكُرْسِيّ
Sonra [gulyabani]: “Sana gösterdiğim ayet, Âyetü'l-Kürsî'dir” dedi.
فَأتى النَّبِي ﷺ
[Ebû Üseyd] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi
فَقص عَلَيْهِ الْقِصَّة فَقَالَ: صدقت وَهِي كذوب
ve durumu ona anlattı. [Peygamber]: “Kendisi çok yalancı olduğu halde doğru söylemiş” buyurdu.
وَأخرج النَّسَائِيّ وَالرُّويَانِيّ فِي مُسْنده وَابْن حبَان وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من قَرَأَ آيَة الْكُرْسِيّ دبر كل صَلَاة مَكْتُوبَة لم يمنعهُ من دُخُول الْجنَّة إِلَّا أَن يَمُوت
Nesâî, Müsned'inde Rûyânî, İbn Hibbân, Dârekutnî, Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Ümâme'den naklettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim her farz namazın peşinden Âyetü'l-Kürsî'yi okursa onun cennete girmesine ölmesinden başka hiçbir şey engel olmaz.”
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الدُّعَاء وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه والهروي فِي فضائله وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي أُمَامَة يرفعهُ قَالَ: اسْم الله الْأَعْظَم الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب فِي ثَلَاث سور: سُورَة الْبَقَرَة وَآل عمرَان وطه قَالَ أَبُو أُمَامَة: فالتمستها فَوجدت فِي الْبَقَرَة فِي آيَة الْكُرْسِيّ {الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم} وَفِي آل
ed-Duâ'da İbn Ebî'd-Dünyâ, Taberânî, İbn Merdûye, Fedâil'inde el-Herevî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Ebû Ümâme'den merfû olarak naklettiler: O şöyle dedi: “Allah'ın, kendisiyle dua edildiğinde icabet ettiği İsm-i A'zam'ı üç surededir: Bakara Suresi, Âl-i İmrân ve Tâhâ.” Ebû Ümâme dedi ki: Onu araştırdım; Bakara'da Âyetü'l-Kürsî'de { اللهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” [ayetinde], Âl-i
عمرَان (الله لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الْحَيّ القيوم) (آل عمرَان الْآيَة ٢) وَفِي طه (وعنت الْوُجُوه للحي القيوم) (طه الْآيَة ١١١)
İmrân'da { اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ } “Allah ki O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; dâima diridir (Hayy), bütün varlığı idare edendir (Kayyûm)” (Âl-i İmrân 2) [ayetinde] ve Tâhâ'da { وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ } “Bütün yüzler dâima diri ve bütün varlığı idare eden [Allah] için boyun eğmiştir” (Tâhâ 111) [ayetinde] buldum.
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ
Hâkim, İbn Abbâs'tan nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem
نازلاً على أبي أَيُّوب فِي غرفَة وَكَانَ طَعَامه فِي سلة فِي المخدع فَكَانَت تَجِيء من الكوّة كَهَيئَةِ السنور تَأْخُذ الطَّعَام من السلَّة فَشَكا ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ
Ebû Eyyûb'un yanında bir odada misafir olarak kalıyordu. Onun yiyeceği ise kilerdeki bir sepetteydi. [Bir gulyabani/şeytan] kedi suretinde mazgaldan (küçük pencereden) gelir, sepetten yiyecek alırdı. Ebû Eyyûb bu durumu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet etti.
فَقَالَ: تِلْكَ الغول فَإِذا جَاءَت فَقل: عزم عَلَيْك رَسُول الله ﷺ أَن لَا تبرحي
[Resûlullah]: “O bir gulyabanidir; geldiği zaman: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sana ayrılmamanı kesin bir şekilde emretti’ de” buyurdu.
فَجَاءَت فَقَالَ لَهَا أَبُو أَيُّوب:: عزم عَلَيْك رَسُول الله ﷺ أَن لَا تبرحي
O geldi ve Ebû Eyyûb ona: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sana ayrılmamanı kesin bir şekilde emretti” dedi.
فَقَالَت: يَا أَبَا أَيُّوب دَعْنِي هَذِه الْمرة فوَاللَّه لَا أَعُود فَتَركهَا ثمَّ قَالَت: هَل لَك أَن أعلمك كَلِمَات إِذا قلتهن لَا يقرب بَيْتك شَيْطَان تِلْكَ اللَّيْلَة وَذَلِكَ الْيَوْم وَمن الْغَد قَالَ: نعم
Bunun üzerine o: “Ey Ebû Eyyûb! Bu defalık beni bırak, Allah'a yemin ederim ki bir daha dönmeyeceğim” dedi. O da onu bıraktı. Sonra [gulyabani]: “Söylediğin takdirde o gece, o gün ve ertesi gün evine hiçbir şeytanın yaklaşamayacağı birtakım kelimeleri sana öğreteyim mi?” dedi. [Ebû Eyyûb]: “Evet” dedi.
قَالَت: اقْرَأ آيَة الْكُرْسِيّ
[Gulyabani]: “Âyetü'l-Kürsî'yi oku” dedi.
فَأتى رَسُول الله ﷺ
Bunun üzerine [Ebû Eyyûb] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi
فَأخْبرهُ
ve durumu ona haber verdi.
فَقَالَ: صدقت وَهِي كذوب
[Resûlullah]: “Kendisi çok yalancı olduğu halde doğru söylemiş” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي مَكَائِد الشَّيْطَان وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن أبي أَيُّوب أَنه كَانَ فِي سهوة لَهُ فَكَانَت الغول تَجِيء فتأخذ فشكاها إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِذا رَأَيْتهَا فَقل: بِسم الله أجيبي رَسُول الله
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, hasen kaydıyla Tirmizî, Mekâyidü'ş-Şeytân'da İbn Ebî'd-Dünyâ, el-Azame'de Ebû'ş-Şeyh, Taberânî, Hâkim ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym, Ebû Eyyûb'dan naklettiler: Kendisine ait küçük bir hurma ambarı vardı; gulyabani gelir ve [ondan] alırdı. Ebû Eyyûb onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet etti. [Peygamber]: “Onu gördüğün zaman: ‘Bismillah! Resûlullah'ın davetine icabet et’ de” buyurdu.
فَجَاءَت فَقَالَ لَهَا
O geldi ve [Ebû Eyyûb] ona [bunu] söyledi.
فَأَخذهَا فَقَالَت: إِنِّي لَا أَعُود
Bunun üzerine onu yakaladı. O da: “Bir daha dönmeyeceğim” dedi.